قرآن معجزه است چرا و چگونه؟ (قسمت پاياني)

محمد مهدي فجري

اشاره

در نخستين بخش از اين مقاله ضرورت اعجاز قرآن، فلسفه امي بودن پيامبر(ص) و اعجاز ساختاري و محتوايي قرآن و اخبار غيبي آن مورد بررسي قرار گرفت در دومين و آخرين بخش مقاله، به اعجاز علمي قرآن مي پردازيم.

د: معجزات علمي قرآن

يكي ديگر از ابعاداعجاز قرآن، بيان اسرار خلقت (اعجاز علمي) است كه بعضي از آن اسرار در قرون اخير ظاهر شده و بسياري از متخصصان علوم را به شگفتي واداشته است و برخي نيز از عهده بشرامروز بيرون بوده و شايد آيندگان به آن پي ببرند! نكته قابل ذكر آنكه مراد از اعجاز علمي، تحميل نظريات و فرضيه هاي علم جديد بر آيات شريفه قرآن و يا تفسير به اصطلاح علمي آيات، به هر قيمت و هر صورت نيست؛ بلكه مقصود، بيان برخي معجزات علمي است كه درقرآن مطرح شده است.

گزاره هاي قرآن در مورد مسائل علمي مثل زوجيت گياهان(8)، حركت زمين(9)، حركت منظم ماه و خورشيد(10)، نقش كوهها در اعتدال زمين(11)، كمبود اكسيژن در فراسوي زمين(12)، امكان پرواز در آسمان (13)، مسئله تلقيح(14)، وجود حيات در كرات ديگر (15)، مسئله جاذبه (16)، نور خواندن ماه و چراغ ناميدن خورشيد(17) (اشاره به مستقل نبودن نور ماه)، مراحل انعقاد نطفه و رشد جنين(18) و دهها مطلب ديگر از جمله مواردي است كه انسان تا قرنها بعد از نزول قرآن بدان مطالب دسترسي نداشته و يا به نظريه هاي خلاف قرآن (مثل نظريه بطليموس) معتقد بوده و بعدها به اشتباه خود پي برده است، و مهمتر آنكه كسي نمي تواند در اين زمان و يا هر زمان ديگر ادعا كند كه به تمام اسرار اين كتاب پي برده است!! و اين است تفسير آيه 53 سوره فصلت كه مي فرمايد:

﴿ سنريهم آياتنا في الافاق و في انفسهم حتي يتبين لهم انه الحق (به زودي نشانه هاي خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان مي دهيم تا براي آنان آشكار شود كه او حق است.)

در اين آيه شريفه «سنريهم» فعل مضارع است كه دليل بر استمرار دارديعني اگر انسان صدها سال نيز عمر مي كرد، هر زمان كشف تازه و مطلب جديدي از آيات الهي بدست مي آورد و اين مسئله را بارها شاهد بوده ايم كه گاه يكي از اين علوم، بلكه يك رشته از دهها رشته مربوط به يك علم، تمام عمر يك دانشمند را به خود اختصاص داده و در پايان به اين مطلب اعتراف مي كند كه افسوس! هنوز از اين رشته چيزي نمي دانم!!


1

بررسي ابعاد مختلف اعجاز علمي قرآن كه انسان تا اين زمان به آن رسيده و در كتب تفسيري و علمي به آن تصريح شده است، بسيار و از حد اين مقاله و نويسنده آن خارج است، اما به عنوان نمونه به چند آيه در ابعاد مختلف پزشكي و غيرپزشكي اشاره مي شود:

1- علم پزشكي و قرآن

اول: مراحل انعقاد نطفه

يكي از پيچيده ترين مسائل علمي پزشكي كه چهارده قرن قبل، قرآن به آن اشاره كرده و دقيقا با علم پزشكي روز مطابقت دارد، مرحله انعقاد نطفه و رشد جنين در رحم مادر است. قرآن مجيد در تشريح اين مراحل مي فرمايد:

«ما انسان را از عصاره اي از گل آفريديم، سپس آن را نطفه اي در قرارگاه مطمئن (رحم) قرار داديم، سپس نطفه را به صورت علقه (خون بسته) و علقه را به صورت مضغه (چيزي شبيه گوشت جويده) و مضغه را به صورت استخوانهايي درآورديم و بر استخوانها گوشت پوشانيديم، سپس آن را آفرينش تازه اي داديم.»(مومنون، 14)

