فهرست عناوين

1

آداب و احكام حج

مطابق با فتواى حضرت آية الله العظمى امام خمينى مد ظله

نگارش: على عراقچى همدانى از حوزه علميه قم

فهرست عناوين
پيشگفتار3
آداب و احكام عمره تمتع5
1- احرام و احكام آن6
2- طواف و احكام آن (شرايط و واجبات طواف)16
(چگونگى طواف)17
3- نماز طواف و احكام آن19
4- سعى بين صفا و مروه و احكام آن20
5- تقصير و احكام آن21
آداب و احكام حج تمتع22
1- احرام حج22
2- وقوف به عرفات23
3- وقوف به مشعر الحرام24
4- رفتن بمنى و رمى كردن (انداختن سنگ ريزه به جمره عقبه)24
5- قربانى و احكام آن25
6- حلق يا تقصير و احكام آن26
7- طواف زيارت27
8- نماز طواف حج27
9- سعى بين صفا و مروه27
10- طواف نساء27
11- دو ركعت نماز طواف نساء27
12- بيتوته (شب ماندن) در منى28
13- رمى جمرات سه‏گانه29
عمره مفرده و احكام آن31
طواف وداع32
مسائل متفرقه32
ده حديث33


3
پيشگفتار

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمدلله رب العالمين و صلى الله على محمد و آله الطاهرين

سپاس پروردگار مهربانى را كه ما را بوسيله خليلش ابراهيم(ع) بخانه پاك خود دعوت فرمود درود خداوند بر فرزندان ابراهيم(ع) آخرين و برترين فرستاده خدا محمد(ص) كه با تعليم مناسك حج ما را از قيد بندگى غير خدا آزاد كرد احرام رمز دور كردن هر آنچه غير حق است طواف درسى است كه مى‏گويد بايد منحصرا بر گرد كوى حق بگردى و حال كه جز با خدا رابطه ندارى لياقت‏يافتى كه در پيشگاهش به نيايش آئى و به نماز بايستى ولى پشت مقام ابراهيم(ع) كه امام است‏يعنى بدان به دربار ما راه ندارد كسى كه بى‏امام بيايد يا جلو امامش حركت كند سعى مى‏گويد براى رسيدن به آب حيات بايد با سعى و كوشش و توكل بخدا حركت كنى تا خدايت از زمين سوزان چشمه زمزم دهد بدنبال آن آلودگى قهرى را هم زايل كن تقصير ناخن و مويت را بگير و كوتاه كن تا جاى پائى براى شيطان در وجودت نباشد كه آلودگان طعمه شياطين هستند و حال كه چند قدم بدنبال امامت بطرف خدا برداشتى لايق شدى تا نور معرفت را دريابى پس مجرد شو احرام ببند و به بيابان عرفات بيا با توقفت جرعه‏اى بنوش ولى كار را تمام شده حساب مكن پويا باش به محل ديگر براى دريافت انوارى ديگر در سرزمين مشعر بمان و توقف كن توقفى كه خود يك حركت است نه ضد حركت كه بى‏حركتى همان مرگ است جلو بيا كه آرزو و هدفت نزديك است بسرزمين منى خوش آمدى در اينجا با زنده كردن خاطره ابراهيم(ع) بايد با اراده قوى و تكيه بر خدا از هر چه دلبرى دارد و در دلت راه يافته در راه خدا بگذرى گرچه فرزندى پاك مانند اسماعيل(ع) باشد ولى قبلا شيطان را سركوب كن تا جلوگيرت نباشد (رمى جمره عقبه) حال كه از شر شيطان رها شدى همه چيزت را قربان و قربانى كن و آگاه باش آلودگيها را گرچه قهرى ناديده مگير مغز و سرت را پاك كن سر بتراش حلق يا تقصير مقدارى از مو و ناخن بگير حالا تا حدودى آزاد و بزرگ شدى ديگر لباس دوخته و غير آن قيد و بندت نيست بپوش ولى بدان چند شبى در اين سرزمين منى بايد بمانى شبها با خدايت راز و نياز كنى و روزها در ميدان جهاد با مظاهر شيطان استعمار و استثمار و استحمار نبرد كنى رمى جمرات سه‏گانه و اينست رمز زندگى دنيا و تا در اينجا هستى اين جهاد و مبارزه ادامه دارد زندگى دنيا همان جهاد است تا روزى كه پيروزمندانه بروى رجوع بخدا كنى وارد مكه شوى اينجا مرحله ديگرى است‏حالا خدا است كه مهماندارى و ضيافت مى‏كند و با تكرار طواف خانه و نيايش و سعى بين صفا و مروه و پاك كردن غبار راه و باز هم طواف و نماز ابراهيم‏وار بايد گواهينامه پرافتخار بنده بودن را از دست ربت بگيرى و با اين سند افتخار بشهر و ديارت برگردى و همچنان بنده بمانى و اين سير و سياحت الهى را فراموش نكنى تا ملاقات پروردگارت كه شيطان در كمين عهدشكنان و فراموش كاران است.


4

و بدان اين عبادت بزرگ و حركت عظيم جز با ياد گرفتن مسائلش سالم در نمى‏آيد و هيچگونه اثرى نخواهد داشت با مطالعه مكرر اين مجموعه مختصر كه برگزيده‏اى است از مسائل فراوان حج به مسائل ضرورى آشنا شو تا اعمال صحيح بجا آورى.

مسائلى كه در اينجا جمع‏آورى شده و با قلمى ساده نگارش يافته منحصرا مطابق با فتواى حضرت آية الله العظمى امام خمينى مد ظله مى‏باشد كه در مناسك حج فرموده‏اند و در پايان ترجمه آزاد چند حديث اضافه گرديد زيرا كه نور خدا در گفتار رسول خدا(ص) و ائمه هدى(ع) آشكار است باين اميد كه قلب و جامعه ما هرچه بيشتر منور گردد.

و ما توفيقى الا بالله و هو حسبى و نعم الوكيل

(جمعه 17 رمضان 1402 قمرى)

سالگرد غلبه ايمان بر كفر (جنگ بدر)

18 تير ماه 1361 شمسى

قم - على عراقچى همدانى


5
آداب و احكام عمره تمتع

(بسم الله الرحمن الرحيم)

بر شخص مستطيع واجب است در مدت عمر يك بار به مكه رود و اعمال حج را بجا آورد حج اقسامى دارد ولى از آنجائيكه براى ما مردم دور از مكه غالبا حج تمتع واجب است در اين رساله فقط مسائل حج تمتع گفته مى‏شود.

اعمال اين حج داراى دو بخش است اول عمره تمتع دوم حج تمتع قسمت اول داراى پنج عمل است:

1- احرام

2- طواف خانه خدا

3- دو ركعت نماز طواف

4- سعى بين صفا و مروه

5- تقصير

آداب و احكام اين پنج عمل را اول مى‏گوييم تا برسيم به بخش دوم.

مقدمه دانسته شود افرادى كه از ايران به مكه مى‏روند دو دسته هستند يا مدينه اول يا مدينه دوم دسته‏اى كه اول به مدينه مى‏روند و چند روزى هستند و از آنجا به طرف مكه حركت مى‏كنند پس از خروج از مدينه مى‏رسند به مسجدى بنام (مسجد شجره) اينجا ميقات ست‏يعنى جاى محرم شدن پياده مى‏شوند و در آن مسجد محرم مى‏شوند.


6

و دسته‏اى كه اول به مكه مى‏روند اينها از جده بطرف مكه حركت مى‏كنند بجائى مى‏رسند بنام (جحفه) كه آنجا هم ميقات است و پياده مى‏شوند براى محرم شدن.

1- احرام و احكام آن

واجبات احرام سه چيز است اول پوشيدن لباس احرام دوم نيت محرم شدن سوم تلبيه يعنى لبيك گفتن.

لباس احرام دو قطعه پارچه مثل دو حوله يا غير آن كه دوخت در آن نباشد و همچنين پاك و مباح و حلال باشد يكى را مثل لنگ از كمر مى‏بندند و ديگرى را از روى شانه‏ها مى‏اندازند بعد از پوشيدن اين دو جامع نيت مى‏كند انجام دادن احرام عمره تمتع را قربة الى الله و با اين نيت لبيك مى‏گويد و صورت لبيك چنين است.

لبيك اللهم لبيك لبيك لا شريك لك لبيك ان الحمد و النعمة لك و الملك لا شريك لك لبيك

مسئله: تمام اعمال عمره و حج از اولى كه انسان لباس احرام مى‏پوشد تا آخر اعمال حج همه و همه عبادت است و بايد با توجه داشتن در وقت عمل كه چه عملى مى‏خواهد بجا بياورد همه را براى خداوند انجام دهد و اگر ريا كند آن عملى كه در او ريا شده باطل است.

مسئله: لباس احرام براى مردها واجب است و زن مى‏تواند در همان لباسهاى معمولى خودش گرچه دوخته باشد محرم شود.

مسئله: لباس احرام اگر نجس شود تا وقتى كه انسان محرم است باحتياط وجوبى بايد تطهير كند و همچنين در حال احرام اگر بدنش نجس شود احتياط آنست كه تطهير كند و لازم نيست لباس احرام را هميشه دربر داشته باشد بلكه جايز است آنها را عوض كند و براى شستن يا حمام رفتن بيرون بياورد و لخت‏شود.


7

مسئله: احتياط واجب اينستكه اين دو جامه را قبل از نيت احرام و لبيك گفتن بپوشد و اگر بعد از لبيك پوشيد احتياط آنست كه لبيك را دوباره بگويد و بايد دانسته شود كه محرم شدن به لبيك گفتن است نه به لباس احرام پوشيدن.

مسئله: احتياط واجب آنست كه در داخل مسجد شجره محرم شود نه خارج آن هر چند نزديك بآن باشد.

مسئله: جنابت‏يا حيض مانع از محرم شدن نيست و اينها مى‏توانند در حال عبور از مسجد محرم شوند و نبايد در مسجد توقف كنند.

