فهرست عناوين فهرست آيات فهرست روايات فهرست اشعار

1
روزها و رويدادها جلد اول

هجري شمسي

تهيه و تنظيم : دفتر عقيدتي سياسي فرماندهي معظم كل قوا

فهرست عناوين
مقدمه 2
روزها و رويدادها (1) 4
     رويدادهاى فروردين 4
عيد نوروز و سال نو ايرانى 5
     1 - 4 فروردين 5
     تاريخچه پيدايش روز 5
     نوروز در صدر اسلام 6
     عيد نوروز از ديدگاه امام جعفر صادق (ع ) 7
     نوروز در عصر خلفاء: 8
سالروز مبارزه با پديده شوم تبعيض نژادى 9
     اول فروردين / 21 مارس  9
     اقدامات جمهورى اسلامى ايران عليه آپارتايد: 11
     اسلام و مساءله نژاد 11
هجوم به مدرسه علميه 13
     2 فروردين 1342 13
     شرح حادثه : 14
     عكس العمل امام خمينى ره : 16
عمليات فتح المبين انا فتحنالك فتحا مبينا 17
     2 فروردين 1360 17
     مرحله دوم عمليات فتح بزرگ (14 / 1 / 1361) 17
     مرحله سوم عمليات فتح بزرگ (7/1/1361) 17
     مرحله چهارم عمليات فتح المبين (8/1/1361) 18
پيام حضرت امام خمينى (ره ): به ملت مسلمان و رزمندگان غرور آفرين اسلام درخصوص عمليات ظفرمند فتح المبين20
پاسخ حضرت امام خمينى (ره ) به پيام فرماندهان نظامى به مناسبت عملياتظفرمند فتح المبين21
روز جهانى آب 23
     2 فروردين 1371 / 22 مارس 1992 23
     جايگاه آب در اسلام 23
     تاثير انسان بر چرخه آب : 24
     وضعيت منابع آب در ايران : 24
     صرفه جويى : 24
     اهميت آب در جهان و خاورميانه : 25
     آب هدف استراتژيك رژيم صهيونيستى : 26
تاءسيس حوزه علميه قم 27
     3 فروردين 1301 27
     زندگى نامه آيت الله حائرى يزدى : 28
     زهد و ساده زيستى آيت الله حائرى : 30
     آثار عمرانى و خدماتى آيت الله حائرى 30
     آثار علمى آيت الله حائرى : 31
خروج رسمى ايران از پيمان استعمارى سنتو CENTO(34) 32
     5 فروردين 1358 32
قيام مردم يزد به مناسبت اربعين شهداى تبريز 34
     8 فروردين الى 12 فروردين 1357 34
روز جمهورى اسلامى ايران 36
     12 فروردين 1358 36
     به مناسبت 12 فروردين 135836
روز جهانى كتاب كودك 39
     چهارم فروردين 39
ترور مارتين لوتركينگ رهبر سياهپوستان آمريكا 41
     15 فروردين 1347 / 4 آوريل 1968 41
قيام روحانى مبارز شهيد شيخ محمد خيابانى در آذربايجان 43
     16فروردين 1298 /43
     نقش شيخ محمد خيابانى در مشروعيت  43
روز بهورز 46
     17 فروردين 46
     اجراى مراقبتهاى اوليه بهداشتى عبارتند از: 46
     تاريخچه تشكيل بهورزى : 46
     آموزش بهورزى : 47
     وظايف بهورزان : 47
روز جهانى بهداشت 49
     18 فروردين 1327 / 7 آوريل 1948 49
     بهداشت در اسلام 49
     تعيميم بهداشت عمومى و آموزش بهداشت به عنوان يك عبادت : 50
     زمينه هاى بهداشت در اسلام : 50
     بهداشت چيست ؟ 51
     اهداف بهداشتى : 51
     تعريف سلامت از نظر بهداشت جهانى : 51
تقسيم بندى بهداشت  52
     1 - بهداشت فردى :52
     2 - بهداشت اجتماعى :52
آزادى حضرت امام خمينى ره  53
     18 فروردين 1343 53
بيانات امام خمينى ره در روز 21 فروردين 1343 56
شهادت آيت الله سيد محمد باقر صدر و خواهرش بنت الهدى صدر 59
     19 فروردين 1359 59
رابطه آيت الله صدر با امام خمينى ره  60
     روابط آيت الله سيد محمد باقر 60
     دستگيرى آيت الله صدر 60
     آثار شهيد آيت الله صدر 61
     يادى از مظلومه شهيده آمنه صدر (بنت الهدى ): 61
قطع رابطه سياسى جمهورى اسلامى ايران و آمريكا 62
     20 فروردين 1359 62
     نفوذ رسمى امريكا در ابعاد مختلف  62
     دوران سلطه بالامنازع امريكا 64
     كاپيتولاسيون جديد 65
كشتار فلسطينيان در دير ياسين 67
     20 فروردين 1327 / 10 آوريل 1948 67
شهادت حاج سيد مرتضى آوينى روز هنر انقلاب اسلامى  70
     20 فروردين 1372 70
     زندگينامه و فعاليتهاى شهيد سيد مرتضى آوينى : 70
     آثار شهيد آوينى 71
     ديدگاههاى شهيد آوينى : 71
تاءسيس بنياد مسكن انقلاب اسلامى 72
     21 فروردين 1358 72
     وضعيت مسكن قبل از انقلاب اسلامى در ايران 72
     تشكيل بنياد مسكن انقلاب اسلامى ، اولين گام در جهت رفع محروميت : 73
     اصول مربوط به مسكن در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران : 74
     عملكرد بنياد مسكن انقلاب اسلامى تا سال 1375 75
آغاز نهضت اسلامى فلسطين 77
     22 فروردين 1361 / 10 آوريل 198277
     پيدايش صهيونيسم 78
     مقاومت مردم فلسطين آغاز مى شود 78
روز دندانپزشكى 81
     23 فروردين 81
     قانون تربيت بهداشتكار دهان و دندان : 81
     پيشگيرى مهمترين عامل حفظ سلامت دند82
      82
     پيشگيرى را مى توان از دو جنبه مورد بررسى قرار داد: 82
     بوى بد دهان : 82
     فضيلت مسواك در اسلام : 82
حمله هوايى آمريكا به ليبى 84
     26 فروردين 1365 / 15 آوريل 1986 84
شهادت خالد اسلامبولى به دست رژيم مصر 86
     28 فروردين 1361 / 17 آوريل 1982 86
روز ارتش جمهورى اسلامى ايران 88
     29 فروردين 1358 88
     ارتش و غائله كردستان 90
     ارتش و جنگ تحميلى 90
رويدادهاى ارديبهشت سالروز درگذشت اقبال لاهورى92
     اول ارديبهشت 1317 / 21 آوريل 1938 92
     استاد علامه شهيد مطهرى درباره اقبال مى نويسد: 93
     فعاليتهاى سياسى اقبال 94
آثار و كتابهاى اقبال لاهورى 96
     1 - كتاب اسرار و رموز:96
     2 - زبور عجم :96
     3 - پيام مشرق :96
     4 - جاويد نامه :96
     5 - پس چه بايد كرد؟96
     6 - مسافر:96
     7 - ارمغان حجاز:96
     تشكيل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى 96
     تشكيل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى : 97
     وظايف سپاه در بدو تشكيل : 98
     اولين پيام حضرت امام خمينى ره به مناسبت روز پاسدار. 99
فعاليتهاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى 100
     1 - سپاه در كردستان100
     2 - سپاه و جنگ تحميلى :100
     3 - سپاه و حفاظت100
     4 - سپاه و امنيت پرواز:100
     5 - سپاه و گروهكها:100
     6 - سپاه و سازندگى101
انقلاب فرهنگى 102
     2 ارديبشهت 1359 102
     مقدمه 102
     ضرورت انقلاب فرهنگى 102
     روز شمار انقلاب فرهنگى 103
روند انقلاب فرهنگى : 104
     1 - آشنا ساختن دانش آموزان با فرهنگ و معارف اسلامى .104
     2 - تاءسيس نهاد امور تربيتى104
     3 - رشد شعور و انقلاب و اجتماعى دانش آموزان .104
     4 - تصفيه معلمان و دبيران منحرف و غير متعهد.104
     5 - تغيير كتابهاى درسى .104
     امام و انقلاب فرهنگى 106
شهادت سپهبد قرنى اولين رييس ستاد مشترك ارتش جمهورى اسلامى ايران 107
     3 ارديبهشت 1358 107
بررسى مجدد قانون اساسى 109
     4 ارديبهشت 1368 109
     تدوين قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران درسال 1358109
شكست تجاوز نظامى به امريكا در صحراى طبس 114
     5 ارديبهشت 1359 114
     انگيزه و زمينه هاى تجاوز آمريكا: 114
     شرح ماجرا 115
     صدور فرمان بمباران هلى كوپترهاى به جا مانده توسط بنى صدر 117
     نكات برجسته ديگر درباره حمله نظامى امريكا 117
پيروزى مردم ويتنام بر متجاوزان آمريكايى 118
     10 ارديبهشت 1354 / 30 آوريل 1975 118
     مشخصات جمهورى يكپارچه ويتنام 120
روز جهانى كار و كارگر 121
     11 ارديبهشت 1265 / اول مه 1886 121
     سازمان بين المللى كار 121
     اسلام و حقوق كارگر و كارفرما 122
     كارگر و حقوق او 123
     كارفرما و حقوق او 124
     كلام امام خمينى ره راجع به كارگر: 125
سالروز شهادت استاد مرتضى مطهرى 126
     12 ارديبشهت 1358 126
     استاد مطهرى بعد از قيام خونين پانزده خردادسال 1342127
     پيام حضرت امام ره به مناسبت شهادت آيت الله مطهرى 128
     شهيد مطهرى از ديدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامى 129
     ويژگيهاى شهيد مطهرى : 129
     روز معلم 131
     12 ارديبهشت  131
     جايگاه معلم در نظام اسلامى 132
     ارزش علم و معرفت  132
     مقام و منزلت معلم 132
     عالمان برتر از شهيدانند 133
     ثواب عالم و متعلم 134
     صفت علما 134
     مقام معلم در اسلام 134
     ارزش علم در اسلام 135
روز جهانى مطبوعات 136
     13 ارديبهشت / 3 مه 136
     تاريخچه روزنامه نگارى در ايران 136
     انتشار روزنامه در ولايات : 139
     روزنامه ها و روزنامه نگاران و وضع مطبوعات در عصر پهلوى : 139
     قانون اساسى و مطبوعات  140
اعلام پايان جنگ جهانى دوم 141
     18 ارديبهشت 1324 / 8 مه 1945 141
     دادگاه نورمبرگ و محاكمه سران نازى 145
روز جهانى صليب سرخ و هلال احمر 146
     8 مه 1864 / 18 ارديبهشت 1243 146
     كميته پنج نفره : 148
لغو نهايى كاپيتولاسيون در ايران 151
     23 ارديبهشت 1358 / 13 مه 1979 151
لغو اميتاز تنباكو به فتواى آيت الله ميرزاى شيرازى 154
     25 ارديبهشت 1270 / 15 مه 1891 154
اشغال سرزمين فلسطين توسط صهيونيزم جهانى 158
     26 ارديبهشت 1327 / 16 مه 1948 158
روز جهانى ارتباطات 162
     27 ارديبهشت 1244 / 17 مه 1865 162
     مفهوم ارتباط: 162
     اثرات مثبت ارتباطات : 162
     نتايج منفى ارتباطات : 163
     عصر ارتباطات : 163
روز جهانى موزه 165
     28 ارديبهشت / 18 مه 165
     تعريف موزه : 165
     معناى لغوى و اصطلاحى موزه : 165
     تاريخچه موزه : 165
     اهداف موزه : 165
     انواع موزه ها: 166
     وضعيت موزه ها بعد از انقلاب در ايران : 166
     موزه هاى معروف جهان و ايران : 166
     موزه هاى مردم شناسى دنيا و ايران : 167
عمليات حضرت مهدى (عج ) 169
      ارديبهشت 1360 169
31 ارديبهشت 1360 169
رويدادهاى خرداد آغاز محاصره اقتصادى جمهورى اسلامى توسط آمريكا و بازار 171
     اول خرداد 1358 171
     همسويى بازار مشترك اروپا با آمريكا 172
     تحولات سالهاى اخير 173
     مخالفتهاى بازار مشترك اروپا با درخواست آمريكا: 173
عمليات بيت المقدس (آزاد سازى خرمشهر) 174
     3 خرداد 1361 174
     نتايج نظامى به دست آمده از عمليات بيت المقدس  177
     اهميت فتح خرمشهر 177
تشكيل سازمان وحدت آفريقا 180
     4 خرداد 1342 / 25 مه 1963 180
     اركان سازمان وحدت آفريقا 180
تاءسيس مجلس شوراى اسلامى 182
     7 خرداد 1359 182
     قانون در نظام جمهورى اسلامى و برخورد قواى سه گانه با آن 183
     مقايسه مجلس شوراى اسلامى با مجالس قبل از انقلاب و ديگر مجالس  183
     وظيفه مجلس در وضع قانون 184
     روند پذيرش قانون 184
     اختيارات مهم مجلس  184
     شوراى نگهبان 185
     انتخابات نخستين دوره مجلس شوراى اسلامى 185
     افتتاح مجلس اول و پيام امام ره  185
روز جهانى كودك 187
     اول ژوئن 1986 / 11 خرداد 1365 187
     پيدايش روز جهانى كودك : 187
     مسائل روانى در كودكان : 187
     كنوانسيون حقوق كودك : 188
     نكات مهم كنوانسيون : 189
     حقوق كودك در اسلام (146) 189
     فرمان حقوق كودك در اسلام : 190
     نيازهاى كودك : 190
     نيازمنديهاى روحى : 191
سالروز ارتحال بنيانگذار جمهورى اسلامى حضرت امام خمينى قدس سره 193
     14 خرداد 1368 193
     زندگى امام خمينى قدس (ره ) 194
     تاءليفات حضرت امام (ره ): 195
     شخصيت والاى امام (ره ) 195
     اهداف و آرمانهاى حضرت امام خمينى (ره ) 196
     هدف اول : مجد و عظمت دين اسلام 196
     ابعاد شخصيت امام راحل از ديدگاه مقام معظم رهبرى : 197
انتخاب حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى به مقام ولايت فقيه ورهبرى 199
     14 خرداد 1368 199
     زندگينامه حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى  201
قيام خونين پانزده خرداد 203
     15 خرداد ماه 1342 203
     حمله به مدرسه فيضيه قم 204
     بسم الله الرحمن الرحيم 204
     محرم 1383 ه‍ ق و مقدمات قيام خونين 15 خرداد 1342(160) 205
     تظاهرات دهم محرم 1383: 206
     دستگيرى امام ره و قيام خونين 15 خرداد(163) 209
روز جهانى محيط زيست 211
     5 ژوئن 1976 / 15 خرداد 1351 211
     تخريب محيط زيست و اثرات آن 211
     توسعه اقتصادى يا تخريب محيط زيست : 211
     اهداف اصلى كنفرانس محيط زيست در استكلهم : 212
     نتايج كنفرانس  212
     برنامه محيط زيست ملل متحد 212
     راه حل نهايى بحران محيط زيست : 212
     آشنايى با طبيعت و مسائل زيست محيطى ايران 213
     توصيه هاى عمومى در جهت حفظ محيط زيست : 214
     اسلام و محيط زيست : 215
تهاجم رژيم صهيونيستى به لبنان 216
     16 خرداد 1361 / 6 ژوئن 1982 216
     درگيرى با نيروهاى سوريه 217
     نقش عراق در تجاوز رژيم صهيونيستى به لبنان 217
شهادت آيت الله سيد محمدرضا سعيدى 219
     20 خرداد 1349 219
     پيام شهيد درباره حضرت امام خمينى (ره ): 221
روز جهانى صنايع دستى 222
     20 خرداد / 10 ژوئن 222
     تعريف صنايع دستى : 222
     ويژگيهاى زير را مى توان براى صنايع دستى بر شمرد: 223
     تاريخچه صنايع دستى : 223
     نگاهى به وضعيت صنايع دستى از ابتدا تا امروز 224
     صنايع دستى عامل تكميل كننده درآمد روستاييان225
     عمليات فرماندهى كل قوا - خمينى روح خدا 226
سالروز ارتحال زن مجتهده جهان اسلام بانو نصرت امين اصفهانى 228
     22 خرداد 1362 228
شهادت مجاهدان مؤ تلفه اسلامى 230
     26 خرداد 1344 230
     تاريخچه جمعيت مؤ تلفه اسلامى 230
     دوره هاى فعاليت مؤ تلفه : 231
     مؤ تلفه و قيام 15 خرداد 231
تشكيل جهاد سازندگى 234
     27 خرداد 1358234
شهادت دكتر مصطفى چمران 241
     -30 خرداد 1360241
واقعه دلخراش زلزله گيلان و زنجان 246
     31 خرداد 1369 246
پاورقي247

2

مقدمه 

حمد و سپاس خداى را كه اراده اش به رفعت مستضعفان و صالحان تعلق گرفت و با برانگيختن ره از مردم ايران قدرتى سهمگين ساخت تا مستكبران را فرو كوبد.

حمد و سپاس همو را كه ايران را دارالقوى و خطه اسلام نام محمدى (صلى الله عليه و آله ) قرار داد و حكومت استبداد شاهى را به نظام مقدس ‍ جمهورى اسلامى تغيير داد.

انقلاب اسلامى ايران مهم ترين حادثه سياسى قرن و گسترده ترين و ژرف ترين تحول فرهنگى اجتماعى ملت ايران و نقطه عطفى است كه طى آن حاكميت شريعت ناب محمدى (صلى الله عليه و آله ) برقرار گشت و هدايت جاى جهالت و نور جاى ظلمت نشست .

تاريخ بر تنوع رفتار آدمى و جريانهاى تاريخى كه فراروى اوست احاطه دارد و بسان آيينه اى است كه خوب و بد - زيبا و زشت را از هم جدا مى سازد و به انسان نشان مى دهد. از يك سو شناخت تاريخ ، زمان (روزها و رويدادها)، دنيا و عبرت پذيرى ، راهى است به سوى ابديت و به سوى حق و كمال مطلق .دريافتن و شناخت تاريخ و... آدمى را به برتر از تاريخ و... يعنى به حق - ره مى نمايد. اين نمايان راه مدد مى كند انسان به برتر از تاريخ كه فوق هرچه اين جهانى است (ما عندالله ) عروج مى كند؛ از سوى ديگر روز و ماه از واحدهاى سنجش زمان و زمان ظرف حوادث و رويدادهاست ؛ و رويدادها يك پديده تاريخى است كه داراى سرآغاز و سرانجامى است كه در اين بين ، انسانها برخى كامروا و برخى ديگر ناكامند و شناخت اين كامرواييها و ناكاميها، فراز و نشيبها و گذشته زندگى انسان است كه مايه عبرت قرار مى گيرد. كامرواييها و ناكاميهاى گذشته زندگى انسان پديده هايى هستند كه معلول يك يا چند علت در ماضى اند كه مى توان از مطالعه ، استقراء و مشاهده روابط على موجود در آنها قوانين كليى كشف كرد كه بهترين اصول تبيين ، پيش بينى و راهنمايى گذشته ، حال و آينده باشد.

خداى سبحان در قرآن مجيد اين معنا را به تعبير سنت يادآورى مى نمايد و مى فرمايد:

﴿سنة الله فى الذين خلوا من قبل و لن تجد لسنة الله تبديلا .(1)

اين سنت خدا (و طريق حق ) است كه در همه ادوار گذشته برقرار بوده است و سنت خدا هرگز مبدل نخواهد شد.

مرشد العارفين اميرالمؤ منين امام على (عليه السلام ) در طريق هدايت مى فرمايند:

و اعرض عليه اخبار الماضين ، و ذكره بما اصاب من كان قبلك من الاولين .(2)

و اخبار گذشتگان را بر نفست فرو خوان و سرگذشتهاى ناگوار پيشينيان را به ياد آر

و من اعتبر بالغير لم يثق بمسالمة الزمن (3)

آنكه تحولات را نيك بررسى كند و به همراهى و سازگارى زمانه ، اعتماد نمى كند

من عرف الايام لم يغفل عن الاستعداد (4)

مردمى كه ايام (و تحولات آن را) نيك بشناسند، از زمينه سازى و آمادگى ، غفلت نمى ورزند

از اينجاست كه فرزانگان و پختگان گفته اند: چراغ راه آينده است

فاعتبروا يا اولى الابصار

مجموعه حاضر تحت عنوان روزها و رويدادها، به بيان گزيده اى از رويدادها، حوادث ، ايام الله و مناسبتهاى تاريخى و جهانى مهم مى پردازد و جلد اول آن در برگيرنده مطالب و موضوعهاى مربوط به سه ماهه اول سال (فروردين ، ارديبهشت ، و خرداد) مى باشد. اين مجموعه به عنوان يك منبع مورد مراجعه براى همگان قابل استفاده است و مى تواند نظم و انسجام درخور توجهى به فرايند سخنرانيها و ارشاد و تبليغ ، ببخشد و همه عزيزان دست اندركار وعظ، خطابه و سخنرانى را قادر مى سازد تا با فرصت كافى به فراهم كردن محتواى مناسب هر رويداد بپردازند و در عين حال ، مى تواند راهنماى مفيدى نيز براى همه فعالان در اين عرصه باشد.


3

درونمايه كتاب مربوط است به مناسبتها و رويدادهاى تاريخى به حسب ماههاى شمسى ، و هدف از آن در دسترس نهادن اطلاعات و آگاهيهاى راجع به حوادث و وقايع و تاريخ دقيق آنها و تاءثيرگذارى در بالابردن و ارتقاء دانش و بينش سياسى مخاطبان و همچنين از باب و ذكر فان الذكرى تنفع المؤ منين (5) يادآورى و تذكر ناكاميها، كامرواييها، حماسه ها، جوانمرديها، ناجوانمرديها، دشمنيها، دوستيها، شكستها، پيروزيها، جنگها، صلحها، ايام الله ، و...و نيز تبيين اصل گذشته چراغ راه آينده مى باشد.

براى تهيه و تنظيم كتاب حاضر (روزها و رويدادها) از منابع مختلف از جمله كتابها، روزنامه ها، مجله ها و نشريات مشابه ديگر چون سالنامه ها و اسناد و مدارك متنوع بعضى مراكز فرهنگى و آموزشى ، آرشيوهاى سازمانهاى مختلف كه فهرست آنها در كتابنامه آمده ، استفاده شده است . ضمنا سعى بر اين بوده كه حوادث و وقايع و مناسبتهاى مهم كه به نحوى از انحاء زمينه ساز يا عامل تحول مهمى بوده و يا ارتباط و وابستگى خاصى با سياست داخلى و خارجى كشور داشته است و يا ارتباط عميقى با فرهنگ اسلامى - ملى و زندگى ملت ايران و انقلاب اسلامى ، جنگ تحميلى و...دارد و يا در آنها مؤ ثر بوده اند بعضا با توضيح اجمالى نقل شود.

- عمليات بزرگ رزمندگان اسلام در طول دوران دفاع مقدس با شرح اجمالى آنها (ساعت ، روز، ماه ، سال و رمز عمليات - تلفات جانى و خسارت مالى دشمن ) درج شده است ، مگر در مواردى كه اطلاعات كافى درباره عملياتى در دسترس نبوده است .

هياءت تحريريه از خوانندگان محترم استدعا دارد از بيان كاستيها، پيشنهادات ، اشتباهات ، اشكالات و اغلاط احتمالى و نظرات سودمند براى تجديدنظر، مضايقه نفرمايند و آنان را رهين منت خود سازند.

- شايسته است در اينجا از جناب حجت الاسلام و المسلمين غلامرضا صفائى رياست دفتر عقيدتى - سياسى فرماندهى معظم كل قوا كه تدبير و پشتيبانى مستمر ايشان نگارش و چاپ اين مجموعه را موجب شده است و درثانى از زحمات همكاران و دوستان دفتر عقيدتى - سياسى فرماندهى معظم كل قوا كه در پديد آوردن اين مجموعه نقش مؤ ثرى داشته اند و نيز برادران مسئول آرشيو سازمان عقيدتى - سياسى ارتش جمهورى اسلامى ايران قدردانى شود.

در پايان مزيد توفيقات همگان و خدمتگزاران به اسلام و نظام اسلامى و مردم عزيز كشورمان را از درگاه خداى سبحان مسئلت مى نمايد.

هياءت تحريريه


4

روزها و رويدادها (1) 

رويدادهاى فروردين 

...يا مقلب القلوب و الابصار يا مدبر الليل و النهار يا محول الحول والاحوال حول حالنا الى احسن الحال

تمام قلوب و ابصار بصيرتها در يد قدرت اوست . اوست كه جهان را تدبير مى كند. بصيرتها را روشن مى كند. و اوست كه حالات انسان را متحول مى كند و ما آن را در ملت عزيز خودمان ، در زن و مرد و كوچك و بزرگ يافتيم .

خدايا، حال ما در اين سال نو عوض كن ، ما گرفتار هواهاى نفسانى هستيم و تو مى دانى و تو مى دانى ما را نجات بدهى .

خداوندا طورى كن كه اين پيروزيها چشمگير كه براى ما و براى اسلام حاصل شده است در قلوب ما تاءثير سوء نگذارد. و ما را مغرور نكند و ما را از آن راهى كه انبياء عليهم السلام داشتند، منحرف نكند.

...همان طورى كه سال تجديد مى شود بايد در اشخاص و ارواح هم تجديد و تحولى پيدا شود همه بايد متذكر اين معنا باشند كه پيروزى انقلاب ما به بركت اسلام ، گرايش به اسلام و با فرياد الله اكبر به دست آمده ، كسى گمان نكند كه اشخاص يا گروههايى پيروزى را براى ما تحصيل كردند، خير خداى متعال بود.

حضرت امام خمينى رضوان الله تعالى عليه

...اگر ملتى بتواند يك تحول اخلاقى در خود به وجود بياورد، اگر بتواند رذايل اخلاقى را از درون خود پاكسازى كند و خود را به فضايل اخلاقى آراسته سازد.

حقيقتا براى آن ملت عيد است . شايد اساسا قرار دادن اعياد چه ملى و چه دين و مذهبى - براى ايجاد چنين تحولهايى در درون انسانهاست ...تحول اخلاقى يعنى اين كه انسان هر رذيلت اخلاقى ، هر اخلاق زشت ، هر روحيه بد و ناپسندى كه موجب آزار ديگران يا عقب ماندگى خود انسان است آن را كنار بگذارد و به فضايل و زيباييهاى اخلاقى ، خود را آراسته كند...

مقام معظم رهبرى و فرماندهى كل قوا

حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى


5

عيد نوروز و سال نو ايرانى 

1 - 4 فروردين 

در جمهورى اسلامى ايران تقويم دو گونه است . نخست آن بر سال قمرى مبتنى است و ديگرى بر اساس سال شمسى (خورشيدى ) قرار دارد.(6) مبداء سال قمرى ، هجرت رسول گرامى اسلام حضرت محمد بن عبدالله (صلى الله عليه و آله ) از مكه مكرمه به مدينه منوره مى باشد، كه برابر با سال 622 م . بوده است . سال ه‍ق تا سنه 1344 مبناى تاريخ رسمى كشور ايران بود. در آن سال كه بر حسب تاريخ 1304 سال شمسى از هجرت پيامبر عظيم الشاءن اسلام مى گذشت ، تاريخ شمسى (خورشيدى ) براى امور دولتى انتخاب شد و به موجب قانون رسميت يافت .اصل هفدهم قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران در اين باره مى گويد:

مبداء تاريخ رسمى كشور، هجرت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است و تاريخ هجرى شمسى و هجرى هر دو معتبر است ، اما مبناى كارادارات دولتى هجرى شمسى است ...

سال قمرى ده روز و شش ساع و يازده ثانيه كمتر از سال شمسى است آغاز سال شمسى نخستين روز بهار است كه مطابق 21 يا 22 مارس از سال مسيحى مى باشد. شش ماه نخستين سال را سى و يك روز مى شمارند و ماههاى بعد باستثناى اسفند ماه كه گاه بيست و نه روز مى شود را سى روز به حساب مى آورند.

ايرانيان روز اول فروردين را نوروز مى نامند. در زمانهاى قديم ، نوروز در اول بهار نبود و گاه به بهار و گاه به تابستان و...مى افتاد.

در سال 471 ه‍ ق به فرمان سلطان جلال الدين ملكشاه سلجوقى ، حكيم عمر خيام و چند منجم ديگر تقويم جلالى را تنظيم كردند و نوروز را در روز اول بهار يا نخستين روز برج حمل قرار دادند. بدين منظور مقرر شد كه هر چهار سال يك روز بر تعداد روزهاى سال بيفزايد و سال چهارم را 366 روز حساب كنند، و پس از هر 28 سال (هفت دوره چهار ساله ) به جاى آنكه به آخرين ماه سال يك روز بيفزايند، اين روز را به نخستين دوره بعد يعنى دوره نهم اضافه كنند. بدين ترتيب سال جلالى نزديكترين سالهاى جهان به سال شمسى شد. سال شمسى حقيقى 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه و 64 ثانيه است .

تاريخچه پيدايش روز 

سرزمين ايران از ديرباز و طى تاريخ كهن خود، زادگاه و گذرگاه فرهنگهاى گوناگون بوده است و طى اين هزاره ها، در اين مهد كهن ، آن چنان عقايد، رسوم و آداب متنوعى به وجود آمده ، كه كمتر كشورى را مى توان نظير آن سراغ داشت .

در ايران باستان تا پيدايش و ظهور دين مقدس اسلام ، عقايد ملى و مذهبى همواره دستخوش تغيير بوده است ، به طورى كه آيينهاى نخستين و عقايد ابتدايى كه از يكتاپرستى دور بودند با اديان اوليه اين مرز و بوم چون دين زردشت (7) در آميخت ، سپس فكر توحيد در مفهوم اهورامزدا جلوه كرد، بعد از آن ، اهريمن مقام مهمى يافت و باعث شد كه در آيين زردتشى ، دوگانه پرستى اساس دين شود. در حاشيه دين ياد شده مذاهب و اديان ديگر ايرانى نضج گرفتند كه مهمترين آنها مهرپرستى و آيينهاى مانى و مزدك مى باشد.

طبيعى است كه پا به پاى دگرگونيهاى مذهبى ، داستانها و اسطوره هاى ملى نيز توسعه و تحول يافتند و درگذر زمان جلوه ها و رنگهاى مختلفى به خود گرفتند.

ظهور اسلام و برخورد مسالمت آميز آن با ساير اديان و آيينها، از جمله اعتقادات مذهبى و ملى ايران موجب شد كه مراسم و آداب مربوطه ، به يكباره از جامعه اسلامى ايران رخت بر نبندد، فقط با مسلمان شدن تدريجى ايرانيان از وسعت آنها كاسته شد و اندك اندك همراه اعتقادات دينى اسلام ، اسطوره ها و داستانهاى عربى نيز در ميان توده مردم نفوذ كرد.


6

طى گذشت ايام ، زمانى كه برخى از سنتها و آداب در تضاد آشكار با اعتقادات و رسوم گذشته قرار مى گرفت ، ايرانيان مى كوشيدند تا جايى كه ممكن است پديده هاى قديم را با جلوه هاى آيين جديد آشتى دهند و گاه نيز كوشيدند شخصيتهاى كهن ملى را در قالب شخصيتهاى كهن ملى را در قالب شخصيتهاى اسلامى بازيابند و به عبارت روشنتر سنتهاى ملى ايرانى را با سنتهاى اسلامى درآميختند.

در نتيجه از ميان انبوه جشنهاى ايرانى قبل از اسلام آنچه ميان ايرانيان مسلمان باقى ماند منحصر به ، عيد نوروز، جشن سده و جشنهاى كوچكترى مانند جشن گلسرخ بود كه در اصفهان مرسوم بوده است .

از ميان جشنهاى ياد شده بزرگترين اعياد ملى ايرانيان جشن نوروز است . نوروز تنها جشنى است كه از دوران باستان با عظمت تمام و همراه با انبوهى افسانه و آيين تا به امروز ادامه يافته است .

عظمت نوروز را از نقشهاى تخت جمشيد گرفته تا آثار ادبى و هنرى گوناگون عربى و فارسى در همه جا مى توان يافت .

يكى از كهنترين و بزرگترين منابعى از كه به اين جشن و افسانه ها و آيينهاى مربوطه پرداخته است ، كتاب آثار الباقيه اثر ابوريحان بيرونى (متوفى 440 هجرى قمرى ) است . او مى نويسد:

سال نزد فارسيان چهار فصل بود... بر حسب اين فصول عيدهايى داشتند كه به علت اهمال در كبيسه ، روز اين عيدها جابجا مى شد. از جمله اين اعياد يكى روز اول فروردين ماه يعنى نوروز بود، كه روزى بس بزرگ است و به علت زنده شدن طبيعت ، گويند. آغاز خلقت جهان در آن روز بوده است و همان روز كيومرث شاه گرديد...