در اين آيات با توصيف اينكه خلقت اوليه انسان با آن همه عظمت و استعداد و شايستگي از خاك بي ارزش مي باشد، به چند نكته مهم اشاره مي كند:

الف: تداوم نسل انسان از طريق تركيب نطفه نر و ماده و قرار گرفتن آن در قرارگاه امن -رحم مادر- است، چرا كه موقعيت خاص رحم در بدن انسان آن را به محفوظ ترين نقطه در بدن تبديل كرده به گونه اي كه جنين از هر طرف تحت حفاظت و امنيت مي باشد. ستون فقرات و دنده ها از يك سو، استخوان نيرومند لگن از سوي ديگر، پوششهاي متعدد شكم از سوي سوم، حفاظتي كه از سوي دستها به عمل مي آيد از سوي چهارم، شواهدي است كه دلالت بر اين قرارگاه امن دارد.

ب: ذكر چهارمرحله متفاوت در آيه كه به اضافه مرحله نطفه بودن مراحل پنجگانه اي را تشكيل مي دهد، مملو از شگفتيهايي است كه در علم جنين شناسي مورد بررسي قرار گرفته و پيرامون آن كتابها نوشته شده است. ولي قرآن زماني از اين مراحل مختلف خلقت جنين انسان و شگفتيهاي آن سخن به ميان آورده كه اثري از اين علم و دانش نبوده و حتي در فكر انسان جايگاهي نداشته است.


2

ج: تغيير عضلات به لباس در آيه فوق، گوياي اين واقعيت است كه اولا اگر اين لباس، استخوانهاي آدمي را نمي پوشاند، اندام (همان اسكلت انسان) بسيار زشت و نازيبا نشان داده مي شد. و ثانيهً همانگونه كه لباس حافظ بدن است، عضلات نيز حافظ استخوانها هستند كه اگر آنها نبودند ضربه هايي كه بر بدن وارد مي شد موجب صدمه و يا شكستگي استخوانها مي گرديد؛ همچنين كاري را كه لباس در حفاظت انسان از گرما و سرما صورت مي دهد، گوشتها در نگهداري استخوانها كه ستون اصلي بدن هستند انجام مي دهند. اينها همه نشان دهنده دقت قرآن در تعبيرات است.


3

دوم: شراب و تحريم اسلام

خداوند مي فرمايد: «اي كساني كه ايمان آورده ايد! شراب و قمار و ازلام (نوعي بخت آزمايي)، پليد و از عمل شيطان است، از آنها دوري كنيد تا رستگار شويد.»(مائده، 90)

قبل از ظهور اسلام شراب خواري يك عادت بشري و يك غذاي رسمي (همانند چاي در ايران) به شمار مي آمد. چرا كه تا قبل از ظهور اسلام مردم از ضررهاي آن اطلاعي نداشتند و شيوع شراب و قمار در ميان اعراب جاهلي چنان بود كه نهي از آنها در يك مرحله امكان پذير نشد، لذا تحريم شراب در چند مرحله صورت گرفت.(طبق نقل بعضي از پژوهشگران ممنوعيت شراب قبل از اسلام سابقه نداشته و از احكام خاص اسلام است). ارنست رنان مورخ فرانسوي مي نويسد: دين اسلام پيروان خويش را از بلاهاي چنداني من جمله شراب و خوك و لعاب دهان سگ نجات داده است.

طبق تحقيقات مؤسسات غربي بين 77 تا 88 ضرب و جرح و سرقت و جرائم جنسي مربوط به شراب خواران است چرا كه شراب خواران به خاطر روحيه درنده خويي و شرارت كه در حال مستي غالب پيدا مي كنند دست به اعمال جنايت آميز مي زنند به طوري كه آمار زيادي از تصادفات و قتل و خودكشي و درگيري با پليس در بيشتر كشورها به خاطر استعمال مشروبات الكلي است.