مسئله: واجب است لبيك بطور صحيح گفته شود و اگر بلد نيست‏شخص ديگرى كه بلد است كلمه كلمه بگويد و او هم دنبالش بگويد.

مسئله: لبيك بصورتى كه گفته شد يك مرتبه بيشتر واجب نيست و تكرار آن مستحب است ولى وقتى بجائى رسيد كه خانه‏هاى مكه ديده مى‏شود احتياط واجب آنست كه لبيك را ترك كند و ديگر نگويد.

مسئله: گره زدن لباس احرام اشكال ندارد مى‏تواند لنگ را به كمر گره بزند نه بگردن و همچنين مى‏تواند سنگ در جامع احرام بگذارد و با نخ ببندد.

و اما تروك احرام يعنى چيزهائى كه بر محرم حرام مى‏شود و بايد ترك كند 24 چيز است.

اول - شكار كردن حيوان وحشى صحرائى مثل آهو و همچنين خوردن گوشت آن و نشان دادن شكار به شكارچى و كمك كردن به آن، بنابراين شكار حيوان دريائى و كشتن حيوانات اهلى مثل مرغ و گاو و گوسفند اشكال ندارد.

مسئله: پرندگان جزء شكار صحرائى هستند و همچنين ملخ.

مسئله: احتياط واجب آنست كه زنبور را نكشد اگر قصد اذيت ندارد و در صورت اذيت اشكال ندارد و همچنين كشتن حيوانات موذى مثل مار و عقرب اشكال ندارد.


8

مسئله: صيد كردن كفاره دارد حتى اگر جاهل به مسئله هم باشد و در اينجا مسائل زيادى است ولى چون مورد لزوم نيست‏خوددارى شد.

دوم -جماع با زن و بوسيدن و بازى كردن با او و نگاه بشهوت كردن و بلكه هر نوع لذت بردن از زن در حال احرام حرام است.

مسئله: اگر زنى را از روى شهوت ببوسد كفاره آن يك شتر است و اگر بدون شهوت باشد يك گوسفند كفاره دارد.

مسئله: اگر كسى با زن از روى شهوت دست بازى كند چه انزالش بشود چه نشود بايد يك گوسفند كفاره بدهد.

دانسته شود در جماع با زن مسائل زيادى است ولى چون معمولا واقع نمى‏شود و كسى در حال احرام چنين كارى نمى‏كند از تفصيل خوددارى شد.

سوم -عقد كردن زن براى خود يا براى ديگرى و همچنين شاهد شدن بر عقد حرام است ولى خواستگارى كردن در حال احرام اشكال ندارد.

مسئله: اگر با دانستن مسئله زنى را در حال احرام براى خود عقد كند يا صيغه نمايد آن زن بر او حرام ابدى مى‏شود در اينجا هم مسائل زيادى هست چون نوعا واقع نمى‏شود ذكر نكرديم.

چهارم -استمناء (يعنى كارى كند كه منى از او بيرون آيد.)

مسئله: در استمناء بهر نحوى باشد گرچه با زن خود اگر منى خارج شود بايد يك شتر كفاره بدهد.

پنجم -استعمال عطريات مثل مشگ و زعفران و امثال آن كه ماليدن اينها به بدن و لباس و همچنين خوردن آنها مثل خوردن زعفران و همچنين پوشيدن لباسى كه بوى عطر مى‏دهد اگر چه قبلا به آن عطر زده باشد ولى خوردن ميوه‏هاى معطر و بو كردن آنها مثل سيب و به اشكال ندارد.


9

مسئله: در وقت گذشتن از بازار يا مغازه عطر فروشى لازم نيست دماغ را بگيرد و رسيدن بوى عطر به دماغ اشكال ندارد ولى بايد بو نكند.

مسئله: گرفتن دماغ از بوى بد حرام است ولى تند رفتن كه كمتر بوى بد را بفهمد اشكال ندارد.

مسئله: كفاره استعمال بوى خوش يك گوسفند است بنابر احتياط واجب.

مسئله: اگر بوى خوش را مكرر استعمال كند اگر اين تكرار در يك وقت باشد همان يك گوسفند كفاره است و اگر در دو وقت‏يا بيشتر واقع شود مثلا يك مرتبه صبح يك مرتبه ظهر براى هر دفعه يك گوسفند باحتياط وجوبى بدهد و اگر بعد از استعمال كفاره را داد و بعد از كفاره باز استعمال كرد واجب است دو مرتبه كفاره بدهد.

ششم - پوشيدن چيز دوخته مثل كت و شلوار و پيراهن و زيرجامه و شورت و امثال اينها و همچنين لباسى كه دوخته نيست ولى شبيه به دوخته است مثل جاكت بدون دوخت‏يا لباسى كه از نمد درست مى‏كنند و همچنين چيزهاى كوچك مثل كمربند و شب كلاه باحتياط وجوبى ولى هميانى كه در آن پول مى‏گذارند و بكمر مى‏بندند اگر دوخته باشد اشكال ندارد.

مسئله: فتق بند دوخته شده و هر لباس دوخته اگر احتياط به آن داشته باشد جايز است بپوشد ولى بايد كفاره آن را بدهد و دانسته شود لباس دوخته براى مرد حرام است و براى زن جايز است.

مسئله: كفاره پوشيدن لباس دوخته يك گوسفند است و در فتق بند بطور احتياط است.


10

مسئله: اگر محرم چند قسم لباس دوخته بپوشد مثل پيراهن و كت و شلوار براى هر يك جداگانه بايد يك گوسفند كفاره بدهد و اگر يك لباس دوخته را كه پوشيده بود كفاره‏اش را داد و بعد از دادن كفاره همان لباس يا لباس ديگرى كه دوخته بود باز پوشيد دو مرتبه بايد كفاره بدهد و اگر چند لباس ولى از يك قسم بپوشد مثل دو تا كت‏يا دو تا شلوار باحتياط وجوبى براى هر يك بايد يك كفاره بدهد و اگر از جهت‏سرما يا عذر ديگر هم باشد كفاره ساقط نمى‏شود. و اگر لباس ندوخته مثل لباس احرام متعدد بپوشد اشكال ندارد.

هفتم - سرمه كشيدن بسياهى كه در آن زينت باشد هر چند قصد زينت نكند و احتياط واجب اينست كه از هرگونه سرمه اجتناب گردد بلكه اگر بوى خوش داشته باشد قطعا حرام است. و حرمت‏سرمه كشيدن هم براى مرد است و هم زن.

مسئله: سرمه كشيدن حرام است ولى كفاره ندارد البته اگر داراى بوى خوش باشد احتياط كفاره دادن است به يك گوسفند.

هشتم - نگاه كردن به آينه براى مرد و زن حرام است ولى نگاه كردن بچيزهاى صاف و همچنين به آب صاف كه عكس انسان در آنها پيداست اشكال ندارد.

مسئله: اگر در اطاقى كه ساكن است‏يا در ماشينى كه سوار شده آينه باشد و بداند كه چشم او گاهى سهوا به او مى‏افتد اشكال ندارد.

مسئله: در نگاه كردن به آينه كفاره نيست ولى اگر عمدا نگاه كند گناه كرده.

نهم - پوشاندن روى پا بوسيله كفش يا جوراب و غيره و اين مخصوص مردها است براى زن اشكال ندارد.

مسئله: پوشيدن دم‏پائيهائى كه فقط دو سه بند باريك دارد و مقدار كمى از روى پا را مى‏پوشاند اشكال ندارد.

مسئله: پوشانيدن روى پا حرام است ولى كفاره ندارد.

دهم - فسوق است‏يعنى دروغ گفتن و فحش دادن و فخر به ديگران كردن همه اينها حرام است ولى كفاره ندارد و بايد استغفار كند.

يازدهم - جدال است معناى جدال آنست كه براى ثابت كردن يا رد كردن يك مطلبى قسم بخورد چه قسم راست باشد چه دروغ چه عربى باشد مثل (لا و الله) و (بلى و الله) چه فارسى يا هر زبان ديگر مثل (نه بخدا) يا (آرى بخدا)


11

مسئله: مراد از قسمى كه حرام است قسم بخدا است نه بشخص يا چيز ديگر مثلا قسم خوردن به پيغمبر و امام و كعبه داخل در جدال نيست لكن قسم خوردن بساير اسمهاى خدا مثل رحمان و رحيم و غيره باحتياط وجوبى داخل در جدال است.

مسئله: اگر قسم راست بخورد دفعه اول و دوم كفاره ندارد و بايد استغفار كند و دفعه سوم اگر قسم بخورد يك گوسفند كفاره واجب مى‏شود و تا وقتى كه كفاره را نداده اگر بيش از سه مرتبه هم قسم راست بخورد كفاره آن همان يك گوسفند است ولى اگر كفاره را داد و بعد از آن باز قسم راست‏خورد قسم اول و دوم كفاره ندارد و در سومى يك گوسفند ديگر كفاره دارد و همچنين.

مسئله: اگر در جدال دروغگو باشد واجب است در دفعه اول يك گوسفند و در دوم يك گاو و در سوم يك شتر كفاره بدهد و در بيشتر از سوم باز كفاره يك شتر است و در اينجا هم دانسته شود اگر كفاره داد و بعد باز قسم بدروغ خورد بهمان ترتيب كفاره تكرار مى‏شود.

دوازدهم - كشتن جانورانى كه در بدن هستند مثل شپش و كك و كنه كه در بدن حيوان است و همچنين حرام است آنها را از بدن بيندازد يا در جاى ناامنى قرار دهد كه بيفتد ولى در هر صورت كفاره ندارد و گناهكار است.

سيزدهم - حرام است انگشتر در حال احرام براى زينت بدست كردن و اگر براى استحباب باشد مثل اينكه انگشتر عقيق براى ثوابش در دست كند اشكال ندارد.

مسئله: حنا بستن چه با قصد زينت چه بدون قصد زينت براى محرم حرام است ولى اگر قبل از احرام ببندد و اثرش بماند اشكال ندارد.