... در آغاز نوروز در اول بهار قرار نداشت ، بلكه در انقلاب صيفى ، يعنى اول تابستان واقع مى شد... اما نوروز به علت اهمال در كبيسه گيرى كم كم به تاءخير مى افتاد تا اينكه در عصر بيرونى ، با دخول خورشيد به برج حمل ، يعنى اول بهار مصادف شده به اين جهت ملوك خراسان به اسواران خود، هم خلعت بهارى و هم خلعت تابستانى مى دادند...

چنين به نظر مى رسد كه پنج روز نخستين سال نوروز عامه ، يعنى جشن همگانى بود. حال آنكه روز ششم كه خرداد روز نام داشت نوروز خاصه يعنى جشن پادشاه و بزرگان بوده است .(8)

بيرونى در اين باره مى نويسد:

نوروز بزرگ جشن بس عظيم است و حوادثى بس بزرگ در آن روز رخ داد و آفرينش جهان پايان يافت ، زردشت با خداوند مناجات كرد، كيخسرو به آسمان رفت ، نعمتهاى جهان تقسيم شد...

... در آن روز، مراعات كردن برخى رسوم انسان را از بلايا به دور مى دارد.

از جمله اين رسوم يكى سبز كردن جو بوده كه بى ترديد آيين سبزكردن حبوبات و چيدن هفت سين از آنجا سرچشمه گرفته است ....

رسم خانه تكانى ، در شب عيد شامل آداب مختلف بوده است (9)

ايرانيان باستان معتقد بودند كه در ايام فروردگان (نوروز)، ارواح مردگان به خانه ها باز مى گردند. به اين جهت مردم بايد خانه هاى خود را در اين ايام پاكيزه كنند، فرشهاى زيبا بگستردانند و غذاهاى خوب و اشتها آور بگذارند تا ارواح مردگان از بوى آنها نيرو گيرند.

نوروز در صدر اسلام 

...در صدر اسلام ايرانيانى كه در مركز خلافت به سر مى برند، طبق سنت ملى خويش به اين عيد پاى بند بودند؛ و در خبر است :

اتى امير المؤ منين عليه السلام بهدية النيروز، فقال عليه السلام عليم السلام ما هذا؟ فقالوا: يا امير المؤ منين اليوم النيرو، فقال عليه السلام عليهم السلام اصنعوا لنا كل يوم نيروزا (10)

چيزى به رسم هديه نوروزى به حضور امير المؤ منين على - عليه السلام - تقديم شد، حضرت پرسيد: اين چيست ؟ عرض كردند: يا امير المؤ منين امروز نوروز است ، فرمود: هر روز را براى ما نوروز سازيد.


7

البته تا آن هنگام اين عيد هنوز مخصوص ايرانيان بود و نخستين خلفاى اسلامى به نوروز اعتنايى نداشتند، بعدها خلفاى اموى براى افزودن درآمد خود، هداياى نوروزى را كه قبل از اسلام در دربارهاى ايران رايج بود از نو معمول داشتند.

پس از امويان ، عباسيان نيز همان شيوه را تعقيب كردند، چنانكه وارد شده است :

ان المنصور تقدم الى موسى بن جعفر - عليه السلام - بالجلوس للتهنئة فى يوم النيروز و قبض ما يحمل اليه

منصور، دومين خليفه عباسى به امام كاظم - عليه السلام - پيشنهاد نمود عيد نوروز جلوس نمايد تا مردم عيد را به آن حضرت تبريك گويند و هداياى آنها را دريافت نمايد.

بنابراين ، عيد نوروز مانند بسيارى از سنتهاى ملى ؛ كه با شؤ ون اسلامى مخالفتى نداشت ، پس از اسلام در ميان ايرانيان باقى ماند.

عيد نوروز از ديدگاه امام جعفر صادق (ع ) 

علامه مجلسى قدس ره در كتاب زاد المعاد، از قول معلى ابن خنيس نقل كرده كه امام جعفر صادق - عليه السلام - در فضيلت نوروز به حق خانه كعبه سوگند ياد كرده و عيد نوروز را تفسير، و اهميت آن را چنين بيان داشتند:

در عيد نوروز حق تعالى در روز الست از ارواح بندگان پيمان گرفته است كه او را به يگانگى بپرستند و براى او شريكى قرار ندهند.

اين روز اولين روز طلوع آفتاب ، اولين روز وزيدن بادها و رويش گياهان مى باشد. در اين روز جبرئيل بر حضرت رسول اكرم (صلى الله عليه و آله ) وحى الهى را آورده و بعثت پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) از اين روز آغاز شد، و حضرت رسول اكرم (صلى الله عليه و آله ) در چنين روزى بتهاى كافران را نابود كرد.

عيد نوروز، روز عيد غدير خم روز ولايت امير المؤ منين (عليه السلام ) به امر الهى مى باشد؛ و در اين روز پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله ) به سركرده هاى صحابه امر فرمود كه بروند و به امير المؤ منين - عليه السلام - سلام كنند و بگويند: السلام عليك يا امير المؤ منين و نيز به خلافت رسيدن اميرالمؤ منين على (- عليه السلام -) به درخواست مردم در اين روز بوده است . عيد نوروز روز ظهور حضرت مهدى موعود (عج ) و روز رجعت امامان عليهم السلام به دنيا خواهد بود و روز انتظار فرج مى باشد.

حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - در بيان اعمال عيد نوروز چنين فرموده اند:

در روز نوروز غسل كنيد و پاكيزه ترين جامه هاى خود را بپوشيد و به بهترين بوها خود را خوشبو نماييد. در اين روز، روزه بگيريد و بعد از به جا آوردن نمازهاى پيشين و پسين و نافله هاى آن چهار ركعت نماز بخوانيد. در ركعت اول بعد از حمد، ده مرتبه سوره انا انزلنا...و در ركعت دوم ده مرتبه سوره قل يا ايها الكافرون و در ركعت سوم بعد از حمد ده مرتبه قل هو الله احد و در ركعت چهارم بعد از حمد ده مرتبه سوره قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس را بخوانيد و بعد از نماز سجده شكر را به جا آوريد و اين دعا را بخوانيد:

اللهم صل على محمد و آل محمد الاوصياء و المرضيين و على جميع انبيائكه و رسلك بافضل صلواتك و بارك عليهم بافضل بركاتك و صل على ارواحهم و اجسادهم .

اللهم بارك على محمد و آل محمد و بارك لنا فى يومنا هذا الذى فضلته و كرمته و شرفته و عظمت فطره

اللهم بارك لى فيما انعمت به على حتى لا اشكر احدا غيرك و وسع على رزقى يا ذالجلال و الاكرام

اللهم ما غاب عنى فلا يغيبن عنى عونك و حفظك و ما فقدت من شى ء فلا تفقدنى عونك حتى لا اتكلف ما لااحتياج اليه يا ذالجلال و الاكرام


8

(اين دعا داراى سند معتبر مى باشد و اگر نماز را هم به جا نياورديد مى توانيد دعا را بخوانيد)

در كتب غير مشهور دعاى زير را نيز روايت كرده اند:

يا حول الحول و الاحوال حول حالنا الى احسن الحال

كه در هنگام تحويل سال انسان بر زبان جارى كند و از خداوند تبارك و تعالى بخواهيد كه او را از خواب بيدار نمايد و با تغييرى كه در فصل پيش ‍ مى آيد و زمين به اذن الهى زنده مى شود حالتهاى انسان نيز دچار دگرگونى شود و از دامهاى جهالت رهايى يابد و به خداوند نزديكتر شود.

نوروز در عصر خلفاء: 

خلفاى اموى براى افزودن بر درآمد خود، دريافت هداياى تحميلى نوروزى را از ايرانيان معمول كردند به طورى كه در زمان معاويه مبلغ آن به پنج تا ده ميليون درهم بالغ مى شد و اميران ايشان براى جلب منافع خود مردم را به اهداى هديه ها دعوت مى كردند، نخستين كسى كه در اسلام هداياى نوروز و مهرگان را رواج داد حجاج بن يوسف بود، به هر حال در تمام اين مدت ايرانيان مراسم جشن نوروز را برپا مى داشتند.

پس از ظهور ابومسلم خراسانى و روى كار آمدن عباسيان و نفوذ برمكيان و ديگر وزراى ايرانى و تشكيل سلسله هاى طاهريان و صفاريان ، جشنهاى ايرانى دگرباره رونق يافتند كه مهمترين آنها نوروز باستانى بود.


9

سالروز مبارزه با پديده شوم تبعيض نژادى 

اول فروردين / 21 مارس  

واژه آپارتايد، آپارتهايد و يا آپارتهيد به معنى جدايى و در اصطلاح مساوى با تبعيض نژادى و راسسيم به معنى نژاد پرستى مى باشد، اما امروز يك واژه بين المللى شده كه عملا به نژاد پرستى ، تعصبات ناشى از رنگ پوست و اختلاف طبقات در يك جامعه اطلاق مى گردد. سياست تبعيض نژادى شريرانه ترين و غيرقابل تحمل ترين سياستها و نظامهاى نژادى طبقاتى است كه از جانب جامعه سفيدپوستان سرمايه دار در افريقاى جنوبى ارائه شد كه تحت هيچ قانون ، دين آداب و سنتى مشروعيت آن تجويز نشده است . تدوين سياست آپارتايد به شكل جديد و امروزى خود كار كميسيون ويژه اى كه از طرف دفتر مركزى حزب ناسيوناليست آفريقاى جنوبى در سال 1947 تشكيل شد.

منظور از سياست آپارتايد اين است كه با جدا كردن سفيد پوستان و غير سفيد پوستان از يكديگر از اصطكاك و تصادم آنها در هر زمينه اى جلوگيرى شود، تا سفيد پوستان فرصت كافى براى اعمال نظر و اجراى سياستهاى استعمارى خود پيدا كنند و در عين حال غير سفيد پوستان نيز تحت قيموميت سفيد پوستان در آمده و به زندگى خود ادامه دهند. تبعيض ‍ نژادى على رغم اينكه در دنياى پيشرفته امروز رواجى كامل دارد اما از فلسفه و پايه علمى برخوردار نيست ، چنانچه دانش امروز به اين نتيجه رسيده است كه :

1 - در هيچ جاى جهان نژادى خالص پيدا نمى شود بلكه در طول زمان نژادها در جريان ازدواجها با هم در آميخته اند و هيچ كس نمى تواند مدعى شود كه به نژادى خالص تعلق دارد.

2 - برترى نژادى اصولا افسانه اى بيش نيست و چنين چيزى اصلا وجود ندارد. در سال 1911 م . يك كنفرانس علمى به مناسبت ادعاهاى نژاد پرستى هيتلر با شركت دانشمندان علم نژادشناسى از چهل كشور جهان در لندن تشكيل شد. در اين كنفرانس يك نفر از استادان دانشگاه برلين درباره اختلاف رنگ پوست و موى انسانها چنين اظهار داشت :

ما به خوبى مى دانيم كه رنگ مو و پوست به وضع محيط زيست انسانها ارتباط مى يابد، مثلا اگر رنگ پوست و موى ما اروپاييان به صورت فعلى است براى اين است كه پدران و نياكان ما طى هزاران سال در سرزمينى محروم از پرتو آفتاب و زير آفتاب پوشيده از ابر مى زيسته اند، من يك بار در مصاحبه اى اين حقيقت را بازگو كردم كه وحشيهاى واقعى در آفريقا، مردان سفيدپوستى هستند كه به صورت آدم كشان حرفه اى به جان بوميان اصلى آن سرزمين افتاده اند و در واقع اين سفيد پوستان از نظر سطح فكرى و ارزشهاى اخلاقى در درجه پايين ترى از سياهان قرار دارند. در دنيا تنها يك نوع انسان وجود داشته و دارد، نه انواع مختلف ، و اين تفاوتها كه در رنگ پوست و موى افراد مشاهده مى شود هيچ گونه ارتباطى با جوهر و حقيقت انسانى آنها ندارد.

سياستى كه حزب ملى كشور افريقاى جنوبى تحت عنوان آپارتايد از سال 1948 تا 17 ژوئن 1991 اعمال كرد در حقيقت شكل باصطلاح قانونى سياست تبعيض نژادى بود كه از اواسط قرن هفدهم همگام با آغاز استعمار اروپاييان در افريقاى جنوبى رايج بود. آپارتايد صورتى از تبعيض نژادى وحشتناكى بود كه شامل همه جنبه هاى زندگى افراد غير سفيد يعنى بيش از هشتاد درصد جمعيت كشور مى شد. اين روش مبتنى بر سياست كامل قوم سفيد و تبعيض مطلق نسبت به غير سفيدها بود.

سياست آپارتايد (نژاد پرستى ) در آفريقاى جنوبى ، گروهكهاى نژادى را به سياهان ، رنگين پوستان و هندوها تقسيم مى كرد، كه در آن رنگين پوستان و هنديها گروهكهايى به شمار مى رفتند كه حكم سپر بلاى اقليت پوستان را در برابر اكثريت سياه پوستان داشتند. در اين مسير، سفيدپوستان تا جايى پيش رفتند كه هسته مركزى آپارتايد در چند سال پيش از كسب پيروزى حزب كنگره در آفريقاى جنوبى اعلام داشت كه : هنديها، بانتوها(11) و مردم دورگه بدانند كه سياست آپارتايد همه گروههاى نژادى را فروتر از سفيدپوستان مى داند.


10

بدين ترتيب شالوده بناى جداسازى نژادى يا آپارتايد در آفريقاى جنوبى محكمتر شد.

قاره افريقا كه به عنوان سومين قاره بزرگ جهان به انضمام جزاير مربوطه 23 درصد كل مساحت خشكيهاى كره زمين را داراست و بيش از 30 ميليون كيلومتر مربع وسعت و 8 درصد كل جمعيت جهان را در بردارد، تاريخى شگفت آور و بسيار كهن دارد. اين قاره زمانى از يك فرهنگ غنى بومى و قومى و اصيل برخوردار بوده است . افريقا از قرن 6 تا 19 به علت تجارت برده به دست اروپاييان ، ويرانى و لطمات زيادى ديد، و در نتيجه تجارت شوم برده فروشى يكصد ميليون نفر از جمعيت خود را از دست داد.

در قرن نوزدهم كه برده فروشى به شكل قديم منسوخ شد، استعمارگران اروپايى دريافتند كه مى توان از وجود آفريقاييها به عنوان كارگران ارزان و حتى مجانى يعنى صورت ديگرى از بردگى در محل استفاده كرد تا بدين ترتيب هم از دسترنج آنها برخوردار شوند و هم به سرزمين هاى بكر اين قاره حكومت كنند. و امروز نيز استعمارگران در معادن و كارگاهها و كارخانجات بسيارى از كشورهاى باصطلاح مستقل اين قاره با پرداخت دستمزدهاى بسيار نازل ، بالاترين بهره بردارى را از كارگران سياه پوست مى كنند؛ و با گسترش فرهنگ غرب در آفريقا نه تنها مردم اين قاره استعمار اقتصادى مى شوند بلكه استعمار فرهنگى نيز مى گردند، كه خود شيوه اى ديگرى در استعمار نو است ؛ و استعمار نو شيوه استعمارگران انگلستان بود كه به ظاهر با دادن استقلال به مستعمرات قديم به سياق ديگرى از مردم مستعمرات كهن خود بهره كشى مى نمود و ذخاير آنها را چپاول مى كرد.

با نگاهى گذرا بر افريقاى سياه ، چهره استعمار نو را در آن منطقه به شرح زير مى بينيم :

هيچ منطقه اى از جهان مانند افريقاى سياه ، كه 16 كشور از عقب مانده ترين كشورهاى دنيا در آن واقع است ، به فروش مواد خام اوليه اش نياز حياتى ندارد و هيچ منطقه اى براى ثروتمندان سفيدپوست مناسبتر از آفريقاى سياه نيست ؛ چون در اين قاره بيش از هر نقطه ديگر جهان اقتصاد تك محصولى رواج دارد.

براى نمونه 90 درصد صادرات موريتانى را سنگ آهن ، 95 درصد صادرات زامبيا را مس و 75 درصد صادرات اوگاندا را قهوه و پنبه و 72 درصد از صادرات غنا را كاكائو و چوب تشكيل مى دهد و قيمت كليه اين اقلام در سرتاسر جهان توسط اروپاييان با توجه به نيازهاى بازار كشورهاى سرمايه دارى تعيين مى شود.

امروز نژادپرستى (Racism)اگر چه در اغلب كشورهاى جهان هنوز به اشكال مختلف بر زندگى مردم سايه افكنده است اما هيچ جاى دنيا مانند قاره آفريقا از اين حيث تحت ستم نبوده است .

هنگامى كه هيتلر در آلمان ، حزب نازى و نژاد آريا را برتر اعلام مى داشت و موسولونى در ايتاليا حزب فاشيست را والاتر از همه مى پنداشت ، كشورهاى قاره آفريقا در تب نژاد پرستى و در لهيب استعمار مى سوختند. كنگو و زئير توسط بلژكيها، زامبيا، رودزيا، تانزانيا توسط انگليسيها، موزامبيك ، آنگولا توسط پرتغاليها و سنگال ، گينه ، گابن ، كامرون و بوركينا فاسو توسط فرانسويها گرفتار شده بودند. اگر چه كشورهاى چون غنا، نيجريه ، كنيا زودتر و كشورهاى ديگرى چون زامبيا، تانزانيا، سيراليون و... ديرتر توانستند استقلال ظاهرى خود را از چنگال اروپاييان استعمارگر به دست آوردند، اما سايه شوم تبعيض نژادى و استعمار به اشكال مختلف در اين كشورها گسترده شد و برجاى ماند و كشورهايى چون رودزيا (زيمباوه كنونى )، نامبيا و افريقاى جنوبى تا اين اواخر نيز در چنگال تبعيض نژادى گرفتار بودند.

ايجاد سياست جداسازى ، استعمار صنعتى ، چپاول مادى ، استحمار فرهنگى و كشتار دسته جمعى در كشورهاى آفريقايى ، توسط اروپاييان منفعت طلب موجب شد كه كشورهاى همسايه آفريقاى جنوبى بويژه پس ‍ از رهايى رودزيا (زيمباوه ) از حكومت نژادپرست يان اسميت يك جبهه ضد آپارتايد را به وجود آورند و به نام شش كشور خط مقدم جبهه بگيرند. اين شش كشور عبارت بودند: از تانزانيا به رهبرى جوليوس نايره ره ، زيمباوه به رهبرى رابرت گابريل موگايه ، موزامبيك به رهبرى كنت ماشل ، آنگونه به رهبرى دوش سانتوش . اين كشورها كه در گذشته خود به نوعى با تبعيض نژادى و استعمار مستقيم درگير بودند و طعم سختيها و بدبختيهاى نژادپرستى را به نحوى چشيده بودند، براى مبارزه با آپارتايد در آفريقاى جنوبى با هم متحد شدند.


11

سرانجام پس از كوششهاى بسيار در 17 ژوئن 1991 پارلمان افريقاى جنوبى پس از 43 سال آپارتايد را لغو كرد.

اقدامات جمهورى اسلامى ايران عليه آپارتايد: 

جمهورى اسلامى ايران از همان روزهاى اوليه پيروزى انقلاب به دستور مؤ كد حضرت امام خمينى ره بنيانگذار جمهورى اسلامى ، با رژيم آپارتايد آفريقاى جنوبى قطع رابطه كرد و صدور نفت به اين كشور را ممنوع اعلام داشت و با كشورهاى خط مقدم جبهه رابطه سياسى برقرار كرد، در مجامع بين المللى از مردم مظلوم سياه آفريقاى جنوبى دفاع هم جانبه نمود كه بارزترين اين اقدامات گشايش دفتر سازمان سوآپو در تهران بود كه به رهبرى سام نجوما رهبر بوده مى باشد. مقامات جمهورى اسلامى ايران در ملاقاتهاى خود با سران كشورهاى آفريقايى همواره وجود آپارتايد در آفريقاى جنوبى را يك پديده منفور و محكوم اعلام داشتند تا سرانجام حكومت نژادپرست آفريقاى جنوبى با تلاشهاى جانفرساى نلسون ماندلا رهبر كنگره ملى آفريقا سرنگون شد و دولتى به رهبرى وى در آن كشور به وجود آمد و سام نجوما نيز كشور نامبيا را از آپارتايد نجات داد.

اسلام و مساءله نژاد 

بدون شك هر انسانى فطرتا خواهان اين است كه موجود با ارزش و پرافتخارى باشد، به همين دليل با تمام وجود براى كسب ارزشها تلاش ‍ مى كند. اما شناخت معيار ارزش با تفاوت فرهنگها كاملا متفاوت است ، و گاه ارزشهاى كاذب جاى ارزشهاى راستين را مى گيرد. گروهى ارزش واقعى خويش را در انتساب به قبيله معروف و معتبرى مى دانند، و لذا براى تجليل از مقام قبيله و طايفه خود دائما مى كوشند، تا از طريق بزرگ كردن آن قبيله ، خود راه به وسيله انتساب به آن ارزش مى دانند و گروهى هم مقامات بلند اجتماعى و سياسى را معيار شخصيت والا مى شمارند. اما از آنجا كه هم اين امور متزلزل و برون ذاتى و مادى و زودگذر هستند يك آيين آسمانى همچون اسلام هرگز نمى تواند با آنها موافقت كند، لذا خط بطلان روى همه آنها كشيده است ، و ارزش واقعى انسان را در صفات ذاتى او مخصوصا تقوا و پرهيزگارى و تعهد و پاكى مى شمرد ؛ حتى براى موضوعات مهمى همچون علم و دانش ، اگر در مسير ايمان و تقوا و ارزشهاى اخلاقى ، قرار نگيرند اهميت قائل نيست . عجيب است كه قرآن كريم در محيطى ظهور كرد كه ارزش قبيله از همه ارزشها مهمتر محسوب مى شد، اما اين بت ساختگى را اسلام در هم شكست ، و انسان را از اسارت خون ، قبيله ، رنگ ، نژاد، مال ، مقام و ثروت آزاد ساخت ، و او را براى يافت خويش به درون جان و صفات والايش رهبرى كرد. در حديثى آمده است كه روزى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در مكه براى مردم خطبه خواند و فرمود:

يا ايها الناس ان الله قد اذهب عنكم عيبة الجاهلية و تعاظمها بآبائها، فالناس رجلان : رجل برتقى كريم على الله ، و فاجر شقى هين على الله ، الناس بنوآدم ، خلق الله آدم من تراب ، قال الله : يا ايها الناس انا خلقنا كم من ذكر و انثى و جعلناكم شعوبا و قائل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقيكم ان الله عليم خبير (12)

اى مردم خداوند از شما ننگ جاهليت و تفاخر جاهليت و تفاخر به پدران و نياكان را زدود، مردم دو گروه بيش نيستند نيكوكار و با تقوا و ارزشمند نزد خدا، و يا بدكار و شقاوتمند و پست در پيشگاه مى گويد: اى مردم شما را از يك مرد و زن آفريديم ، و شما را تيره ها و قبيله ها قرار داديم تا شناخته شويد! از همه گرامى تر نزد خدا كسى است كه از همه پرهيزگارتر باشد، خداوند دانا و آگاه است .

در كتاب آداب النفوس طبرى آمده كه پيامبر صلى الله عليه و آله در اثناه ايام تشريق (روزهاى 11، 12، 13 ذى الحجة ) در سرزمين منى در حالى كه بر شترى سوار بود رو به سوى مردم كرد و فرمود:


12

اى مردم بدانيد خداى شما يكى است و پدرتان يكى ، نه عرب بر عجم برترى دارد و نه عجم بر عرب ، نه سياه پوست بر گندمگون و نه گندمكون بر سياه پوست مگر به تقوا، آيا من دستور الهى را ابلاغ كردم . همه گفتند: آرى ، فرمود: اين سخن را حاضران به غائبان برسانند.

رسول اكرم صلى الله عليه و آله همچنين فرمود:

همه شما فرزندان آدميد، آدم از خاك آفريده شد، از تفاخر به پدران بپرهيزيد، و گرنه خدا از حشره اى كه در كثافات غوطه ورند پست تر خواهيد بود.


13

هجوم به مدرسه علميه 

2 فروردين 1342 

عيد نوروز سال 1342 شمسى با سالهاى پيش از آن تفاوت بسيار داشت . بنابر يك سنت ديرين بسيارى از ايرانيان مسلمان آغاز سال نو را در اماكن مقدسه اجتماع مى كنند و براى گرايش به بهترين احوال از خداوند متعال استعانت مى جويند.

شهر مقدس قم نيز به مناسبت موقعيت خاص زيارتى خود يكى از آن اماكن مقدسه است . در سال 1342 اجتماع قم معنا و مفهوم خاص ديگرى نيز داشت و آن ادامه مبارزه با رژيم شاه و پشتيبانى از مراجع روحانى و كسب تكليف و تبادل نظر جمعى نيز بود.(13)

عمده وقايعى كه قبل از رخداد مدرسه فيضيه موجب خشم مردم ايران به رهبرى روحانيت متعهد عليه رژيم شاه شده بود به شرح زير مى باشد:

1 - تصويب لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى در هياءت دولت رژيم پهلوى (16 / 7 / 1341) كه ضمن آن دو موضوع بسيار حساس مورد توجه قرار گرفته بود:

(1) حذف سوگند قرآن و آوردن كتاب مقدس به جاى آن .

(2) حذف قيد اسلام از شرايط انتخاب شونده .

2 - بروز تظاهرات و اعتراضات شديد و يكپارچه علما و مردم شهرهاى مختلف از جمله قم و تهران و در نتيجه عقب نشينى دولت وقت و لغو لايحه ياد شده در تاريخ 10 / 9 / 41.

3 - اعلام رفراندوم تصويب ششگانه ، در دى 1341.

4 - تظاهرات مردمى در شهرهاى قم و تهران عليه برگزارى رفراندوم كذايى .

5 - حضور محمد رضا شاه در شهرستان قم تحت عنوان دادن اسناد مالكيت زمين به كشاورزان و انجام سخنرانى بسيار توهين آميز به روحانيت در چهارم بهمن 1341.

6 - برگزارى رفراندوم براى تصويب لوايح ششگانه در ششم بهمن آن سال و سركوب مخالفان در جريان همه پرسى .

7 - صدور اعلاميه ها و انجام سخنرانيها توسط روحانيون و تحريم برگزارى مراسم عيد از سوى مراجع تقليد، بنا به پيشنهاد امام خمينى ره و برافراشته شدن پرچم سياه بر سر در منازل در روز عيد نوروز.(14)

مردم مسلمان ايران از پيشنهاد آيت الله العظمى خمينى ره كه اقدامش ‍ آزمونى براى وحدت همگانى بود استقبال كردند، بدين سان عيد شادى و آفرين هزار ساله ، رنگ عزا گرفت و كارت تبريك تبديل به كارت تسليت شد. در مساجد، حسينيه ها و منازل علما به جاى نشست تبريك عيد عزا برپا بود.

سخنگويان و علما خطرات هياءت حاكمه را براى اسلام بازگو كردند. در بسيارى از محافل ، - مخصوصا در شهر قم - پارچه سياهى آويخته شده و عبارت امسال مسلمين عيد ندارند روى آنها نوشته شده بود. بسيارى از روحانيان و محصلين علوم اسلامى حوزه ها نوار سياه رنگى به سينه زده بودند و اعلاميه ها زيادى به صورت جمعى يا فردى از جانب روحانيون شهرهاى مختلف صادر شد.(15) هنگام تحويل سال انبوه جمعيت در صحن حرم و مساجد اطراف موج مى زد و بمحض اينكه چراغها به علامت تحويل خاموش شد، براى اولين بار طلاب به طور جمعى حركت سياسى پخش تراكت و اعلاميه را به عهده گرفتند. در ميان اعلاميه ها، اعلاميه معروف روحانيت اسلام امسال عيد ندارند با عبارت تندى عليه رژيم حاكم ديده مى شد. امام خمينى ره در اين اعلاميه اعلام كرده بود:

دستگاه حاكمه به احكام مقدسه اسلام تجاوز كرد و به احكام مسلمه قرآن قصد تجاوز دارد. نواميس مسلمين در شرف هتك است و دستگاه جابره با تصويبنامه هاى خلاف شرع و قانون اساسى مى خواهد زنان عفيف را ننگين و ملت ايران را سرافكنده كند، دستگاه جابره در نظر دارد تساوى حقوق زن و مرد را تصويب و اجرا كند، يعنى احكام ضروريه اسلام و قرآن كريم را زير پا بگذارد، دخترهاى هيجده ساله را به نظام اجبارى ببرد و به سربازخانه بكشد يعنى بازور سرنيزه دخترهاى جوان عفيف مسلمان را به مراكز فحشاء ببرد. هدف اجانب قرآن و روحانيت است . دستهاى ناپاك اجانب با دست اين قبيل دولتها قصد دارد قرآن را از ميان بردارد. روحانيت را پايمال كند ما بايد به نفع يهود آمريكا و فلسطين هتك شويم ، به زندان برويم ، معدوم گرديم ، فداى اغراض شوم اجانب شويم . اين سد بايد به دست دولتهاى مستبد شكسته شود موجوديت دستگاه رهين شكستن اين سد است ، قرآن و روحانيت بايد سركوب شود من اين عيد را براى جامعه مسلمين عزا اعلام مى كنم تا مسلمين را از خطرهايى كه براى قرآن و مملكت قرآن در پيش است آگاه كنم . من به دستگاه جابره اعلام خطر مى كنم ، من به خداى تعالى ، از انقلاب سياه و انقلاب از پايين نگران هستم ، دستگاهها با سوء تدبير و سوءنيت گويى مقدمات آن را فراهم مى كنند.


14

من چاره در اين مى بينم كه اين دولت مستبد به جرم تخلف از احكام اسلام و تجاوز به قانون اساسى كنار برود و دولتى كه پايبند به احكام اسلام و غمخوار ملت ايران باشد بيايد. بارالها! من تكليف فعلى خود را اداء كردم .

اللهم قد بلغت و اگر زنده ماندم تكليف بعدى خود را به خواست خداوند ادا خواهم كرد. خداوند! قرآن كريم و ناموس مسلمين را از سر اجانب نجات بده .روح الله الموسوى الخمينى (16)

على رغم تلاش گسترده روحانيت و تظاهرات و اعتراضات مردمى دولت اسدالله علم در پناه سازمان امنيت رفراندوم را به انجام رساند، اما سرانجام شعله اى كه در قم مشتعل شده بود، تبديل به آن چنان آتشى شد كه آسايش ‍ و آرامش خيال را از كل دستگاه حكومتى سلب كرد. بدين معنى كه روحانيت با كسب هر فرصت ، اعلاميه مناسب شرايط موجود صادر مى كرد و به احساسات ضد رژيم ، حركت و جهت مى داد و آخرين اقدام در آن سال تبديل جشن عيد نوروز به عزاى عمومى بود. شاه با پديده جديدى مواجه شده بود؛ به طورى كه حتى سنتهاى باستانى را كه سابقه تبليغاتى شاهنشاهى داشت به جنبش ضد شاهى تبديل كرده بود. بنابراين ضرور به مى رسيد كه آن را از سرچشمه خشك كنند.

حوادث فروردين سال 42 بخصوص تهاجم به مدرسه فيضيه در راستاى همين استراتژى تدارك ديده شده ؛ تا اولا روحانيت و بخصوص مقام نخست آن كه به صورت شخصيت مقاوم و مبارزى در آمده بود سركوب گردد و اين اقدام نيز با نام ملت بويژه قشر كارگر و دهقان انجام گيرد و در ثانى با تبليغات گسترده طبقه و هر لباس كه باشند از خطر مصون نيستند.

شرح حادثه :(17) 

نويسنده كتاب بررسى و تحليلى بر نهضت امام خمينى (ره ) مى نويسد:

...صبح روز دوم فروردين كه مصادف با 25 شوال 1382 سالگرد شهادت حضرت امام صادق - عليه السلام - بود ماشينهاى شركت واحد يكى پس ‍ از ديگرى وارد قم شد، سرنشينان خود را پياده كردند، كسى نمى توانست كه سرنشينان آن چه كسانى هستند و روى چه غرض و انگيزه اى راهى قم شده اند؟ بسيارى گمان مى كردند اتوبوس ها و سورايهايى كه در خط تهران - قم كار مى كنند؟! به علت ازياد مسافر نتوانسته اند جواب گوى مراجعين و مسافرين باشند، بنابراين از ماشينهاى شركت واحد كمك گرفته اند. غافل از آنكه سرنشينان آنها شه پرستان جلادى هستند كه به منظور ريختن خون پاك مبارزان روحانى راهى قم شده اند.