جلوگيري از نوشيدن شراب و حكم به پليد بودن آن يكي از معجزات قرآن است چراكه در شرايطي اين حكم صادر شد كه بشريت با علاقه و اشتها به شراب خواري روي آورده بود و از ضررهاي آن اطلاع چنداني نداشت.


4

2- نسخه هاي شفابخش

بعد ديگري كه از جمله اعجاز قرآن محسوب شده و موجب حيرت و اعتراف محققين و دانشمندان علوم غذايي به حقانيت اين كتاب مقدس شده است، نسخه هايي است كه قرآن به استفاده از آن سفارش نموده و خوردن آنها را براي سلامت انسان مورد تأكيد قرار داده است و پس از قرنها از نزول اين آيات، دانشمندان به فوائد بيشمار آنها پي برده اند و برخي از آنها را به عنوان غذايي كامل و مورد نياز بدن انسان معرفي كرده اند. قابل توجه آنكه همان قرآني كه 1400سال پيش شراب را مضرترين و پست ترين نوشيدني معرفي مي كند، برخي از خوردنيها را نيز به عنوان بهترينها معرفي كرده و بر شفابخشي آن تأكيد مي ورزد.


5

اول: عسل نسخه شفابخش

(و پروردگار تو به زنبور عسل «وحي» (الهام غريزي) نمود كه از كوهها و درختان و داربستهايي كه (مردم) مي سازند، خانه هايي برگزين سپس از تمام ثمرات (و شيره گلها) بخور و راههايي را كه پروردگارت براي تو تعيين كرده است به پيما. از درون شكم آنها نوشيدني با رنگهاي مختلف خارج مي شود كه در آن شفا براي مردم است؛ به يقين در اين امر، نشانه روشني است براي جمعيتي كه مي انديشند.)(نحل69)

نكات جالب توجهي كه در اين آيه شريفه به چشم مي خورد، مأموريت خانه سازي (كه شايد ميليونها سال است زنبوران عسل، خانه هاي شش ضلعي مي سازند) و انتخاب مكان اين خانه ها (در كوهها و لابلاي شاخه هاي درختان كه امروزه عسل بوجود آمده در اين مكانها به عسل كوهي معروف بوده و بهترين نوع عسل شناخته شده است) و نيز چگونگي ساخته شدن عسل و شفابخش بودن آن است. آنچه مورد دقت و توجه قرار گرفته، اين است كه اين آيات در مكه نازل شده. منطقه مكه به علت نداشتن گل و گياه، فاقد هرگونه زنبور عسل مي باشد. آيا هيچ عقل سليمي مي پذيرد كه بيان اين آيات با اين دقت و ظرافت توسط شخصي بدون واسطه وحي صورت گرفته باشد؟!

نكته مهم ديگر در اين آيه، تصريح به شفابخش بودن عسل در 1400سال پيش است. امروز دانشمندان به اين نتيجه رسيده اند كه در گلها و گياهان داروهاي حيات بخشي نهفته شده است- كه هنوز معلومات ما نسبت به آن ناچيز است- و زنبوران عسل آنچنان ماهرانه عسل مي سازند كه خواص درماني و دارويي گياهان كاملاً به عسل منتقل شده و محفوظ مي ماند و اين همان تعبير قرآن است كه مي فرمايد: ﴿ كلي من كل الثمرات يعني عسل عصاره انواع ميوه ها است. (19)


6

دوم: چند ميوه پرارزش

در 1400سال پيش قرآن از ميان انواع و اقسام ميوه ها، به چند ميوه بطور خاص اشاره مي كند كه انار، خرما، زيتون، انگور، انجير و... از جمله آنهاست كه تحقيقات جديد راز ذكر اين ميوه ها را بيشتر آشكار مي كند. درحاليكه يك شخص امي و درس نخوانده نمي توانسته است به فوايد سرشار اين ميوه ها پي ببرد. قرآن مي فرمايد:

﴿ ينبت لكم به الزرع و الزيتون و النخيل و الاعناب و من كل الثمرات... (نحل11 )

اين آيه شريفه با اشاره به سه محصول از ميان ديگر محصولات كشاورزي درصدد بيان فوائد خاصي است كه قرنها بعد توسط دانشمندان كشف شد.