مسئله: انگشتر براى زينت و حنا بستن بدست گرچه حرام است ولى كفاره ندارد.


12

چهاردهم - پوشيدن زيور آلات است براى زن كه در آن زينت است اگر چه با قصد زينت نپوشد ولى زيورهائى كه قبل از احرام عادت داشته بپوشيدن آنها مثل دستبندهائى كه هميشه در دست دارد واجب نيست بيرون بياورد ولى آنها را نبايد به مرد حتى شوهرش نشان دهد.

مسئله: پوشيدن زيور حرام است ولى كفاره ندارد.

پانزدهم - روغن ماليدن به بدن است گرچه بوى خوش هم نداشته باشد و اگر بوى خوش داشته باشد و بويش تا بعد از احرام ميماند جايز نيست قبل از احرام هم بمالد.

مسئله: روغن ماليدن اگر از روى اضطرار و احتياج باشد اشكال ندارد.

مسئله: روغن اگر بوى خوش نداشته باشد ماليدن آن حرام و كفاره ندارد ولى اگر داراى بوى خوش باشد يك گوسفند كفاره دارد حتى در صورتى هم كه محتاج باشد حرام نيست ولى كفاره ساقط نمى‏شود.

شانزدهم - زايل كردن و تراشيدن و كندن مو از بدن چه از بدن خود باشد چه غير و آن غير چه محرم باشد چه نباشد حتى كندن يك عدد مو هم حرام است ولى اگر در حال غسل يا وضو خودش كنده شود اشكال ندارد.

مسئله: اگر كسى سرش را در حال احرام بدون ضرورت بتراشد يا موهاى زير بغلش را بتراشد واجب است‏يك گوسفند كفاره بدهد و اگر زير يك بغل را بتراشد باحتياط كفاره دهد.

هفدهم - پوشانيدن مرد است‏سر خود را بوسيله كلاه يا دستمال و به احتياط وجوبى نبايد سر را با حنا يا گل هم بپوشاند و همچنين بار به سر گرفتن ولى اگر دستها را بسر گذارده اشكال ندارد.

مسئله: سر را زير آب كردن هم حرام است و فرقى در حرام بودن پوشيدن سر نيست چه همه آن را بپوشد چه بعض آن را و گوشها جزء سر است نبايد پوشيد ولى در موقع خوابيدن كه قهرا مقدارى از سر انسان روى بالش قرار مى‏گيرد اشكال ندارد.


13

مسئله: پشه بند كه به سر نمى‏افتد اشكال ندارد.

مسئله: اگر سر را شست نبايد با حوله و دستمال خشك كند اگر چه بعض سر باشد.

مسئله: اگر كسى سر را به هر وسيله بپوشاند كفاره آن يك گوسفند است گر چه مكرر بپوشاند و اگر بعض سر را هم بپوشاند به احتياط وجوبى بايد كفاره را بدهد البته كفاره در وقتى واجب است كه دانسته و با توجه بپوشاند و اگر نمى‏دانسته يا غفلت كرده كفاره ندارد.

هيجدهم - پوشانيدن زن است روى خود را با نقاب و روبند و غيره و جايز نيست با باد بزن روى خود را بپوشاند ولى پوشانيدن رو با دست اشكال ندارد.

مسئله: قسمتى از رو در حكم تمام آن است و نبايد پوشيده شود ولى در موقع خوابيدن كه قهرا مقدارى از رو روى بالش قرار مى‏گيرد اشكال ندارد.

مسئله: واجب است براى نماز زن سر خود را بپوشاند و مقدمة براى پوشانيدن سر لازم است كمى از اطراف صورت را بپوشاند لكن واجب است بعد از نماز فورا آنرا باز كند.

مسئله: جايز است براى رو گرفتن از نامحرم چادر يا جامه را كه بسر انداخته پائين بكشد كه رويش ديده نشود و كفاره هم ندارد.

مسئله: پوشانيدن زن روى خود را حرام است ولى كفاره ندارد.

نوزدهم - سايه قرار دادن مرد است بالاى سر خود و براى زنان و كودكان جايز است.


14

مسئله: سايه قرار دادن در موقع طى منزل حرام است و اگر در جائى منزل كرد يا پياده شد مثل قهوه خانه توى راه يا مسافرخانه يا در منى كه منزل كرده زير سقف و سايه رفتن اشكال ندارد. گرچه در اينگونه جاها راه هم برود. بنابراين در منى كه هست براى رفتن براى رمى جمره يا قربانى كردن اگر چتر بسر گيرد اشكال ندارد و همچنين اگر راه و منزل طى كردن در شب باشد باز زير سقف اشكال ندارد مثلا اگر شب در ماشين سرپوشيده يا هواپيما باشد اشكال ندارد.

مسئله: اگر از جهت‏سرما يا گرما مجبور باشد زير سايه و سقف برود اشكال ندارد ولى كفاره را بايد بدهد و كفاره آن يك گوسفند است.

مسئله: در احرام عمره گرچه مكرر زير سايه برود كفاره تكرار نمى‏شود همان يك گوسفند است لكن اگر در احرام حج هم زير سايه برود چه يك دفعه چه بيشتر كفاره آن جدا است و يك گوسفند است.

بيستم - بيرون آوردن خون است از بدن خودش بخراشيدن بدن يا مسواك كردن، دندان كشيدن و امثال اينها ولى بيرون آوردن خون از بدن ديگرى حرام نيست.

مسئله: در صورت ناچارى مثل رگ زدن و غير آن اشكال ندارد.

مسئله: خون از بدن خود بيرون آوردن حرام است ولى كفاره ندارد.

بيست و يكم - ناخن گرفتن حتى بعض يك ناخن هم حرام است بهر وسيله كه باشد و همچنين فرقى ندارد ناخن پا باشد يا دست و باحتياط وجوبى بوسيله دندان و سوهان هم ناخن گرفتن حرام است.


15

مسئله: كفاره ناخن گرفتن باين شرح است اگر يك ناخن را بگيرد چه از دست چه از پا بايد يك مد طعام كفاره بدهد و همچنين براى هر ناخن ازدست‏يا پا تا به ده نرسيده مثلا اگر نه تا ناخن دست را گرفت بايد نه مد طعام بدهد و همچنين در ناخنهاى پا ولى اگر به ده رسيد بايد يك گوسفند كفاره بدهد و در صورتيكه تمام ده ناخن دست و ده ناخن پا را در يك مجلس گرفت براى همه يك گوسفند كافى است و اگر در دو مجلس يا بيشتر گرفته باشد دو گوسفند بايد بدهد يكى براى دست‏يكى براى پا و اگر پنج ناخن از دست و پنج ناخن از پا گرفت ده مد طعام كفاره بدهد پنج مد براى دست و پنج مد براى پا با اين شرح قاعده بدست آمد و توضيح بيشتر لازم نيست.

مسئله: اگر گرفتن ناخن ضرورى باشد جايز است گرفتن ولى باحتياط وجوبى بايد كفاره را بدهد.

مسئله: مقدار مد هفتصد و پنجاه گرم است.

بيست و دوم - كندن دندان است هر چند خون نيايد بنابر احتياط و احتياط آنستكه يك گوسفند كفاره بدهد.

بيست و سوم - كندن درخت‏يا گياهى كه در حرم روئيده باشد ولى درخت ميوه و خرما را كندن اشكال ندارد و دانسته شود كه حرام بودن كندن درخت و گياه حرم مخصوص محرم نيست براى غير محرم هم حرام است و اگر بوسيله راه رفتن معمولى گياهى كنده شود اشكال ندارد.

مسئله: كفاره كندن درختى كه جايز نيست كندن آن، احتياط آنست اگر بزرگ باشد يك گاو و اگر كوچك باشد يك گوسفند بدهد و اگر بعض درخت را قطع كند واجب است قيمت آنرا كفاره بدهد.

مسئله: كندن گياه گرچه حرام است ولى كفاره ندارد و بايد استغفار كند.

بيست و چهارم - اسلحه در برداشتن بنابر احتياط براى محرم حرام است مگر بجهت ضرورت ولى كفاره ندارد و احتياط آنست كه اسلحه را اگر نمايان باشد همراه خود برندارد اگر چه بخود نبسته باشد و فرقى در اسلحه نيست چه سرد باشد چه گرم هر چه از آلات جنگ شمرده شود.

مسئله: هر يك از اين امور كه گفتيم كفاره دارد اگر از روى ندانستن مسئله يا غفلت‏يا فراموشى واقع شود كفاره ندارد مگر در صيد كه در هر صورت كفاره دارد.

(احكام و آداب احرام تا اينجا تمام شد و حالا شروع مى‏كنيم به عمل دوم عمره تمتع.)


16

دوم از اعمال عمره تمتع طواف است پس از اينكه انسان وارد مكه شد واجب است با همان لباس احرام هفت مرتبه دور خانه كعبه بگردد و اين عمل را طواف گويند و بايد دانسته شود كه طواف از اركان عمره است و كسى كه آن را عمدا ترك كند تا وقتى كه وقت آن بگذرد عمره او باطل است چه عالم به مسئله باشد چه نباشد و وقت فوت طواف وقتى است كه اگر بخواهد آنرا با بقيه اعمال عمره بجا آورد بوقوف بعرفات نمى‏رسد.

مسئله: اگر از روى سهو ترك كرد طواف را، لازم است آنرا بجا آورد هر وقت كه باشد و اگر برگشته به محل خود و نتواند برگردد بمكه يا مشقت داشته باشد برگشتن بايد شخص مورد اطمينانى را نايب بگيرد.