به دنبال آمدن ماشينهاى شركت واحد ناگهان ده ها كاميون نظامى كه مجهز به پايه هاى مسلسل سنگين بود، مملو از سربازان زره پوش و مسلح وارد قم شد و پس از مانور كوتاهى در شهر به بيرون دروازه بازگشت و در آنجا متوقف گرديد.

قبلا اشاره شد كه عيد سال 1342 بدل به عزاى عمومى شده بود و در همين راستا عصر دوم فروردين در مدرسه فيضيه مجلس عزادارى ترتيب يافته بود.

جمعيت زيادى از هر طبقه و قشر جامعه در مجلس حضور داشتند. كاميونهاى سربازان مسلح در ميدان آستانه مقابل مدرسه فيضيه متوقف شده و ماءموران امنيتى محل را در محاصره داشتند. اوضاع غير عادى مى نمود، قيافه هاى غير آشنا با مسجد و مدرسه بسيار ديده مى شد. رفت وآمد ماءموران حاكى از پيش بينى يك واقعه بود.

گوينده بالاى منبر به شرح زندگى حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - و مبارزات آن حضرت پرداخت ، تا به حوزه علميه قم به عنوان دانشگاه امام صادق - عليه السلام - رسيد و از اينكه حفظ و حراست احكام اسلام و استقلال كشور به آنها ارتباط مستقيم دارد ياد كرد و در همين حال ، بدون اينكه ضرورت باشد، صلوات فرستادن جمعى آغاز شد، كه سخن گفتن ناطق را مشكل ساخت . ناطق از مردم خواست بى جا صلوات نفرستند و تصور نمود تشخيص نداده اند. در همين زمان يكى از روحانيان ، وقتى ديد اطراف او صلوات نابجا مى فرستند، اعتراض كرد؛ كه يكباره مورد هجوم همان ماموران آماده و پراكنده قرار گرفت . واعظ سعى داشت مجلس را آرام كند و با بيان لطايفى به سخن ادامه داد، اما متوجه شد موضوع بيش از اينهاست و پارازيت ترك نمى شود. ناگهان فرياد كشيد:


15

آى مردم ، آى مسلمانانى كه از صدها فرسنگ راه به اين شهر مقدس ‍ آمده ايد، به شهر و ديار خود كه بازگشتيد به همه برسانيد كه ديگر به روحانيت اجازه ذكر مصيبت براى رييس مذهب جعفرى هم نمى دهند... ناگاه صلوات بلند شد و واعظ امكان ادامه سخن نيافت و پايين آمد و يكى از ماءموران رژيم بلند شد ميكروفون را در اختيار گرفت و فرياد زد به روح پر فتوح اعليحضرت فقيد رضا شاه كبير! بلند گو قطع شد و جمعى فرياد زدند كه خفه شو! اجتماع به هم ريخت . عده اى فرار كردند. جمعى فرياد مى زدند - جمعى غالبا حيرت زده بودند كه حمله و گريز براى چيست ؟ هجوم جمعى به سوى درب خروجى ، بيرون رفتن را با اشكال بيشتر مواجه ساخت . طولى نكشيد كه فقط طلاب و ماءموران لباس عوض كرده باقى ماندند كه تعداد آنها را حدود هزار نفر يا بيشتر ذكر كرده اند. همه آنها سرها را به فرم آلمانى زده بودند. لباسهاى دهاتى يك شكل پوشيده و فرياد هماهنگى را سر مى دادند - جاويد شاه ! - و به طلاب حمله مى كردند، محصلين علوم اسلامى كه تا آن لحظه تماشاگر بودند، در مقابل حمله به دفاع برخاستند. نرده طبقه دوم مدرسه را خراب و با آجر به سوى شاه پرستان حمله كردند و در طبقه دوم سنگر گرفتند و در اين هنگام صحنه عوض شد و نيروى امدادى شهربانى با اونيفورم وارد معركه شد. پاسبانهاى مسلح و قوايى كه در مقابل مدرسه مهيا بودند به همكاران در لباس دهقان خود پيوستند و مدرسه فيضيه ميدان نبرد گرديد. رگبار گلوله شروع شد. تعدادى از طلاب از ارتفاع به پائين پرتاب شدند.

هزاران نفر از مردم در ميدان آستانه ناظر هجوم مسلحانه ماءموران به مدرسه فيضيه بودند. احتمال حمله آنها به ماءموران مى رفت كه با گاز اشك آور و كمك سرنيزه متفرق شدند.گروههاى 5 يا 6 نفرى تنظيم شده به حجره طلاب حمله كردند و جنايت كم سابقه اى را در اين مدرسه به عمل آوردند و در انتها لباس و كتاب و وسايل طلاب را وسط مدرسه جمع كردند و به آتش كشيدند و در تاريكى شب پس از اتمام وحشيگريهاى تاريخى و غرور از اعمالى كه انجام داده بودند محل را ترك گفتند. در روز بعد در حمله ديگرى كه به همين مدرسه كردند جمعى ديگر را مجروح ساختند. در همان زمان مدرسه طالبيه تبريز نيز مورد يورش قرار گرفت . علت آن نصب اعلاميه امام خمينى ره به ديوار مدرسه بود.

صدمات وارده بر طلاب با چاقو و دشنه و گلوله زياد بود. اين اعمال رژيم حاكم بيش از پيش تنفر عمومى را به سوى خود جلب كرد و روحانيان را مصمم به مبارزه طولانى ساخت و پايگاه مردمى امام خمينى (ره ) را هر چه بيشتر متسحكم نمود.

اسدالله علم به دنبال فاجعه فيضيه در مصاحبه اى اعلام كرد:

روحانيون كه با اصلاحات ارضى مخالفند با دهقانانى كه به قصد زيارت به قم رفته بودند كه منجر به قتل يك دهقان شد.

روزنامه هاى خبرى مطيع ساواك هم ضرب و جرح طلاب و روحانيون قم را به وسيله دهقانان با تفصيل نوشتند و از قتل يك دهقان خبر دادند؛ بدون اينكه بگويند اين دهقانان با تفصيل از كجا آمده بود مربوط به كدام روستا بود؟

هجوم به يك مدرسه روحانى قابل دفاع نبود و لذا خبر اين حادثه تا اعماق روستاهاى كشور پيش رفت و در آستانه انقلاب سفيد رسوايى زيادى براى دستگاه به بار آورد. بسيارى مرعوب شدند و تصور مى كردند كه دوران رضاشاه باز گردانده شده است و ديگر مبارزه فايده ندارد و حادثه فيضيه را با واقعه مسجد گوهرشاد دوران ديكتاتورى رضاخان مقايسه كردند، روحانيونى ، نيز خانه نشين شدند و اضطراب و نگرانى در چهره جمعى ديگر ديده مى شد. در شهرها و روستاها شايع كرده بودند كه در تهران و قم روحانيان حق بيرون آمدن از منزل ندارند. گرچه خشونت فيضيه بسيار شده بود، اما رژيم سعى داشت از آن بهره بردارى نموده براى مدت طولانى از قهر روحانيت و سكوت اين گروه و به انزوا كشيدن آن استفاده كند.


16

عكس العمل امام خمينى ره : 

عكس العمل فورى امام (ره ) در مقابل حادثه فيضيه ، با توجه به جريانهاى سال 1341 و فروردين 1342 به صورت سرنوشت ساز در آمد:

عصر دوم فروردين ، منزل امام (ره ) مركز اجتماع مردم و روحانيون مبارز شد. امام (ره ) در همان لحظه آگاهى از حمله به فيضيه ، نقش سازنده يك رهبر را ايفا كرد. از بستن درب منزل ، با وجود توسعه شايعه حمله ماءموران به آن جلوگيرى كرد و خود در ميان جمع باقى ماند و به آنها دلگرمى و شجاعت بخشيد و حتى عازم رفتن به مدرسه فيضيه شد و مى گفت بايد به فيضيه بروم و ببينم به طلبه هايم چه مى گذرد. در همان حالى كه بسيارى ، روحانيت را شكست خورده مى ديدند، امام (ره ) در وضعيت پيش آمده پيروزى مى ديد و به اطرافيان و پيروان خود درس ايستادگى و شجاعت را عملا مى آموخت . آموزش عملى امام (ره ) در همه آنها كه با ايشان تماس ‍ داشتند مؤ ثر واقع شد. امام (ره ) دستور داد مجروحان به بيمارستان ببرند و وسايل استراحت آنان را فراهم سازند و روز بعد نيز منزل ايشان مركز تجمع بود. امام (ره ) سعى داشت هرچه بيشتر اقدامات شاه و ماءموران او را به مردم بنماياند و افشاگريها را بزرگترين پيشرفت مى شناخت . برابر همين راهنماييها، سيل جمعيت از مدرسه فيضيه و بيمارستانها ديدن كردند. به يقين هيچ كس جز امام ره نمى توانست در آن شرايط دشوار، درس ‍ مقاومت و پايدارى به پيروان و شاگردان خود بدهد و آنان را براى مبارزه مستمر و طولانى آماده سازد.


17

عمليات فتح المبين انا فتحنالك فتحا مبينا(18) 

2 فروردين 1360 

طرحريزى عمليات افتخار آفرين فتح المبين از اوسط آبان سال 1360 آغاز شد و پس از تلاشهاى مستمر و خستگى ناپذير و انجام مشورتها و هماهنگيهاى گسترده ، ميان فرماندهان نظامى ، سرانجام طرح عملياتى شماره 1 فتح المبين در اواخر دى ماه همان سال آماده شد. روز 13 بهمن 1360 در پى يك نشست مشترك بين فرماندهان عمده سپاه و ارتش طرح ياد شده به يگانهاى عمده اجرايى ابلاغ و متعاقب دريافت اطلاعات جديد در 30 بهمن همان سال طرح اوليه بازنگرى شد و طرح شماره 2 در 13 اسفند انتشار يافت .

اين عمليات با مراجعه به قرآن كريم فتح نامگذارى شد و سرانجام در حالى كه اشك شوق در چشمان كليه حاضران مركز فرماندهى جمع شده بود، در ساعت سى دقيقه بامداد روز دوشنبه 2 فروردين آغاز حمله بزرگ و سرنوشت ساز فتح المبين به شرح زير صادر شد:

بسم الله الرحمن الرحيم ، بسم الله قاصم الجبارين و يا زهرا...(19)

رزمندگان دلاور اسلام با دريافت پيام عمليات حماسى و تاريخى فتح المبين را در شمال خوزستان آغاز كردند و از جنوب و شمال شوش و غرب دزفول در چند محور با ارتش عراق درگير شدند. در ساعت 2 بامداد اولين خاكريزهاى دشمن به دست نيروهاى ايرانى سقوط كرد.

در اين حمله از عمليات فتح ، رزمندگان اسلام موفق شدند ضمن زخمى و به هلاكت رساندن 000، 10 نفر از سربازان دشمن تعداد 200، 2 نفر از آنان را به اسارت خويش درآورند و 7 فروند هواپيماى دشمن را سرنگون و تعداد 60 دستگاه تانك عراقى را منهدم و منطقه اى به وسعت 650 كيلومتر مربع در محورهاى عملياتى شوش و دزفول را از وجود دشمن پاك كنند.

روز سه شنبه سوم فروردين تعداد اسراى تخليه شده به مرز 000، 5 نفر رسيد و رزمندگان ايرانى به كليه اهداف خود دست يافتند و منتظر مرحله بعدى عمليات شدند.

مرحله دوم عمليات فتح بزرگ (14 / 1 / 1361) 

ساعت يك بامداد چهارشنبه چهارم فروردين مرحله دوم عمليات فتح با كلمه رمز يا زهرا آغاز شد و نيروهاى ايران اسلامى در اولين ساعات شروع عمليات ، تلفات سنگينى بر قواى دشمن وارد آوردند و به مواضع او در جبهه هاى غرب شوش و دزفول دست يافتند. در اين مرحله از عمليات تنگ رقابيه و ارتفاعات ميشداغ پاكسازى شد. تعداد 000/4 موشك و 13 دستگاه كاتيوشا به دست رزمندگان اسلام افتاد و 20 قبضه توپ سالم به غنيمت گرفته شد و تيپ 96 ارتش عراق از هم پاشيد و فرماندهان تيپ هاى 96 و 60 همراه با چند تن از افسران ارشد آنها به اسارت در آمدند. مجموع اسراى شمارش شده تا مرحله دوم عمليات از مرز 000، 6 نفر گذشت .

مرحله سوم عمليات فتح بزرگ (7/1/1361) 

در سومين مرحله عمليات فتح بزرگ فتح المبين مهمترين مواضع حياتى دشمن در غرب شوش و دزفول فتح شد. اين مرحله از عمليات كه ادامه عمليات فتح محسوب مى شد، مقارن ساعت 22 و 30 دقيقه شب شنبه 7 فروردين با نام فتح المبين و با كلمه رمز يا زهرا در شمال غربى شوش ‍ آغاز شد و رزمندگان ايران اسلامى موفق شدند ضمن انهدام سه تيپ رزمى عراق ، حدود 000، 5 تن ديگر از قواى دشمن را به اسارت درآورند. در اين عمليات سنگين كه پيروزى عظيمى براى جمهورى اسلامى ايران محسوب مى شد، مهمترين پايگاههاى كنترل و دفاع هوايى ايران و حساس ترين مواضع حياتى دشمن در غرب شوش و دزفول از اشغال عراقيها خارج شد و حدود 70 تانك و نفربر به دست قواى اسلام افتاد.

رزمندگان ايران مركب از دلاور مردان ارتش جمهورى اسلامى ، جان بر كفان سپاه و بسيج با شكستن نخستين خطوط دفاعى دشمن پايگاههاى رادار و سايت چهار و پنج واقع در حوالى منطقه ، ابوصليبى خاك را به محاصره در آوردند.


18

تعداد هواپيماى سرنگون شده دشمن از آغاز عمليات فتح تا پايان مرحله سوم عمليات به 14 فروند رسيد. در اين عمليات تيپهاى يك پياده مكانيزه ، تيپ پياده 93 و تيپ 10 نيروهاى ويژه ارتش عراق بكلى متلاشى و اكثر نفرات اين سه تيپ كشته ، زخمى و يا به اسارت ارتش در آمدند و علاوه بر نابودى تعداد بسيار زيادى تانك ، نفربر،

خودرو و مهمات ، دهها دستگاه تانك ، نفربر و خودرو ارتش متجاوز عراق به همراه مقادير قابل توجهى مهمات به دست رزمندگان ايران اسلامى افتاد. طى اين عمليات هزاران تن از قواى عراق به اسارت درآمدند.

مرحله چهارم عمليات فتح المبين (8/1/1361) 

در چهارمين مرحله عمليات كه سحرگاه روز يكشنبه 8 فروردين به نام فتح و كلمه رمز يا زهرا آغاز شد رزمندگان غرور آفرين ايران اسلامى موفق شدند با عمليات برق آسا و كوبنده خويش مناطق سندال ، چنانه و عين خوش (پادگان و ارتفاعات عين خوش )، دشت عباس ، امامزاده عباس ، ارتفاعات تينه و ابوقريب ، واوى ، و ارتفاعات بسيار مهم و استراتژيك دوسلك (مركز فرماندهى و تداركاتى دشمن ) در منطقه برغازه را به تصرف در آوردند. همچنين بعد از ظهر همان روز، تيپهاى 421 و 96 ارتش عراق پس از عمليات رزمندگان افتخارآفرين ايران اسلامى به طور كامل متلاشى و كليه نفرات اين دو تيپ كشته ، مجروح و يا اسير شدند.

در اين مرحله از عمليات مناطق دشت عباس و امامزاده عباس در شمال غربى منطقه شوش و منطقه عين خوش از وجود تجاوزگران عراقى پاكسازى و به كنترل كامل نيروهاى ايران در آمد و تعداد اسراى شمارش ‍ شده دشمن تا پايان مرحله چهارم عمليات فتح به بيش از 15000 تن رسيد. همچنين در اين مرحله صدها تن از قواى دشمن به هلاكت رسيدند، تعداد 200 دستگاه خودرو، هشت دستگاه تانك به همراه مقادير بسيارى زيادى سلاحهاى سبك و مهمات به غنيمت سپاهيان سلحشور درآمد و ضمنا تعداد هواپيماهاى سرنگون شده دشمن به 18 فروند رسيد. ارتفاعات تينه كه از بزرگترين حوضچه هاى نفتى شمال خوزستان مى باشد از وجود نيروهاى دشمن پاك شد و چاههاى نفت ابوقريب به كنترل كامل رزمندگان اسلام درآمد.

آخرين نتايج حاصله از عمليات پيروزمندانه فتح المبين را به صورت زير مى توان خلاصه كرد:

1 - انهدام نيروهاى دشمن كه سپاه چهارم ارتش عراق را تشكيل مى داد به استعداد سه لشكر شامل :

الف : لشكر 10 زرهى متشكل از تيپ 42 زرهى تيپ 24 مكانيزه ، تيپ 7 زرهى و تيپ 6 پياده .

ب : لشكر يك مكانيزه شامل تيپ 1 مكانيزه ، تيپ 27 مكانيزه ، تيپ 34 زرهى و تيپ 51 زرهى .

پ : تيپهاى تحت امر لشكر يك و ده شامل تيپ 99 پياده ، تيپ 96 پياده ، تيپ 426 پياده ، تيپ 505 پياده ، تيپ 423 پياده ، و تيپ 421 پياده .

ت : هلاكت و اسارت چندين هزار تن از افراد ارتش خلقى .

ث : مجموع تلفات رزمى دشمن حدود 25 هزار تن بود كه يا زخمى شده و يا به هلاكت رسيدند و بالغ بر 15 هزار نفر به اسارت در آمدند. ضمنا 360 دستگاه از انواع تانك و نفربر زرهى دشمن منهدم ، تعداد زيادى تانك ، نفربر و خودروى سبك و سنگين و مقادير بسيار زيادى از انواع مهمات به غنيمت گرفته شد كه حدود 150 دستگاه تانك ، 170 نفربر و حدود 500 دستگاه خودرو، چندين قبضه موشك سام 6 زمين به هوا، چند قبضه موشك زمين به زمين ، 165 قبضه توپ شامل توپهاى 182 ميليمترى ، 130 ميليمترى و 152 ميليمترى از آن جمله بودند.

2 - آزاد شدن ارتفاعات مهم شمال غربى خوزستان به اسامى ابوصليبى خات معروف به رادار و سايت ، على گره زد، عين خوش ، تينه ، برغازه ، واوى ، وقابيه ، ميشداغ ، ارتفاعات 350 معروف به ارتفاعات دهليز، دلتا، تپه چشمه ، جوفينه ، كوت كاپن و ارتفاعات 202.


19

3 - رهايى شهرهاى دزفول ، انديمشك ، شوش ، پايگاه چهارم هوايى و جاده سراسرى انديمشك اهواز و صدها روستا از زير آتش توپخانه دوربرد و موشكهاى تخريبى زمين به زمين دشمن .

4 - دستيابى به چاههاى نفت ابوقريب در ارتفاعات تينه يكى از بزرگترين حوضچه هاى نفتى خوزستان .

5 - آزاد شدن سه پاسگاه ژاندارمرى از استانهاى ايلام و خوزستان به اسامى عين خوش ، دوسلك و جسرنادرى .

6 - آزاد سازى فرودگاه اضطرارى دهلران .

7 - آزاد شدن جاده دزفول ، دشت عباس ، عين خوش و همچنين مناطق دشت عباس ، دشت چنانه و زمينهاى سرخه كه از مهمترين مناطق كشاورزى شمال خوزستان به حساب مى آيد. در طى عمليات پيروز فتح بيش از دو هزار كيلومتر مربع از خاك ايران اسلامى از تصرف دشمن متجاوز خارج شد.


20

پيام حضرت امام خمينى (ره ):(20) به ملت مسلمان و رزمندگان غرور آفرين اسلام درخصوص عمليات ظفرمند فتح المبين

بسم الله الرحمن الرحيم

ان تنصروالله ينصركم و يثبت اقدامكم

اخبار غرور آفرين جبهه هاى نبرد عليه قواى شيطانى را يكى پس از ديگرى دريافت نمودم . قلم قاصر است كه احساسات خويش را ابراز كنم .

به قواى مسلح اسلامى كه خدايشان نصرت آخرين را نصيب فرمايد، تبريك عرض مى كنم .

مبارك باد بر شما عزيزان افتخار آفرين پيروزى بزرگى را كه ما يارى ملائكة الله و نصرت ملكوت اعلى نصيب اسلام و كشور عزيز ايران ، كشور بقية الله الاعظم ارواحنا له الفداء نموديد.

رحمت واسعه خداوند بر آن مادران و پدرانى كه شما شجاعان نبرد در ميدان كارزار و مجاهدان با نفس در شبهاى نورانى را در دامن پاكشان تربيت نمودند.

مژده باد به شما جوانان برومند در تحصيل رضاى پروردگار كه از بالاترين سنگرهاى روحانى و جسمانى ظاهرى و باطنى پيروزيد.

مبارك باد بر بقية الله ارواحنا له الفداء وجود رزمندگان ارزشمند و مجاهدان فى سبيل الله كه آبروى اسلام را حفظ و ملت ايران را رو سپيد و مجاهدان راه خدا را سرافراز نموديد.

ملت بزرگ ايران و فرزندان اسلام به شما سلحشوران افتخار مى كنند. آفرين بر شما كه ميهن خود را بر بال ملائكة الله نشانديد و در ميان ملل جهان سرفراز نموديد.

مبارك باد بر ملت كه چنين جوانان رزمنده اى و بر شما چنين ملت قدردانى كه بمجرد فتح و پيروزى توسط رزمندگان به دعا و شادى برخاستيد.

اين جانب از دور، دست و بازوى قدرتمند شما را كه دست خداوند بالاى آن است مى بوسم و بر اين بوسه افتخار مى كنم . شما دين خود را به اسلام عزيز و ميهن شريف ادا كرديد و طمع قدرتها و مزدوران آنان را از كشور خود بريديد و سخاوتمندانه در راه شرف و عزت اسلام جهاد كرديد. يا ليتنى كتن معكم فافوز فوزا عظيما .

درود بر فرماندهان بزرگوار، رزمندگان و بر همه مجاهدان راه عظمت كشور و اسلام ، و نفرت و لعنت بر منافقان و منحرفانى كه مى خواستند يكى از انبارهاى مهمات چنين مجاهداتى را به آتش بكشند. و غضب و سخط خداوند بر آن خدانشناسانى كه با كمك به صدام عفلقى مى خواستند او را نجات دهند، و شكر بى پايان ، خداوندى را كه توانستيد مفتضحانه ، نيروهاى كفر را در بارگاه قادر متعال بى آبرو و در پيشگاه ملتهاى مسلمان منفور نماييد. من از خداوند تعالى نصرت نهايى شما عزيزان و شكست مخالفان حق را خواستارم .

درود بر شما و رحمت بر شهيدان راه حق و شهداى جبهه نبرد حق عليه باطل و سلام بر عبادالله الصالحين .

روح الله الموسوى الخمينى


21

پاسخ حضرت امام خمينى (ره )(21) به پيام فرماندهان نظامى به مناسبت عملياتظفرمند فتح المبين

بسم الله الرحمن الرحيم

﴿ان الله يحب الذين يقاتلون فى سبيله صفا كانهم بنيان مرصوص

تيمسار ظهيرنژاد رييس ستاد مشترك ارتش جمهورى اسلامى ، سركار سرهنگ صياد شيرازى فرمانده نيروى زمينى ارتش جمهورى اسلامى ايران ، جناب آقاى محسن رضائى فرمانده كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ايران ، سركار سرهنگ معين پور فرمانده نيروى هوايى ارتش ‍ جمهورى اسلامى ايران .

پيام آرام بخش و افتخار آميزتان و پيروزيهاى بزرگ سلحشوران ظفرمند عمليات فتح المبين واصل و موجب سرافرازى گرديد. گرچه اين شجاعتها و فداكاريها و پيروزيهاى عظيم كم سابقه يا بى سابقه در بعد نظامى و ميدان نبرد از طرف نيروهاى مسلح عظيم القدر جمهورى اسلامى ، آن چنان افتخار آفرين و اعجاب آميز است كه با مقياسهاى عادى و معيارهاى نظامى و جنگى نتوان ارزش پرعظمت و غرور آفرين آن را با الفاظ محدود و عبارات معدود، و شجاعت و حمله برق آساى سلحشوران ايران بزرگ را به ذهن آورد و با قلم و بيان اظهار كرد، گرچه شكل اين پيروزيها و سلحشوريها در باب خود بى نظير يا كم نظير است ، گرچه اين نحو تاختن بر نيروهاى زمينى و هوايى دشمنانى كه تا بن دندان با سلاحهاى سنگين و سبك مدرن غربى و شرقى مسلح بودند، در جنگهاى جهان نمونه است كه در ظرف كمتر از يك هفته آن چنان مات شوند كه هرچه دارند بگذارند و فرار نمايند و يا تسليم شوند به صورتى كه قواى مسلح ما تاكنون نتوانند اسيران و كشتگان و غنائم را به شمار آورند، و گرچه تمام اين امور برخلاف عادت به صورتى معجزه آسا تحقق يافت ، لكن آنچه انسان را در مقابل رزمندگان جبهه ها و پشتيبانان آنان در ميدان رزم مثل جهاد سازندگى و هم فيلمبرداران جان بر كف عزيز و پزشكان و پرستاران متعهد والامقام و خبرنگاران جسور و مردمان ميليونى پشت جبهه به خضوع وادار مى كند، بعد معنوى آن است كه با هيچ معيارى نمى توان سنجيد و با هيچ ميزانى نمى توان عظمت آن را دريافت .

اين جانب هر وقت با يكى از چهره ها روبرو مى شوم و عشق او را به شهادت در بيان و چهره نورانيش مشاهده مى كنم احساس شرمسارى و حقارت مى كنم و هر وقت در تلويزيون ، مجالس و محافل اين عزيزان كه خود را براى حمله به دشمن مهيا مى كنند و مناجات و راز و نيازهاى اين عاشقان خدا و فانيان راه حق را در آستانه هجوم به دشمن مى نگرم كه با مرگ دست به گريبان هستند و از شوق و عشق در پوست نمى گنجند، خود را ملامت مى كنم و برحال خويش تاءسف مى خورم . اكنون ملت ما دريافته است كه كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا .

مجالس حال و دعاى اينان شب عاشوراهاى اصحاب سيد الشهدا را در دل زنده مى كند.

جوانان عزيزم و فرماندهان محترم ، شما توقع نداشته باشيد كه من بتوانم از عهده ثناى شما و شكر عمل برآيم . شما را همان بس كه محبوب خداى تعالى هستيد و خداى شما فرموده كه شما را كه چون سدى محكم و بنيانى مرصوص در مقابل دشمنان خدا و براى رضاى او ايستاده ايد دوست مى دارد و اين است جزاى شما و اين است عاقبت عمل شما. پس ، از اين مرحله بگذرم و از گروههايى كه از جهات مختلف در جبهه ها با آن حال جنگ و نزديكى خطر، شما را كمك كرده و مى كنند و در خدمت شما بوده و هستند بايد تشكر كنم .

خدايتان يار و مدد كار و رحمت حق بر شهداى عزيزتان و خاندان محترمشان كه با شجاعت و شهامت به شهادت فرزندان و نزديكانشان افتخار مى كنند، خود را و فرزندان خود را از اسلام و براى اسلام مى دانند.

سلام خدا و بزرگان دين و شهدا و خاندانشان و بر رزمندگان در راه اسلام و ايران .


22

و السلام عليكم و رحمه الله و بركاته

روح الله الموسوى الخمينى

به تاريخ 10/1/1361


23

روز جهانى آب 

2 فروردين 1371 / 22 مارس 1992 

خداوند مى فرمايد: و جعلنا من الماء كل شى حى (22) (هر موجود زنده اى را از آب آفريديم )

مى گويند: آب تر است به آسانى ديده مى شود، مى توان آن را در ظرفى ريخت ، خشك است ، احساس نمى شود، ديده نمى شود، مانند سنگ سخت است .(23)

تصور اينكه همه عبارتهاى بالا درباره يك جسم است دشوار مى باشد. اما چنين است . عبارت نخست آب را چنانكه در اقيانوسها و رودها و قطره هاى باران است به ما مى نماياند. اين وقتى است كه آب مايع است .

عبارت دوم از آبى كه در هواى دور و بر ما وجود دارد سخن مى گويد. در آنجا آب بخار يا گاز است . كسى نمى تواند آن را ببيند، اما سرد كردن هوا به اندازه كافى ، مى توان آن را از حالت پنهانى آشكار ساخت . بخار آب خشك است ، اما وقتى كه به اندازه كافى سرد شود، به آب تبديل مى گردد و دوباره تر مى شود.

آب وقتى كه توسط سرما منجمد شود، مثل سنگ سخت مى گردد. آب جامد البته يخ است ، هر قدر هم عجيب بنمايد، يخ ‌تر نيست ، تنها وقتى تر است كه ذوب مى شود.

بيش از دو سوم از رودها و درياچه ها و درياها و اقيانوسها پوشيده شده است . گذشته از اين هميشه مقدار زيادى آب در هوا و در جايى كه آن را خشكزار مى ناميم ، وجود دارد. رودها، درياچه ها، درياها و اقيانوسهاى دنيا خانه هاى بسيارى از موجودات زنده است ، حتى گياهان و جانورانى كه در خشكى زندگى مى كنند. به آب نياز دارند. يك دليل اينكه همه موجودات زنده بايد آب داشته باشند، آن است كه قسمتى از بدن آنها از آب ساخته شده است .

انسان بى غذا مدت طولانى ترى مى تواند زندگى كند تا بى آب .

براى آشاميدن ، نظافت ، پخت و پز، پرورش گل و گياه و بسيار موارد ديگر چون خاموش كردن آتش سوزى به آب نياز داريم .

دانشمندان آب را به اختصار با فرمول H2O معرفى مى كنند كه در آن H به جاى ئيدروژن و O به جاى اكسيژن گذاشته شده است . فرمول ياد شده مبين اين امر است كه آب از ئيدروژن و اكسيژن ساخته شده كه به نسبت يك به دو (دو قسمت ئيدروژن و يك قسمت اكسيژن مى باشند.

جايگاه آب در اسلام 

هو الذى انزل من السماء ماء لكم منه شراب و منه شجر فيه تسيمون (24)

اوست خدايى كه آب را از آسمان فرو فرستاد كه از آن بياشاميد و درختان پرورش دهيد تا از ميوه آن بهره مند شويد و به برگ آن حيوانات خود را بچرانيد.

بدون شك منافع آب تنها نوشيدن انسان و روييدن درختان و گياهان نيست ، بلكه شستشوى زمينها، تصفيه هوا، ايجاد رطوبت لازم براى طراوت پوست تن انسان و راحتى تنفس او و مانند آن از جمله فوايد باران است .

و در سوره هود مى فرمايد:

﴿و هو الذى خلق السموات و الارض فى سنه الايام و كان عرشه على الماء

و او خدايى است كه آسمان و زمين را در فاصله شش روز آفريد و عرش با عظمت او بر آب قرار يافت .(25)

در آيه هاى ياد شده خداوند تبارك و تعالى ضمن بيان فوائد آب مى خواهد، ارزش والا و اهميت آب را به انسانها بفهماند.

و در آيه ديگرى حق تعالى دنيا را به آب تشبيه كرده است :

﴿و اضرب لهم مثل الحيوه الدنيا كماء انزلناه من السماء...(26)

اى رسول ما براى امت چنين زندگانى تمام دنيا را مثل زن كه ما آب بارانى از آسمان نازل كرديم ...

آب در فرهنگ اسلامى از مطهرات مى باشد و به وسيله آب مى توان نجاسات را از بين برد.

﴿و ينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به (27)


24

و در آسمان آبى فرستاد كه شما را به آن پاك گرداند.

چنانچه ملاحظه مى شود در اين آيه نزول آب از آسمان وسيله اى براى پاكيزگى و تطهير انسانها بيان شده است و بدين وسيله مى توان به ارزش و منزلت آن پى برد.

از مجموع آيات و روايات مى توان به اين نتيجه رسيد كه جهان خلقت بدون آب هيچ معنا و مفهومى ندارد و سر منشاء حيات بشر و جهان ، آب است و تمام امور بشريت وابسته به آب مى باشد.