غذاشناسان و دانشمندان بزرگي كه ساليان دراز عمر خود را در راه مطالعه خواص گوناگون ميوه ها صرف كرده اند معتقدند كمتر ميوه اي است كه براي انسان ازنظر غذايي به اندازه اين سه ميوه (يعني زيتون، خرما و انگور) مفيد و مؤثر باشد. آنان معتقدند روغن زيتون براي توليد سوخت بدن ارزش بسيار فراوان دارد و آنها كه مي خواهند همواره سلامتي خود را حفظ كنند بايد به اين اكسير علاقمند باشند. در خود قرآن نيز از درخت زيتون به عنوان شجره مباركه (درخت پربركت) ياد شده است.

با پيشرفت دانش پزشكي و غذاشناسي اهميت داروئي «خرما» نيز به اثبات رسيده است به گفته دانشمندان در خرما، كلسيم (عامل اصلي استحكام استخوانها)، فسفر (از عناصر اصلي تشكيل دهنده مغز و مانع ضعف اعصاب و خستگي)، افزايش دهنده قوه بينايي و نيز پتاسيم (كه فقدان آن در بدن علت حقيقي زخم معده است) و... وجود دارد. دانشمندان علوم غذايي در خرما 13ماده حياتي و پنج نوع ويتامين كشف كرده اند كه آن را به صورت يك منبع غذايي غني و بسيار پرارزش درآورده است.

در سوره مريم نيز فايده غذايي و دارويي خرما را اينگونه بيان مي كند كه خداوند مريم را در آن بيابان به هنگام تولد عيسي از رطب تازه روزي داد، كه اشاره به اين است كه يكي از بهترين غذاها براي مادري كه فرزندي به دنيا آورده، رطب تازه است.

اما انگور: به گفته دانشمندان غذاشناس در انگور به قدري عوامل مؤثر وجود دارد كه مي توان گفت يك داروخانه طبيعي است. به عقيده محققين انگور علاوه بر اينكه از نظر خواص، بسيار نزديك به شير مادر است، يك غذاي كامل محسوب مي شود، ضمن آنكه اثر درماني مسلمي بر بسياري از بيماري ها داشته و حتي عامل مؤثري براي مبارزه با سرطان است.(20)


7

3- علوم طبيعي در قرآن

اول: فشار جو

(هركس را خدا بخواهد هدايت كند سينه اش را براي (پذيرش) اسلام، گشاده مي سازد. و آن كس را كه (به خاطر اعمال خلافش) بخواهد گمراه سازد سينه اش را آنچنان تنگ و محدود مي كند كه گويا مي خواهد به آسمان بالا رود.)(انعام 125)

قبل از بيان اعجاز در اين آيه شريفه ذكر اين نكته لازم است كه منظور از هدايت و اضلال الهي، فراهم ساختن يا از ميان بردن مقدمات هدايت در مورد كساني است كه آمادگي و عدم آمادگي خود را براي پذيرش حق با اعمال و كردار خويش اثبات كرده اند آنان كه پويندگان راه حقند و جويندگان و تشنگان زلال ايمان، خداوند چراغ هاي روشني در مسير آنها قرار مي دهد تا براي بدست آوردن اين آب حيات در ظلمات گم نشوند، و اما آنها كه بي اعتنايي خود را نسبت به اين حقايق به اثبات رسانده اند، از امداد الهي محروم و توفيق الهي از آنها سلب مي شود. بنابراين نه دسته اول در پيمودن اين مسير مجبورند و نه دسته دوم در كار خود، و هدايت و ضلالت الهي مكمل خواسته و انتخاب خود آنها است.

اين آيه شريفه افرادي را كه راه ضلالت و گمراهي را براي خويش انتخاب كرده اند به كساني تشبيه مي كند كه مي خواهند به آسمان بالا روند. اين تشبيه براي اينگونه افراد از اين نظر است كه همانگونه كه صعود به آسمان كار فوق العاده مشكلي است پذيرش حق نيز براي چنين افرادي اينگونه است (البته آنروز پرواز به آسمان براي بشر يك تصور بيش نبود. ولي حتي امروز كه سير در فضا عملي شده است نيز از كارهاي سخت و طاقت فرسا است.) نكته لطيف تر ديگري كه در آيه به آن اشاره شده اين است كه امروز ثابت شده كه هواي اطراف زمين در مجاورت اين كره كاملاً فشرده و براي تنفس انسان آماده است اما هرقدر به طرف بالا حركت كنيم هوا رقيقتر و ميزان اكسيژن آن به حدي كم مي شود كه اگر چند كيلومتر از سطح زمين به طرف بالا (بدون ماسك اكسيژن) حركت كنيم، تنفس هر لحظه مشكلتر و در صورت پيشروي، تنگي نفس و كمبود اكسيژن سبب بيهوشي انسان مي گردد.