مسئله: اگر شخصى كه احرام عمره تمتع بسته بواسطه عذرى دير بمكه رسيد كه وقت انجام عمره ندارد يعنى اگر انجام دهد بوقوف عرفات نمى‏رسد يا زن حائض كه بواسطه حيض نتوانسته طواف كند و اگر بخواهد صبر كند تا پاك شود مى‏ترسد بوقوف عرفات نرسد اينگونه افراد كه معذور هستند از انجام عمره تمتع حج آنها تبديل ميشود بحج افراد يعنى بايد با همين احرام برود عرفات و مشعر و منى و همه آن اعمال را انجام دهد مثل سايرين غير از قربانى كه در حج افراد واجب نيست و بعد از برگرديدن بمكه بايد عمره مفرده بجا آورد و عمره مفرده مثل همان عمره تمتع است باضافه طواف نساء و نماز طواف نساء كه اين دو در عمره مفرده لازم است. و براى احرام هم بايد از حرم خارج شود و در آنجا محرم شود به نيت عمره مفرده و بيايد بمكه براى انجام ساير اعمال عمره مفرده و اگر حج افراد و عمره مفرده را بطورى كه گفته‏شد انجام داد كافى است و حجه الاسلام از او ساقط ميشود.

2- طواف و احكام آن (شرايط و واجبات طواف)

اول - نيت‏يعنى قصد كند طواف عمره تمتع را قربه الى الله و اگر ريا و خود نمائى كند طواف او باطل و معصيت هم كرده.

دوم - طهارت كه بايد پاك باشد از جنابت و حيض و نفاس و همچنين اگر وضوء ندارد بايد وضو بگيرد لكن طواف مستحبى را ميتواند بدون وضو انجام دهد.


17

مسئله: اگر كسى بدون طهارت طواف كند باطل است چه عمدى چه سهوى و چه مسئله را بداند چه نداند و اگر عذر داشته باشد از وضو گرفتن يا غسل كردن واجب است تيمم كند.

شرط سوم - طهارت بدن و لباس است در طواف بايد تمام بدن و لباس از هر نجاستى پاك باشد حتى باحتياط وجوبى از خون كمتر از درهم و همچنين عرقچين و جوراب و حتى انگشتر باحتياط وجوبى بايد پاك باشد و در خون قروح و جروح هم به احتياط وجوبى تا مقدارى كه امكان تطهير هست بايد تطهير كرد و لباس را عوض نمود ولى اگر مشقت داشته باشد لازم نيست.

مسئله: اگر بعد از طواف فهميد كه لباس يا بدنش نجس بوده طوافش صحيح است ولى اگر مى‏دانسته و فراموش كرده احتياط واجب آنستكه طواف را اعاده كند.

شرط چهارم - ختنه شده بودن است و احتياط واجب آنستكه درباره بچه نابالغ هم مراعات شود.

شرط پنجم - ستر عورت است پس اگر بدون ساتر عورت طواف كند باطل است و همچنين ساتر بايد غصبى نباشد.

(چگونگى طواف)

واجب است طواف از محاذى حجر الاسود شروع و بآنجا هم ختم شود و دقت زياد و وسوسه لازم نيست و پس از هر دورى لازم نيست در مقابل حجر الاسود بايستد و دوباره حركت كند و اگر اينگونه حركات غير متعارف داشته باشد بصورت وسوسه طواف اشكال پيدا مى‏كند و در طواف بايد خانه كعبه بطرف چپ انسان قرار گيرد بطور متعارف و در اين جهت هم دقتهاى بى مورد و وسوسه‏هاى جاهلانه نبايد داشت البته در هر كارى رعايت احتياط عقلائى اشكال ندارد.

مسئله: اگر بواسطه شلوغى و فشار مقدارى از دور زدن بخلاف متعارف شد مثل اينكه روى طواف كننده يا پشت او بطرف خانه كعبه قرار گرفت‏يا عقب طواف كرد بايد همان مقدار را جبران كند و صحيح انجام دهد و همچنين اگر مقدارى از طواف را انسان بدون اختيار با فشار ديگران جلو برود بايد آن مقدار را از سر بگيرد.

مسئله: واجب است‏حجر اسماعيل را در طواف داخل كند يعنى از پشت آن دور بزند و اگر از داخل آن برود باطل است و درهر دورى كه اينطور كرده باحتياط واجب بايد آن دور را از سر بگيرد.


18

مسئله: طواف بايد در فاصله بين خانه كعبه و مقام ابراهيم واقع شود و اين فاصله چنانچه گفته شده بيست و شش ذراع و نيم است پس در طواف نبايد در همه اطراف بيش از اين مقدار از خانه فاصله گرفت و هر مقدارى كه بيش از اين فاصله داشته بايد اعاده كند و بايد دانسته شود در آن طرفى كه حجر اسماعيل هست باز فاصله را بايد تا خانه حساب كرد نه تا حجر بنابراين در آن قسمت چنانچه گفته‏اند تقريبا شش ذراع و نيم براى طواف باقى ميماند و محل طواف تنگ ميشود و اگر در اين قسمت بيش از شش ذراع و نيم از حجر فاصله گرفت هر مقدارى كه در فاصله بيشتر طواف كرده بايد اعاده كند.

بدانكه در اطراف ديوار كعبه يك پيش آمدگى هست كه آنرا (شاذروان) گويند آن هم جزء خانه است بنابراين بايد طواف بدور آن باشد و اگر اتفاقا روى آن رفت و طواف كرد هر مقدار از طواف كه اينطور واقع شده بايد اعاده كند چنانچه اگر در طواف از روى ديوار حجر اسماعيل برود صحيح نيست زيرا اين دو يعنى حجر اسماعيل و شاذروان جزء خانه است كه بايد بدور آنها طواف كند نه روى آنها ولى اگر در حال طواف دست بر روى حجر بگذارد يا بديوار كعبه بزند (كه در نتيجه يك عضو از بدن كه دست باشد بدور خانه واقع نشده) اشكال ندارد و طواف صحيح است.

مسئله: طواف بايد هفت دور باشد نه كم نه زياد و اگر از اول طواف قصد داشته باشد كه كمتر يا بيشتر بجا آورد اين طواف بكلى باطل است‏حتى اگر هفت دور هم طواف كند زيرا از اول قصدش صحيح نبوده و اگر از روى ندانستن مسئله و سهو و غفلت هم اينطور طواف كرده باحتياط وجوبى بايد اعاده كند.

مسئله: اگر از طواف واجب عملا چيزى كم كند عمدا بايد كسرى را بجا آورد و اگر فاصله زياد شده باحتياط وجوبى بايد كسرى را بجا آورد و طواف را هم اعاده نمايد و در صورتيكه سهوا كم كرده باشد باز احتياط آنستكه بهمين طورى كه گفته شد عمل كند يعنى هر چه كسرى داشته بجا آورد و اصل طواف را هم اعاده كند البته اگر فاصله زياد باشد.


19

مسئله: در طواف واجب قران جايز نيست‏يعنى جايز نيست طواف واجب را با طواف ديگر دنبال هم بياورد بدون اينكه بين دو طواف نماز طواف فاصله شود و در طواف مستحب مكروه است.

مسئله: اگر بعد از تمام كردن طواف وكنار رفتن شك كند زيادتر از هفت دور بجا آورده يا نه بشك خود اعتنا نكند و طوافش صحيح است ولى اگر در اين صورت شك كند كه كمتر از هفت دور بجا آورده يا نه احتياط واجب آنست كه كسرى را بجا آورد و بعدا طواف را اعاده نمايد.

مسئله: اگر در حال طواف شك كند كه اين دور هفتم است‏يا هشتم طوافش باطل است و همچنين اگر شك كند كه دور ششم است‏يا هفتم و هر چه پاى نقيصه در كار است طواف او باطل است.

مسئله: قطع كردن طواف مستحب بدون عذر جايز است و در طواف واجب كراهت دارد.

مسئله: در بين طواف نشستن و كمى خستگى گرفتن يا رفتن بطرف ديوار خانه و دست كشيدن و بوسيدن و دو مرتبه از همانجا كه بوده طواف را ادامه دهد اشكال ندارد و همچنين در حال طواف رو را باينطرف و آن طرف گردانيدن و حرف زدن اشكال ندارد البته سزاوار است انسان در حال انجام اين عبادت بزرگ و سنگين و مشغول ذكر خدا باشد.

مسئله: اگر بعد از تمام كردن طواف شك كند صحيح بجا آورده يا نه بشك خود اعتنا نكند و صحيح است.

3- نماز طواف و احكام آن

مسئله: واجب است بعد از تمام شدن طواف دو ركعت نماز بخواند و احتياط واجب آنستكه اين نماز را پشت مقام ابراهيم بجا آورد و اگر بواسطه زيادى جمعيت نتوانست در پشت مقام بايستد ميتواند در يكى از دو طرف مقام هر كدام كه نزديكتر بمقام است بخواند ولى نماز طواف مستحب را در هر جاى مسجد مى‏تواند بخواند.


20

مسئله: اگر كسى فراموش كند نماز طواف را و مشغول سعى بين صفا و مروه شود يا مسئله: را نميدانسته و نماز را نخوانده مشغول سعى شده وقتى يادش آمد يا مسئله: رافهميد بايد سعى را رها كند و نماز را در محلى كه گفتيم بجا آورد و برگردد سعى را از جائى كه مانده تمام كند و اگر بعد از سعى يا اعمال ديگر متوجه شد بايد بجا آورد ولى لازم نيست اعمال بعدى از سعى و غيره را كه بجا آورده اعاده كند و اگر كسى بكلى متوجه نشد تا از مكه خارج گرديد اگر برگشتن او به مسجد الحرام مشكل است هر جا كه متوجه شد بخواند گرچه در شهر ديگر و اگر تا زنده بود يادش نيامد و متوجه نشد بعد از مرگ پسر بزرگش بايد قضاى آنرا بجا آورد.

مسئله: واجب است بر هر مكلفى كه نماز خود را ياد بگيرد و قرائت و ذكرهاى نماز را درست كند خصوصا كسى كه مى‏خواهد بحج برود چون بعضى از علما گفته‏اند اگر نماز او درست نباشد عمره و حج او باطل است و همچنين بنابراين قول ممكن است چيزهايى كه در احرام براو حرام شده بود مثل زن و چيزهاى ديگر بر او حلال نشود.

