ديدگاه ها و نظريه هاى مربوط به پيروزى انقلاب اسلامى
درباره علل اصلى پيروزى انقلاب، بين انديشمندان اين رشته و نيروهاى درگير در انقلاب، اتفاق نظر وجود ندارد. انقلاب اسلامى پديده اى بود كه به دليل پيچيدگى ها و خصوصيات ويژه اش (رهبرى مذهبى، (1) سرعت وقايع، زودرس بودن پيروزى و فائق آمدن مردمى بى سلاح بر رژيمى مسلح و بهره مند از حمايت خارجى) برداشت هاى متفاوتى را پذيرا شد. هر يك از ديدگاه هاى پنج گانه زير، (2) ضمن پذيرش وجود عوامل مختلف در انقلاب ايران، بر يك عامل به عنوان عامل اصلى تأكيد مى كنند:
1. فرضيه توطئه
وقوع انقلاب اسلامى در سال1357، براى صاحب نظران داخلى و خارجى و نيروهايى كه در انقلاب نقش داشتند، امرى شگفت آور و نامنتظره مى نمود. بر اين اساس، گروهى پيروزى انقلاب را با اتكا بر فرضيه توطئه تحليل كرده اند. طيفى از سلطنت طلب ها تا ماركسيست ها در شمار طرفداران اين نظريه جاى دارند:
الف) گروهى معتقدند غرب مى خواست شاه را، به سبب نقش كليدى اش در افزايش قيمت نفت اوپك در نيمه اول دهه 1350، تنبيه كند.
ب) در باور گروهى ديگر، ايران در سال هاى آخر عمر حكومت پهلوى، شتابان به سمت توسعه
ــــــــــــــــــــــــــــ
1. در اين زمينه رك: حاتم قادرى، «موقعيت سرحدى امام خمينى»، امام خمينى و حكومت اسلامى ، ج 8 و روحانيت ، اجتهاد و دولت ، صص 315 ـ 237.
2. استفاده از اين تقسيم بندى صرفاً به منظور فهم بهتر نظريه هاى مربوط به انقلاب اسلامى است، هرچند مبناى علمى خاصى، جز استقرا، بر آن حاكم نيست. در زمينه اين تقسيم بندى رك: صادق زيباكلام، مقدمه اى بر انقلاب اسلامى و
)rotide( tahgihgaH .S.S noitvloveR cimalsI eht fo yrotciV eht tuobA seiroehT xiS , .
[21]
اقتصادى و صنعتى شدن گام برمى داشت. غربى ها، به سبب حسادت و در خطر ديدن بازارهاى خود در صورت ورود فرآورده هاى صنعتى، معدنى و كشاورزى ايران به بازارهاى بين المللى، نقشه توطئه عليه شاه را طراحى كردند. شاه، در كتاب پاسخ به تاريخ ، به هر دو برداشت فوق اشاره مى كند.
ج) برخى برآنند كه غربيان با هدف نابود ساختن ذخاير ارزى ايران و كشورهاى نفت خيز عربى ـ كه در بانك هاى غربى سپرده هاى كلان اندوخته بودند ـ انقلاب ايران را پديد آوردند. استدلال اين گروه آن است كه ذخاير پولى ايران و كشورهاى حوزه خليج فارس ـ كه به دنبال افزايش ناگهانى بهاى نفت افزايش يافته بود ـ مى توانست براى سيستم پولى غرب مخاطره آميز باشد. اگر صاحبان آن ها تصميم مى گرفتند يكباره سپرده هايشان را از بانك هاى غربى بيرون بكشند، نظام مالى غرب فلج مى شد. در اين موقعيت، غرب با خلق انقلاب ايران و سپس جنگ ايران و عراق، ذخاير ارزى آن ها و حاميانشان را در مسير خريد اسلحه و مهمات به كار انداخت و با كاهش آن خطر احتمالى را از ميان برد.
د) گروهى ديگر، انگيزه غرب براى سقوط شاه را در توان نظامى ايران و هراس غرب از طرح هاى بلندپروازانه شاه جستوجو مى كنند.
هـ ) ماركسيست هاى ايرانى به شيوه اى ديگر به نظريه توطئه توسل جسته اند. در نظر آن ها تضادهاى درونى رژيم در سال هاى آخر عمرش، شرايط ذهنى و عينى انقلاب را فراهم آورده بود و كشور مى رفت تا پذيراى يك انقلاب كمونيستى شود. در اين موقعيت، امپرياليسم امريكا دخالت كرد و با توطئه چينى، انقلاب اسلامى را پديد آورد تا از تولد انقلاب كمونيستى وظهور جنبش هاى انقلابى كارگرى جلوگيرى كند. (1)