8

بيان اين تشبيه در آن روز كه هيچ انساني تصور پرواز را در سر نمي پروراند و هنوز اين واقعيت علمي (تنگي نفس و كمبود اكسيژن در فضا) به ثبوت نرسيده بود از معجزات علمي قرآن محسوب مي گردد.

دوم: گردش زمين (حركت زمين)

آنچه از بررسي تاريخ، بدست مي آيد آنست كه سكون و مركزيت زمين جزء عقايد مسلم مردم جهان- اعم از دانشمندان و غير دانشمندان- بوده و در آن محيط كسي نمي توانسته غير از اين فكر كند. در چنين زماني- يعني اوايل قرون ميلادي- قرآن پرده از روي اين حقيقت برداشته و مي فرمايد:

كوهها كه شما آنها را ساكن مي پنداريد با سرعت زياد در حركتند و.. (نمل88 )

مسلماً حركت كوهها بدون حركت زمين كه به آن متصل است معني ندارد و به اين ترتيب معني آيه چنين مي شود كه زمين باسرعت حركت مي كند همچون حركت ابرها! طبق محاسبات دانشمندان امروز، سرعت سير حركت زمين به دور خود نزديك به 30كيلومتر در هر دقيقه است و سرعت سيرآن در حركت انتقالي به دور آفتاب از اين هم بيشتر است. نخستين دانشمنداني كه حركت كره زمين را كشف كردند گاليله و كپرنيك در اواخر قرن 16 و اوايل قرن 17م بودند كه وقتي اين عقيده را برملا ساختند شديداً محكوم شدند.

ولي قرآن حدود هزار سال پيش از گاليله، پرده از روي اين حقيقت برداشت و حركت زمين را به صورت فوق به عنوان يك نشانه توحيدي مطرح ساخت. تشبيه حركت زمين به حركت ابرها در آيه اشاره به حركت يكنواخت و نرم و بدون سر و صدا است يعني در عين اينكه كوهها ظاهراً آرام و ساكتند، در واقع در همان حال به سرعت حركت مي كنند.


9

سوم: زوجيت ماده

﴿ و من كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين (رعد3)

اين آيه با اشاره به اين مطلب كه ميوه ها نيز موجودات زنده اي هستند كه داراي نطفه هاي نر و ماده مي باشند، ورقي ديگر از معجزات علمي قرآن را مورد اشاره قرار مي دهد. اين آيه زماني همگان را به حيرت وا مي دارد كه لينه دانشمند و گياه شناس سوئدي در اواسط قرن 18م موفق به كشف اين مسئله مي شود كه زوجيت در جهان گياهان تقريباً يك قانون عمومي و همگاني است و گياهان نيز همچون حيوانات از طريق جفت گيري بارور مي شوند درحالي كه قرآن در 1100سال قبل از كشف لينه اين حقيقت را فاش ساخت. البته قبل از لينه نيز به وجود نر و ماده در بعضي از گياهان پي برده بودند اما هيچكس همگاني بودن اين قانون را نمي دانست تا اينكه لينه موفق به كشف آن شد.


10

قرآن و معجزه عددي

برخي از نويسندگان و صاحب نظران بعد ديگري براي اعجاز قرآن بيان كرده اند كه همان اعجاز عددي قرآن است. اين راز علمي تا چند سال قبل پنهان مانده بود و با ظهور رايانه و باسرعت و دقت كه در آن مي باشد، پرده از روي نظم رياضي قرآن برداشته شد و اعجاز اين كتاب مقدس بار ديگر بر جهانيان ثابت گرديد. يكي از نويسندگان معاصر عرب بنام «عبدالرزاق نوفل» گوشه اي از اين يافته را در كتاب «اعجاز العدد للقرآن الكريم» ذكر كرده است كه به چند نمونه از آن اشاره مي شود:

1- در قرآن واژه يوم(روز) 365بار تكرار شده كه هماهنگ با ايام سال است.