مسئله: اگر شخص نتوانست قرائت‏يا ذكرهاى نماز را ياد بگيرد بايد نماز را بهر طورى كه ميتواند خودش بجا آورد و كفايت مى‏كند و اگر ممكن است كسى باو تلقين كند و نائب گرفتن كافى نيست.

4- سعى بين صفا و مروه و احكام آن

مسئله: واجب است بعد از نماز طواف سعى كند بين صفا و مروه كه دو كوه معروف است و مراد از سعى اينست كه از كوه صفا برود به مروه و از مروه برگردد و هفت مرتبه اينكار را انجام دهد يعنى از صفا برود به مروه اين يك دفعه و برگرديدن از مروه بصفا ميشود دو دفعه و همچنين هر رفتن يكى و هر برگشتن يكى حساب مى‏شود و واجب است از صفا شروع كند كه در نتيجه آخرى بمروه ختم ميشود و اگر بر خلاف انجام دهد بايد از سر بگيرد و از صفا شروع كند.

مسئله: در سعى طهارت شرط نيست جنب و حائض و بى وضو هم اگر سعى كند صحيح است و همچنين لباس و بدن اگر نجس باشد اشكال ندارد.

مسئله: سعى كردن در طبقه بالاى صفا و مروه اگر طورى است كه بين دو كوه است نه بالاى دو كوه اشكال ندارد ولى چون كاملا معلوم نيست چگونه است احتياط آنست كه از همان طبقه پائين كه متعارف بوده سعى نمايد البته بايد تمام بين دو كوه را برود چيزى از اول يا آخر كسر نگذارد.

مسئله: واجب نيست‏سعى را پشت‏سر هم انجام دهد بلكه ميتواند هر جا خسته شد بنشيند و بعد مابقى را انجام دهد.

مسئله: سعى مثل طواف ركن است و احكام ترك كردن آن و كم و زياد كردنش چه عمدى چه سهوى مثل طواف است كه احكامش گفته شد رجوع كنيد.


21

مسئله: اگر شك كند در عدد رفت و آمدها اگر شكش بعد از تقصير باشد يعنى بعد از ناخن گرفتن باين شك اعتنا نكند عملش صحيح است ولى اگر بعد از سعى و قبل از تقصير شك كند اگر احتمال كسرى ميدهد باحتياط وجوبى آن كسرى را بجا آورد ولى اگر در اين صورت شك كند كه هفت مرتبه شد يا بيشتر اعتنا نكند و سعى او صحيح است.

مسئله: اگر در بين سعى كردن شك كند كه دور هفتم است‏يا كمتر سعى او باطل است.

مسئله: واجب است‏سعى را بعد از طواف و نماز طواف انجام دهد و اگر عمدا يا از روى فراموشى يا ندانستن مسئله جلوتر بجا آورد بايد اعاده كند.

5- تقصير و احكام آن

تقصير آخرين عمل عمره تمتع است كه بعد از انجام آن انسان از احرام عمره تمتع خارج ميشود و چيزهايى كه در حال احرام بر او حرام شده بود حلال ميشود مگر سر تراشيدن.

مسئله: واجب است بعد از تمام كردن سعى بين صفا و مروه با قصد قربت تقصير كند يعنى قدرى از ناخن يا موى خودش را بگيرد و تراشيدن سر كافى نيست بلكه حرام است.

مسئله: اگر تقصير را فراموش كند تا وقتى كه احرام حج به بندد عمره او صحيح است و اگر عمدا ترك كند تا بعد از احرام حج عمره او باطل است و بايد حج افراد بجا آورد (كيفيت‏حج افراد قبلا گفته شد) و بعد از حج افراد باحتياط وجوبى عمره مفرده هم بجا آورد و در سال بعد هم حج را اعاده كند.

مسئله: تقصير هم مثل ساير اعمال از عبادات است و بايد با قصد قربت انجام شود و قبلا تذكر داديم كه تمام اين اعمال در عمره و حج بايد با توجه باينكه چه عملى ميكند باشد و چون عبادات است در همه آنها قصد قربت معتبر است پس با اين تذكر مكرر ديگر لازم نيست بدنبال هر عملى اين مسئله را بگوئيم و هر كدام از اعمال عمره و حج اگر بدون قصد قربت باشد يا ريائى انجام گيرد باطل است.

تا اينجا احكام و آداب بخش اول (عمره تمتع) گفته شد و حال مسائل بخش دوم (حج تمتع) را ميگوئيم.


22
آداب و احكام حج تمتع

اعمال حج تمتع سيزده چيز است كه بترتيب گفته مى‏شود.

1- احرام

2- وقوف بعرفات كه در چهار فرسخى مكه است

3- وقوف به مشعر الحرام كه تقريبا در دو فرسخى مكه است

4- رفتن به منى كه نزديك مكه است و انداختن سنگ ريزه بر جمره عقبه

5- قربانى كردن در منى

6- تراشيدن سر يا گرفتن كمى از ناخن يا مو در منى

7- طواف زيارت

8- دو ركعت نماز طواف

9- سعى بين صفا و مروه

10- طواف نساء

11- دو ركعت نماز طواف نساء

12- ماندن در منى در شبهاى يازدهم و دوازدهم ذيحجه و بعضى بايد شب سيزدهم را هم در منى بمانند

13- انداختن سنگ ريزه بر سه جمره در منى در روز يازدهم و دوازدهم و بعضى در روز سيزدهم هم بايد بيندازند و احكام اينها گفته مى‏شود.

1- احرام حج

واجب است انسان بعد از تمام كردن اعمال عمره تمتع آماده شود براى انجام اعمال حج تمتع و اولين عمل احرام است كه بايد از مكه محرم شود و باز متوجه بايد بود كه اين سيزده عمل هم مثل پنج عمل عمره تمتع همه عبادت است در اول هر عملى انسان بايد توجه داشته باشد كه چه مى‏خواهد انجام دهد و همچنين عمل را قربة الى الله و محض اطاعت امر خدا بجا آورد كه اگر خداى نخواسته ريا و خود نمائى در عبادت داخل شود فاسد و باطل مى‏گردد و گذشته از اين خود ريا معصيت كبيره است و بايد با لبيك گفتن محرم شدن همه كس و همه چيز غير از خدا را فراموش كنيم و با ياد حق و براى اطاعت از اوامرش اعمال را انجام دهيم.

مسئله: آداب و احكام احرام حج از پوشيدن لباس احرام و لبيك گفتن همه مثل همان احرام عمره است كه گفتيم و چيزهائى كه در احرام گفتيم حرام مى‏شود و كفاره دارد يا ندارد و كفاره آن چيست در اينجا هم همانطور است فقط در نيت تفاوت دارد كه در آنجا نيت احرام عمره تمتع بود اينجا نيت احرام حج تمتع.

مسئله: وقت احرام حج وسيع است و لازم نيست فورا بعد از اعمال عمره باشد ولى بايد تاخير نيندازد تا حدى كه بوقوف عرفات نرسد و مستحب آنست كه روز هشتم محرم شود.

مسئله: احرام حج در هر جاى شهر مكه صحيح است گرچه در خانه‏هائى باشد كه تازه ساخته شده و جزء شهر است البته مستحب است در مقام ابراهيم و يا حجر اسماعيل محرم شود.


23

مسئله: احتياط واجب اينستكه بعد از اعمال عمره بدون حاجت از مكه خارج نشود و اگر لازم بود خارج شدن احتياط واجب آنستكه محرم شود و با احرام خارج گردد و برگردد با همين احرام برود براى اعمال حج ولى اگر كسى رعايت نكرد و بدون حاجت و بدون احرام خارج شد و برگشت و احرام بست و حج را بجا آورد عملش صحيح است.

مسئله: اگر كسى دانسته و عمدا احرام حج را ترك كند تا وقت آن بگذرد حج او باطل است و اگر روى ندانستن مسئله يا فراموشى محرم نشد و بدون احرام رفت بعرفات و منى واجب است برگردد بمكه و محرم شود و اگر برگشتن بمكه ممكن نبود بايد همانجا محرم شود و اگر يادش نيامد تا بعد از تمام كردن اعمال حج‏حجش صحيح است.

2- وقوف به عرفات

باحتياط واجب لازم است از بعد از زوال روز نهم تا مغرب در سرزمين عرفات باشد و مراد از وقوف همين بودن در آنجا است‏حالا چه بنشيند چه راه برود يا بخوابد فرقى ندارد البته اگر در تمام اين مدت خواب يا بى‏هوش باشد وقوف او باطل است پس بايد تاخير انداختن از اول ظهر اگر كم باشد مثلا بمقدار نماز ظهر و عصر كه پشت‏سر هم بخواند معلوم نيست‏حرام باشد.

مسئله: بودن در مجموع بعد از ظهر تا مغرب گرچه واجب است لكن تمام آن ركن نيست كه حج بترك آن باطل شود پس اگر مقدار كمى توقف كند و برود يا طرف عصر بيايد و توقف كند حج او صحيح است اگر چه توقف نكردن او در تمام وقت دانسته و عمدى باشد آنچه در وقوف ركن است مقدارى است كه گفته شود در عرفات بوده هر چند مثل يك دقيقه يا دو دقيقه باشد پس اگر هيچ به عرفات نرود ركن را ترك كرده.

مسئله: اگر دانسته و عمدى آن مقدار از وقوف را كه ركن است ترك كند حجش باطل است و كفايت نمى‏كند براى چنين شخصى وقوف در شب عيد كه وقوف اضطرارى است ولى اگر بواسطه عذرى مثل فراموشى نتوانست‏حتى مقدار ركن در عرفات باشد براى چنين شخصى كه عذر داشته كفايت مى‏كند از شب عيد هر چند به مقدار كمى وقوف كند و اين را وقوف اضطرارى مى‏گويند و اولى را وقوف اختيارى و اگر اين مقدار از وقوف در شب را عمدا ترك كند حج او باطل است ولى اگر اين را هم روى عذر و فراموشى و غفلت ترك كند و بوقوف اختيارى مشعر برسد حجش صحيح است.