در روايات آمده است كه روزى شخصى از امام جعفر صادق عليه السلام پرسيد:

آب چه طعمى دارد؟ امام نخست فرمودند: به منظور ياد گرفتن ، سئوال كن نه به منظور بهانه جويى ، سپس اضافه فرمودند: طعم الماء طعم الحياه

طعم آب طعم حيات و زندگانى است

خداوند مى فرمايد: ﴿و جعلنا من الماء كل شى ء حى ء (28)

هر موجود زنده اى را از آب آفريديم

تاثير انسان بر چرخه آب : 

علاوه بر عوامل طبيعى ، انسان تاثير عميقى بر چرخه آب دارد و انسانها كه در تكاپوى پيشرفت نه به همراه طبيعت بلكه در مقابل آن مى باشند تاثير شديدى بر فرايند كاهش آب و آلودگى بيشتر آن مى گذارند.

امروزه رشد روز افزون جمعيت جهان و افزايش مصرف آب ، قطع بى رويه درختان جنگلها و تغيير اكو سيستم طبيعت ، رشد شهر سازى و افزايش ‍ صنايع آلوده كننده آب ، شيوه هاى نامناسب و غير اصولى كشاورزى ، احداث سدهاى مخزنى و ايجاد درياچه هاى مصنوعى همگى از عوامل نابودى چرخه منظم آب در سطح جهان مى باشند كه در نهايت همه آنها نوعى تهديد براى جامعه بشرى محسوب مى شوند و با توجه به مسائل ياد شده در راستاى آگاه ساختن مردم جهان به اهميت روز افزون آب و ايجاد سيستمهاى جهانى و توسعه منابع آب ، در كنفرانس جهانى توسعه و محيط زيست كه در سال 1992 در شهر ريودوژانيروى برزيل تشكيل شد دوم فروردين به عنوان روز افزون جهانى آب پيشنهاد كه نهايتا در مجمع عمومى سازمان ملل به تصويب رسيد.

وضعيت منابع آب در ايران : 

ايران جزء كشورهاى كم آب و خشك جهان محسوب مى شود و منابع آب آن خيلى محدود مى باشد. حجم آب معادل بارندگى نسبت به خشكيهاى كره زمين به ازاء هر كيلومتر مربع 830 هزار متر مكعب مى باشد در حالى كه اين ميزان نسبت به وسعت خشكيهاى ايران تنها 250 هزار متر مكعب مى باشد كه نشان دهنده كم آبى كشور است . از طرف ديگر كليه آبهاى موجود در ايران قابل استفاده نيست و درصد بالايى از ميزان آن را آبهاى شور تشكيل مى دهند كه روز به روز بر ميزان آنها افزوده مى شود، از طرف ديگر برداشت بى رويه آبهاى زير زمينى شيرين از طريق چاههاى عميق و نيمه عميق باعث كاهش ميزان آب شيرين و افزايش آبهاى شور مى شود. در نتيجه حاصلخيزى زمينهاى كشاورزى كاهش مى يابد و تبديل به زمينهاى شور مى گردند. از طرف ديگر چون تبديل آبهاى شور به آب شيرين به دليل هزينه هاى زياد، مقرون به صرفه نمى باشد، بنابر اين بايد با استمرار صرفه جويى عمومى و برنامه ريزى دقيق و استفاده بهينه از آب و جلوگيرى از هدر رفتن منابع موجود و تصفيه مجدد پسابها و به كارگيرى مجدد آنها بايد تا حد توان كمبود آب را جبران كرد.

صرفه جويى : 

اسراف و تبذير در فرهنگ اسلامى عملى ناپسند و جزء گناهان كبيره مى باشد و اعتدال و ميانه روى عملى پسنديده و مورد تاييد مى باشد.

خداوند تبارك و تعالى در قرآن مجيد خطاب به فرزندان آدم مى فرمايد:

يا بنى ء ادم خذوا زينتكم عند كل مسجد و كلوا و اشربوا و لاتسرفوا انه لايحب المسرفين (29)

اى فرزندان آدم ، زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود برداريد. و بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمى دارد


25

در اين آيه به فرزندان آدم توصيه مى شود كه از مواهب زندگى (پوشش ) بهره مند شوند و از بهترين هاى آنان در هنگام حضور در مسجد استفاده كنند و در حد اعتدال از خوردنيها و آشاميدنيهاى پاك و پاكيزه مصرف نمايند و از اسراف و تبذير خوددارى كنند. اما چون طبع زياده طلب انسان ، ممكن است از اين دو دستور سوء استفاده نمايد و به جاى استفاده عاقلانه و اعتدال آميز، راه تجمل پرستى و اسراف و تبذير را پيش گيرد، بلافاصله اضافه شده است كه اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمى دارد.

كلمه اسراف كلمه بسيار جامعى است كه هرگونه زياده روى در كميت و كيفيت را شامل مى شود.

در حديثى از امام جعفر صادق - عليه السلام - درباره اسراف ، نقل شده كه ايشان فرموده اند:

جز اين نيست كه خداوند اقتصاد (ميانه روى ) را دوست و اسراف را دشمن مى دارد. حتى دور انداختن هسته خرما را، زير آن هم به كار مى آيد و همچنين ريختن تتمه آبى كه خورده شده (زيرا آن آب در بعضى مواقع به كار مى آيد)(30)

از بيانات امام جعفر صادق - عليه السلام - مى توان به اهميت صرفه جويى پى برد. بويژه درباره مصرف آب كه تاءكيد مى فرمايند كه حتى باقى مانده آب مصرفى را دور نريزيم و اين نشانه دهنده ارزش صرفه جويى و پرهيز از اسراف و تبذير مى باشد.

همان طور كه بيان شد در جهان امروز مساءله آب از مهمترين مسائل مى باشد و بسيارى از نقاط جهان با كم آبى شديد روبرو هستند و كشور ايران نيز يكى از كشورهاى كم آب مى باشد؛ بنابراين بايد فرهنگ صرفه جويى را جايگزين فرهنگ اسراف و تبذير كرد، تا بتوان مشكل كم آبى را حل نمود.

امروزه مى توان با آموزش صحيح ، استفاده بهينه از آب ، و جلوگيرى از هدر رفتن آبهاى موجود، فرهنگ جامعه را به سمتى سوق داد كه در آن آب جايگاه ويژه اى داشته باشد و استفاده صحيح از آن به عمل بيايد. در كشور ما كه با رشد سريع جمعيت و گسترش بى رويه شهرها مشكل تاءمين و تصفيه آب روز به روز مشهودتر و مساءله كم آبى در جامعه نمايانتر مى شود. بايد با برنامه ريزى دقيق از اسراف و هدر رفتن آب جلوگيرى شود و مردم نسبت به عواقب خطرناك كم آبى و بى آبى آگاه كردند.

اهميت آب در جهان و خاورميانه : 

در جهان امروز آب جايگاه با ارزشى دارد و اكثر كشورها جهت تاءمين آب مورد نياز خود سرمايه گذاريهاى زيادى كرده اند و با ايجاد سيستمهاى گوناگون از به هدر رفتن آن جلوگيرى مى كنند.

در كشورهاى خاورميانه نيز آب به عنوان مساءله اى مهمى مطرح است به طورى كه گفته مى شود جنگ بعدى در خاورميانه جنگ بر سر آب خواهد بود. به طور مثال كشورهاى سوريه و عراق با تركيه ، رژيم اشغالگر قدس با فلسطينيان ساكن در كرانه اردن در تاءمين آب مورد نياز خود همواره با مشكلاتى روبرو مى باشند.

مساءله آب در خاورميانه با چند واقعيت انكارناپذير مواجه مى باشد. از يكسو اينكه منطقه خاورميانه جزء مناطق كم آب دنيا مى باشد، و با توجه با اينكه رشد جمعيت آن از بالاترين نرخهاى رشد جمعيت جهان مى باشد مصرف آب روبه تزايد است ، از يك سوى ديگر با پايين رفتن سطح آبهاى زيرزمينى و بالا رفتن ميزان نمك آبهاى موجود و آلودگى روز افزون آنها، مساءله آب به يكى از چالشهاى جدى و خطرناك منطقه تبديل شده است .

كشور تركيه كه يكى از كشورهاى غنى در زمينه آب است و با وقوف به اين مساءله و اهميت آب در معادلات آينده منطقه با كشورهاى همجوار خود عراق و سوريه كه آب مورد نياز خود را از دو رود بزرگ دجله و فرات كه از كوههاى تركيه سرچشمه مى گيرند تاءمين مى كنند، سر ناسازگارى پيدا كرده است .


26

تركيه براى كنترل آب در منطقه طرحهاى وسيعى را در چارچوب پروژه بزرگ آناتولى (P.A.G) گاپ به مورد اجرا گذاشته است كه اجراى اين طرحها به طور مستقيم امنيت و رشد اقتصادى دو كشور همسايه تركيه را تحت تاءثير قرار مى دهد و تنشهايى را بين اين كشورها به وجود مى آورد. رژيم تركيه در تفكر نوين اقتصادى خود به آب ، به عنوان يك منبع ارزساز و صادراتى مى نگرد. از طرفى اجراى اين پروژه ها مى تواند به تقويت رژيم صهيونيستى منجر مى گردد.

به عنوان نمونه مى توان به پروژه ماناوگات كه در چارچوب طرح بزرگ آناتولى گاپ اجرا خواهد شد اشاره كرد. با تكميل اين پروژه كه مجرى آن يك كمپانى كانادايى است آب از رودخانه ماناوگات نزديك آنتاليا Antalya به كشورهاى نيازمند حمل خواهد شد. و اسرائيل نيز يكى از كشورهاى دريافت كننده آب خواهد بود كه در صورت اجراى اين پروژه ، مشكل شديد آب آشاميدنى و كشاورزى رژيم صهيونيستى بكلى مرتفع خواهد شد. رژيم صهيونيستى كه آب مصرفى خود را در حال حاضر از طريق درياى مديترانه و با استفاده از دستگاه هاى آب شيرين كن به بهاى هر متر مكعب 2 دلار و 60 سنت تهيه مى كند در صورت اجراى اين پروژه بهاى هر متر مكعب آب مصرفى اسرائيل به حدود 87 سنت كاهش خواهد يافت .

آب هدف استراتژيك رژيم صهيونيستى : 

به طور كلى آب استراتژيهاى رژيم صهيونيستى در گذشته در آينده ارتباط نزديكى داشته و خواهد داشت و مساءله آب براى اين رژيم ، فراتر از يك موضوع مربوط به توسعه ، مساءله اى مرتبط با موجوديت اين كشور است و از عوامل بنيادى ادامه طرح صهيونيسم در منطقه مى باشد. اسرائيل به طور كلى در انديشه تسلط بر منابع آبى اعراب است و برقرارى ارتباط بين اين رژيم و حكومت تركيه كه به سبب بهره گيرى از منابع فراوان آبى خواهان نقش فعالى در آينده منطقه است ، مى تواند براى اعراب بويژه سوريه و عراق كه بيشتر آب مورد نيازشان را از خاك تركيه تاءمين مى كنند خطر آفرين باشد و منابع آبى كشورهاى عربى را نيز به خطر روبرو سازد. اسرائيل تاءمين نيازهاى آبى خود را در اولويت سياستهاى تجاوزكارانه خود قرار داده است و كنترل بر منابع آب رود اردن و كليه سفره هاى آبى كليدى را به عنوان حداقل نياز امنيتى خود تلقى مى كند و حتى در صورت عقب نشينى از اراضى اشغالى در فكر تسلط به منابع آبى اين منطقه مى باشد و در واقع بدون حل مشكلات آب ، تدابير امنيتى محال خواهد بود. اين بدان معنى است كه اسرائيل براى حفظ منابع آبى هر اقدامى انجام خواهد داد؛ بنابراين ، چنين تحليلهايى باعث شده است كه كارشناسان مسائل خاورميانه بر اين اعتقاد باشند كه اگر در دهه آينده جنگى ميان اعراب و اسرائيل روى دهد، به احتمال زياد اين جنگ بر سر منابع آب خواهد بود.


27

تاءسيس حوزه علميه قم 

3 فروردين 1301 

بزرگمردى از قم مردم را به حق و آزادى دعوت مى كند و مردم مصمم و با اراده ، با عزمى آهنين و نيرومند دعوت او را مى پذيرند و او را فرا مى گيرند. افرادى كه هرگز از حوادث و ناملايمات نمى هراسند و از مبارزه و تلاش ‍ خسته نمى شوند، تنها اميد و تكيه گاه آنان خداست و پيروزى نهايى و موفقيت از آن مردم پرهيزكار و با تقوى و رهروان راه خداست .

حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - دور از واقع بينى و حقيقت نگرى نيست ، اگر بگوييم كه حركتها و نهضتهاى سازمان يافته و كارساز و مؤ ثر و پايه گذاريهاى انقلاب سترگ اسلامى ما از دوران تاءسيس حوزه علميه قم مسير راستين خود را باز يافته است .(31)

جاى ترديد نيست و آنان كه در بررسى وقايع تاريخى منصفانه داورى مى كنند دور از انصاف نمى دانند كه روحانيت از آن روزى به صورت نقطه اصلى و مركز دايره مبارزات پيگير و عدالت خواهانه درآمد و مسير روشنگرى و انگيزش عليه ظلم و بيداد را آغاز كرد كه حوزه علميه قم به صورت پايگاهى اسلامى و انسانى ، مرجع و ملجاء مردم ستمديده شد و چشم اميد ميليونها مسلمان به استضعاف كشيده شده بدان سوى دوخته شد.

حوزه علميه قم كه تاسيس آن به صورت امروزى ، به دست تواناى عالم ربانى حضرت آيت الله العظمى مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى صورت گرفت ، در دهه هاى اخير به صورت سرنوشت سازترين و نيرومندترين نهادهاى فكرى و علمى كشور ايران و جهان اسلام تجلى كرده است . و در واقع حوزه علميه قم از زمان مهاجرت حضرت آيت الله حائرى جان تازه اى گرفت و دوران حيات پرشكوه امروزين خود را آغاز كرد. وجود آن روحانى بزرگ شمع محفل مردان علم و فضيلت و هسته مركزى جمع ارباب فضل و دانش بود. آن مرد خدا، مرد علم و جهاد در مكتب انسان ساز خود شاگردانى فاضل و صاحب كمال پرورش داد و در روزهاى عصر خفقان و اسلام ستيزى و رضاخانى ، هر روز جمع شاگردانش را پيوسته تر و متحدتر ساخت تا جايى كه تعداد آنان بالغ بر ششصد نفر شدند.

از ميان اين ششصد نفر، مردان مبارز و فاضلى برخاستند كه در طول عمر پربركتشان در برابر توطئه هاى گوناگون داخلى و خارجى ضد اسلامى ايستادند. مردانى كه رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيانگذار جمهورى ضد اسلامى ايستادند. مردانى كه رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران حضرت امام خمينى ره پرفروغترين چهره اين بزرگان دين بود.

حضرت آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائرى توانستند همه سازندگان فكر و مكتب آن روز عالم تشيع را پيرامون شمع وجود خود گرد آورند و شهر قم را مركز انديشه هاى اسلامى در سراسر ايران نمايند. در حقيقت از زمان اقامت ايشان در شهر قم ، اين شهر قيام و خون به صورت بنياد علمى و معنوى جهان اسلام و مقر مراجع عاليقدر و رهبران عظيم الشان فكرى و اجتماعى قرار گرفت ، و پايگاهى شد كه تحريك و پويايى را از مكتب علوى و ثبات و غور و تفحص و دقت در مسائل اسلامى را از فقه پربار جعفرى به ارث و يادگار برده است . (32)

قبل از پرداختن به شرح زندگى پربار حضرت آيت الله العظمى عبدالكريم حائرى يزدى چگونگى تاسيس حوزه علميه قم را به روايت مرحوم حضرت آيت الله اراكى در اينجا نقل مى كنيم .

قبل از آمدن مرحوم حاج شيخ عبدالكريم ، حوزه اى در قم وجود نداشت ، با اينكه قبلا علماى برجسته اى مانند: ميرزاى قمى ، حاج شيخ ابوالقاسم زاهد، آقا شيخ مهدى پايين شهرى و... در قم سكونت داشتند لكن تقدير الهى نبود حوزه اى در قم تشكيل شود و با اينكه ميرزاى قمى مقام علمى والايى داشت و صاحب كتاب قوانين و از موسسين علم اصول بوده ، با اين وجود حوزه اى در اين شهر تاسيس نشده بود. تا اينكه خداوند متعال در دل حاج شيخ عبدالكريم كه ساكم كربلا بودند، مى اندازد كه نذر كند به زيارت حضرت امام رضا - عليه السلام - برود...


28

پس از مراجعت از مشهد به سلطان آباد، شيخ با اين مسئله مواجه مى شود كه به كربلا برود يا در ايران بماند، از طرفى موطن اصلى او كربلا بوده و از طرفى رها كردن حوزه جديد التاسيس را صلاح نمى بيند، تكليف شرعى او را وادار به توقف مى كند، در صورتى كه قبلا هيچ توقفى در ايران نداشته است .

پس از چندى علماى قم سعى مى كنند كه ايشان را به قم بياورند به جهت اينكه قم ، جزء شهرهاى مقدس است ، بالاخره ايشان را به عنوان زيارتى شب عيد نوروز به قم مى آورند، همچنين حاج شيخ عبدالكريم را مجبور مى كنند كه در صحن نو حضرت معصومه (س ) نماز مغرب و عشاء را به جماعت برگزار كند و بعد از اقامه نماز، حاج شيخ محمد سلطان الواعظين تهرانى ، به توصيه علما به منبر رفته و مردم را تهييج مى كنند كه ايشان را نگه داريد. مردم قم با يك شوق و حال مخصوصى به ايشان مى گروند، حتى بعضى مى گويند كه اى اهل قم ، زمانى كه دعبل خزاعى به قم آمد و جبه امام رضا - عليه السلام - را به همراه آورده بود شما نگذاشتيد كه جبه امام رضا - عليه السلام - را از شهرتان بيرون برند، اين شخص علم امام رضا - عليه السلام - را آورده است نگذارند كه او از اين شهر برود...

... مرحوم شيخ مدتى فكر كردند و عاقبت قرار شد استخاره كنند، وقتى استخاره كردند، اين آيه آمد كه : و اتوبى باهلكم اجمعين (33)، اين آيه ، مربوط به قضيه حضرت يوسف - عليه السلام - است كه به برادرنش مى گويد: برويد پدرم را با اهل و عيال برداريد بياوريد. مرحوم حاج شيخ نيز، با الهام از اين آيه ، دستور داد بروند و اهل و عيالش را به قم بياورند. با ورود ايشان به شهر قم حوزه علميه ، حيات تازه اى را آغاز كرد.

زندگى نامه آيت الله حائرى يزدى : 

آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى ، فرزند محمد جعفر در سال 1276 ه‍ق در قريه مهرجرد واقع در ده فرسخى شهر يزد تولد يافت .

او در شش سالگى پدر را از دست داد و تحت سرپرستى مادرش قرار گرفت .

در همان زمان در سفرى كه شوهر خاله ايشان (مرحوم مير ابو جعفر) كه ساكن اردكان بود به مهرجرد كرد، دريافت كه عبدالكريم از استعداد فوق العاده اى برخوردار است ، بنابراين براى اينكه استعداد وى در ده ضايع نشود ايشان را با خود به اردكان برد.

دوره تحصيل آيت الله حائرى با فراگيرى ادبيات در اردكان آغاز شد و سپس در يزد ادامه يافت . پس از پايان دوره ادبيات راهى عراق شد و به كربلا رفت .

از اساتيد ايشان در اردكان آقاى مجد العلماى اردكانى و در يزد آقايان حاج ميرزا سيد حسين وامق و سيد يحيى مجتهد بوده اند.

ادامه تحصيل وى در كربلا در زمان آقاى فاضل اردكانى بود، وى در آنجا لمعه و قوانين را به اتمام رسانيد و سپس به توصيه آقاى فاضل اردكانى به سامرا رفت .

در سامرا فقه و اصول و ديگر علوم را فرا گرفت . از اساتيد ايشان در سامرا آقايان : ميرزاى بزرگ شيرازى ، مرحوم آقا شيخ فضل الله نورى و آقاى سيد محمد فشاركى اصفهانى بوده اند.

پس از درگذشت مرحوم ميرزاى و پس از مهاجرت آيت الله فشاركى به نجف ، آيت الله حائرى نيز به نجف مهاجرت كرد و در آنجا همواره ملازم استاد خود سيد محمد فشاركى بود و از محضر ايشان استفاده برد.

آيت الله حائرى همچنين در جلسات درس آيت الله آخوند ملامحمد كاظم خراسانى نيز شركت مى كرد و از محضر ايشان بهره مند مى شد. ايشان پس از حدود 37 سال اقامت در كربلا، سامره و نجف به دعوت يكى از فرزندان حاج آقا محسن اراكى در سال 1332 به اراك آمد و در آنجا نزديك هشت سال به تربيت طلاب و تشكيل حوزه مشغول شد.


29

پس از دوران به سال 1340 قمرى مطابق با سوم فروردين 1301 شمسى ، آن بزرگوار به قصد زيارت حضرت معصومه عليها السلام به سوى قم حركت كرد و در همين سفر بود كه مرحله تازه اى در زندگى آن بزرگمرد و نيز، فصل جديدى در تاريخ پرشكوه قم و حوزه علميه قم آن ، آغاز شد.

والايى شاءن و تعالى مقام روحانى آيت الله حائرى ، در آن زمان چنان بود كه پيش از رسيدن وى به قم ، خبر حركتش ، با شور و شوق دهان به دهان گرديد و سريعتر از خود آن مرحوم ، به شهر قم و اهالى آن رسيد.

از اين رو، با تشويق و ترغيب گروهى از علما و فضلاى قم ، كه با شاءن و مقام علمى و روحانى او آشنا بودند، و شوق ديدار و آرزوى معاشرت و مصاحبت و استفاده از محضر وى را داشتند، مردم قم ، گروه گروه به استقبال ايشان شتافتند.

در آن استقبال پرشكوه علاوه بر اكثر علماى قم ، مرحوم بافقى كه خود از پاكمردان راه خدا و راهسپار طريق و دانش بود، حضور داشت و هم او بود كه بيش از همه اشتياق نشان مى داد و مردم را تشويق و ترغيب مى كرد كه دست از دامن آيت الله برندارند و خواستار اقامت دائمى اش در قم شوند.

گروه استقبال كنندگان ، تا امامزاده جمال ، در 4 كيلومترى شهر قم به اراك ، پيش رفتند و پس از رسيدن آيت الله و همراهانش به گرمى از او استقبال كردند و در همانجا، ساعتى به توقف و استراحتش فرا خواندند و در همان يك ساعت توقف و استراحت سخن دل را بر زبان راندند و زمزمه تمناى اقامت دائمى وى را در آن شهر و تشكيل حوزه علميه اى براى طالبان دين و دانش را آغاز كردند.

آنگاه آيت الله حائرى با تجليل و تكريم فراوان ، در ميان گروه مستقبلين ، كه همچون نگين انگشترى در ميانش گرفته بودند به سوى قم حركت كرد و در منزل مرحوم آيت الله شيخ مهدى پايين شهرى اقامت گزيد.

در نوروز آن سال ، كه مقارن با اواخر ماه رجب المبارك سال 1340 قمرى بود، نه تنها بسيارى از مردم شهرهاى مختلف ايران ، بلكه گروهى از علما و فضلا و مردان دين و دانش و تقوى نيز براى گذراندن تحويل سال تا در جوار مرقد حضرت معصومه عليها السلام در قم گرد آمده بودند. اين گروه همراه با اهالى قم و فضلاى و علماى دينى اين شهر مقدس ، به حضور آيت الله شتافتند و به اصرار و الحاح تقاضاى خود را، مبنى بر اقامت دايمى در قم و تشكيل و تاءسيس حوزه علميه در آن شهر، با وى در ميان نهادند. در كوتاه مدتى ، اين موضوع ، نقل محافل دينى و مجالس مذهبى شد و حتى وعاظ و گويندگان ، بر سر منبرها، مردم را بيش از پيش تشويق و ترغيب مى كردند كه به زيارت حضرت آيت الله بشتابند، دست از دامنش برندارند تا از وى قول قبول تقاضاى خود را بستانند.

در كتاب شرح حال و بيوگرافى آمده است كه در اين مورد، بيش از همه مرحوم حاج شيخ محمد تقى بافقى اصرار و پافشارى داشت ، زيرا كه وى ، از نجف اشرف ، با آيت الله سابقه معرفت و آشنايى داشت ، زيرا كه وى ، از نجف اشرف ، با آيت الله سابقه معرفت و آشنايى داشت و به مراتب علم و فضيلت و تقوى و اجتهاد وى كاملا آگاه بود و دريغ مى دانست كه اين منبع فيض و منشاء دانش و تقوى ، مكتب درس و محضر علم آموزى خود را، در جوار مرقد و منشاء دانش و تقوى ، مكتب درس و محضر علم آموزى خود را، در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه عليها السلام برپاى ندارد و شيفتگان علم را از سرچشمه فضل و دانش و اخلاق و فضايل خود سيراب نسازد.


30

سرانجام علاقه وافرى كه روحانيت قم و مردم شهر و مسافران نوروزى آن سال نسبت به اقامت دايمى حضرت آيت الله حائرى ابراز مى داشتند ايشان را به حال ترديد درآورد تا اينكه فرمودند، استخاره خواهيم كرد كه آيا صلاح است در قم مانده و به فضلا و محصلين حوزه اراك كه انتظار بازگشت دارند بنويسيم به قم بيايند؟

مرحوم آيت الله با اينكه كمتر به قرآن مجيد تفاءل مى زدند و استخاره مى نمودند صبحگاهى كه به حرم مطهر مشرف شده بودند استخاره كردند. آيه 93 سوره مباركه يوسف آمده .

اذهبوا بقيمصى هذا فالقوه على وجه ابى ياءت بصيرا و اءتونى باهلكم اجمعين و اول جمله اى كه در اول صفحه قرآن بود ذيل آيه و اءتونى باهلكم اجمعين بود.

پس با عزمى راسخ و قلبى مطمئن بنا را بر توقف گذاردند.

بدين گونه بود كه حضرت آيت الله حائرى يزدى در اوج تعالى انديشه هاى اسلامى و انسانى خويش شهر قم را اقامتگاه خود ساختند و حوزه علميه قم را جان ديگر و حياتى ديگر بخشيدند.

زهد و ساده زيستى آيت الله حائرى : 

آيت الله در زندگى خود خيلى قناعت داشت . در خانه او كه مرجع تقليد و رييس حوزه علميه بود مصرف مواد غذايى بسيار محدود بود. خانواده آيت الله براى تهيه ناهار، تنها يك چارك گوشت مصرف مى كردند. آيت الله حائرى شخصا تنها يك نوبت صبح و يك نوبت اول شب صرف مى كرد.

هنگامى كه در مدرسه فيضيه روضه بود بعد از روضه چهار عدد تخم مرغ آب پز را با يك عدد نان به ايوان مى آوردند. از آن چهار عدد تخم مرغ يكى را به پسرش آقا مهدى و يكى را به بچه خادمش مى داد و دو تخم مرغ باقيمانده را به عنوان شام ، صرف مى نمود. ايشان هيچ گاه لباس از پارچه خارجى نمى پوشيد. در تابستان پيراهن ، شلوار و قباى ايشان همه از كرباس ‍ بود. در زمستان نيز لباسش را از پارچه ايران به نام برك تهيه مى كرد و پارچه هاى لباسهاى آقازاده هاى ايشان حاج آقا مرتضى و آقا مهدى از پارچه هاى كازرونى اصفهان بود. آيت الله حائرى همواره مى گفتند كه ايرانى بايد پارچه ايرانى بپوشد.

تمام فرشهاى منزل ايشان از گليمهاى بافت خراسان بود. فقط يك قاليچه كوچك وجود داشت كه آقا زير خود مى انداختند و روى آن مى نشستند.

حاج شيخ عبد الكريم هيچ عنايتى به آقايى و رياست نداشت . تمام توجهش به خدا بود. حضرت امام قدس ره ، كه از شاگردان نامدار آيت الله حائرى و از نزديك شاهد زندگى آن مرحوم بوده اند در ضمن سخنرانى معروف فيضيه شان در سال 1342 در مقام رد تهمت كه از طرف دربار به روحانيت زده مى شد چنين فرمودند:

آنهايى كه هزار ميليونشان يك قلم است ، مفت خور نيستند؟ اما مايى كه مرحوم حاج شيخ عبد الكريم مان وقتى كه فوت شدند آقازاده هاى آن مرحوم همان شب شام نداشتند ما مفت خوريم ؟

آثار عمرانى و خدماتى آيت الله حائرى 

بغير از تاءسيس رسمى حوزه قم كه به خواست پروردگار توانا تا ظهور وجود شريف حضرت ولى عصر (عج ) باقى و پايدار خواهد بود، برجسته ترين اقدامات حضرت آيت الله العظمى حائرى يزدى كه در كتب و رسايل گوناگون آمده است به شرح زير مى باشد:

1 - تاءسيس اولين بيمارستان در قم ، در محل مسجد اعظم فعلى كه در عين حال دارالاطعام و دارالمساكين نيز بوده است و سيد الاطباء كهكى در آنجا طبابت مى كرده است .

2 - تاءسيس بيمارستان سهاميه قم . به واسطه كسب كمك مالى از برخى افراد خير از جمله سهام الدوله .

3 - تاءسيس بيمارستان فاطميه قم از طريق كمكهاى برخى از رجال خير.

4 - تعمير و بازسازى مدرسه دارالشفاء.

5 - تعمير مدرسه فيضيه و احداث دوم آن با كسب كمك از تجار و علماى تهران از جمله آيت الله سيد ابوالحسن طالقانى پدر مرحوم آيت الله سيد محمود طالقانى انجام گرفت .


31

6 - تاءسيس كتابخانه مدرسه فيضيه .

7 - ساختن غسالخانه براى قم .

8 - احداث قبرستان بزرگ در بيرون شهر به نام قبرستان نو كه اكنون با توسعه شهر، در وسط آن واقع شده است .

9 - ايجاد دارالايتام در قم .

10 - بناى سيل بند و سد رودخانه قم از طريق جمع آورى اعانه هاى مردمى .

11 - احداث واحدهاى مسكونى براى سيل زدگان قم در محله مبارك آباد قم .

آثار علمى آيت الله حائرى : 

1 - كتاب الصلاة : فقه و استدلالى و اجتهادى در زمينه مباحث نماز.

2 دررالفوائد: اين كتاب در دو جلد چندين بار چاپ شده كه دررالاصول نيز ناميده مى شود و در بردارنده خلاصه گويايى از دانش اصول فقه است .

3 - تقريرات فشاركى : يك دوره گزارش درسهاى استادش سيد محمد فشاركى در علم اصول است (اين كتاب به چاپ نرسيده است ).

4 - النكاح : در فقه استدلالى كه به چاپ نرسيده است .

5 - كتاب المواريث : كه به چاپ رسيده است .

6 - مجمع الاحكام : به زبان فارسى و رساله علميه آن مرحوم .

7 - كتاب الرضاع : فقه استدلالى در باب احكام شيردادن بچه است .


32

خروج رسمى ايران از پيمان استعمارى سنتو CENTO(34) 

5 فروردين 1358 

كشور ايران در رساندن كمكهاى متفقين - در جنگ جهانى دوم - به اتحاد جماهير شوروى سوسياليستى سابق كه عموما در تقويت و بازسازى ارتش ‍ سرخ به كار گرفته شد به پل پيروزى معروف گرديد.

اين كمكها در واقع با اشغال ايران توسط قواى انگليس و شوروى و سپس ‍ امريكا و با استفاده از راههاى آهن و شوسه انجام و از همان اول مقرر شد كه شش ماه پس از پايان جنگ ارتشهاى اشغالگر از ايران خارج شوند؛ اما على رغم تخليه قواى انگليس و امريكا كه به وابستگى رژيم حاكم بر ايران به غرب اطمينان داشتند روسها ضمن تحريك عوامل دست نشانده خود در ايران چون حزب توده و احزاب دمكرات آذربايجان و كردستان حاضر به خروج نشدند و با اينكه پس از رويداد حوادثى و تحت فشار امريكا ناگزير از ترك ايران شدند، اما عملكرد ياد شده نشان داد كه تجزيه ايران و يا اشغال دائمى آن مثل برخى از كشورهاى اروپايى شرقى چون لهستان و رومانى و چكسلواكى و... همواره از اهداف فرمانروايان روسيه و اتحاد شوروى آن زمان بوده است .

با توجه به اهميت استراتژيك و ژئوپليك ايران و نياز مبرم اروپا و امريكا به منابع عظيم طبيعى ايران چون نفت و گاز، غرب درصدد برآمد كه به هر طريق ممكن ايران را از جمله متحدان خود سازد.

انعقاد پيمان نظامى بغداد كه در پنجم اسفند 1334 برابر با 24 فوريه 1955 م . ميان تركيه و عراق در بغداد انجام گرفت زمينه اين مهم را فراهم كرد و سرانجام نيز دولتهاى انگليس ، پاكستان و ايران به ترتيب در پانزدهم فروردين 1335 (4 اوريل 1955)، اول مهر (23 سپتامبر) دوازدهم آبان (3 نوامبر) همان سال به پيمان مزبور پيوستند.