2- واژه شهر (ماه) 12بار آمده است كه به تعداد ماههاي سال است.

3- واژه يوم (با صيغه هاي مختلف) 30بار و به تعداد روزهاي ماه تكرار شده است.

4- واژه فعل (كار) 108بار ذكر شده كه به همين تعداد واژه اجر (مزد) آمده است.

5- واژه شدت (سختي) و در مقابل واژه صبر و متعلقاتش 108بار در قرآن بيان شده است.

6- واژه ملائكه و شياطين (88بار)، دنيا وآخرت (115بار)، حساب و عدل و قسط(29بار) و... بطور مساوي ذكر شده است.

7- قرآن از واژه جزا 117بار سخن به ميان مي آورد درحاليكه واژه مغفرت و همخانواده اش را 234بار تكرار مي نمايد.

8- در قرآن واژه يسر(آساني) سه برابر واژه عسر (سختي) است.

9- همانطور كه لفظ ابليس 11بار تكرار شده، واژه استعاذه (توبه) نيز به همين مقدار آمده است.

10- همانگونه كه واژه مصيبت و مشتقات آن 75بار در قرآن آمده است، لفظ شكر نيز به همين تعداد بيان شده است.

در تفسير نمونه نيز با اشاره به تحقيقات يكي از دانشمندان مصري در اين زمينه به نكته مهم اشاره مي شود كه تحقيقات انجام گرفته نشان مي دهد كه در قرآن مجيد حتي يك كلمه و يك حرف كم و زياد نشده و الا بطور مسلم محاسبات برروي قرآن كنوني صحيح از آب درنمي آمد و از مجموع بحث چنين نتيجه مي گيرد كه حروف قرآن مجيد كه در طي 23سال بر پيامبر(ص) نازل شده حساب بسيار دقيق ومنظمي دارد و حفظ و نگهداري چنين نسبتي براي بشر- بدون استفاده از مغزهاي الكترونيكي امكان پذير نيست و مرور زمان و بررسي هاي دانشمندان ديگر مكمل آن خواهدبود.


11

نتيجه آنكه:

قرآن كريم، نه تنها يك معجزه براي اثبات رسالت حضرت خاتم الانبيا(ص) و متناسب با نياز و شرايط عصر بعثت مي باشد؛ بلكه جنبه هاي مختلف اعجاز اين كتاب الهي، در هر عصر و هر شرايطي و براي هر نسل و هر انساني، گوياي عظمت و بي مانندي خالق اين آيات و حقانيت آورنده اين كتاب است و در همه ابعاد به ناتواني مخاطبان در آوردن نظير براي قرآن شهادت و تكيه دارد.

ديگر آنكه شناخت اين ابعاد و تبيين آنها، در افزايش سطح باورهاي انسانها و اعتراف به حقانيت دين اسلام و پيامبر خاتم، نقش مؤثري خواهد داشت.

و بالاخره «اگر همه درياها مركب و همه درختان قلم شوند، كلمات و نشانه هاي عظمت حضرت حق، پايان ناپذيرند (و اين همه، قدرت شمارش و نوشتن آن را نخواهند داشت).»

8- ذاريات 49- يس36

9- طه53

10- لقمان 29- ابراهيم 33

11- نبأ 7- رعد3- نحل 19

12- انعام125

13- رحمن33

14- حجر 22

15- اسراء 70- آل عمران 83- رعد15

16- رعد2- لقمان10

17- نوح 16

18- حج5- مومنون14- غافر67

19- براي اطلاع بيشتر از خواص عسل به تفسير نمونه ج11 ص302 و كتاب پژوهشي در اعجاز علمي قرآن ص407-416 مراجعه شود.

20- براي اطلاع از خواص غذايي و درماني خرما و انگور به كتاب اولين دانشگاه و آخرين پيامبر(ص) مراجعه شود.


12

روزنامه كيهان، 3 شهريور 1384