24

مسئله: اگر كسى عمدا و دانسته پيش از مغرب از عرفات حج‏خارج شود و تا مغرب برنگردد بايد يك شتر در راه خدا قربانى كند در هر جائى كه بخواهد و اگر قدرت بر قربانى نداشت بايد هيجده روز روزه بگيرد و حجش صحيح است و اگر از روى ندانستن مسئله يا سهوا اينكار را كرد كفاره ندارد و بهر حال ضررى به اصل حج نمى‏زند.

3- وقوف به مشعر الحرام

احتياط واجب آنستكه شب دهم را تا اذان صبح در مشعر الحرام بسر برد و بقصد قربت و چون صبح شد نيت كند وقوف به مشعرالحرام را تا طلوع آفتاب قربة الى الله و اين وقوف از صبح تا اول آفتاب وقوف اختيارى مشعر است و واجب است لكن همه آن ركن نيست بلكه ركن بمقدارى است، كه گفته شود در بين الطلوعين به مشعر بوده گرچه يك دقيقه باشد كه اگر كسى مقدار ركن را عمدا و دانسته ترك كند حج او باطل است.

مسئله: كسى كه روى عذر مقدار ركن را درك نكند بايد يكى از دو وقوف اضطرارى مشعر را درك كند يعنى يا مقدارى از شب تا اذان صبح را درك كند يا مقدارى از طلوع آفتاب تا ظهر در مشعر توقف كند اگر چه يك دقيقه باشد خلاصه اينكه اگر كسى بوقوف اختيارى در عرفات يا مشعر نرسد بايد وقوف اضطرارى را دريابد و دانستيم كه وقوف اضطرارى عرفات مقدارى از شب عيد است و در مشعر دو وقوف اضطرارى دارد يكى همان شب عيد تا اذان صبح دومى از طلوع آفتاب روز عيد تا ظهر و در اينجا صورتهاى زيادى هست كه در كتابهاى مفصل با احكامش گفته شده و چون خيلى طولانى است ذكر نكرديم اگر براى كسى پيش آمد بايد در موقع باهلش رجوع كند و وظيفه‏اش را بفهمد و عمل كند تا حجش باطل نگردد.

4- رفتن بمنى و رمى كردن (انداختن سنگ ريزه به جمره عقبه)

كسى كه حج مى‏كند بايد در روز عيد از مشعرالحرام به محلى كه آنرا منى مى‏گويند برود و در آنجا يكى از اعمالش رمى جمره عقبه است‏يعنى بايد هفت عدد سنگ ريزه به جمره آخرى بيندازد.

مسئله: سنگ ريزه‏ها بايد متوسط باشد نه مثل شن ريز و نه سنگ بزرگ و همچنين بايد از جنس سنگ باشد يعنى كلوخ و خزف و جواهرات صحيح نيست اما اقسام سنگهاى هر چه باشد حتى سنگ مرمر اشكال ندارد.

مسئله: بايد سنگ ريزه‏ها از حرم باشد (حرم محدوده معينى است از شهر مكه و اطراف آن) البته نبايد از مسجد الحرام يا مسجد خيف بلكه باحتياط از ساير مساجد باشد و مستحب است از مشعر بردارد و بايد بكر باشد يعنى كسى ديگرى آنها را ولى در سالهاى گذشته نينداخته باشد.


25

مسئله: واجب است‏سنگ ريزه‏ها را يكى با قصد قربت بزند نه اينكه روى جمره بگذارد و واجب است هفت عدد بطور يقين بخود جمره برسد و اگر شك كند كه هفت عدد خورد يا نه بايد آن قدر بيندازد تا يقين كند كه هفت عدد خورد.

مسئله: در رمى جمره طهارت بهيچ نحو شرط نيست بنابراين جنب و حائض و كسى كه بدن يا لباسش نجس باشد مى‏تواند رمى كند و صحيح است‏حتى خود سنگ ريزه‏ها هم اگر نجس باشد اشكال ندارد ولى بايد مباح باشد يعنى از سنگ ريزه‏هائى كه ديگران برداشته‏اند بدون اجازه آنها تصرف نكند.

مسئله: وقت انداختن سنگ ريزه از طلوع آفتاب روز عيد است تا غروب آن و اگر فراموش كرد تا روز سيزدهم مى‏تواند بجا آورد و اگر تا سيزدهم يادش نيامد احتياط آنست كه سال بعد خودش يا نايبش بيندازد.

مسئله: بچه و مريض ناتوان كه قدرت برانداختن ندارد ديگرى بايد به نيابت او بزند و كسانيكه نمى‏توانند و عذر دارند از اينكه روز رمى كنند مى‏توانند شب عمل كنند هر قت‏شب كه باشد.

5- قربانى و احكام آن

بعد از رمى جمره در روز عيد واجب است قربانى كند يعنى يك شتر يا گاو و يا گوسفند در منى ذبح كند و چون غالبا گوسفند قربانى مى‏كنند بايد دانسته شود كه گوسفند قربانى بايد باحتياط وجوبى يك سال او تمام شده باشد و داخل سال دوم باشد و بايد از هر جهت‏سالم و بى‏عيب باشد يعنى از جهت‏شاخ و دم و تخم و گوش و چشم و دست و پا و غيره بايد نقصى در او نباشد و همچنين بايد لاغر نباشد و بنابر احتياط بايد كچلى هم نداشته باشد ولى اگر گوشش شكاف خورده باشد يا سوراخ باشد ولى ناقص و بريده نباشد اشكال ندارد و همچنين اگر شاخ بيرونى او كه مثل غلاف براى شاخ سفيد درونى است‏شكسته باشد و خود شاخ درونى سالم باشد اشكال ندارد.

مسئله: انسان مى‏تواند خودش قربانى را ذبح كند و مى‏تواند نايب بگيرد و نايب بايد شيعه باشد و در وقت ذبح نيت كند براى هر كس كه ذبح مى‏كند و دانسته شود كه در ذبح كفارات هم لازم است ذابح شيعه باشد.

مسئله: شركت در قربانى صحيح نيست و بايد هر كس خودش يك قربانى كند.

مسئله: اگر عمدا يا بواسطه عذرى روز عيد قربانى نكرد احتياط واجب آنستكه در ايام تشريق يعنى يازده و دوازده و سيزده ذبح كند و اگر نشد در بقيه ماه ذيحجه.


26

مسئله: احتياط مستحب آنستكه ذبيحه را سه قسمت كنند يك قسمت را هديه بدهند و يك قسمت را صدقه بدهند و قدرى هم از ذبيحه بخورند و صدقه را به مؤمنين بدهند و لكن چون هيچكدام از اينها واجب نيست اگر صدقه را بفقراى كفار بدهد يا آنكه تمام ذبيحه را بآنها بدهد اشكال ندارد و ضامن سهم فقرا نيست البته احتياط خصوصا در خوردن قدرى از ذبيحه خيلى مطلوب است. ولى واجب نيست.

مسئله: اگر كسى نيابت دارد به شخصى كه براى او قربانى بخرد و ذبح كند نايب هم انجام داد پس از آن انسان شك كند كه صحيح انجام داده يا نه باين شك اعتنا نكند كافى و صحيح است.

مسئله: اگر كسى قدرت بر قربانى نداشته باشد باين معنى كه نه گوسفند دارد و نه پولش را كه بخرد و نه اينكه مى‏تواند قرض كند يا از راه ديگرى تهيه نمايد بايد به جاى قربانى سه روز در حج و هفت روز پس از مراجعت از حج روزه بگيرد در اينجا مسائلى هست كه چون معمولا واقع نمى‏شود ذكر نكرديم اگر اتفاق افتاد از اهلش سؤال كنيد.

6- حلق يا تقصير و احكام آن

بعد از ذبح كردن واجب است‏سرتراشيدن يا قدرى از مو يا ناخن گرفتن البته اگر سال اول حجش باشد احتياط واجب به سرتراشيدن است اما براى زن تراشيدن سر جايز نيست و بايد تقصير كند يعنى يا از مو يا از ناخن بگيرد و سر تراشيدن يا تقصير كردن عبادت است بايد با قصد قربت باشد و ريا نكند كه باطل مى‏شود و تراشيدن ريش كفايت از تقصير نمى‏كند.

مسئله: جايز است‏سر را خودش بتراشد يا بديگرى واگذار كند و همچنين در تقصير ولى بايد خودش نيت كند و بهتر است ديگرى هم نيت كند.

مسئله: محل سر تراشيدن يا تقصير منى است و در غير آنجا اختيارا جايز نيست ولى واجب نيست‏حتما در روز عيد باشد بلكه تاخير تا آخر روز سيزدهم جايز است گرچه به احتياط مستحب خوب است روز عيد انجام دهد.

مسئله: اگر كسى عمدا يا سهوا يا از روى فراموشى و ندانستن مسئله بهر حال حلق يا تقصير نكرد تا از منى خارج شد واجب است برگردد بمنى و انجام دهد و اگر امكان ندارد برگرديدن هر جا كه هست‏حلق يا تقصير كند و در صورت امكان مويش را بمنى بفرستد.


27

مسئله: لازم است باحتياط وجوبى رعايت ترتيب در اين سه عمل يعنى اول رمى جمره بعد قربانى بعد حلق يا تقصير ولى اگر ندانسته ترتيب را رعايت نكرده اشكال ندارد و صحيح است.

مسئله: بعد از حلق يا تقصير انسان از احرام خارج مى‏شود و چيزهائى كه بر او حرام بود حلال مى‏شود مگر سه چيز زن و بوى خوش و صيد در حرم.