به دليل گمراه كردن اذهان ملتهاى منطقه از استعمارى بودن اين معاهده ابتدا پايه گذاران پيمان آن را يك اتحاديه نظامى براى جلوگيرى از بسط نفوذ كمونيسم كه در آن روزها با ظاهر ضد استعمارى خود جايگاه مطلوبى در ميان ملتهاى جهان سوم يافته بود قلمداد كردند؛ اما هدف واقعى از تشكيل آن حفظ منابع استعمارى و دراز مدت غرب بود. در روزهاى 28 و 29 ژوييه 1958 برابر با 7 و 8 تير 1337، جلسات شوراى وزيران پيمان بغداد در لندن تشكيل شد و هدفهاى پيمان توسط اعضا، تاءييد شد و آمريكا كه به عنوان ناظر در جلسه هاى اين پيمان شركت مى كرد، قول مساعدتهاى بسيارى را داد. اما عمر پيمان بغداد ديرى نپاييد. زيرا در سال 1985 عبدالكريم قاسم طى كودتايى توانست حكومت پادشاهى عراق را كه وابسته به انگليس بود سرنگون سازد و به طور رسمى در اين كشور اعلام جمهورى نمايد. جمهورى عراق در 24 مارس 1959 به طور رسمى خروج خود را از پيمان بغداد اعلام كرد و به اين ترتيب به عمر كوتاه آن خاتمه داده شد.

به دنبال خروج عراق ، مركز پيمان از بغداد به آنكارا انتقال يافت و با وساطت آمريكاييها نام آن به پيمان مركزى يا سنتو (CENTO)تغيير يافت .

سه عضو پيمان بغداد كه ايران ، تركيه و پاكستان مى شدند با كمك آمريكا جهت حفظ منافع غرب با يكديگر متحد شدند و سنتو را كه در حقيقت پركننده خلاء موجود ميان سيتو (SEATO:Southeast Asia Treaty Organization) و ناتو (NATO: North Atlantic Treaty Organization) بود به وجود آورند. بدين ترتيب زنجير محاصره غرب پيرامون شوروى سابق تكميل شد.

عضويت در اين پيمانها كه براى اعضا مسئوليتهاى را به وجود مى آورد با مخالفت مردم ايران مواجه شد و ايرانيان همواره خشم خود را از ايجاد چنين اتحاديه هايى كه منابع و تماميت ارضى كشور را در اختيار اجانب قرار مى داد، ابراز مى داشتند، به طورى كه در زمان حكومت حسين بن علاء نيز كه قرار بود وى راهى بغداد شود و پيمان بغداد را امضاء كند، در مسجد سلطانى تهران به سوى وى تيراندازى شد، ضارب كه مظفر ذوالقدر يكى از فداييان اسلام بود سعى داشت با ترور حسين علاء از سفر وى به بغداد جلوگيرى كند؛ اما وى پس از مجروح شدن راهى بغداد شد و عضويت در پيمان مزبور را امضا كرد. پيوستن به اين اتحاديه كه با خشم مردم و روحانيت همراه بود با برپايى مجالس بسيار و انتشار بيانيه ها آشكار شد.


33

شهيد سيد مجتبى نواب ، طى اعلاميه شديد اللحنى اعلام كرد كه مصلحت مسلمين دنيا پوستن به هيچ يك از دو بلوك نظامى جهان و پيمانهاى دفاعى نيست و آنها بايد براى حفظ تعادل نيروهاى دنيا و استقرار صلح و امنيت ، يك اتحاديه دفاعى و نظامى مستقلى تشكيل دهند.

آيين نامه اى كه براى پيمان سنتو تدوين شده بود، دربرگيرنده نظريات آمريكا بود و شامل همكارييهاى اقتصادى ، سياسى ، نظامى و اطلاعاتى مى شد.اتصال راه آهن ايران به تركيه نيز در همين رابطه بود. يكى از موارد آيين نامه پيمان سنتو لزوم تشكيل كميته اى به نام كميته مبارزه با خرابكارى بود كه در حقيقت دستورالعمل براى سركوب هر حركت ضد استعمارى به شمار مى رفت .

موقعيت استراتژيك ايران و تسلط اين كشور بر خليج فارس و تنگه هرمز - كه گلوله اين منطقه و تنها راه صدور نفت از خليج فارس مى باشد - بر اهميت سنتو افزوده بود. به همين دليل ايران به عنوان يكى از اركان اصلى قدرت امريكا در منطقه در آمده و با پذيرش وظيفه ژاندارمى ، قدرت برتر منطقه شده بود.

به بهانه اجراى مفاد قراردادهاى مربوط به سنتو امريكا توانسته بود با گسيل نظاميان خود به داخل نيروهاى مسلح ايران اين كشور را به پايگاه ديدبانى و جاسوسى خود عليه شوروى سابق درآورد و در زمانهاى لازم از ارتش ايران در جهت پيشبرد اهداف مختلف خود در گوشه و كنار جهان استفاده كند. از ديگر اهداف عمده امريكا و ديگر كشورهاى غربى از انعقاد پيمان استفاده كند. از ديگر اهداف عمده امريكا و ديگر كشورهاى غربى از انعقاد پيمان سنتو اين بود كه بتوانند چاههاى نفت منطقه را تحت كنترل خود داشته و از گذرگاههاى دريايى مانند تنگه هرمز و همچنين راههاى زمينى از جمله مسير ايران - تركيه - اروپا به نفع خود حداكثر استفاده را بنمايند.

پيروزى انقلاب اسلامى در ايران سبب شد كه جمهورى اسلامى با اتخاذ سياست مستقل و با تكيه بر سياست نه شرقى - نه غربى بى درنگ خود را از پيمان سنتو كنار بكشد.

با خروج رسمى جمهورى اسلامى ايران از پيمان سنتو، در تاريخ 5/1/1358 اين پيمان نيز به سرنوشت پيمان بغداد دچار شد و از هم پاشيد.


34

قيام مردم يزد به مناسبت اربعين شهداى تبريز 

8 فروردين الى 12 فروردين 1357 

هفده دى سال 1356 مقاله اى تحت عنوان ارتجاع سرخ و سياه در ايران با نام مستعار احمد رشيدى مطلق در روزنامه اطلاعات به چاپ رسيد. نويسنده ضمن توهين به حضرت آيت الله العظمى خمينى (امام - ره ) ايشان و مخالفان انقلاب سفيد شاه را عوامل ارتجاع معرفى كرده بود... انتشار اين مقاله موجب انفجار خشم مردم مسلمان و آغاز انقلاب اسلامى گرديد.(35)

در پى انتشار اين مقاله توهين آميز، جرقه اى در قم شهر خون و قيام زده شد كه سرانجام با تظاهرات مردمى ديگر شهرهاى ايران شعله هاى انقلاب ، سراسر ايران اسلامى را فرا گرفته بود، توسط عمال رژيم منحوس پهلوى به خون كشيده شد كه در پى آن عده اى شهيد و مجروح شدند.

به دنبال اين حادثه دردناك ، حضرت امام خمينى ره كلاس درس و نماز جماعت را به عنوان همدردى با مردم ايران و اعتراض به كشتار مردم قم در نوزده دى تعطيل كردند و ديگر مراجع و علما نيز اقدامات مشابهى انجام دادند.

اين مبارزات به صورت انتشار اطلاعيه ها و سخنرانيها و درگيريهاى پراكنده ادامه داشت تا اينكه اربعين شهداى قم نزديك شد و شهرهاى مختلف كشور آماده برگزارى مراسم چهلم اين شهداى مظلوم شدند.

شهر مبارزه خيز تبريز نيز به مناسبت اربعين شهداى قم در 29 بهمن مراسم با شكوهى را برگزار كرد. اين حركت مردم تبريز با حمله ماءموران مسلح رژيم به مردم بى دفاع دردناكتر و هولناكتر از حادثه قم آفريد.

منابع رژيم درباره حركت مرم تبريز نوشتند: ديروز و امروز اغتشاش عظيم و بلواى خونينى در تبريز روى داد. ماركسيستهاى اسلامى تمام تاءسيسات شهرى را مورد حمله قرار دادند. در تظاهرات تبريز 6 نفر كشته و 125 نفر مجروح شدند.

مراجع ، علما، گروهها و اتحاديه هاى مختلف با انتشار بيانه هايى كشتار مردم تبريز را به شدت محكوم كردند. در پى كشتار بى رحمانه مردم در قم و تبريز، حضرت امام ره ضمن اعلام اعزاى عمومى عيد 1375 ه‍ش را تحريم فرمودند و ملت نيز به تاءسى از رهبر نهضت مراسم عيد را برگزار نكردند. و در ماتم شهداى قم و تبريز به سوگ نشستند تا اينكه چهلم شهداى تبريز (دهم فروردين ) نزديك شد.

با نزديك شدن چهلم شهداى تبريز، جوشش مخصوصى در مردم ايران به چشم مى خورد. مردم مسلمان در شهرهاى تهران ، اصفهان ، آبادان ، آباده ، قزوين ، كاشان ، بابل ، تبريز و برخى ديگر از شهرهاى ايران بدين مناسبت دست به تظاهرات زدند و در شهرستان يزد نيز تظاهرات مردم از روز 8 فروردين شروع شد.

روز چهارشنبه نهم فروردين مردم يزد در روضه محمديه شهر مجلسى را در بزرگداشت اين شهدا برگزار كردند. مردم در پايان جلسه به خيابانها ريختند و با شعارهاى انقلابى ، درود بر خمينى و مرگ برشاه به مراكز فساد و فحشاء و همچنين اماكن دولتى حمله كردند و چندين بانك و سينما و مشروب فروشى و گيشه هاى فروش روزنامه هاى اطلاعات و رستاخيز مورد تهاجم مردم قرار گرفت .

فرداى آن روز آيت الله صدوقى ره از علماى شهر يزد مردم را به تعطيل عمومى و اجتماع در مسجد جامع يزد دعوت كرد و در آن اجتماع باشكوه طى يك سخنرانى انقلابى خواستار بازگشت حضرت امام خمينى ره از تبعيد و آزادى زندانيان سياسى و سرنگونى رژيم شد. در پايان اين مراسم مردم به خيابانها ريختند و تظاهراتى را عليه رژيم برگزار كردند. اين راهپيمايى و تظاهرات مردمى با حمله ماءموران رژيم و تير اندازى به سوى آنان و به خاك و خون كشيده شدن جمعى از مردم يزد مجددا چهره واقعى رژيم را كه در پشت نقاب فضاى باز سياسى پنهان شده بود نماياند و دگرباره سياست سركوب حكومت شاه بر سرتاسر ايران سايه افكند. به دنبال اين قيامهاى خونين سركوب حكومت شاه بر سرتاسر ايران سايه افكند. به دنبال اين قيامهاى خونين جمعى از روحانيون به ايرانشهر تبعيد و عده اى از مردم دستگير و زندانى شدند.


35

فرداى آن روز نيز شهر يزد، شاهد تظاهرات گسترده اى بود و در ادامه تظاهرات ، اعتراض مردم در روز 12 فروردين ، حوزه علميه يزد به مناسبت كشتار خونين اين شهر اعلاميه اى انتشار داد و با شرح واقعه متذكر شد كه ماءموران مسلح با سلاح آمريكايى كه با پول مردم تهيه شده است آنان را در محاصره قرار دادند و حتى با بستن كليه راههاى فرعى و كوچه هاى باريك مانع از فرار مردم شدند و سپس به طور وحشيانه به روى مردم آتش ‍ گشودند.

در پايان اين اعلاميه از مردم خواسته شده بود كه به مبارزه ادامه دهند.

در پى اين وقايع مراجع بزرگوار آيت الله العظمى گلپايگانى ره ، آيت الله العظمى مرعشى نجفى ره و آيت الله العظمى شيرازى ره طى نامه هاى جداگانه اى به حضرت آيت الله صدوقى ه ضمن ابراز تاءسف شديد از اين حوادث و آگاه سازى اذهان در برابر اقدامات رژيم در جهت تفرقه افكنى ميان ملت و روحانيت بر ادامه مبارزه با رژيم در جهت تفرقه افكنى ميان ملت و روحانيت بر ادامه مبارزه با رژيم منفور پهلوى تاءكيد فرمودند و نوزدهم ارديبهشت را روز برگزارى چهلم شهداى يزد اعلام كردند.

اربعين شهداى تبريز در شهرهاى ديگرى چون اهواز و جهرم نيز همراه با حوادث بسيار ناگوار و به خاك و خون كشيده شدن مردم بود.

حضرت امام خمينى ره در نهم ارديبهشت همان سال به مناسبت قيام مردم يزد پيامى صادر كردند و در طى آن فرمودند:

سلام و تحيت بر مؤ منين محترم يزد و ساير شهرهايى كه با خون خود بزرگداشت اربعين خونين تبريز را گرامى داشتند.

در قسمت ديگر بيانيه نيز فرمودند: ... در منطق شاه و مزدوران وابسته اش ‍ اهالى محترم تبريز كه يكپارچه به پا خاستند و با فرياد مرگ بر شاه ، زمين را لرزاندند تعدادى از بيگانگان بودند كه از خارج مرز به طور قاچاق وارد شده بودند و شما اهالى محترم يزد كه دلاورانه قيام نمودند و با تعطيل عمومى و شعار متداول مرگ بر شاه ، عامل آمريكا را ديوانه تر كرديد، معدودى هستيد كه از آن طرف مرز به صورت غير قانونى وارد يزد شديد! اهالى ايران از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب كه يكپارچه از شاه متنفرند، ايرانى نيستند! اينان همگى به صورت قاچاق وارد ايران شده اند! در اين منطق ، ايرانى خلاصه مى شود به صورت قاچاق وارد ايران شده اند! در اين منطق ، ايرانى خلاصه مى شود در شاه و دار دسته اش و از مستشاران و كارمندان آمريكايى و انگليسى و روسى و صهيونيستى و غارتگران بين المللى كه اقتصاد ايران را قبضه كرده اند. ما كه با اين منطقها روبرو هستيم به خواست خداوند تعالى تا بر چيده شدن بساط ارتجاعى شاهنشاهى و برپا كردن حكومت عدالت گستر اسلامى دست از مبارزه بر نمى داريم ، تا حكومت دموكراسى به معنى واقعى جايگزين ديكتاتورى و خونريزيها شود.


36

روز جمهورى اسلامى ايران 

12 فروردين 1358 

...مبارك باد بر شما چنين حكومتى كه در آن اختلاف نژاد و سياه و سفيد و ترك و فارس و كرد و بلوچ مطرح نيست . همه برابرند و فقط در پناه تقوا و برترى به اخلاق فاضله و اعمال صالحه هست و تفاوت بين زن و مرد و بين اقليتهاى مذهبى و ديگران در امر اجراى عدالت نيست ...

از پيام حضرت امام خمينى (ره )

به مناسبت 12 فروردين 1358

نهال انقلاب اسلامى كه با نثار خون بهترين فرزندان ايران رشد كرده بود، سرانجام در 22 بهمن 1357 به بار نشست ، و با پيروزى انقلاب اسلامى و تشكيل دولت موقت از سوى امام خمينى ره زمينه مهمترين همه پرسى تاريخ ايران زمين جهت تعيين نوع حكومت در ايران فراهم شد.

روز دوازده فروردين ، روز ظهور شخصيت واقعى مردم ايران ، روز پيروزى مستضعفين بر مستكبرين و روز تثبيت انقلاب اسلامى است كه بى هيچ ريب و شكى زمينه ساز حكومت عدل اسلامى در سراسر جهان خواهد بود.

اين روز مقدس ، اين يوم الله پربركت سرآغاز حيات واقعى اسلام در عصر دنيامداران و دنيا پرستان است كه از معنويت و روحانيت گسسته و سعادت خود را در پيروزى از اميال و آروزهاى حيوانى خود مى دانند.

در اين روز عزيز ساختار جديد سياسى اجتماعى ايران بر مبناى آراى اكثريت قريب به اتفاق مردم يعنى 2/98 درصد آراى ملت مسلمان ايران تثبيت شد.

در اين روز پربركت نظامى متولد شد كه نور اسلام عزيز را پس از گذشت قرنهاى زياد دگرباره نه تنها در ايران اسلامى بلكه در سراسر جهان متجلى ساخت . در اين روز مقدس حكومتى شكل گرفت كه شعار اصلى آن استقلال ، آزادى ، جمهورى اسلامى بود.

اين عبارت ملكوتى كه به عنوان شعار اصلى انقلاب اسلامى توسط ميليونها ايرانى آزاده و مسلمان در طول مبارزات درخشان ملت با سلطنت پهلوى همه روزه در جاى جاى ايران اسلامى فرياد كشيده شده بود، حكومتى را پايه ريزى كرد كه عدالت اسلامى يكى از اهداف عاليه آن بود.

در اين شعار مقدس كلمه ، استقلال به عنوان نخستين هدف مطرح شده بود كه رساننده اين پيام به جهان و جهانيان بودند كه امت مسلمان ايران مى خواهد اراده ملى خود را حاكم بر مقدرات خويش سازد تا بتواند از نفوذ و دخالتهاى بيگانگان رهايى يابد و چه زيبا و متين امام خمينى ره فرموده است :

اگر استقلال كشور خودمان را تحصيل نكنيم ساير چيزها درست نخواهد شد.

تشكيل جمهورى اسلامى نه تنها اراده ملى ايرانيان را بر سرنوشت خود تثبيت كرد و براى آنان استقلال و آزادى را به ارمغان آورد، بلكه اين بارقه اميد در دل محرومان و مستضعفان جهان درخشيد كه بعد از قرنها رنج و درد، جلوه اى از وعده خداوند تبارك و تعالى را شاهد باشند.

امام خمينى ره در تاريخ 12 فروردين 1358 پس از تثبيت نظام مقدس ‍ جمهورى اسلامى طى پيامى راديو تلويزيونى فرمودند:(36)

خداوند تعالى وعده فرموده است كه مستضعفين ارض را به اميد و توفيق خودش ، به مستكبرين غلبه دهد و آنها را امام و پيشوا قرار دهد. وعده خداوند تعالى نزديك است . من اميدوارم كه ما شاهد اين وعده باشيم و مستضعفين بر مستكبرين غلبه كنند چنانكه تاكنون غلبه كردند... من از عموم ملت ايران تشكر مى كنم كه در اين رفراندوم شركت كردند و راءى قاطع خودشان را كه بايد گفت صد در صد پيروزى بوده است و به جمهورى اسلامى هم راءى دادند...

جمهورى اسلامى است كه احكام مترقى او بر تمامى احكامى كه در ساير قشرها و ساير مكتبهاست تقدم دارد.

رهبر كبير انقلاب اسلامى ره در قسمت ديگرى از پيام خود فرمودند:

صبحگاه 12 فروردين كه روز نخست حكومت الله است از بزرگترين اعياد ملى و مذهبى ماست و ملت ما بايد اين روز بزرگ را عيد بگيرند و زنده نگهدارى روزى كه كنگره هاى قصر 2500 ساله حكومت طاغوتى فرو ريخت و سلطه شيطانى براى هميشه رخت بربست و حكومت مستضعفين جانشين آن گرديد.


37

آرى انتخاب واژه عيد براى چنين روزى از سوى امام امت ره يك انتخاب دقيق و صحيح است ؛ زيرا عيد به روزى اطلاق شود.بنابراين دوازدهم فروردين از بزرگترين اعياد انقلاب اسلامى ايران مى باشد.

هدف ديگر شعار اصلى انقلاب ، كلمه آزادى بود. در رابطه با آزادى نظرات مختلف و متعددى مطرح مى شود؛ اما در اسلام ، آزادى جامع ترين و مانع ترين معنا را در بردارد و آن عبارت است از: شرايط سياسى - اجتماعى لازم براى رشد و تعالى فرد و مردم كه در آن موانع قانونى و فرهنگى مثل عرف و عادت ، و موانع سياسى ، مانند سلطه طاغوت و استعمار و استبداد وجود نداشته باشد.

يعنى انسان در انتخاب عقيده و بيان و نشر آن آزاد است . مگر آنكه به ديگران آسيبى وارد بيايد و همچنين از خود سلب آزادى به شيوه غربى ننمايد به طورى كه مردم بتوانند هدايت و رشد و تعالى يابند.

هدف نهايى شعار اصلى ، كلمه جمهورى اسلامى ايران بود كه از به هم پيوستن جمهورى اسلامى به دست آمده است . كلمه جمهور به معناى توده يا انبوه مردم است و منظور از گنجاندن چنين كلمه اى براى نظام شكل گرفته بعد از انقلاب ، اتكا داشتن و تعيين كننده بودن راءى مردم در سرنوشت خود و كليه امور اجرايى كشور مى باشد و به طور كلى حكومت را تبيين مى كند كه براى تاءمين زندگى دنيايى توده مردم متكى به مردم باشد.

واژه اسلامى هم به سبب تمايز آن از ديگر نظامهاى جمهورى است كه ويژگيهاى خاص خود را دارد كه در آن ارزشهاى الهى و قرآنى بر تمامى شئون حاكميت دارد و همچنين ولى فقيه كه بر طبق نظام الهى ، ولايت امر و امامت امت را بر عهده مى گيرد، علاوه بر تاءمين زندگى مردم ، مسؤ وليت هدايت مردم و كمك به رشد و تعالى آنان را بر عهده دارد. براى تحقق اين بخش حياتى از شعار اصلى انقلاب پس از پيروزى آن ، نياز بود تا رسما نظام مشخصى حاكم بر ايران شود و در همين راستا بود كه رهبر نهضت ، امام خمينى ره طى سخنانى فرمودند:

...احتياج به رفراندوم هم نيست ؛ براى اينكه مردم آراى خودشان را در ايران اعلام كردند. با فريادها، با دادها اعلام كردند...

و در ادامه علت اعلام همه پرسى را رسمى كردن آن ، اتمام حجت براى ديگران و بسته شدن راه اگرها و مگرها عنوان كرده و فرمودند:

...اينجانب به جمهورى اسلامى راءى مى دهم و از شما هم مى خواهم كه به آن راءى دهيد....

دقيقا در همين زمان وسوسه هاى خناسان شروع شد. از جمله اينكه مطرح كردند كه حكومت بر اساس جمهورى بدون قيد ديگرى يا اينكه جمهورى دمكراتيك و... باشد. لذا امام امت ره

با احساس خطر انحراف در صفوف متحد ملت و با آگاهى بى نظير خود مردم را از اين خطر آگاه كرده و فرمودند:

راءى بدهيد به جمهورى اسلامى ، نه يك حرف زيادتر و نه يك حرف كمتر.

و مردم ايران در روزهاى سرنوشت ساز دهم و يازدهم فروردين 1358 با حضورى آگاهانه در پاى صندوقهاى راءى ، به يكى از بزرگترين اهداف انقلاب اسلامى جامه عمل پوشاندند و پيروزى نهايى انقلاب را با آراى عظيم و باور نكردنى خود تحقق بخشيدند.

نتيجه درخشان 2/98 درصدى آراى مردم ، مطرح شدن هرگونه بحث و جدلى را در شكل و نوع حكومت ايران پس از سقوط شاهنشاهى 2500 ساله از ميان برد و با رهبريت قاطع امام خمينى ره و مجاهدتها و كوششهاى بى نظير امت مسلمان ايران حكومت اسلامى در سرتاسر ايران استقرار يافت ؛ تا به حول و قوه الهى ملت بزرگ ايران بتواند توانمند و اميدوار زمينه تشكيل حكومت عدل اسلامى را براى ظهور امام زمان - عليه السلام - فراهم آورد.

بدين ترتيب مبارزات مستمر و پيگير امت مسلمان ايران در برپايى حكومت اسلامى تحقق يافت و عصر نوينى در تاريخ ايران و اسلام آغاز شد.


38

امام خمينى ره به شكرانه اين پيروزى درخشان در پيام خود فرمودند:

من به دنيا اعلام مى كنم كه در تاريخ ايران چنين رفراندومى سابقه ندارد كه سرتاسر مملكت با شوق و شعف و عشق و علاقه به صندوقها هجوم آورده و راءى مثبت خود را در آن ريخته و رژيم طاغوتى را براى هميشه به زباله دان تاريخ دفن كند...

...من از اين همبستگى بى مانند كه همه به نداى آسمانى و اعتصموا بحبل الله جميعا و لا تفرقوا لبيك گفتند و به اتفاق آرا به جمهورى اسلامى راءى مثبت دادند و رشد سياسى و اجتماعى خود را به شرق و غرب ثابت كردند، تقدير مى كنم ...


39

روز جهانى كتاب كودك 

چهارم فروردين 

روز دوم آوريل سالروز تولد (هانس كريستين آندرسن Hans Christion Anderson )1805 - 1875 نويسنده نامدار دانماركى مى باشد، به منظور ارج نهادن به كوششهاى وى ، در خلق آثار داستانى ارزنده كودكان ، اين روز را به عنوان روز جهانى كتاب كودك نامگذارى كرده اند. در ايران اسلامى چهاردهم فروردين هر سال ، به عنوان روز جهانى كتاب كودك گرامى داشته مى شود.

دفتر بين المللى كتاب براى نسل جوان (IBBY: International Board On Books For Young People) در سال 1953 در كشور سويس تاءسيس شد.

يكى از فعاليتهاى مستمر اين دفتر از بدو تاءسيس برپايى روز جهانى كتاب كودك مى باشد و برخى از كشورها اين مراسم را به عنوان هفته كتاب كودك برگزار مى كنند.

هر سال يكى از كشورهاى عضو به عنوان مسؤ ول برگزارى اين مراسم انتخاب مى شود و اين كشور پوستر و پيام روز جهانى را تهيه مى كند و براى ساير كشورهاى عضو ارسال مى دارد. جمهورى اسلامى ايران نيز در سال 1371 (1992) عهده دار برگزارى اين مراسم بوده است .

مسؤ وليت برگزارى اين امر به عهده شوراى كتاب كودك است كه به عنوان دست اندركاران ادبيات كودك ايران با دفتر بين المللى كتاب براى كودك و نوجوانان در ارتباط مى باشد.

كتاب به عنوان بهترين و مؤ ثرترين عنصر در تربيت كودك و نوجوان مى باشد و مى توان با استفاده از آن در بهبود وضعيت جامعه و افزايش ‍ فرهنگ عمومى بهره جست .

در جهان امروز وسايل الكترونيكى و تصويرى براى رساندن مفاهيم فرهنگى به ذهن و دل كودكان فراوان مى باشد اما در بين همه اين عوامل كتاب از موقعيت و ويژگى خاصى برخوردار است و هنوز برترى خود را نسبت به اين وسايل پيشرفته حفظ كرده است . وظيفه والدين مسلمان و مربيان در مقابله با تهاجمات فرهنگى دشمنان اسلام كه به نحو روز افزونى از وسايل ياد شده استفاده مى كنند، آشنا ساختن بيشتر كودكان و نوجوانان با كتابهاى مناسب و تشويق به مطالعه آنهاست و بايد به كودكان و نوجوانان اين مرز و بوم آموخته شود كه با مطالعه كتاب مفاهيم بيشترى را مى توانند در ذهنشان جاى دهند و تفكرشان را بر اساس كتاب برنامه ريزى كنند.

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى قدرتهاى استكبارى خواسته اند از راههاى گوناگون نظام مقتدر جمهورى اسلامى ايران را به شكست بكشانند و به سبب عدم توفيق در زمينه هاى سياسى ، اقتصادى و... شيوه خود را بر تهاجم فرهنگى قرار داده اند تا شايد بتوانند با استفاده از پديده زشت تهاجم فرهنگى كه بنا به فرمايش رهبر معظم انقلاب حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى شبيخون فرهنگى يا غارت فرهنگى ، نسل جوان را به بيراهه كشانده و با هدف قرار دادن آن در نهايت اين نسل را به ابتذال بكشانند تا آينده انقلاب را در هاله اى از ابهام قرار دهند.

كتاب به عنوان مؤ ثرترين و بهترين ابزار مى تواند عليه تهاجم فرهنگى دشمنان ايران اسلامى نقش آفرين باشد و بر عكس انتشار كتب و نشريات ضاله و در دسترس قرار دادن سهل آنها در ميان جوانان ، باعث به فساد كشيده شدن نسل نوجوان اين انقلاب مى گردد و با آلوده كردن اذهان پاك و آماده آنان اجازه و فرصت تفكر به مسائل انقلاب و اسلام را نمى دهد. مسؤ ولان فرهنگى بايد هوشيارانه عمل كنند و با نشر كتب مفيد و پرمحتوى خصوصا نگارش حوادث دوران انقلاب اسلامى و حماسه هاى هشت سال دفاع مقدس شجاعتها و رشادتهاى نسل نوجوان و جوان در آن دوران به مقابله با اين شبيخون فرهنگى بپردازند و با بيدار كردن نسل جوان خطرات اين تهاجم وحشيانه را بازگو نمايند و نسل انقلابى همانند دوران دفاع مقدس با هوشيارى كامل از دستاوردهاى دوستان و عزيزان خود دفاع نمايند و خون شهدا را پاس بدارند.


40

در راستاى هدف ياد شده مى توان با برنامه ريزى دقيق كودكان ، نوجوانان و جوانان كشور را به خواندن كتابهاى ارزنده و خوب تشويق كرد.

مدارس مى توانند نقش تعيين كننده اى را در ماءنوس شدن دانش آموزان با كتاب ايفا كنند؛ ضرورت دارد كه صاحبنظران با نقد و بررسى كتب منتشره در سطح جامعه نقاط ضعف و قدرت آنها را مشخص كنند و بنحو مقتضى نتيجه را در دسترس همگان قرار دهند؛ تا كتابخوانهاى كشور بتوانند به آسانى كتب نافع را از كتب بد و بدآموز تميز دهند؛ چرا كه ، وجود كتابهاى مبتذل و تجارى در ميان كتب منتشره روحيه منفى و سطحى نگرى را در خوانندگان خود بويژه كودكان و نوجوانان رواج مى دهد. توسعه و انتشار كتابهاى بى محتواى سود آور بعضى از ناشران را ترغيب مى كند كه به طمع سود بيشتر به چاپ اين گونه كتب بپردازند و در نتيجه كوششهاى ديگرانى را كه با تحمل دشواريهاى فراوان به چاپ و نشر كتب اصولى و نافع پرداخته اند بر باد مى دهند و در نهايت نيز كل جامعه اسلامى در برابر تهاجمهاى فرهنگى دشمنان ناتوان مى شود كه اين ناتوانى آثار بسيار زيانبار و غير قابل كنترل خواهد آورد.

كشيش مارتين لوتركينگ جونير (1929 - 1968) از چهره هاى مبارز و درخشان سياه پوستان امريكاست كه با متانت و آرامى و باصطلاح مبارزه منفى اهداف عالى و مقدس خود را دنبال كرد.

او در شهر آتلانتا مركز ايالت جورجيا چشم به جهان گشود. در نخستين سالهاى پيكارش ، دادگاه عالى ايالات متحده را ناگزير ساخت كه در سال 1956 تبعيض نژادى سياه و سفيد را غير قانونى اعلام كند. صدور اين حكم كشيش سياه پوست را شهره آفاق كرد.

در سال 1963 طى جنبش عظيمى به سرپرستى وى براى رفع تبعيض ‍ نژادى راه پيمايى بزرگى آغاز شد و دويست هزار نفر راهپيمايان سياه و سفيد در محوطه بين مجسمه يادبود لينكلن و بناى يادبود جرج واشتنگتن واقع در شهر واشنگتن گرد آمدند.

او پس از مبارزات بسيار شكوهمند موفق شد در سال 1964 جايزه صلح نوبل را از آن خود سازد و سرانجام نيز اين مبارزه بزرگ با گلوله يك سفيد پوست نژاد پرست در 4 آوريل 1968 به قتل رسيد.(37)


41

ترور مارتين لوتركينگ رهبر سياهپوستان آمريكا 

15 فروردين 1347 / 4 آوريل 1968 

نژاد پرستى از پديده هاى شوم و نفرت انگيز تاريخ بشر است كه علل گوناگونى دارد و در شكل گيرى آن عوامل مختلفى دخالت داشته است كه مهمترين آنها كسب منافع غير مشروع توسط دولتهاى استعمارى و به منظور چيرگى سلطه گرانه بر نسلها و اقوام غير سفيد مى باشد.

اين در حالى است كه پروردگار همه انسانهاى روى زمين خالق يكتا است و همان طور كه در قرآن كريم فرموده اند، هيچ گونه برترى انسانها را بر ديگران جايز نشمرده اند مگر به تقوا و ارزشهاى والاى اخلاقى .

