ب. روحانيت انقلابى

ــــــــــــــــــــــــــــ
1. جهت مطالعه رك: زيبا كلام، پيشين ، صص 224 ـ 221; حميد عنايت، انديشه سياسى در اسلام معاصر ، ص 220; صفحاتى از تاريخ معاصرايران (اسناد مربوط به نهضت آزادى) ج 1، ص 40، ابراهيم افراسيابى، تاريخ ايران ، ص 177.

[125]

شد كه در سال هاى پس از تبعيد امام خمينى، هدايت گر نهضت وى به شمار مى آمدند و از پديدآمدن فضايى كه قبل از ظهور امام خمينى بين قم و تهران حاكم بود، جلوگيرى كردند. حوزه هاى علميه، از سال 1343 به بعد در ليست سياه رژيم قرار داشت و هيچ مرجع طراز اولى حداقل در ظاهر نمى توانست با رژيم ارتباط داشته باشد.
    اين نسل از روحانيت فاقد يك حزب و تشكيلات منسجم بود; اما با بهره گيرى از شبكه گسترده مسجدها،تكيه ها، مراسم و شعائر دينى، توانست گروه هاى متعددى از طرفداران امام را سازماندهى كند و گردونه انقلاب را به حركت در آورد. در اين مدت بسيارى از روحانيان مبارز، تبعيد، زندانى و يا اعدام شدند. آيت اللّه خامنه اى به ايرانشهر، آيت اللّه مشكينى به كاشمر و آيت اللّه مكارم شيرازى به چابهار تبعيد و آقايان هاشمى رفسنجانى ، موسوى خوئينى ها و طالقانى به زندان گسيل شدند. از اواسط سال 1356، روحانيان طرفدار امام در تهران ـ كه آقايان بهشتى ، مطهرى ، مفتح ، باهنر ، مهدوى كنى ، ناطق نورى ، كروبى ، هاشمى رفسنجانى و هادى غفارى در شمار فعالان آن (1) جاى داشتند ـ تشكلى به نام «روحانيت مبارز» پديد آوردند. برنامه ريزى راهپيمايى ها، سخنرانى ها در مساجد و تهيه شعارها به طور عمده توسط روحانيت مبارز صورت مى گرفت.