7- طواف زيارت

واجب است بعد از تمام شدن اعمال منى كه سه چيز بود به مكه مراجعت كند براى انجام اعمالى كه در آنجا واجب است ولى لازم نيست كه همان روز عيد يا فرداى آن مراجعت كند براى اعمال مكه بلكه مى‏تواند اين اعمال را تا آخر ذيحجه تاخير بيندازد باين معنا كه اگر روز آخر ذيحجه هم اگر آمد و اعمال را بجا آورد مانع ندارد ولكن چون شب يازدهم و دوازدهم ماندن در منى واجب و در اين دو روز رمى جمره‏ها هم در منى واجب است معمولا اين دو شب و دو روز را همانطور در منى مى‏مانند و بعد از ظهر روز دوازدهم بمكه مى‏آيند و چند روزى كه در مكه هستند اعمال را انجام مى‏دهند.

مسئله: اولين عمل كه بايد در مكه انجام داد بعد از برگرديدن از منى طواف حج است كه بآن طواف زيارت مى‏گويند اين طواف در همه آداب و شرايط و احكام مثل طواف عمره است كه گفته شد فقط در نيت تفاوت دارد كه اينجا بايد به نيت طواف حج باشد.

8- نماز طواف حج

مسئله: دوم از اعمال مكه نماز طواف است اين نماز هم با نماز طواف عمره تفاوت ندارد و احكام و آدابش مثل آنست فقط در اينجا بايد نيت كند نماز طواف حج.

9- سعى بين صفا و مروه

مسئله: سوم از اعمال مكه سعى بين صفا و مروه است كه بايد هفت مرتبه سعى كند و اينجا هم با سعى بين صفا و مروه كه در اعمال عمره گفته شد فرق ندارد مگر در نيت كه اينجا نيت مى‏كند سعى بين صفا و مروه حج.

10- طواف نساء

مسئله: چهارم از اعمال مكه طواف نساء است كه اين هم در عمل و احكام مثل طواف عمره و طواف حج است فقط بايد به نيت طواف نساء انجام شود.

11- دو ركعت نماز طواف نساء

مسئله: پنجم از اعمال مكه در مراجعت از منى دو ركعت نماز طواف نساء است اين نماز هم آداب و احكامش مثل نماز طواف عمره و حج است فقط بايد به نيت نماز طواف نساء خوانده شود.

اين پنج عملى بود كه بايد بعد از مراجعت از منى در مكه انجام داد و پس از انجام اين اعمال زن و بوى خوش هم كه باقى مانده بود حلال مى‏شود فقط صيد در حرم به حرمت باقى مى‏ماند كه هميشه حرام است و دانسته شود اين پنج عمل بهمين ترتيب و بعد از اعمال سه گانه منى بايد انجام شود و ترتيب بهم نخورد اختيارا و بدون عذر.


28

مسئله: براى بعضى مقدم انداختن اين پنج عمل مكه بر رفتن بعرفات و مشعر و منى و اعمال آنها جايز است مثل زن كه اگر بترسد در برگرديدن حائض مى‏شود و نمى‏تواند طواف و نماز را بجا آورد و همچنين پيرمرد و پير زن و مريض ناتوانى كه مى‏ترسند در برگرديدن از جهت كثرت جمعيت قادر به انجام اعمال نباشند اينها مى‏توانند اعمال مكه را قبلا بجا آورند و صحيح است ولى اينها بايد بدانند با اين اعمال از احرام خارج نمى‏شوند و زن و بوى خوش هم بر آنها حلال نيست و همه يك مرتبه بعد از حلق يا تقصير در منى حلال خواهد شد.

مسئله: طواف نساء اختصاص بمرد ندارد بر زن و بچه هم واجب است كه اگر بجا نياورند اگر مرد باشد زن بر او حلال نيست و اگر زن باشد مرد بر او حلال نيست.

مسئله: طواف نساء و نماز آن اگر چه واجب است لكن ركن نيست و ترك عمدى آن هم باعث بطلان حج نمى‏شود ولى اگر انجام ندهد زن بر مرد يا مرد بر زن حلال نمى‏شود و دانسته شود مراد از اينكه گفته مى‏شود زن حلال نمى‏شود نه فقط زن خود انسان بلكه هيچ زنى نه زن خودش و نه زن ديگر را اگر بخواهد بگيرد بر او حلال نيست و همچنين مرد هم كه بر زن حرام مى‏شود يعنى هر مردى نه فقط شوهر خودش.

مسئله: اگر طواف نساء را سهوا بجا نياورد تا برگشت از حج پس اگر مى‏تواند بايد خودش برگردد و بجا آورد و اگر نمى‏تواند يا مشقت دارد نايب بگيرد و پس از بجا آوردن نايب زن بر او حلال مى‏شود.

12- بيتوته (شب ماندن) در منى

واجب است‏شب يازدهم و دوازدهم در منى بيتوته كردن يعنى شب را ماندن از غروب آفتاب تا نصف شب و بر بعضى شب سيزدهم هم لازم مى‏شود بمانند مثل كسى كه در حال احرام صيد كرده يا جماع نموده باشد و كسى كه روز دوازدهم نرود و بماند تا غروب چنين كسى هم بايد شب سيزدهم را بماند و بر بعضى هم واجب نيست اين شبها را در منى بمانند مثل بيمار و پرستار بيمار و كسانى كه ماندن آنها مشقت دارد.

مسئله: شب را براى بدست آوردن نصف آن از مغرب بايد حساب كرد تا طلوع آفتاب باحتياط وجوبى كه تقريبا ساعت دوازده شب مى‏شود و احتياط را به مقدارى بيشتر ماندن از ساعت دوازده نبايد ترك كردن پس بعد از نصف شب جايز است از منى خارج شود.

مسئله: كسى كه بدون عذر از اول شب در منى نبوده احتياط واجب آنستكه قبل از نيمه شب برگردد و تا صبح بماند.


29

مسئله: كسى كه ترك كند شب ماندن در منى را براى هر شبى كه نبوده بايد يك گوسفند قربانى كند و فرقى ندارد چه دانسته و عمدا نمانده باشد چه از فراموشى يا ندانستن مسئله و حتى مريض و پرستار و كسى هم كه براى او ماندن مشقت دارد كه گفتيم واجب نيست بمانند اينها هم براى هر شبى كه نمانده‏اند واجب است‏يك گوسفند قربانى كنند و قربانى كردن اين گوسفند محل معينى ندارد حتى مى‏تواند پس از مراجعت به محل خود قربانى كند.

مسئله: كسانى كه مقدارى از اول شب نبوده‏اند يا مقدارى قبل از نصف شب خارج شده باشند بر اينها قربانى كردن واجب نيست احتياط مستحب در قربانى كردن است.

مسئله: كسانى كه جايز است براى آنها كوچ كردن در روز دوازدهم كه غالبا اينطور هستند بايد بعد از ظهر كوچ كنند و قبل از ظهر جايز نيست و كسانى كه روز سيزدهم كوچ مى‏كنند مختارند هر وقت را بخواهند كوچ كنند.

13- رمى جمرات سه‏گانه

شبهائى كه گفتيم واجب است در منى ماندن، واجب است در روز آن شبها رمى جمرات سه‏گانه يعنى سنگ ريزه بزند به سه محل كه اولى را (جمره اولى) و وسطى را (جمره وسطى) و آخرى را (جمره عقبه) گويند ولى اگر عمدا هم آنرا ترك كند. بحج او ضرر نمى‏رساند و صحيح است گرچه در صورت عمد معصيت كار است.

مسئله: عدد سنگ ريزه براى هر جمره درهر روزى بايد هفت عدد باشد و آداب و احكام آن بهمان طور است كه سابقا در جمره عقبه گفتيم.

مسئله: وقت انداختن سنگ ريزه از اول آفتاب است تا غروب و در شب جايز نيست و اگر كسى مريض يا ناتوان باشد كه بترسد در روز از جهت كثرت جمعيت نتواند رمى كند جايز است‏شب رمى كند.

مسئله: واجب است جمره‏ها را بترتيب رمى كند يعنى اول جمره اولى بعد وسطى بعد جمره عقبه و اگر باين ترتيب بجا نياورد بايد اعاده كند بطورى كه ترتيب حاصل شود چه عمدا خلاف ترتيب كرده باشد چه روى فراموشى و ندانستن مسئله چه سهوى در هر حال بايد اعاده كند.


30

مسئله: اگر كسى فراموش كند در يكى از روزها رمى كند واجب است روز بعد آنرا قضا كند و همچنين اگر عمدا ترك كند واجب است روز بعد قضا كند و واجب است در روز بعد قضا را جلوتر انجام دهد و اگر بعض از جمره‏ها را ترك كرده باز بايد فرداى آن روز آن مقدارى كه روز قبل ترك شده اول قضا كند با رعايت ترتيب بعد تكليف اين روز را بجا آورد و همچنين اگر چيزى را در روز گذشته ترك نكرده و لكن به ترتيبى كه گفتيم انجام نداده بوده باز بايد قضا كند با ترتيب صحيح.

مسئله: اگر كسى رمى جمرات را فراموش كند و بمكه بيايد اگر در ايام تشريق يعنى يازده و دوازده و سيزده يادش آمد بايد برگردد و بجا آورد و اگر متمكن نيست نايب بگيرد و اگر بعد از اين ايام يادش بيايد يا عمدا تاخير بيندازد تا بعد از اين ايام احتياط واجب آنستكه خودش يا نايب او بيايد و بجا آورد و در سال ديگر هم در ايامى كه فوت شده است‏خودش يا نايبش قضا كند.

مسئله: اگر فراموش كرد رمى جمرات را تا از مكه خارج شد احتياط واجب آنستكه در سال ديگر خودش يا نايبش قضا كند.

مسئله: كسى كه معذور باشد از سنگ انداختن مثل آنكه مريض باشد بطورى كه نتواند رمى كند يا عليل باشد مثلا دست‏يا پا نداشته باشد يا شكسته باشد يا از شدت بى‏حالى نتواند رمى كند بايد نايبش بجا آورد و احتياط واجب آنستكه تا مايوس نشده از اينكه خودش بجا آورد نايب انجام ندهد.