ان اكرمكم عند الله اتقيكم (38)

بدين ترتيب خداوند، جهان هستى را متوجه عظمت خود فرموده و منصفان و رادمردان عالم دريافته اند كه اين كلام بى ابهام بر تمام مظاهر زندگى بشر مستولى است و استقرار اين اصل در انديشه آدمى موجب پرهيز از لغزشهاى نفسانى است .

آزادى بردگان در اسلام ، احترام به سياهان مسلمان به عنوان برادر دينى ، همراهى و همگانى مسلمانان سفيد پوست و سياه پوست در طول تاريخ ، مبين اين مطلب است كه :

اسلام همواره مخالف تبعيض نژادى بوده است .

آنچه كه نحوه زندگى و مبارزات مارتين لوتر كينگ را در خاطره ها زنده مى سازد، شيوه برخورد او با دولتمردان و سياست پيشگانى است كه در دفاع از تفكر ننگين برترى نژادى به وضعى ناپسند و شرم آور تا مرز حيوانى پيش تاخته و براى رسيدن به اهداف پليد خويش حتى از قتل انسانهاى بى گناه نيز پرهيز نمى كنند.

مطالعه زندگينامه مارتين لوتركينگ كه او را گاندى سياه مى نامند، گوشه هايى از زندگى يك مرد خدا، مرد سياست ، قهرمان مبارزه با تبعيض ‍ نژادى و مدافع ستمديدگان تاريخ را مى نماياند. او تا جايى كه در دلها نفوذ كرده بود كه پاپ پل ششم رهبر كاتوليكهاى جهان در مراسم تدفين وى شركت جست و او را مسح زمان ناميد.

نه تنها سياهان براى رهايى سياهان از چنگال تبعيض نژادى و استعمار جنگيده اند بلكه سفيد پوستانى هم بوده و هستند كه در استفياى حقوق حقه و باطل شناختن تحقير و اسارت انسانها كوشش فراوان به كار برده اند و در بهبود وضع آنان ايستادگى و پايمردى كرده و تبعيض و گستاخى را محكوم ساخته اند.

اين مردان برتر كه شمار آنان در مكتب پربركت اسلام بى شمار است ، خير خواهى را كه از كمالات انسانى است وسيله تعالى دانسته و بدين سبب سياه حبشى و سيد قريشى را در صحنه تعالى دانسته و بدين سبب سياه حبشى و سيد قريشى را در صحنه عدالت خداوندى به معيار فزونى تقوا ارج نهاده اند.

سياهان حتى پيش از لوتركينگ درباره آزادى و تساوى حقوق خود با ساير نژادها از جمله سفيدپوستان اروپا، و آمريكا مبارزه كرده و نتايجى نيز به دست آورده اند. در 6 اوت سالن پذيرايى رييس جمهورى آمريكا در كاپيتول شاهد تجمع جمعيت كثيرى از رهبران و دوستداران سياه و سفيد بود كه جهت شركت در كنفرانس مهمى گرد آمده بودند. شايد در تاريخ تحولات آمريكا اين تجمع بى سابقه باشد.

ليندن جانسون رييس جمهورى وقت آمريكا همراه اين جمعيت زياد كه با شور و شوق فراوان جمع شده بودند تا درباره مساءله اى كه براى سياهان جنبه حياتى داشت ، گفتگو كنند. آنها مى خواستند انتخابات عمومى آمريكا را كه در آن حقوق سياهان و سفيدپوستان مساوى در نظر گرفته شده بود به امضاء برسانند، تا سياهان بتوانند در راى گيريهاى انتخاباتى مانند سفيدپوستان با آزادى كامل شركت كنند. جانسون در حالى كه اين قطعنامه را امضاء مى كرد گفت :

امروز يكى از روزهاى پرافتخار براى ايجاد تساوى حقوق به شمار مى آيد يكسال بعد، تعداد زيادى از رهبران و افراد عادى جنبشهاى سياهپوست در سراسر امريكا كار و شغل خود را از دست دادند. دشمنان و بدخواهان آزادى عمومى ، اميدوار بودند با اين فعاليتهاى انسان دوستانه آنان نمى تواند جمعى را كه سالها در كوره هاى شكنجه و تبعيض جان مى كندند به مقصود برساند. اما نتايج انتخابات حوزه هاى انتخاباتى كاليفرنيا و ماريلا و چند جاى ديگر نشان داد كه با دسايس و كوششهاى منفى نمى توان جنبه هاى مثبت قيامهاى مردمى و انسانى را بى نتيجه گذارد. لوتركينگ در مبارزاتش روش مبارزه منفى گاندى را پيشه خود ساخته بود و همنوعان خود را از هر نوع خشونتى بر حذر مى داشت . بنا به اظهار ابرى ويليام يكى از دستياران كينگ توسط حزب آزاديخواه ، نهضت سياسى او را در عمل رهبرى و هدايت كرد.


42

در سال 1957 مارتين لوتركينگ 280 سخنرانى داشت . در هر ماه او كيلومترها راه مى پيمود، و موضوع كلى در تمام نطقهاى وى دفاع از حقوق مدنى بود. او هيچ گاه احساس خستگى نكرد. اين مسافرت طولانى ، كه نزديك به 12 سال طول كشيد و طى آن ، فاصله بين مونتگمرىMontgomery و ممفيس (39) Momtgomery از زير گامهاى استوار اين سخنران و مبارز كوشا گذشت . مارتين لوتركينگ هيچ گاه براى خود و رفاه خويش مبارزه نكرد و هيچ اقدامى را كه تنها به نفع خود باشد انجام نداد. خواست او براى جامعه سياهان آمريكا و جهان بود، مبارزه او آزادى سياهان جهان را نويد مى داد، و به همين خاطر بود كه نه تنها سياهان آمريكا بلكه سياهان جهان او را رهبر، پيشوا و ناجى خود قلمداد مى كردند.

مارتين لوتركينگ به واسطه مبارزهاى صلح آميز بدون خشونت خود در سراسر آتلانتا رهبرى يافت وى پس از كمى توقف در مونتگمرى سرانجام در شهر آتلانتا رهبرى كنفرانس مسيحيان شمال را كه اولين نقش ‍ را در گسترش عصيان سياهان داشت ، به عهده گرفت و يكصدو هشتاد ميليون سياهپوست او را ناجى خود دانستند و تمام مؤ لفان كتب اخلاقى ، او را گاندى سياه لقب دادند. وى از چهره هاى درخشان تاريخ مبارزات سياه پوستان است كه توسط يك سفيد پوست نژاد پرست به قتل رسيد و گلوله اى كه از فاصله شصت مترى در ششم آوريل 1968 شليك شد بى رحمانه در گردن اين سالار مرد سياه فرو رفت . او در واپسين لحظات حيات خود به آرامى گفت :

اى مرگ ترا با آغوش باز استقبال مى كنم و در حالى كه نقش بر زمين بود با چشمانى باز زندگى را به درود گفت .


43

قيام روحانى مبارز شهيد شيخ محمد خيابانى در آذربايجان 

16فروردين 1298 

مجاهد بزرگ شيخ محمد خيابانى در سال 1297 ه‍ق در روستاى خامنه از توابع تبريز به دنيا آمد. پدرش حاج عبدالحميد خامنه اى بود كه مدت سى سال در روسيه اقامت داشت . زمانى كه محمد، علوم مقدماتى را در مكتب خانه هاى قديم به پايان رسانيد تا به روسيه سفر كرد و نزد پدر مشغول كار شد. همين سفر باعث شد كه در اوايل نوجوانى با عملكرد استعمارگرانه تزارها آشنا شود.

محمد كه از اوان نوجوانى ، در فكر راهى براى نجات ملت ايران بود، ماندن در كشور روسيه را تحمل نكرد، و عشق به وطن مجبورش كرد تا دوباره به شهر تبريز باز گردد و به تحصيل علوم دينى مشغول شود. او كه براى رسيدن به هدف ، فراگيرى علم را واجب مى دانست ، با شوق بسيار فقه و اصول را از حاج ميرزا ابوالحسن انگجى آموخت ، و تا درجه اجتهاد پيش رفت . علوم نجوم ، حساب و حكمت را نيز از مرحوم ميزا عبدالعلى منجم آموخت و در رشته كلام و ادبيات نيز سرآمد دوستانش شد.

محمد با مطالعه كتابهاى مختلف در صدد آشنايى به همه علوم بود. وى علاوه بر فضايل و برتريهاى علمى ، از زهد و تقواى ويژه اى نيز برخوردار بود.

بيانش به زبان مادرى و زبانش آميخته به فارسى بسيار رسايى بود كه آميختگى بيان و زبان نيز حلاوت كلامش را دو چندان كرده بود و اين محسنات برجسته باعث شده بود تا در جوانى به عنوان امام مسجد جامع كريم خان تبريز انتخاب شود. حسن اخلاق شيخ محمد خيابانى هزاران نفر را بر گردش جمع كرده بود تا در صفوف نماز، به او اقتدا كنند.

شيخ محمد خيابانى كه يك لحظه از فكر مظلوميت مردم غافل نبود به اين نكته توجه داشت كه در ايران قبل از هر چيز بايد يك انقلاب فكرى و فرهنگى به وجود آيد تا اول مردم به حقوق خود آشنا شوند.

او كه فلسفه حركت كربلاى حسينى آميخته به جانش بود، علت قيام امام حسين - عليه السلام - را با تمام وجود درك مى كرد و در تشخيص حق و باطل از يكديگر بسيار قوى بود و نيك مى دانست كه حق ، گرفتنى است و از هر راهى بايد براى گرفتن حق اقدام كرد و بر اين عقيده نيز استوار بود.

نقش شيخ محمد خيابانى در مشروعيت  

در شهريور 1287 ه‍ ش هنگامى كه عين الدوله حاكم آذربايجان شد اقدام به لشكر كشى گسترده اى عليه مردم مظلوم تبريز كرد. شيخ محمد خيابانى براى دفاع از حق و آزادى به كمك هموطنانش شتافت و در كنار آنها دليرانه به دفاع پرداخت . او كه مى دانست كه اگر دست روى دست گذارد مشروطه از راه خود منحرف شده و از بين خواهد رفت .

در اين دوران جنگهاى داخلى تبريز هر روز جان عده اى از مردم بى گناه شهر را مى گرفت و مغازه ها و خانه هاى مردم دستخوش غارت و دسيسه هاى مزدورانى چون عيد الدوله مى شد. ايران در آن زمان از يك سو گرفتار خرده بورژواهاى داخلى بود كه كشاورزى و تجارت مردم زحمتكش را در انحصار گرفته بودند و از طرفى گرفتار مالكين عمده كه كوچكترين حقوقى براى زحمات بى حد كشاورزان قايل نبودند. اين استثمارگران خون آشام تنها به فكر بهره كشى و سوء استفاده از طبقات زير دست بودند.

بورژواها و مالكين عمده كه تحت نفوذ دولت ظالم روسيه تزارى بودند و با افتخار گردن به نوكرى روسيه داده بودند زير سايه اين قدرت روز به روز سلطه خود را به مردم گسترش مى دادند، در چنين اوضاع و احوال نكبت بارى بود كه شيخ محمد خيابانى قيام كرد كه براى مردم ستمديده ميهن خود احقاق حق كند. از طرف ديگر نهضت مشروطه كه در آغاز با ايثارگريهاى مردان پاك و مبارزى پاگرفته بود، هر روز دستخوش خيانتى جديد مى شد. خيابانى كه از يك طرف با استبداد تزار و از سويى با قرار دادهاى ننگين وثوق الدوله روبرو بود هرچه بيشتر تلاش كرد تا پايه هاى قيام مردم تبريز را مستحكم كند.


44

در سال 1324 ه‍ ق كه رژيم ايران تغيير كرد، نيروهاى مرتجع محمد على ميرزا اطراف شهر تبريز را محاصره كردند و آب و آذوقه را به روى مردم شهر بستند. در چنين موقعيتى خيابانى اسلحه بر دوش از سنگر آزادى دفاع كرد و با كلمات كوبنده خود مردم را به مبارزه عليه سلطنت محمد على ميرزا تهييج مى نمود.

بعد از سرنگونى حكومت محمد على ميرزا در تبريز انتخاباتى برگزار گرديد و شيخ محمد خيابانى با بيشترين راءى به نمايندگى مردم آذربايجان انتخاب شد.

او در مدت اقامت خود در تهران با تمام وجود، از حقوق حقه مردم دفاع كرد.

زمانى كه اولتيماتوم معروف 1329 ه‍ق روسيه به ايران داده شد، خيابانى در مخالفت با اين عمل روسها، طى سخنرانى در مجلس ، خطرهاى قبول چنين اولتيماتومى را برشمرد و آن را رد كرد و زمانى كه دولت ناصر الملك نايب السلطنه ، اولتيماتوم را قبول كرد و مجلس دوم را به زور سرنيزه تعطيل كرد، خيابانى در سبزه ميدان ، بر بالاى بلندى رفت و عليه كودتاچيان و حكومت وقت ، در سبزه ميدان ، بر بالاى بلندى رفت و عليه كودتاچيان و حكومت وقت ، نطقى آتشين ايراد كرد و به افشاى خيانتهاى حكومت و عاملين كودتا پرداخت .

خائنين كه با وجود مجاهدانى چون شيخ محمد خيابانى ، منافع خود را در خطر مى ديدند، در صدد نابودى او و يارانش بر آمدند، اما شيخ محمد خيابانى هرگز در برابر ظلم تسليم نشد.

در پى شكل گيرى انقلاب روسيه ، آذربايجان نيز دچار تغيير و تحول شد و نهضت آزادى خواهان آذربايجان ، جان تازه اى گرفت و تشكيلات فرقه دموكرات كه پنج سال قبل تعطيل شده بود، دوباره تاءسيس شد و در مدت كوتاهى در تمام نقاط آذربايجان شعبه زد.

خيابانى و دوستانش موفق شدند، با برپايى يك كنفرانس ايالتى كه تعداد 48 تن از نمايندگان شهر تبريز در آن دعوت داشتند، امتياز روزنامه تجدد را به دست آورند. مديريت اين روزنامه به خيابانى واگذار شد.

روزنامه تجدد نزديك پنج سال تحت سر دبيرى شيخ محمد خيابانى به چاپ رسيد، و شيخ توانست با كمك دوستان مجاهد خود ضمن گسترش ‍ تشكيلات فرهنگى اقدام به اصلاحات دفاعى نمايد و ژاندارمرى آذربايجان را به وجود آورد، با اين اقدام و با تشكل نزديك به پانصد نفر ژاندارم تحت نظر آقا (سيد حسين خان ياور) به اصلاح امور پرداخت . اما اين تشكيلات بى نظير با ورود نيروهاى عثمانى به آذربايجان بكلى از بين رفت .

اواخر شعبان 1337 ه‍ق نيروهاى عثمانى به بهانه سركوب آشوريها و نجات مردم اروميه و سلماس ، به آذربايجان وارد شدند و شمال غربى آذربايجان را اشغال و دوهزار نفر سرباز نيز در شهر تبريز مستقر كردند.

در آن سال قحطى و گرسنگى سرتاسر ايران را فرا گرفته بود به طورى كه بيش از ده هزار نفر از گرسنگى به دام مرگ افتادند. در پى ورود سربازان عثمانى به آذربايجان محمد خيابانى توسط آنها دستگير و به اروميه برده شد و مدت دو ماه در زندان اشغالگران به سر برد. پس از آن خيابانى در انتخابات مردم تبريز با 9 هزار راءى به نمايندگى مردم انتخاب شد، در گرما گرم انتخابات وثوق الدوله قرار داد ننگين 1919 را به امضاء رساند. زمانى كه خيابانى به نمايندگى مردم انتخاب شد در روزنامه تجدد نوشت :

تا زمانى كه قرار داد مذكور به تصويب مجلس نرسيده است كاغذ پاره اى بيش نيست و ما آن را به رسميت نمى شناسيم

وثوق الدوله كه پس از راهيابى شيخ محمد خيابانى و پنج تن از دوستانش ‍ به مجلس ، اوضاع سياسى را در حال دگرگونى مى ديد، تصميم گرفت با دسيسه ، اين مبارزان را از پاى در آورد، اما خيابانى و يارانش به سادگى فريب نمى خوردند، از اين رو وثوق الدوله تصميم گرفت از راه جنگ ، خيابانى را از ميان بردارد، لذا عده اى از صاحب منصبان نظامى را با افرادى كه تعليمات ويژه اى ديده بودند، به تبريز فرستاد، با ورود متجاوزان به شهر تبريز، خيابانى بر ضد دولت قيام كرد، و در كمتر از دو روز تمام ادارات شهر را به تصرف در آورد.


45

اين پيروزى و نهضت خيابانى شش ماه طول كشيد. در اين مدت خيابانى با تمام وجود در بهبود اوضاع كوشيد و سعى كرد با تشكيل نيروهاى منظم كليه ادارات داخلى را تحت سرپرستى اشخاص ايرانى درآورد. او به تاءسيس مؤ سسه هاى ملى پرداخت و تصميم گرفت با روى كار آوردن كابينه اى صالح و مقتدر تمام مركز حكومتى را از بى عدالتى و هرج و مرج و نفوذ بيگانگان نجات دهد. تمام سعى خيابانى ، به كار انداختن چرخهاى آبادانى و ترقى ايران به دست ايرانيان متعهد بود.(40)

نهضت خيابانى هر روز مردم را اميدوار مى ساخت كه ايران از شر نكبت و بدبختى فراهم شده توسط وثوق الدوله هاى دست نشانده نجات يابد، اما آنان كه براى چپاول منابع اين كشور و سلطه بر ملتش خوابهاى شوم ديده بودند به آسانى دست از منافع نامشروع خود بر نمى داشتند، از اين رو دولت وقت با اعزام مخبرالسلطنه به تبريز، طرح كودتاى خونينى را آماده كرد و با هماهنگى روسها نقشه حمله به آزاديخواهان را كشيد و شبانه با هجومى وحشيانه به مركز نيروهاى شيخ محمد خيابانى ، آنجا را تصرف كردند و مبارزان زيادى را به خاك و خون كشيدند، سپس با حمله به خانه شيخ محمد خيابانى او را به رگبار بستند و براى اينكه انتقامى از آزاديخواهان تاريخ گرفته باشند بازوى اين مجاهد قهرمان را شكستند و بعد او را به نردبانى انداختند و دست و پاكوبان و هلهله كنان خبر اين جنايت ننگين را به گوش اربابان خود رساندند.

شهيد محمد خيابانى در زندگانى سراسر مبارزه اش آرزويى جز اعتلاى ايران نداشت ، و به چيزى كمتر از تاءمين حاكميت واقعى ايران راضى نمى شد، اين طلبه قهرمان كه در ميان مردم زجر ديده مرگ بزرگ شده بود تحمل ستم بر ملت محرومش را نداشت و در طول تاريخ مبارزاتش به دور از جاه طلبى و رياست جويى به وظيفه اسلامى و انسانى خويش عمل كرد. او به يقين يكى از قهرمانان انقلاب مشروطه است كه نامش همواره در تاريخ خوبان روزگار خواهد درخشيد. شهيد بزرگوار در آخرين سخنان خود خطاب به مردم آزاده جهان چنين گفت :

تبريز مى خواهد حاكميت به دست ملت باشد، تمام ايران با زبان حال خود اين تقاضا را مى نمايد، اگر تهران از قبول اين نظر سرپيچى كند ما با اصول راديكاليسم ايران را تجديد بنا خواهيم نمود. ما مى گوييم حاكميت دموكراسى بايد در سراسر ايران جارى باشد، اهالى ايالات و ولايات بايد راءى خود را آزادانه اظهار دارند، براى مدافعه از اين حق ، آخرين مرحله مردن است و ما مردن در اين راه به زندگى بى شرمانه ترجيح مى دهيم .

با كشته شدن شيخ محمد خيابانى ، نهضت وى خاموش نشد و دو سال بعد بار ديگر نهضت جان گرفت . هواداران خيابانى كه خود را آزاديخواه مى دانستند، با شعار دشمنى با استبداد به ميدان مبارزه وارد شده بودند، از دولت مركزى خواستار بركنارى رضاخان از فرماندهى كل قوا شدند.

تشكيل كميته دموكرات و جذب روشنفكران متمايل به افكار سوسياليستى ، نهضت را به چپ واداشت و سرانجام توسط رضاخان سركوب گرديد.(41)


46

روز بهورز 

17 فروردين 

در اواخر سالهاى دهه 1970 ميلادى ، كه چند دهه از عمر فعاليتهاى سازمان بهداشت جهانى مى گذشت ، گزارشهاى رسمى حكايت از آن داشت كه : وضعيت بهداشتى صدها ميليون نفر از مردم جهان غير قابل قبول است ، بيش از نيمى از مردم دنيا به مراقبتهاى كافى دسترسى ندارند، و بين كشورهاى توسعه يافته و در حال توسعه جهان تفاوتها حيرت انگيز است .

در ماه مه 1977 در پايان سى امين اجلاس بهداشت كه در آلماآتاى اتحاد شوروى سابق با شركت 134 كشور جهان تشكيل شده بود اعلام گرديد:

مهمترين هدف اجتماعى دولتها و سازمان جهانى بهداشت در دهه هاى آينده بايد آن باشد كه همه مردم جهان تا سال 2001 م . به سطحى از سلامت دست يابند كه زندگى آنان را از نظر اقتصادى و اجتماعى ثمربخش ‍ و مفيد سازد.

اين بيانيه كه بعدها به بهداشت براى همه تا سال 2000 م . شهرت يافت به عنوان يك هدف ، نيازمند وسيله بود.

در سپتامبر 1987، كنفرانس جهانى آلماآتا مراقبتهاى اوليه بهداشتى (PHC)را به عنوان وسيله و ابزار رسيدن به هدف مزبور، معرفى كرد و بعدها در سال 1980 م . در مجمع عمومى سازمان ملل متحد قطعنامه اى به تصويب رسيد كه بر مراقبتهاى اوليه بهداشتى به عنوان محور توسعه ملى تاءكيد شده بود.

اجراى مراقبتهاى اوليه بهداشتى عبارتند از: 

1 - آموزش همگانى جامعه درباره مسائل عمده بهداشتى .

2 - بهبود غذا و تغذيه صحيح .

3 - تاءمين آب سالم و كافى و بهسازيهاى اصلى محيط.

4 - مراقبتهاى بهداشتى مادران و كودكان و تنظيم خانواده .

5 - ايمن سازى عليه بيماريهاى عمده عفونى .

6 - پيشگيرى از بيماريهاى شايع بومى .

7 - درمان مناسب بيماريها و حوادث .

8 - پيش بينى و تدارك داروهاى اساسى .

تاريخچه تشكيل بهورزى : 

وزارت بهداشت در سال 1363، در كشاكش دشواريهاى عظيم جنگ تحميلى و به هنگامى كه فوريتهاى هر روزه و غير قابل پيش بينى ، راه برتر برنامه ريزى مدرن و گام به گام را مى بست ، با اتكا به نتايج تجربه هاى پيشين از اجراى طرحهايى مثل تربيت بهدار، سپاه بهداشت ، بهدار روستا و... در استفاده از نيروهاى غيرپزشك در ارائه خدمات بهداشتى درمانى از طريق يك نظام منسجم ، و براى آگاهى يافتن از دشواريهاى پيشرو و ترسيم خطوط اصلى راه آينده به تحقيقى گسترده روى ده درصد از جمعيت روستايى و شهرى كشور دست زد.

تحقيق ، حكايت از آن داشت كه بيش از چهل درصد از مرگهاى كشور در پنج سال اول حيات كودكان اتفاق مى افتد. از كل مرگهايى كه در پنج سال اول زندگى كودكان پيش مى آيد حدود هشتاد درصد آن مربوط به دوازده ماه اول حيات آنان است .

چنين تراكمى از بيمارى و مرگ در سالهاى آغازين زندگى كودكان امروز، كه سرمايه هاى فردا هستند مى توانست رقت انگيز و تكان دهنده باشد، اما فاجعه بارتر از آن ، اين بود كه تحقيق نشان مى داد حدود يك ششم از اين مرگها از شش بيمارى عفونى ديفترى ، كزاز، سياه سرفه ، سل ، فلج اطفال و سرخك كه واكسنهاى مؤ ثر و معتبر دارند پديد مى آيد، يك ششم ديگر كودكان با بيمارى هاى عفونى ديگرى كه واكسن نداشته اما در موارد بسيارى قابل پيشگيرى يا مهار شدن مى باشند از دست مى روند، و سرانجام نيز بيش ‍ از يك پنجم ديگر، قربانى بيمارى هاى اسهالى مى شوند.

به بيان ديگر، تحقيق گسترده سال 1363 به روشنى نشان مى داد كه در واقع هر سال بيش از نيمى از كودكان ايرانى قربانى حوادث و بيماريهاى ساده اى هستند كه مبارزه با آنها ساده و عمدتا محتاج شناخت راه اصولى ، آموزش ‍ خانواده ها و تربيت نيروهاى ساده اى است كه قادر به ارتباط نزديك با اكثر مردم و آموزش آنان باشند و اين سرآغاز تلاش در مسير راه اندازى شبكه هاى بهداشتى درمانى و در نخستين گام گسترش واحدهايى به نام خانه بهداشت در پهنه روستاهاى كشور و تربيت نيروهاى اصيل و برجسته روستايى به نام بهورز شد.


47

تعداد بهورزان در آغاز برنامه اول توسعه حدود هشت هزار نفر بود و در پايان سال 1372 به حدود 22 هزار نفر رسيد و در برنامه دوم توسعه تعداد آنان به 34 هزار نفر خواهد رسيد.

يكى از دلايل توفيق بهورزان ، روش ويژه اى است كه براى انتخاب و آموزش ‍ آنان به كار گرفته مى شود. بدين عبارت كه عموما اين بهورزان از ميان دختران و پسران جوان بومى روستاها انتخاب و توسط مربيان خاص تربيت مى شوند.

آموزش بهورزى : 

آموزش بهورزى ، به اعتبار ويژگيهاى خاص خود آموزشى است دشوار و توان فرسا و مربيان دلسوز، در فراهم آوردن دستاوردهايى كه بهورزان مصدر آن بوده اند نقشى بسزا داشته اند.

خدماتى مثل كاستن از ميزان بيماريهاى زنان و كودكان روستايى - يعنى دو قشرى كه سخت آسيب پذير و در معرض خطرند - كاهش قابل ملاحظه مرگ و مير در ميان زنان و كودكان ، بالا بردن سطح آگاهى و دانش مردم در برخورد منطقى با بيماريها و پايه ريزى ادراكى بهنجار از بهداشت و سلامت در ميان جامعه .

بهورزان در ارتباط صميمى با مادران روستايى كشور و با بهره گيرى از اثرات غير قابل انكار فعاليت ، بخشهاى ديگر توسعه ، توانسته اند ميزان مرگ و مير مادران به علت عوارض حاملگى و زايمان را از 140 درصد هزار تولد زنده در سال 1363 به 54 درصد هزار تولد زنده در سال 1370 تقليل دهند و اين به معناى جلوگيرى از مرگ 1720 مادر در سال است .

وظايف بهورزان : 

1 - واكسيناسيون كودكان :

اگر بشر در گذشته براى پيشگيرى از بيماريها، سلاح مؤ ثرى در اختيار نداشت امروز با شناخت عوامل بيماريها راههاى كنترل و پيشگيرى از آن را يافته است ؛ از جمله اين راهها، حداقل در مورد تعدادى از بيماريها، واكسيناسيون به موقع و تكرار آن در زمانهاى مشخص است : لذا واكسيناسيون اطفال با توجه به نقشى كه در حفظ جان آنها و پيشگيرى از مرگهاى بى مورد دارد، يك ضرورت مسلم است . امر مهم واكسيناسيون در روستاها بر عهده بهورزان مى باشد.

در حال حاضر واكسن بيمارى سل (ب ث ژ)، فلج اطفال ، سرخك ، ديفترى ، كزاز، سياه سرفه و واكسن هپاتيت ب در برنامه واكسيناسيون عمومى كودكان جمهورى اسلامى ايران قرار دارد و اين امر به طور رايگان توسط خانه هاى بهداشت انجام مى گيرد.

2 - آموزش مادران :

آموزش مادران قبل از وقوع حاملگى و بعد از آن جزء وظايف بهورزان در روستاها مى باشد؛ اين وظايف عبارتند از:

1) تغذيه دوران باردارى : تغذيه مناسب دوران باردارى در سلامت جنين و رشد طبيعى او نقش مهمى دارد.

غذاى مناسب هميشه غذاى پر هزينه نيست بلكه با بالا بردن آگاهيهاى عمومى و استفاده از دستور العملهاى ساده مى توان روشهايى را براى بهبود تغذيه به كار بست تا سلامت مادر و كودك در اين دوره به مخاطره نيفتد.

2) تغذيه دوران شيردهى : مناسب ترين غذا براى هر كودك شير مادر خود اوست .

از حضرت رسول اكرم صلى الله عليه واله نقل شده كه فرمودند:

ليس للصبى لبن خير من لبن امه (42)

براى كودك هيچ شيرى بهتر از شير مادر نيست .

اميرالمؤ منين على - عليه السلام - نيز فرموده اند:

ما من لبن رضع به الصبى اعظم بركة عليه من لبن امه (43)

دانش روز به خوبى به اهميت شير مادر در تامين سلامت و كاهش مرگ و مير كودكان و افزايش مقاومت طفل در برابر عوامل بيمارى پى برده و به طور شگفت انگيزى در كشورهاى پيشرفته بازگشت به شير مادر به عنوان يك ارزش علمى - عاطفى صورت گرفته است .

تغذيه كودك فقط با شير مادر در چهار تا شش ماه اول زندگى و پس از آن همراه با غذاهاى تكميلى تا 21 ماهگى و ترجيحا تا 2 سال تمام مورد تاكيد اسلام است .

3) آموزش مايع درونى خوراكى : همه ساله ، ميليونها كودك در دنيا به دليل اسهال مى ميرند: در حالى كه با استفاده از ماده اى با نام (s.r.o) او، آر، اس (44) مى توان از مرگ ميليونها كودك كه در اثر اسهال رخ مى دهد جلوگيرى كرد. مصرف اين مايع حيات بخش را بايد بلافاصله بعد از شروع اسهال آغاز كرد و اين ماده به راحتى توسط بهورزان و بهداشتكاران در اختيار مادران روستايى و شهرى قرار مى گيرد.


48

4) فاصله گذارى بين حاملگيها: اين امر نيز مهم مى باشد كه تعداد حاملگيها و فاصله زمانى آنها رعايت شود و با آموزش مادران مى توان خطرات اين امر را يادآور شد. هر چه فاصله ، بين بارداريها كوتاه باشد، هم سلامت مادر، و هم سلامت كودك هر دو به خطر مى افتد.


49

روز جهانى بهداشت 

18 فروردين 1327 / 7 آوريل 1948 

سازمان بهداشت جهانى World (45)(O.H.W)Orgianazation Health كه محل دبيرخانه آن در شهر ژنو پايتخت سويس قرار دارد از مؤ سسات وابسته به سازمان ملل جامعه متحد مى باشد.

جامعه بين الملل در سال 1920 به جهت مبارزه عليه بيماريهاى تيفوس كه در اتحاد شوروى سابق كشتار فراوانى كرده بود، كميسيون موقت براى امراض مسرى تشكيل داد.

در كنفرانس سانفرانسيسكو به سال 1946 تصميم به تشكيل يك كنفرانس ‍ بين الملل بهداشت گرفته شد كه اساسنامه آن در هفتم آوريل سال 1948 برابر با 18 فروردين 1327 در نيويورك تنظيم و تصويب شد و به اين ترتيب در ژوئن همان سال اولين مجمع عمومى سازمان بهداشت جهانى در ژنو با حضور نمايندگان 61 كشور جهان تشكيل شد.

همه ساله به منظور يادآورى سالروز بهداشت جهانى ، با انتخاب يك موضوع مهم كه مى تواند پيام آور بهداشت و سلامتى براى جوامع بشرى باشد و همچنين با ارسال يك پيام ، روز جهانى بهداشت گرامى داشته مى شود.

هدف اين سازمان عبارت از فراهم كردن حداكثر امكانات بهداشتى سلامتى براى كليه انسانهاى روى زمين است ، به دنبال اين هدف ، سازمان ، برنامه ريزى زيادى را به مرحله اجرا مى گذارد تا زمينه مساعدت كشورها را براى تقويت بهداشت عمومى خود فراهم كند.

يكى از موانع بزرگ در راه بهبود وضع بهداشت در دنيا كمبود اشخاص با صلاحيت و متخصص مى باشد. سازمان بهداشت جهانى توجه مخصوصى براى رفع اين مشكل دارد و دوره هاى مطالعاتى و كارآموزى و تعليم و تكميلى در سرتاسر جهان براى آموزش افراد تشكيل داده است .