31

مسئله: اگر زن در برگشت از عرفات و منى بمكه حائض باشد و در مدتى كه در مكه است پاك نشود و نتواند بماند تا پاك شود از براى طواف و نماز آن بايد نايب بگيرد و ساير اعمال را خودش بجا آورد بنابراين دانسته شود كه زن اگر در وقت انجام اعمال عمره از جهت‏حيض نتواند طواف عمره و نماز آن را بجا آورد و اگر بخواهد صبر كند تا پاك شود وقت وقوف بعرفات و مشعر مى‏گذرد بايد حج تمتع را بدل كند به حج افراد و با همان احرام برود بعرفات و مشعر و منى و همه اعمال آنها را انجام دهد البته غير از قربانى كه در حج افراد واجب يست‏سپس برگردد به مكه و يك عمره مفرده هم بجا آورد همين كفايت از حجه الاسلام او ميكند و صحيح است و اين مسئله را سابقا هم گفتيم ولى اگر زن پس از برگشت از عرفات و منى براى طواف و نماز حج‏حائض شد در اينجا است كه گفتيم بايد براى طواف و نماز آن نايب بگيرد و سعى بين صفا و مروه را خودش انجام دهد.

تا اينجا سيزده عمل حج تمتع با مسائلش گفته شد در نتيجه پنج عمل مربوط به عمره تمتع بود و سيزده عمل مربوط بحج تمتع مجموعا كل وظايف هيجده عمل است كه بترتيب با مقدارى از مسائل كه غالبا مورد لزوم است بيان شد و باز هم براى چندمين بار تذكر داده شود كه اين هيجده عمل همه عبادت است بايد با قصد قربت و براى اطاعت امر خداوند بجا آورده شود و هرگونه ريا و خودنمائى باعث بطلان عمل مى‏شود و گاهى ممكن است در نتيجه زن بر مرد يا مرد بر زن حرام بماند و مفاسدى بدنبال داشته باشد پس بكوشيم كه مسائل را خوب ياد بگيريم و اعمال را زير نظر آگاهان به مسائل انجام دهيم و ريا و خودنمائى نكنيم.

عمره مفرده و احكام آن

چون بسيارى از مردم بعد از اعمال حج عمره مفرده بجا مى‏آورند چند جمله‏اى هم در اين باره گفته مى‏شود.

بدانكه بعد از فارغ شدن از اعمال حج در صورت امكان مستحب است عمره مفرده بجا آورده شود و چون بين علماء اختلاف است كه آيا بايد بين اين عمره و عمره تمتع كه بجا آورده يك ماه فاصله باشد يا نه بنابراين اگر بدون فاصله شدن يك ماه كسى بخواهد انجام دهد احتياط آنست كه بقصد رجاء بجا آورد (يعنى باميد اينكه بدون فاصله يك ماه هم مطلوب خداوند باشد.)

صورت عمره مفرده را قبلا گفتيم در اينجا تكرار مى‏كنيم.


32

صورت آن چنين كه بايد انسان از مكه و محدوده حرم خارج شود به محلى كه جزء حرم نيست مثلا به تنعيم آنجا بايد محرم شود و لباس احرام بپوشد با همان آداب و شرايطى كه در مسائل احرام گفتيم البته به نيت احرام عمره مفرده استحباب بعد مى‏آيد به مكه طواف و نماز طواف و سعى بين صفا و مروه و تقصير را مثل همان عمره تمتع انجام مى‏دهد و پس از تقصير طواف نساء و دو ركعت نماز آن را بجا مى‏آورد و تمام مى‏شود بنابراين عمره مفرده يك طواف نساء و نماز آن زيادتر از عمره تمتع است و بايد توجه داشت بعد از محرم شدن براى عمره مفرده همه آن چيزهائى كه سابقا گفتيم بر محرم حرام مى‏شود در اينجا هم حرام مى‏شود تصور نكنيد كه چون اين عمره مستحب است و واجب نيست آن احكام را ندارد بنابراين بعد از محرم شدن تا انسان اعمال آن را بجا نياورد و تقصير نكند و طواف نساء و نماز آنرا انجام ندهد از احرام خارج نمى‏شود و همه چيزهائى كه گفته‏ايم حتى زن بر او حرام است و پس از بجا آوردن اعمال و تقصير و طواف نساء و نماز آن از احرام خارج مى‏شود و همه چيز بر او حلال است.

طواف وداع

مستحب است در وقت‏خارج شدن از مكه انسان هفت دور طواف كند بقصد وداع كه دعاها و آدابى هم دارد در كتب مفصل ذكر شده ولى همان طواف تنها هم كافى است.

مسائل متفرقه

مسئله: در تقصيرهائى كه در عمره تمتع كرده و كفاره داشته باحتياط وجوبى بايد گوسفند يا غير گوسفند هر چه باشد در مكه قربانى و ذبح كند و اگر در احرام حج تقصير كرده كفاره آن را در منى ذبح كند و اگر ترك كرد و به محل خودش بازگرديد در محل خود بكشد و صدقه بدهد.

مسئله: شرايطى كه براى قربانى روز عيد گفتيم كه بايد صحيح و سالم و بى‏عيب باشد رعايت اين شرايط در كفاره واجب نيست و مى‏تواند هر طور گوسفندى را كفاره بدهد و ذبح كند ولى خودش از گوشت كفارات نبايد بخورد و مصرف آن فقرا و مساكين هستند.

مسئله: گاهى انسان بعد از محرم شدن گرفتار مى‏شود مثلا بزندان مى‏افتد يا مانع مى‏شوند او را از اينكه بمكه رود يا اعمال را انجام دهد و گاهى بعد از محرم شدن مريض مى‏شود بطورى كه قادر بر رفتن به مكه يا انجام اعمال نيست اينگونه افراد بايد با قربانى كردن و تقصير نمودن مطابق دستوراتى كه داده شده از احرام بيرون آيند و سال بعد حج را بجا آورند. و چون در اين باره مسائل زيادى هست و ما بنابر اختصار داريم اگر براى كسى چنين اتفاقاتى افتاد در موقع از اهلش بپرسد و بوظيفه‏اش عمل كند تا بطور صحيح از احرام خارج گردد.

مسئله: اگر اول ماه ذيحجه نزد علماء اهل سنت ثابت‏شد و حكم كردند باول ماه بايد حجاج شيعه از آنها پيروى كنند و روزى را كه ساير مسلمين بعرفات مى‏روند اينها نيز بروند و حج آنها صحيح است و بايد دانست كه چون افق حجاز با ايران مختلف است غالبا در آنجا يك روز پيش از ايران اول ماه مى‏شود و هيچوقت قطع به مخالفت‏حاصل نمى‏شود و وسواسى كردن صحيح نيست.


33

مسئله: سجده نمودن بر تمام اقسام سنگها چه مرمر باشد يا سنگهاى سياه معدنى صحيح است و سنگهاى مسجدالحرام و مسجد پيغمبر(ص) از اين قبيل است و مهر گذاشتن و سجده كردن بر آن در حال تقيه حرام است و نماز اشكال پيدا مى‏كند.

مسئله: شركت در نماز جمعه و جماعت اهل سنت جايز و پسنديده است.

ده حديث

به اين احاديث توجه كنيد:

1- حضرت صادق(ع) فرمود تا زمانى كه كعبه برقرار باشد و ايستاده، دين اسلام ايستاده و پايدار است (وسائل الشيعه جلد 8 ص 14)

2- حضرت صادق(ع) فرمود آگاه باشيد اگر مردم حج‏خانه خدا را ترك كنند هرآينه عذاب بر آنها نازل مى‏شود و مهلت داده نخواهند شد (وسائل الشيعه جلد 8 ص 14)

3- حضرت صادق(ع) فرمود حج كننده هميشه نور حج در او هست تا وقتى كه بطرف گناه نرفته (وسائل الشيعه جلد 8 ص 68)

4- امام صادق(ع) فرمود هر كه خاشاكى از چهره برادر مؤمنش برگيرد خداوند برايش ده حسنه نويسد و هر كه بچهره برادرش تبسم كند يك حسنه براى او است (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 392)

5- رسول خدا(ص) فرمود كسيكه مؤمنى را يارى كند خداى بزرگ 73 گرفتارى از او بردارد كه يكى از آنها در دنيا باشد و هفتاد و دو ديگر هنگام گرفتاريهاى بزرگ و فرمود وقتى كه مردم بخود مشغولند (يعنى روز قيامت) (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 286)

6- رسول خدا(ص) فرمود هر كس مؤمنى را شاد و خوشحال سازد مرا خوشحال كرده و هر كس مرا خوشحال كند خدا را خوشحال نموده (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 271)

7- امام باقر(ع) و امام صادق(ع) فرمودند هر كه بسنگينى ذره‏اى تكبر در دلش باشد داخل بهشت نشود (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 423)


34

8- موسى بن جعفر(ع) فرمود از ما نيست كسى كه هر روز حساب خود را نكند پس اگر كار نيكى كرده از خداوند زيادى آنرا بخواهد و اگر گناه و كار بدى كرده از خداوند آمرزش خواهد و توبه كند (اصول كافى با ترجمه جلد 4 ص 190)

9- حضرت صادق(ع) فرمود هركس غضب خود را نگه دارد خدا عيب او را بپوشاند (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 413)

10- رسول خدا(ص) فرمود هيچگاه نبود كه جبرئيل نزد من آيد جز آنكه مرا موعظه مى‏كرد و آخرين سخنش به من اين بود كه از دشمنى با مردم بپرهيز زيرا كه آن عيب پوشيده را آشكار كند و عزت را ببرد. (اصول كافى با ترجمه جلد 3 ص 411)

اللهم نجنا برحمتك من شرور انفسنا و احشرنا مع الصالحين و الحمد لله رب العالمين و صلى الله على محمد و آله الطاهرين.

الراجى عفو ربه - على عراقچى همدانى

17 رمضان 1402 / 18 تيرماه 1361