كارشناسان اين سازمان هم مراكزى براى آموزش بصرى و علمى به وجود آورده اند و هم در هر سال صدها نفر از افرادى را كه در رشته پزشكى تحصيل كرده اند به هزينه خود براى تكميل مطالعات و تحقيق و كاووش ‍ علمى به كشورهاى ديگر اعزام مى دارد.

بيشترين توجه سازمان بهداشت جهانى روى مطالعه تبهاى مناطق حاره ، سل ، جذام ، وبا، طاعون آبله ، امراض تناسلى ، بهداشت مادران و كودكان و تغذيه متمركز مى باشد. از جمله برنامه هاى عمده آن ريشه كنى مالاريا و آبله است . با اقدامات انجام شده در اين رابطه ، يك ميليارد نفر از مالاريا نجات يافته اند و از آغاز سال 1967 برنامه ده ساله ريشه كنى آبله در سراسر جهان شروع شد كه نتيجه يك تلاش هماهنگ جهانى در سى و سومين اجلاس عمومى سازمان كه در سال 1980 تشكيل شد، مرگ آبله به جهانيان اعلام گرديد.

از نظر ساختار سازمانى ، دبيرخانه سازمان متشكل از كارشناسان بهداشتى و كارمندان ادارى مى باشد. كميته هاى كارشناسان نقش مهمى را در اغلب مواردى كه سازمان فعاليتهاى خود را بسط مى دهد ايفا مى كنند و ضمنا سازمان را در تهيه و اجراى موارد فنى و برنامه هاى تنظيم شده يارى مى دهند.

كشور ايران در 23 نوامبر 1946 برابر با 2 آذر 1325 به عضويت اين سازمان پذيرفته شده است و همه ساله در اجلاس ساليانه آن در ژنو و در كميته منطقه اى در گروه مديترانه شرقى شركت داشته است .

بهداشت در اسلام 

از جمله ويژگيهاى فطرى تمام موجودات جهان غريزه پاكيزگى و ميل به نظافت مى باشد و انسان نيز به عنوان اشرف مخلوقات از اين امر مستثنى نيست و به طور ذاتى به سلامتى و تاءمين تندرستى خود علاقه مند مى باشد.

دين مبين اسلام نسبت به سرنوشت انسانها بى تفاوت نيست ، و اهميت زيادى براى انسانها قائل مى باشد و با وضع قوانين بهداشتى ، نسبت به حفظ سلامت افراد، برنامه ريزى كرده است .

ناگفته نماند كه تندرستى فقط به مفهوم سلامت جسم نمى باشد و سلامت روح و روان افراد و سلامت جامعه نيز داراى اهميت زيادى مى باشد و هر كدام از اينها بر يكديگر تاءثير متقابل دارند. در همين راستا اسلام نيز تاءكيد فراوان بر خودسازى افراد جهت سلامت جامعه و خط مشى زندگى را براى انسانها ترسيم نموده است .


50

على رغم پيشرفت علم و آگاهى همگانى ، متاءسفانه در جوامع پيشرفته بويژه در زمينه بهداشت ، به خاطر عدم رعايت اصول اخلاقى و روابط اجتماعى ، اين جوامع مبتلا به بيماريهاى چون ايدز Aids شده اند كه در حال حاضر علاجى براى آنها وجود ندارد. دستورات و راهنماييهاى بهداشتى موجود در جوامع اسلامى نشان دهنده توجه و دقت مخصوص ‍ دين مبين است كه براى سلامت انسانها اعلام كرده است .

علم بهداشت در همه احوال طريقه خوب زيستن و طولانى عمركردن و پيشگيرى از حوادث و بيماريها را به انسان مى آموزد و به وسيله آن مى توان از پيشرفت و اشاعه امراض جلوگيرى و با رعايت قوانين بهداشتى سلامت خود و جامعه را تضمين كرد.

اجراى قوانين بهداشتى علاوه بر سالم سازى محيط زيست و جلوگيرى از بيماريها و معلوليتها از مخارج گزاف دارو و درمان نيز مى كاهد. اصلاح محيط زيست ، بالابردن سطح زندگى و مراقبتهاى دقيق بيماران ، از اصول بهداشتى به شمار مى رود، و آموزش بهداشت اولين و مهمترين پايه هر نوع فعاليت بهداشتى است .

آموزش بهداشت شامل كليه مسائلى است كه با تاءمين سلامتى ارتباط دارد و از بيماريهاى شايع در جامعه و راههاى پيشگير حذف و اهميت بهداشت روح و روان صحبت كند.

آموزش بهداشت بايد با تشويق و ترغيب همراه باشد و بايد به مردم آموزش ‍ داد كه به نيازهاى خود آگاهى يابند و بدانند كه سالم بودن افراد و جامعه سبب بهبود اقتصاد، فرهنگ ، آموزش و توسعه كاردانى و همچنين بهبود شرايط زيست مى شود

تعيميم بهداشت عمومى و آموزش بهداشت به عنوان يك عبادت : 

در مكتب اسلام هر عملى كه نيت ، تحصيل رضاى حق و خدمت به جامعه مسلمانان باشد عبادت محسوب مى شود.انما الاعمال بالنيات و انجام كارهاى خير به عنوان اداى وظايف الهى عين عبادت است ؛ از اين جهت رعايت موارد بهداشتى و ارائه خدمات بهداشتى اگر با نيت بى نياز ساختن جامعه اسلامى از بيگانگان و ارتقاى سطح سلامت جامعه مسلمانان و حفظ جان انسانها صورت پذيرد بى ترديد از عبادات بسيار مهم و بزرگ مى باشد و نزد خداوند اجر و پاداش فراوان دارد.

من احيا نفسا فكانما احيا الناس جمعيا

زمينه هاى بهداشت در اسلام : 

در اسلام مسائل بهداشتى و هر آنچه كه تحت عنوان شاخه هاى مختلف بهداشت مانند بهداشت فردى ، بهداشت محيط، بهداشت روانى و... مطرح شده است و حتى بسيارى از مباحث كه هنوز علوم تجربى امروز نتوانسته اند به آنها نزديك شوند به طور وسيعى مورد توجه قرار گرفته است . مثل تاءثير معنوى حلال و حرام ، نجاست و پاكى و...

در اسلام راجع به آب كه منشاء حيات عالم مى باشد و مى تواند در صورت آلودگى سرمنشاء و عامل انتقال بيماريها باشد، اشاره شده و قبل از اينكه دانشمندان به شناسايى ميكروبها بپردازند سفارش شده كه مصرف آب جوشيده از هر جهت سودمند است و اين بدان علت است كه حرارت باعث نابودى ميكروبها و رفع آلودگى آب مى شود و انسانها را از خطر ابتلا به بيمارى نجات مى دهد(46) و اين نشان دهنده اهميت رعايت مسائل بهداشتى و جلوگيرى از شيوع بيماريها در اسلام است . اگر چه در اسلام به ميكروبها و عوامل بيماريزا به طور مستقيم اشاره نشده ، اما در احاديث و آيات به شيطان كه مترادف ميكروب و عامل بيمارى است اشاره گرديده است .

در حديثى امام محمد باقر - عليه السلام - به دليل اينكه زير ناخنها را جايگاه شيطان ناميده اند(47) به كوتاه كردن ناخنها اشاره فرموده اند. حديث مذكور اشاره به اين امر دارد كه ميكروبها مى توانند جايگاه مناسبى به نام ناخنها داشته باشد و عامل انتقال بيماريها باشد و اين امر با تميز و كوتاه نگه داشتن آنها امكان پذير مى شود.

مرورى گذرا بر احكام حيات بخش اسلام نشان مى دهد كه براى مسلمانان پاكيزگى مقدمه تقرب به خدا مى باشد چون بسيارى از عبادات مقدمه اى به نام وضو دارد كه خود مقدمه پاكى و پاكيزگى است و آمادگى لازم را براى ارتباط با خدا فراهم مى كند.


51

بهداشت چيست ؟ 

بهداشت در واقع كليد درهاى آينده به روى فعاليتهاى اقتصادى و پيشرفتهاى اجتماعى يك ملت است و سلامت جامعه در گرو رعايت اصول بهداشتى مى باشد و جامعه اى كه سالم و تندرست باشد مى تواند از منافع خود دفاع و حقوق لازمه خود را كسب كند.

بهداشت كه از آن تعريفهاى زيادى به عمل آمد، عبارت است از علم و هنر پيشگيرى از بيماريها، و طولانى كردن عمر، و بالابردن سطح سلامت و توانايى بشر كه سلامت جامعه وابسته به سلامت افراد است ، و اگر تك تك افراد جامعه سالم باشند، مى توان در مجموع ، يك جامعه سالم و توانا به وجود آورد.

در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران كه بر اساس قوانين اسلامى پايه گذارى شده ، بر مساءله بهداشت تاءكيد زيادى شده است . در اصول سوم ، بيست و نهم ، و چهل و سوم قانون اساسى بر ضرورت تاءمين بهداشت و فراهم نمودن امكانات بهداشتى و درمان بيماريها، بسط و گسترش خدمات درمانى تاءكيد شده است .

اهداف بهداشتى : 

مسائل بهداشتى وسيع و گسترده مى باشند و با توجه به پيشرفت سريع علم ، هر روز نكات بهداشتى ريزتر و دقيق تر و اهداف بهداشتى ، گسترده تر مى شوند.

به طور خلاصه اهداف بهداشتى را مى توان به صورت زير بيان كرد:

1 - سالم سازى محيط زيست

2 - كنترل بهداشت عمومى

3 - آموزش بهداشت عمومى

4 - ايجاد خدمات پزشكى و پرستارى براى تشخيص و درمان بيماريها

5 - ايجاد و توسعه ، يك سيستم اجتماعى كه در آن هر فرد از وسايل و امكانات لازم براى سالم ماندن برخوردار باشد تا افراد از حق مسلم خود يعنى سلامت و زندگى طولانى بهره مند و در واقع بيمارى بتوانند از آن خدمات بهره مند شوند.

تعريف سلامت از نظر بهداشت جهانى : 

سلامت ، عبارت از: تاءمين رفاه كامل جسمانى ، روانى و اجتماعى است . به اين ترتيب كسى را كه بيمارى جسمى نداشته باشد نمى توان فرد سالمى دانست ؛ بلكه شخص سالم كسى است كه از سلامت روح نيز برخوردار و از نظر اجتماعى در آسايش باشد.


52

تقسيم بندى بهداشت  

از نظر تاءمين بهداشت در سطح جامعه ، آن را به بهداشت فردى و بهداشت اجتماعى تقسيم كرده اند:

1 - بهداشت فردى :

﴿ان الله يحب التوابين و يحب المتطهرين (48)

انسانى كه در صراط مستقيم هدايت الهى و در جهت تكامل و بندگى خدا گام برمى دارد، خود را از آلودگيهاى روان و جسم پاكيزه مى سازد و در جهت اداى وظايف خود حركت مى كند. بهداشت فردى درست در ارتباط با بهداشت اجتماعى است ؛ و انسان هم در برابر حفظ جان و سلامت خود و هم در برابر حفظ سلامت افراد جامعه مسؤ ول است و رعايت مسائل بهداشتى براى افراد جامعه لازم و ضرور است .

دين اسلام كه برنامه زندگى انسانها را تدوين كرده است انسانها را توصيه به پاكيزگى و رعايت اصول بهداشتى مى نمايد.(49)

شستن دستها قبل و بعد از غذا، غسل كردن يك روز در ميان ، استنشاق بينى و تميز كردن آن به عنوان يك عمل مستحبى در وضو، وضو گرفتن به طور مرتب ، كوتاه نگه داشتن ناخن و... همه ناشى از توجه اسلام به پاكيزگى و رعايت نظافت است .

مهمترين نكاتى كه در بهداشت فردى بايد رعايت شود:

(1) استحمام ، آراستگى و پوشاك : استحمام مرتب ، آراستگى موهاى سر و تميز نگه داشتن آنها و تعويض به موقع لباسها از نكات مهم بهداشت فردى مى باشد. در حديثى از امير المؤ منين على - عليه السلام - آمده است كه فردى لباس غم و غصه را بر طرف مى كند و باعث قبولى نماز است (50).

(2) بهداشت استراحت ، خواب و فعاليت : با برنامه ريزى دقيق و تقسيم ساعات فعاليت و استراحت كافى و سحرخيز بودن و انجام حركات ورزشى به طور مرتب مى توان سلامتى بدن را تضمين كرد.

(3) بهداشت دست و پا: دستها و پاها مى توانند عامل انتقال ميكروبها باشند كه با تميز نگه داشتن و رعايت اصول بهداشتى در رابطه با اين اعضاى مهم بدند مى توان از رشد و انتقال بسيارى جلوگيرى كرد.

(4) بهداشت چشم : چشم به عنوان عامل بينايى جزء حساس و مهم بدن مى باشد كه بايد از تماس اعضا و وسايل آلوده با آن خوددارى كرد و از كارهايى كه سبب خستگى و ناراحتى چشم مى شود پرهيز نمود؛ و در صورت بروز مشكل براى آن بايد زود به پزشك متخصص مراجعه كرد.

(5) بهداشت گوش : گوش به عنوان عامل شنوايى عضوى حساس است و بايد دقت شود كه از رسيدن اصوات بيش از حد بلند بدان جلوگيرى شود همچنين بايد از فرو بردن اشياء نوك تيز در آن خوددارى كرد.

(6) بهداشت دهان و دندان : به بهداشت دهان و دندان توجه زيادى شده است در حديثى (51)از پيامبر اكرم صلى الله عليه واله آمده است كه : اگر موجب مشقت امت من نمى شد زدن را بر آن واجب مى كردم كه اين حديث ضرورت توجه به بهداشت دهان و دنيا را مى رساند. با مسواك كردن مرتب مى توان از پوسيدگى دندانها كه شايع ترين بيمارى دندان است جلوگيرى كرد. دهان را تميز نگه داشت تا دچار بيماريهاى خاص خود نگردد.

(7) بهداشت قلب : قلب آسيب پذيرترين عضو بدن است و عوامل مهمى در ايجاد بيماريهاى قلبى وجود دارند كه عبارتند از: 1) بدن تغذيه 2) استعمال دخانيات 3) كم تحركى و نپرداختن به ورزش 4) فشار روانى و نگرانى 5) بيمارى قند 6) فشار خون 7) چربى خون

اصولا با رعايت دقيق بهداشت اعضا و جوارح بدن ، يك فرد مى تواند سلامت خود را حفظ كند و در مجموع ميزان سلامت جامعه را افزايش ‍ دهد.

2 - بهداشت اجتماعى :

بهداشت اجتماعى كه وابسته به بهداشت فردى است و ميزان سلامت جامعه بستگى به رعايت بهداشت توسط افراد دارد. بايد افراد جامعه نكات بهداشتى را رعايت كنند تا بهداشت جامعه تاءمين شود. بنابراين هر فردى در اين كار سهمى دارد انسانها بايد كوشش كنند تا از آلوده ساختن محيط زيست خود مانند هوا، آب و زمين و... جلوگيرى نمايند و از گسترش ‍ بيماريهاى واگير با رعايت اصول بهداشتى جلوگيرى به عمل آورند.


53

آزادى حضرت امام خمينى ره  

18 فروردين 1343 

مراسم عزادارى محرم سال 1383 ه‍ق برابر با خرداد 1342 با پيام رهبر نهضت حضرت امام خمينى ره كه بر هر چه با شكوهتر برگزار شدن آن تاءكيد مى نمود، به تبيين قيام حسين زمان در برابر يزيد تاجدار تبديل شد.

شهرستانهاى قم ، تهران ، مشهد و ديگر شهرها صحنه تظاهرات انبوه و ابراز خشم و نفرت مردم گرديد؛ اين تظاهرات در تهران تا برابر كاخ مرمر و دانشگاه پيش رفت و روز يازدهم محرم به وحدت بازار و دانشگاه و روحانيت انجاميد.

انبوه مردم با طنين يكپارچه خمينى بت شكن ، خمينى ، تو فرزند حسينى به سمت مسجد شاه سابق سرازير شد و راهپيمايى عظيمى به سمت دانشگاه تهران به راه افتاد و با فرياد كوبنده مردم تا مرگ ديكتاتورها نهضت ادامه دارد

خيابانهاى اطراف دانشگاه به لرزه درآمد. و سرانجام شعارها روشنتر و صريحتر، متوجه شخص شاه شد و شعار مرگ بر ديكتاتور لرزه بر اندام رژيم افكند.(52)

بايد گفت كه سخنرانى تاريخى امام كه در عصر عاشوراى همان سال در مدرسه فيضيه ايراد شد، نقطه عطفى در تاريخ نهضت اسلامى ايران محسوب مى شد و در حقيقت منشور نهضت بود. امام آخرين كلام خود را در اين سخنرانى بر زبان آورد و اعلام داشت كه هدف نهضت ، مبارزه با شاه و اسرائيل ، و حفظ اسلام از خطر اين دو مى باشد.

در اين سخنرانى تاريخى امام فرمود: من نمى خواهم تو (در سرنوشت ) مثل پدرت بشى ، اينها مى خواهند تو را يهودى معرفى كنند كه من بگويم كافرى ، تا از ايران بيرونت كنند و به تكليف تو برسند.

به دنبال سخنرانى آتشين و كوبنده عصر عاشوراى امام ، عمليات فاشيستى رژيم آغاز شد.

همزمان با دستگيرى رهبر نهضت اسلامى ايران و بسيارى از علما و وعاظ و شخصيتهاى ذى نفوذ در قم ، تهران و شهرستانها، زمينه يك سركوب وحشيانه و خونين توسط ايادى دژخيم فراهم شد.

اجتماعات و تظاهرات مردمى زنان و مردان در اعتراض به بازداشت امام در قم ، تهران و برخى ديگر از شهرستانها با هجوم ماءموران شاه به خاك و خون كشيده شد.

رژيم درمانده ، دانشگاه تهران را با تانك و مسلسل و افراد مسلح به محاصره درآورد، اما نمى توانست كه آتش قيام و قهر را از هر كجا قابل شعله ور شدن است .

سيل خروشان كشاورزان غيور و كفن پوشان ورامين ، دهقانان كن ، و مردم جماران به سوى تهران سرازير شدند؛ و انبوه جمعيت اعم از بازاريان ، بارفروشان ، معلمان ، دانشگاهيان ، و ساير اقشار مختلف مردم با غريو رعد آساى يا مرگ يا خمينى مرگ بر شاه تهران را به لرزه درآورد.

شاه كه در برابر قيام قهر آلود ملت ، تاج و تخت خود را در خطر نابودى و سقوط مى ديد، با رگبار مسلسل به جنگ آمد؛ و توسط مزدوران خود تظاهر كنندگان را با وضع فجيعى كه قلم از توصيف آن عاجز است قتل عام كرد.

بدين ترتيب در پانزده خرداد 1342 تهران به كشتارگاه مخوف و حمام خون مبدل شد.

ادامه قيام قهرآميز و خونين مردم غيور تهران در شانزدهم خرداد، يك بار ديگر ثابت كرد هيچ نوع سركوب و كشتار نمى تواند نهضتى را كه به رهبرى امام ره آغاز شده است از پويايى و حركت قهرآلود باز دارد.

همزمان با قتل عام مردم مبارز تهران ، كشتارهاى فجيعى در قم ، شيراز، مشهد، تبريز و ديگر شهرستانهاى توسط دژخيمان رژيم به وقوع پيوست ؛ و براى ادامه سياست سركوب ، دولت اعلام حكومت نظامى كرد.

على رغم سانسور شديد رژيم شاه ، اخبار مربوط به دستگيرى رهبر نهضت اسلامى ايران در مدت كوتاهى در سراسر كشور پخش شد و موجى از خشم و نفرت عليه شاه به راه افتاد؛ و خبرگزاريها نيز بازتاب گسترده قيام شكوهمند ملت ايران را در حمايت از رهبر نهضت اسلامى را به سراسر جهان مخابره كردند؛ و عكس العملهاى شخصيتهاى سياسى ، علمى و مذهبى كه حاكى از اعتراض نسبت به دستگيرى امام و كشتار مردم بى گناه بود، گزارش دادند؛ كه يكى از نمونه هاى آن ، اعلاميه اعتراض آميز شيخ محمد شلتوت ، مفتى و رييس دانشگاه الازهر مصر بود كه شش روز بعد از دستگيرى علما و اهانت به ساحت مقدس آنان به عنوان داغ ننگى بر پيشانى بشريت معرفى شد؛ و وى طى تلگرافى خطاب به شاه خواست كه از تجاوز به حريم روحانيت و علماى اسلام كه پاسداران قوانين الهى هستند خوددارى نمايد؛ و هر چه زودتر علماى بازدداشت شده را آزاد سازد.


54

حوزه هاى علميه نجف اشرف ، كربلا و كاظمين نيز به محض دريافت خبر بازداشت امام و كشتار 15 خرداد تهران ، قم و ديگر شهرهاى ايران به پا خاستند و با تشكيل اجتماعات و ارسال تلگرافهايى به سلاطين و رؤ ساى جمهورى كشورهاى اسلامى و سازمانهاى بين المللى ، حمايت خود را از امام ره و تنفر خويش را نسبت به اعمال وحشيانه رژيم شاه اعلام كردند، و خواستار آزادى فورى رهبر نهضت اسلامى ايران شدند. مراجع تقليد در قم و مشهد و جمعى از علما در تهران و شهرستانها نيز هر كدام به گونه اى حمايت خود را ابراز نمودند، و خواستار آزادى حضرت امام شدند.

اعتصاب سراسرى تهران در 21 خرداد به مناسبت هفتم فاجعه خونين قيام مردم در پانزده خرداد ضربه ديگرى بود كه رژيم را درمانده تر كرد.

مهاجرت مراجع قم و مشهد، و علماى سرشناس شهرستانها به تهران موجب شد كه رژيم تن به سياست آرام سازى و تشنج زدايى دهد و با آزاد نمايى رهبر نهضت اسلامى ايران ، خشمها را فرونشاند.

11 مرداد 1342 رسانه هاى گروهى ، آزادى امام ره را به اطلاع مردم رسانيدند؛ اما اين آزادى نمايشى در مدت كوتاهى تبديل به حصر گرديد؛ و رژيم از ترس سيل خروشان جمعيت كه براى ديدار امام ره مى شتافتند نخست وى را از زندان پادگان عشرت آباد به داوديه ، و از آنجا به قيطريه انتقال داد و امام ره در يك منزل شخصى كه افتخارا در اختيار گذاشته شده بود، تحت نظر و مراقبت شديد ماءموران قرار گفتند.

گرچه مردم با اطلاع از وضع امام ره آرامش خاطرى يافتند، ولى اقامت مراجع قم و مشهد و علماى شهرستانها در تهران تا مدتى ادامه يافت ؛ و سرانجام ، رژيم ، هر كدام از آنان را به گونه اى مجبور به مراجعت كرد و على رغم اين شرايط، فريبكارى رژيم مانع از تداوم نهضت و ضربات ناشى از آن نگرديد.

يكى از آثار ادامه حصر امام ره ، تشكيل گروههاى زيرزمينى اسلامى در قم ، تهران و شهرستانها بود كه گاه با نامهايى چون جبهه مسلمانان آزاد، جمعيتهاى مؤ تلفه اسلامى ، مجمع روحانيون مجاهد، و گاه بدون نام ، مانند تشكيلات سرى اصفهان ، شيراز، قزوين و گاه نيز به صورت نشريه هاى انقلاب مانند بعثت و فرياد خودنمايى مى كرد.

جامعه روحانيت ايران كه متشكل از مراجع و علماى مهاجر از قم ، مشهد، شيراز و ساير شهرستانها، و روحانيون تهران بودند، در 31 مرداد 1342 انتخابات فرمايشى دوره بيست و يكم مجلس را تحريم ، و به ادامه بازداشت رهبر نهضت اسلامى ايران اعتراض نمودند. موج خشم و اعتراض مردم در 13 مهر به يك اعتصاب بزرگ و تظاهرات عظيم در تهران تبديل شد؛ و روز بعد، همزمان با افتتاح مجلس نمايشى شاه ، تظاهرات ديگرى از طرف مردم تهران در خيابانهاى اطراف بهارستان انجام گرفت و ضربه ديگر بر پيكر رژيم درمانده وارد آمد.

اعلاميه تاريخى حوزه علميه قم با پانصد امضاء از اساتيد و فضلا در حمايت از رهبر نهضت اسلامى ايران و محكوم كردن بازداشت غير قانونى وى ، در اعلام ادامه راه نهضت امام خمينى ره ، يك بار ديگر پرده هاى خفقان را دريد، و طنين شعار مبارزه تا پيروزى را چون فريادى در تاريكى به گوش ملت ايران و ساير ملل جهان رسانيد.

رژيم شاه در آستانه آزاد كردن امام ره - كه خود را از آن ناگزير مى ديد - به جابجايى مهره ها پرداخت ؛ و در 17 اسفند 1342 علم را از كار بركنار، و حسنعلى منصور را به نخست وزيرى گماشت .

اين تحول كه به معنى ضعف دولت تلقى مى شد، آتش مبارزات اسلامى را شعله ورتر كرد؛ و منصور از طرف روحانيون مبارز، رسما مورد تهديد قرار گرفت .

رژيم پس از يك سلسله تمهيدات كه به منظور جلوگيرى از ابراز احساسات مردم و حوزه ، در برابر آزادى رهبر نهضت اسلامى ايران انجام داد، سرانجام در 18 فروردين 1343، امام ره را آزاد كرد.


55

با وجود اينكه ماءموران ، امام ره را به طور ناشناس و شبانه وارد قم كردند، اما لحظاتى نگذشت كه طنين صلوات و موج شادى سراسر قم را فرا گرفت و مردم سراسيمه به سوى خانه امام ره شتافتند.

يك بار ديگر رژيم دچار اشتباه شد و با جرقه اى ، زياد، فرياد طوفنده امام ره را شعله ور كرد. روزنامه اطلاعات نوشت : چقدر جاى خوشوقتى است كه جامعه روحانيت نيز اكنون با همه مردم ، همگام در اجراى برنامه هاى انقلاب شاه و مردم شده است !!(53).

از آنجا كه اين توطئه سابقه داشت و در 12 مرداد 1342 نيز يك بار رژيم اين تهمت را بر ساحت مقدس رهبر نهضت زده بود، در 21 فروردين 1343، حضرت امام ره طى نطقى به شرح زير، دولت و رژيم را به باد انتقاد گرفت و طوفانى از خشم و نفرت عليه رژيم ستمشاهى به پا كرد؛ و رژيم را وادار ساخت كه دست به عقب نشينى فضاحت بارى بزند و نماينده اى به خدمت امام ره بفرستد و رسما عذرخواهى كند.

در اين سخنرانى يك بار ديگر امام ره به مساءله اسرائيل پرداخت و رژيم را كه با تبليغات گسترده و تلاش مذبوحانه اى سعى كرده بود نهضت اسلامى را به حركت ضد اسرائيلى مصر ارتباط دهد و از اين طريق موضعگيرى امام را در زمينه اسرائيل خدشه دار كند، خلع سلاح كرد.


56

بيانات امام خمينى ره در روز 21 فروردين 1343(54) 

بسم الله الرحمن الرحيم

از زندانى بودن آقاى طالقانى و مهندس افسرده نباشيد، تا اين چيزها نباشد كارها درست نمى شود. تا زندان رفتن ها نباشد پيروزى به دست نمى آيد، هدف ، بزرگتر از آزاد شدن عده اى است . هدف را بايد در نظر داشت . هدف ، اسلام است ، استقلال مملكت است طرد عمال اسرائيل است ، اتحاد با كشورهاى اسلامى است . الآن تمام اقتصاد مملكت در دست اسرائيل است ، عمال اسرائيل اقتصاد ايران را قبضه نموده اند، اكثر كارخانجات در دست آنها اداره مى شود، تلويزيون كارخانه ارج ، پپسى كولا.

دو هواپيمايى كه قرار بود حجاج را به مكه ببرند مال اسرائيل بود. بعد دولت عربستان سعودى به اين عمل اعتراض كرد و ناچار شدند از اين عمل خوددارى كنند. امروز حتى تخم مرغ را اسرائيل وارد مى كنند. بايد صفها را فشرده كنيد.

اينها عمال استعمار هستند، بايد ريشه استعمار را كند.

آقايان سعى كنيد در دانشگاه پرچم اسلام را بالا ببريد. تبليغات مذهبى بكنيد. مسجد بسازيد، اجتماعا نماز بخوانيد، تظاهر به نماز خواندن بكنيد.

وحدت مذهبى لازم است .

وحدت مذهبى است كه اين اجتماع عظيم و فشرده را ايجاد مى كند، اگر علاقه به استقلال ايران داريد، وحدت مذهبى داشته باشيد.

بعد از اينكه دستگاه ديد بيش از اين نمى تواند اين فضاحت را تحمل كند و از تمام مملكت و غير اسلامى فشار آوردند و نفرتهاى مملكت اسلامى را نسبت به خود احساس نمود، وقتى اوضاع را چه از داخل و چه از خارج تاريك ديدند، اينها شبانه مرا به اينجا آوردند تا به اصطلاح مرا سالم به اينجا برسانند.

آنها مى گفتند ما بايد شما را محفوظ نگاه داريم ، آنها مى ترسيدند كه مردم به من آسيبى برسانند!! آيا ملت اسلام قصد جان مرا دارند؟!

بعد از رسواييها، وقتى ديدند ديگر نمى توانند هيچ جاى پايى گذارند و تمام ملتها، دولتهاى خارجى با آنها نظر خوشى ندارند و مخصوصا ديدند اكنون امام حج و محرم است و معلوم نيست در مراسم حج چه خواهد شد و در ماه محرم چه خواهد شد، ما را آزاد كردند؛ اما بعدا به خيال سمپاشى افتادند، فكر كردند با مطبوعات مى توانند ما را در نظر مردم خوار كنند، خيال كردند بين مردم و روحانيت جدايى ايجاد كنند.

چند روز است آزاد شده ام . فرصت مطالعه روزنامه نداشتم ، در زندان فراغت داشتم و مطالعه مى كردم تا اينكه روزنامه اطلاعات مورخ سه شنبه 18 فروردين 43 را به من دادند، من از آقايان گله دارم كه چرا زودتر به من ندادند، در اين روزنامه كثيف اطلاعات تحت عنوان اتحاد مقدس در سرمقاله نوشته بودند كه با روحانيت تفاهم شده و روحانيون با انقلاب سفيد و ملت موافق هستند، كدام انقلاب ؟ كدام ملت ؟ اين انقلاب مربوط به روحانيت و مردم است ؟!

آقايان كه در دانشگاه هستيد برسانيد به همه كه روحانيت با اين انقلاب موافق نيست . ما كه به وسيله انتشاراتى نداريم . همه چيز را از ما گرفته اند، تلويزيون و راديو را از ما گرفته اند، تلويزيون و راديو را از ما گرفته اند. و تلويزيون در دست آن نانجيب است ، راديو هم كه در دست خودشان هست ، مطبوعات ما كثيف است . آنها مطلبى را مى نويسد يا مى گويند، فورا به تمام نقاط دور دست مى رسانند، آن وقت مردم بى اطلاع فكر مى كنند كه روحانيون هم با آنها هستند، روحانيون همه با آنها هستند، روحانيون با اين مفاسد دوستى ندارند.

اگر روزنامه اطلاعات جبران نكند با عكس العمل شديد ما مواجه خواهد شد.

(يكى از حضار گفت تحريمش كنيد، امام فرمودند نه : حالا موقعش نيست هر چيزى جايى دارد.)

خمينى را اگر دار بزنند تفاهم نخواهد كرد. با سرنيزه نمى شود اصلاحات كرد. با نوشتن خمينى خائن به ديوارهاى تهران كه مملكت اصلاح نمى شود، ديديد غلط كرديد؟ ديديد اشتباه كرديد؟ خاضع به احكام اسلام شويد، ما شما را پشتيبانى مى كنيم .، اگر از آزاد نمودن ما برنامه ديگرى دارند، اگر خيال ديگرى در سر دارند، اگر مى خواهند آشوب كنند بسم الله بفرمايند.


57

در روزنامه 12/5/1342، كه مرا از زندان قيطريه آوردند، نوشتند كه مفهومش اين بود كه روحانيت در سياست مداخله نخواهد كرد.من الآن حقيقت موضوع را براى شما بيان مى كنم . آمد يك نفر از اشخاصى كه ميل ندارم اسمش را بياورم ، گفت سياست عبارت است از دروغ گفتن ، خدعه ، فريب ، نيرنگ ، خلاصه پدرسوختگى است و آن را شما براى ما بگذاريد. چون موقع مقتضى نبود نخواستم با او بحثى بكنم . گفتم ما از اول وارد اين سياست كه شما مى گوييد، نبوده ايم . امروز چون مقتضى است مى گوييم . اسلام اين نيست ، والله اسلام تمامش سياست است . اسلام را بد معرفى كرده اند. سياست مدن از اسلام سرچشمه مى گيرد. من از آن آخوندها نيستم كه در اينجا بنشينم و تسبيح دست بگيرم ، من پاپ نيستم كه فقط روزهاى يكشنبه مراسمى انجام دهم و بقيه اوقات براى خودم سلطانى باشم و به امور ديگر كارى نداشته باشم ، پايگاه استقلال اسلامى اينجاست ، بايد اين مملكت را از اين گرفتاريها نجات داد.

نمى خواهند اين مملكت اصلاح بشود، اجانب نمى خواهند مملكت آباد شود.

اينها حتى آب هم براى اين ملت تهيه نكرده اند. آبى كه ما در قم از آن استفاده مى كنيم در اروپا حتى به حيواناتشان هم نمى دهند. اگر راست مى گويند براى بيكاران كار پيدا كنند.اين جوان (اشاره به يكى از دانشجويان ) بعد از بيست سال تحصيل كار مى خواهد، فردا كه فارغ التحصيل مى شود سرگردان است . اگر معاشش فراهم نشود نمى تواند دين خود را حفظ كند. شما خيال مى كنيد آن دزدى كه شبها از ديوار با آن همه مخاطرات بالا مى رود و يا زنى كه عفت خود را مى فروشد، تقصير دارد؟ وضع معيشت بد است كه اين جنايات و مفاسد كه شب و روز در روزنامه ها مى خوانيد به وجود مى آورد. وقتى كه در زندان بودم خبر آوردند كه سرماى همدان به 33 درجه رسيده ، بعد خبر آوردند كه دو هزار نفر از سرما تلف شده اند. در آن حالت من دستم بسته بود، چه مى توانستم بكنم ؟ اين تازه در همدان بود. البته در تهران و شهرهاى ديگر هم تلفاتى بود، دولت چه اقدامى نمود؟ در يك چنين وضع براى استقبال از اربابان خود با طياره از هلند گل مى آورند. پول ملت فقير را تلف مى كنند. اجاره هواپيما كه از هلند گل مى آورد سيصد هزار تومان است . جبران كنيد غلطهاى خود را. اسلام را رعايت كنيد.

در ايام گرفتارى ، در روزنامه اطلاعات درباره وضع مادى و بهداشتى مردم جنوب مطلبى خواندم . تعجب كردم ، چگونه اين مطلب را گذاشته بنويسند. يكى از خبرنگاران پس از بازديد از وضع مردم جنوب چنين نوشته بود كه در جنوب ايران در دهات اصلا از دكتر و و دارو خبرى نيست ، آب وجود ندارد و يك ده اكثر مردمش كور بودند.، آن وقت در كنفرانس اكافه كه نمايندگان دول دنيا جمع شده بودند كه فكرى براى وضع اقتصاد دول بكنند - اگر بخواهند عمل بكنند - در صورتى كه اعضاى شركت كننده چه از كشورهاى كوچك و چه بزرگ همه دم از اشكالات اقتصادى خود مى زنند، هياءت نمايندگى ايرانى اظهار مى كند كه وضع اقتصادى ايران كمال مطلوب است و هيچ عيب و نقصى ندارد.

آيا وضع اقتصادى انگلستان بد است ، ايران خوب است ؟! وضع اقتصادى هندوستان بعد از آن همه پيشرفت بد است ايران خوب است ؟! همين طور ژاپن وضع اقتصاديش بد است ايران خوب ؟!

آقايان در كاخهاى خود نشسته اند مى گويند ملت مترقى ، ملت مترقى از گرسنگى مى ميرد؟! امير اسلام على - عليه السلام - نان جو مى خورد. براى مهمانى كه به افتخار اربابان خود ترتيب مى دهند، پانصد هزار تومان ، يك ميليون تومان يا بيشتر خرج مى كنند و مرتب دم از برنامه مترقى مى زنند. مى گويند كشور ما در رديف كشورهاى طراز اول است . مگر با رفتن چند زن به مجلس مملكت مترقى مى شود. مملكت با برنامه هاى اسرائيل درست نخواهد شد.


58

اسلام براى تمام زندگى انسان از روزى كه متولد مى شود تا موقعى كه وارد در قبر مى شود دستور و حكم دارد. صحبت نزاع با شخص نيست ، بعد از اينكه دولت قبلى رفت ، يك نفر در زندان آمد پيش من و از دولت گذشته بدگويى كرد و گفت اين دولت برنامه هاى مترقى دارد، گفتم ما با كسى غرض شخصى نداريم . ما با عمل اشخاص كار داريم . ملت فقير را نجات دهيد. ديروز خانواده هاى شهداى 15 خرداد اينجا بود. چيزى كه مرا رنج مى داد اين بود كه به من اين صحبتها نشده بود تا از حبس آمدم بيرون ، عصر همان روز (دفعه اول ) جريان را مطلع شدم . كشتار پانزده خرداد از اعمال يك قشون با ملت بيگانه بدتر بود. آنها بچه ها را نمى كشتند، زنها را نمى كشتند. امروز جشن معنى ندارد، تا ملت عمر دارد غمگين در مصيبت پانزده خرداد است . يكى از اولياى امور ضمن سخنرانى گفته بود، پانزده خرداد ننگ ملت ايران است . اما من صحبت او را تكميل مى كنم ، پانزده خرداد ننگ ملت بود. زيرا از پول همين ملت اسلحه تهيه شده و با اين اسلحه مردم را كشتند.


59

شهادت آيت الله سيد محمد باقر صدر و خواهرش بنت الهدى صدر 

19 فروردين 1359 

در 25 ذيعقده 1353 ه‍ ق در خانواده اى اهل علم و تقوا، در شهر كاظمين فرزندى به دنيا آمد كه نامش را محمدباقر گذاشتند.

پدر بزرگوار ايشان مرحوم سيد حيدر صدر از نوابغ و شخصيتهاى برجسته شيعه در عصر خود به شمار مى رفت . جد ايشان پس از ارتحال آيت الله شيرازى در عراق به مرجعيت عام رسيد. او از علماى زمان خود و در تقوا بى نظير بود.

مادر گرامى اش دختر عبدالحسن آل ياسين از رجال مذهبى عراق و بانويى پرهيزگار بود.

هنوز چند سالى از اين تولد مبارك نگذشته بود، كه سيد محمد باقر صدر از نعمت وجود پدر محروم شد و سرپرستى وى بر عهده برادر بزرگوارش ‍ مرحوم حجت الاسلام اسماعيل صدر و مادر بزرگوارش قرار گرفت . در نوجوانى همراه برادرش عازم نجف اشرف شد و در حوزه اين شهر مشغول فراگيرى علم و تحقيق در فقه اصول و ساير علوم اسلامى شد. در يازده سالگى پس از آموختن منطق ، به نقد كتب منطق گذشتگان پرداخت و سپس ‍ علم اصول را در محضر برادرش ياد گرفت و نقطه نظرات تازه اى در اين زمينه عرضه كرد.

اوايل دهه دوم عمرش بود كه به سرعت دروس سطح را با موفقيت پشت سر نهاد و در اواخر همين دهه به درجه اجتهاد مطلق نائل گرديد.

حضور در درس خارج علامه بزرگ آيت الله العظمى سيد ابوالقاسم آل ياسين دايى بزرگوارش عرصه ظهور استعدادها و نبوغ اين شخصيت عاليقدر بود، و به همين سبب علامه بزرگ در محفل درسى خود كه فضلا و علماى حوزه در آن شركت مى جستند، بعضا به پاره اى از نظرات آيت الله صدر استناد مى كرد.

ايشان از محضرت اساتيدى چون آيت الله العظمى سيد محسن حكيم ، آيت الله سيد محمد روحانى ، شيخ صدرا بادكوبه اى ، مرحوم محقق شيخ حسين حلى و آيت الله العظمى سيد ابوالقاسم خويى در فراگيرى علوم ، بهره هاى فراوان برد و توشه هاى بسيار اندوخت .

در سال 1370 ه‍ق به دعوت آيت الله رميثى حاشيه نويسى علمى و اجتهادى را آغاز كرد و اين فتواهاى علمى در حوزه موجود است و يكى از منابع مورد استفاده اهل علوم حوزوى مى باشد.

در همان سال به تحرير كتاب غاية الفكر در علم اصول پرداخت و در اين راه تا جايى پيش رفت . كه در سال 1373 ه‍ق از حضور در درس منع و اصطلاحا مستغنى از استاد شد و سرانجام پس از 18 سال تحصيل ، به سال 1378 ه‍ق به تدريس علم اصول فقه خارج مشغول شد و دوره اول آن را در سال 1391 ه‍ق با پايان رساند.

آيت الله سيد محمد باقر صدر، درس خارج فقه را بر پايه متن عروة الوثقى عرضه كرد و با توجه به اينكه اين علوم را با سبكى نو و با تحقيقات انجام يافته لازم مطرح مى كرد، مجلس درسش رونقى شايسته يافت و مورد استقبال عموم حوزويات قرار گرفت .

تاءليفات بسيار ارزشمند ايشان در علوم و زمينه هاى مختلف از جمله اقتصاد و فلسفه و تاريخ و بانكدارى و... حكايت از تبحر و نبوغ وى در علوم گوناگون دارد و فتاوى وى كه با درخواست بسيار سازمانها و كنگره هاى اسلامى در كتابى با عنوان فتاوى الواضحه منتشر شد با استقبال بى شائبه اى روبرو و در مدت كوتاهى چندين بار تجديد چاپ شد. آيت الله صدر در حوزه سيستم آموزشى جديدى را بنيان نهاد و با ارائه طرحى در زمينه مجتهاد و مرجعيت ضمن فعال و پويا كردن آن به اصلاح برخى از نارساييها پرداخت ؛ لذا قسمتى از دروس خارج فقه و اصول خود را به دروس تفسير تبديل ساخت و در خلال آن مفاهيم خارج فقه و اصول خود را به دروس ‍ تفسير تبديل ساخت و در خلال آن مفاهيم اصيل اسلامى را زمينه هاى تنوع فكرى ، سياسى و اجتماعى تجزيه و تحليل كرد و هر كدام از شاگردان خود را به تحقيق در يكى از شاخه هاى علوم اسلامى موظف نمود، و با تبادل اين علوم در جلسات درس موجبات بارورى فكرى شاگردان خود را فراهم ساخت . متاءسفانه فشار و اختناق از سوى رژيم بعث عراق كه مانع عمده در مقابل ايشان بود بعضى از اوقات جلسات پربار درس وى را به تعطيلى مى كشاند.


60

رابطه آيت الله صدر با امام خمينى ره  

روابط آيت الله سيد محمد باقر 

روابط آيت الله سيدمحمد صدر با امام خمينى ره و انقلاب اسلامى بر اساس زيربناى محكم ولايت استوار بود. ايشان با شروع نهضت اسلامى در ايران در سال 1342 شمسى با موضعگيرى قاطع خود از امام خمينى ره حمايت كرد و با تبعيد امام ره به نجف اشرف ، رابطه نزديكى ميان اين دو عالم روحانى برقرار شد. به همه توصيه مى كرد كه از محضر درس امام خمينى ره بهره جويند. آيت الله صدر در جريان انقلاب اسلامى نيز از ياران و شاگردان و مريدان خود خواست تا از حمايت انقلاب دريغ نورزند.

در جريان حاكميت حزب بعث در عراق ، ايشان ضمن برحذر داشتن مردم از عضويت در اين حزب از آنان خواست تا در جهت مقابله با رژيم فاسد حاكم بر عراق و براندازى اين رژيم گامهاى محكم و سريعترى را بردارند تا اينكه بتوانند حكومتى اسلامى را جايگزين آن كنند.

در پى پيروزى انقلاب اسلامى ايران در 22 بهمن 1357 آيت الله صدر در پيامى به شاگردان خود اعلام نمود:

...در اين لحظات پرشكوه كه پيروزى بى نظير و ترديدناپذير اسلام ، به دست ملت مسلمان ايران و به رهبرى حضرت امام خمينى به منصه ظهور رسيده است ... بر هر يك از شما واجب شرعى است كه با تمام توان در خدمت انقلاب اسلامى قرار گيريد چرا كه هر كار سازنده جديدى حتى به همكارى ناتوانترين مردم هم نيازمند مى باشد و نيز لازم است اين واقعيت روشن گردد كه رهبرى امام خمينى تجسم عينى آرمانهاى اسلام در ايران امروز است . از اين رو بايد پيرامون آن را گرفت و با اخلاص با چنين رهبرى برخورد كرد و به حمايت از اهداف و مصالح آن پرداخت و به ميزانى كه او خود در چنان هدفى ذوب گرديده در شخصيت عظيم او ذوب شد.

دستگيرى آيت الله صدر 

به دنبال فشارهاى زياد رژيم بعث عراق بر آيت الله صدر، امام خمينى ره به ارسال پيامى به ايشان خواستار حضور وى در سنگر جهاد خويش ‍ در نجف اشرف كما فى السابق شدند و مقاومت را توصيه فرمودند.

شهيد صدر نيز ضمن اعلام تبعيت از امام ره آمادگى خود را در اين راه و پذيرش هرگونه تاءلمات روحى و جسمى اعلام كرد.

در پى انتشار اين خبر، مردم عراق به منظور همبستگى با معظم له از نقاط مختلف عراق به سوى نجف اشرف عزيمت كردند و پشتيبانى خو را از ايشان اعلام كردند.

رژيم عراق كه از اين قيام ، وحشتزده شده بود با حمله حدود 20 هزار نفر زن را دستگير و روانه زندانها كرد. آيت الله صدر به منظور اعلام انزجار از اين حمله وحشيانه ، روز شانزده رجب 1399 ه‍ق را روز اعتصاب عمومى اعلام كرد. به دنبال آن مردم عراق دست از كار كشيدند و مغازه ها را تعطيل كردند.

فرداى آن روز يعنى 17 رجب ، عوامل رژيم ضمن حمله به منزل آيت الله ، ايشان را دستگير كردند و با خود بردند. در پى دستگيرى آيت الله صدر، شهيده بزرگ بنت الهدى صدر همشيره مكرم ايشان نقش رهبرى را بر عهده گرفت .

با اوج گرفتن اعتراضات ، رژيم آيت الله صدر را آزاد كرد وليكن در منزل خودشان محصور و زندانى شد و از رفت و آمد مردم به بيت ايشان جلوگيرى به عمل آمد.

در تاريخ 19 جمادى الاول 1400 برابر با 16 فروردين 1359 ساعت 3 بعد از ظهر عمال رژيم بعث با هجوم به منزل آيت الله صدر، مجددا وى را دستگير و به زندان منتقل كردند. صبح روز بعد نيز با حمله ديگرى ، همشيره ايشان ، نويسنده معروف بنت الهدى صدر را نيز دستگير و به بغداد بردند.

آيت الله صدر در زندان در معرض شديدترين شكنجه ها قرار گرفت و سرانجام نيز به همراه همشيره مكرمش در روز سه شنبه 19 فروردين 1359 در زندان عراق به شهادت رسيدند. پس از اينكه جنازه مطهر شهيد به بستگانش تحويل شد، آنها به مشاهده آثار ضرب و جرح بسيار جنازه ايشان را غرق به خون يافتند ضمنا محاسن ايشان نيز كاملا سوخته بود.


61

جنازه اين دو شهيد بزرگوار پس از غسل و كفن در جوار مرقد امير المؤ منين على - عليه السلام - و در مقبره خانوادگى به خاك سپرده شد.

آثار شهيد آيت الله صدر 

از شهيد آيت الله صدر آثار گرانبهايى برجاى مانده است كه تعدادى از آنها به شرح زير است .

1 - غاية الفكر فى علم الاصول

2 - فلسفتنا - فلسفه ما(كه به فارسى ترجمه شده است )

3 - اقتصادنا - اقتصادما (به فارسى ترجمه شده است )

4 - ماذا تعرف عن الاقتصاد الاسلامى

5 - الانسان المعاصر و المشكله الاجتماعيه (به فارسى ترجمه شده است )

6 - البنك الاربوى فى الاسلام

7 - الاسس المنطقيه الاستقراء (به فارسى و انگليسى ترجمه شده است )

8 - بحوث فى شرح العروة الوثقى (در چهار بخش )

9 - الفتاوى الواضحه (رساله عمليه آيت الله )

10 - منهاج الصالحين - و التعليقه عليه

11 - دروس فى علم الاصول

12 - مباحث الدليل الفظى

13 - تعارض الادلة الفظى

14 - بحث حول الولاية كه به فارسى و انگليسى ترجمه شده است .

15 - بحث حول المهدى كه تحت عنوان حماسه اى از نور به فارسى ترجمه شده است .

16 - المرسل و الرسل و الرسالة .

17 - احكام حج

18 - نظرة عامه فى العبادات به فارسى ترجمه شده است .

19 - لمحة فقهيه عن دستور الاسلامية به فارسى ترجمه شده است .

20 - الصورة الكاملة الاقتصاد فى المجتمع الاسلامى

21 - الخطوط التفصيليه عن الاقتصاد المجتمع الاسلامى .

22 - خلافة الانسان و شهادة الانبياء.

23 - منابع القدرة فى الدولة الاسلاميه

24 البنك فى المجتمع الاسلامى

يادى از مظلومه شهيده آمنه صدر (بنت الهدى ): 

امام خمينى ره به مناسبت شهادت آيت الله سيد محمد باقر صدر و خواهر گرانقدرشان بنت الهدى ، در 2 ارديبهشت 1359 ه‍ش ضمن پيامى فرمودند:

...شهادت ارثى است كه امثال اين شخصيتهاى عزيز از مواليان خود برده اند و جنايت و ستمكارى نيز ارثى است كه امثال اين جنايتكاران تاريخ از اسلاف ستم پيشه خود مى برند.

شهادت اين بزرگواران كه عمرى را به مجاهدت در راه اهداف اسلام گذرانده اند به دست اشخاص جنايتكارى كه عمرى به خونخوارى و ستم پيشگى گذرانده اند عجيب نيست ، عجب آن است كه مجاهدان راه حق در بستر بميرند و ستمگران جنايت پيشه ، دست خبيث خود را به خون آنان آغشته نكنند. عجيب نيست كه مرحوم صدر و همشيره مظلومه اش به شهادت نائل شوند. عجيب آن است كه ملتهاى مظلوم و خصوصا ملت شريف عراق و عشاير دجله و فرات و جوانان غيور دانشگاهها و ساير جوانان عزيز عراق از كنار اين مصيبت بزرگ كه به اسلام و اهل بيت رسول الله صلى الله عليه واله وارد مى شود بى تفاوت بگذرند و به حزب ملعون بعث فرصت دهند كه مفاخر آنان را يكى پس از ديگرى مظلومانه شهيد كنند...


62

قطع رابطه سياسى جمهورى اسلامى ايران و آمريكا 

20 فروردين 1359 

قطع رابطه سياسى ايالات متحده امريكا با جمهورى اسلامى ايران ، پس از فراز و نشيبهاى بسيار در روابط دو كشور و بعد از گذشت بيش از يك قرن و نيم - از زمان سلطنت پهلوى در سال 1299 ه‍ق تا سقوط حكومت محمد رضا شاه پهلوى در سال 1357 ه‍ق كه در فروردين 1359 ه‍ق به وقوع پيوست ، در واقع با ارتباط استعمارى امريكا با ايران پايان بخشيد.

اين ارتباط طى سالهاى طولانى ، تحت تاءثير علل و عوامل گوناگون قرار گرفته و نخستين نشانه هاى تحميلى و استثمارى آن پس از امضاى پيمانهاى نابرابر ايران با انگلستان و ساير كشورهاى سرمايه دارى اروپا به ظهور رسيده است .

پس از آنكه ناكامى محاصره هرات در زمان محمد رضا شاه قاجار و در سالهاى 1837 - 1838 م . برابر با 1253 و 1254 ه‍ق ضربه سختى به حيثيت حكومت ايران چه در داخل كشور و چه در صحنه بين المللى وارد آورد، ايران ناگزير شد كه شروط انگلستان از جمله فراخواندن ارتش ايران از دژهاى خوريان و نقاط ديگر افغانستان را بپذيرد و با امضاى معاهده بازرگانى ننگين ايران و انگليس كه ضمن آن اتباع آن كشور از حقوق كاپيتولاسيون برخوردار شدند كشورهاى سرمايه دارى ديگر اروپا نيز از فرصت فراهم شده بهره بردارى كردند و مشمول اين امتيازات شدند؛ بدين ترتيب كه به سال 1855 فرانسه ، به سال 1858 بلژيك ، دانمارك ، هلند، سوئد و نروژ پيمانهاى بازرگانى مشابهى را با خون منعقد كردند.

در سال 1856(55) دولت ايالات متحده امريكا پيمان نابرابرى را كه رسما پيمان دوستى ! و بازرگانى ناميده مى شد با ايران منعقد كرد و به موجب اين پيمان اتباع امريكا، از حقوق برون مرزى برخوردار شدند.

اين نخستين پيمان رسمى ميان ايران و امريكا بود.(56)

پس از تحميل اين پيمان ، امريكا بيان كوشش داشتند تا زمينه نفوذ استعمارى خود را از راه اعزام ميسيونرهاى مذهبى به ايران پابرجا كنند. بدين ترتيب ميسيونرهاى مذهبى امريكايى در اروميه مستقر شدند و رفته رفته دامنه فعاليتهاى را به ديگر نقاط آذربايجان و استانهاى مركزى ايران گسترش دادند.

اين ميسيونرهاى امريكايى امكانات مالى فراوانى در اختيار داشتند و زير پوشش فعاليتهاى مذهبى و ايجاد تاءسيسات فرهنگى و پزشكى به تبليغات دامنه دارى به سود امريكا دست زدند و به كسب اطلاعات (جاسوسى ) در زمينه هاى گوناگون اقتصادى - اجتماعى مردم ايران پرداختند.

نفوذ رسمى امريكا در ابعاد مختلف  

به سال 1911 م . برابر با 1290 ه‍ش يك هياءت مستشارى مالى امريكايى به رياست ، مورگان شوستر وارد ايران شد.(57)

اعزام اين ميسيون نخستين تلاش جدى امپرياليسم دولت امريكا به منظور به كار گرفتن سرمايه هاى امريكايى با شرايط استثمار ايران بود. اين گروه نيز همانند ميسيونهاى مستقر در اروميه ، تبريز، همدان ، رشت ، قزوين و تهران به سختى عليه مصالح ملى ايرانيان فعاليت داشتند.

دولت ايران و مجلس شورا در زمينه اداره امور مالى كشور به شوشتر اختيارات تام داد (نظارت بر كليه عمليات مالى كشور از جمله امتيازات ، وامها، وصول مالياتها و ديگر درآمدهاى دولت ، تنظيم بودجه دولت ، ايجاد بنگاهها و ادارات مالى و غيره ...)

شوشتر امريكايى ، زير نقاب علاقمندى به استقلال ملى كشور ايران ، وامهاى خارجى را به دولت تحميل كرد. زمينه واگذارى امتيازهاى نفت و راه آهن را از سوى ايران به دولت امريكا آماده كرد.

او كوشش داشت ، خود سرانه در ايران به كار پردازد و از دولت ايران تبعيت نكند. شوشتر براى خودش پليس پنهانى سازمان داد و كوشيد نيروهاى مسلح ايران را در اختيار بگيرد. بنابراين نيروهاى مسلح ده ، دوازده هزار نفرى به نام ژاندارمهاى مالى تشكيل داد و مى خواست اين نيرو را براى جمع آورى ماليات بسيج كند. او مى پنداشت كه يگانه نيروى منظم ايران (بريگارد قزاق ) بيش از 1500 تن نيست . بنابراين تشكيل نيروى مورد نظر وى مى توانست هم ماليه و هم نيروى مسلح كشور را در اختيار امريكا قرار دهد.


63

شوستر علاوه بر فعاليتهاى پنهانى سياسى در حالى كه دولت و وزراى ايرانى را از اهدافش بى خبر نگاه مى داشت ، درباره وامها، امتيازات راه آهن ، خريد اسلحه و غيره مذاكراتى انجام مى داد و در نتيجه با سياست و روشهاى تحريك آميز زبانهاى بزرگى به ايران وارد آورد.

سرانجام در اثر تظاهرات شديدى كه عليه وى و گروه همراهش - كه مسبب اوضاع بد اقتصادى محسوب مى شدند - صورت گرفت قرار داد وى در همان سال لغو شد.

در سال 1921 م . برابر با 1301 ه‍ش دولت قوام السلطنه يك هياءت مستشارى مالى امريكايى را براى اداره امور ماليه كشور استخدام كرد.اين هياءت به رياست دكتر ميلسپو وارد تهران شد. ميلسپو نيز همانند شوستر همواره منافع امريكا را در نظر مى گرفت و مشاغل حساس مملكتى را به امريكاييان مى سپرد. ميلسپو كه به كمپانيهاى نفتى امريكا وابسته بود، توانست براى انجام كارش اختيارات تام بگيرد. بدين معنى كه كليد درآمد و هزينه دولت ، وصول ماليات ، تنظيم بودجه دولت ، خزانه و... در اختيار او گذاشته شد.

ميلسپو مى كوشيد تا نفت شمال كشور را براى كمپانيهاى امريكايى به چنگ آورد و چون در صدد بود به موقعيت انگليسيها در ايران آسيب رساند، در كارهاى شركت نفت انگليس در ايران مداخله كرد.

سرانجام پس از پيدايش اختلاف نظر ميان او و رضاخان در سال 1927 م . برابر با 1306 ه‍ش از ايران اخراج شد.

دولت ايالات متحده امريكا بدون هيچ قرار داد رسمى و صرفا با موافقت قوام السلطنه در سال 1924 م . (1321 ه‍ش ) ارتش خود را به بهانه رساندن محمولات جنگى به خاك شوروى سابق وارد ايران كرد و در طول جنگ جهانى دوم موقعيت خود را به گونه چشمگيرى در ايران استحكام بخشيد به طورى كه در سال 1943 م . (1322 ه‍ش ) پيمان بازرگانى ايران و امريكا امضاء شد كه در واقع جاى پيمان بازرگانى ايران با آلمان پيش از جنگ جهانى دوم را گرفت .

بدين ترتيب پس از سالهاى جنگ ، حجم بازرگانى خارجى ايران با امريكا به دو برابر افزايش يافت .

در مارس 1943 م . (1322 ه‍ش ) يك هياءت نظامى امريكايى به سوى ايران گسيل شد. اين كار هم با موافقت دولت قوام انجام گرفت و همچنين بنا به دعوت دولت قوام يك سرهنگ امريكايى به نام شوارتسكف كه بعدها سرتيپ گرديد، براى اداره امور ژندارمرى وارد ايران شد.

مستشاران امريكايى ، در پليس ، وزارت بهدارى ، اداره خواربار و ساير ادارات دولتى ايران سرگرم كار شدند. جالب توجه است كه ميلسپو نيز با وجود سابقه بد فعاليتهايش ، دگرباره پس از تصويب مجلس و تحت همان عنوان قبلى به استخدام دولت ايران درآمد. قسمتى از اختيارات نامحدود ميلسپو عبارت بود از: حق تنظيم بودجه كشور و نظارت بر اجراى دخل و خرج و تعهدات مالى دولت ايران .

اين بيگانه امريكايى حق انتصاب ، انفصال ، ترفيع و تنزيل رتبه كليه كارمندان و مستخدمان ادارات دارايى و بودجه كشور را داشت .

بنا به تقاضاى ميلسپو در 4 مه 1943 مجلس ايران قانونى را گذراند كه به موجب آن اختيارات فوق العاده مالى و اقتصادى كشور به ميلسپو واگذار شد. اين اختيارات تام حتى شامل بازرگانى داخلى و خارجى هم مى شد كه بر طبق آنها موضوع تهيه ، نگاهدارى و توزيع كالاهاى صنعتى و خواربار، امور حمل و نقل ، كارخانه ها و كارگاههاى دولتى ، تعيين كارمزد، نظارت بر بهاى كالاها به عهده اين مستشار امريكايى گذاشته شد. بدين ترتيب زندگى اقتصادى ايران دربست به طور كلى زير نظارت ميلسپو قرار گرفت .

ميلسپو ادارت و تاءسيسات تازه اى پديد آورد كه جملگى زير نظر خود او و رهبرى امريكاييها قرار داشتند؛ به طورى كه در آوريل 1944 م . شماره امريكاييان هياءت ميلسپو به 52 تن رسيد و عملا امريكاييها كوشيدند كه ميلسپو كليه اختيارات اجرايى دولت ايران را در زمينه امور مالى به دست آورد.


64

مستشاران امريكايى تحت امر ميلسپو 6 الى 7 برابر كارمندان ايرانى همپايه شان حقوق دريافت مى كردند. با اين وجود، سرانجام فعاليتهاى آنان باعث درهم ريختگى اوضاع مالى و اقتصادى كشور ايران شد.

در طول دو سال رياست مالى ميلسپو در ايران ، روشهاى اعمالى او باعث افزايش و رواج گسترده احتكار كالاهاى مهم پرمصرف مردم گرديد.او به هواخواهان خود مقدار زيادى از كالاهاى كمياب را واگذار مى كرد و اينان كالاهاى ياد شده را در بازار سياه به قيمتهاى گزاف مى فروختند.

به منظور آماده كردن زمينه اسارت كامل اقتصادى ايران به دست امريكاييان ، ميلسپو عملا اقتصاد ايران را به ويرانى كشاند و از طرف ديگر كوشيد همانند بيست سال قبل (در زمان ماءموريت نخست خود) امتيازهاى نفتى براى امريكاييان بگيرد و در كارهاى سياسى ايران نيز دخالت كند.

فعاليتهاى خانه برانداز ميلسپو سرانجام باعث خشم و اعتراض همگانى مردم ايران شد و مجلس زير فشار افكار عمومى در 8 ژانويه 1945 م . برابر با 19 دى 1323 ه‍ش قانونى مبنى بر سلب اختيارات فوق العاده ميلسپو گذراند و سپس دولت تصميم به بركنارى وى و اخراج از ايران گرفت .

دوران سلطه بالامنازع امريكا 

به دنبال كودتاى 28 مرداد 1332 و متلاشى شدن نهضت ملى ايران به رهبرى دكتر محمد مصدق دست امريكا براى دخالت در كليه امور سياسى ، اقتصادى ، نظامى و اجتماعى - فرهنگى ايران باز شد.

در اولين گام استعمارى كه ، در 6 آبان 1332، آمريكا با موفقيت برداشت كليه اختيارات استخراج ، حمل و فروش نفت ايران به كنسرسيوم بين المللى واگذار شد و شركتهاى امريكايى چهل درصد سهام كنسرسيوم را تصاحب كردند. از طرف ديگر مجلس شورا در 30 مهر 1344 سند اسارت ايران را با تصويب پيمان نظامى بغداد امضاء كرد و به موجب ماده واحده اى ، لوايح دكتر مصدق را بر خلاف قانون اساسى تشخيص داد و ملغى اعلام كرد.

سقوط رژيم سلطنتى در عراق و حادثه كودتاى تركيه كه سرنگونى دولت وابسته تركيه را به دنبال داشت ، به دولت امريكا بهانه داد كه با تصويب دكترين آيزنهاور در كنگره امريكا به عنوان مقابله با خطر كمونيسم در منطقه ، نفوذ خود را در ايران گسترش دهد. سرانجام با عقد قرارداد نظامى با ايران موفق گرديد ايران را به صورت پايگاه نظامى خود درآورد.(58)

مفاد اين قرار داد كه از سال 1337 بين امريكا و ايران ، در تركيه منعقد شد، اين بود كه در صورت بروز تجاوز مستقيم يا غير مستقيم ، يعنى در صورت وقوع قيامهاى ملى و اوج جنبشهاى توده اى ، دولت امريكا اجازه دارد نيروهاى نظامى خود را وارد ايران كند

به دنبال اين قرار داد نظامى ، دولت امريكا با اعزام مستشاران نظامى و اعطاى وامهاى سنگين ، ارتش ايران را بازسازى و تقويت نمود؛ تا به قول هوبرت همفرى ارتش ايران با دريافت كمكهاى نظامى آمريكا توان مقابله و سركوبى جنبشهاى داخلى را كسب كند.

با استقرار كنسرسيوم و نفوذ سياسى و نظامى آمريكا در ايران سيل سرمايه گذارى خارجى براى غارت منابع اقتصادى كشور به سوى ايران سرازير شود و در اندك مدتى 220 شركت آمريكايى ، 285 شركت انگليسى ، 651 شركت آلمانى ، 160 شركت فرانسوى ، 53 شركت ژاپنى ، و 40 شركت سويسى در سراسر ايران سبز شد؛ و بانكهاى خارجى يكى پس از ديگرى در ايران به وجود آمدند و دولت با تضمين اين سرمايه ها خاطر استعمارگران را از ضرر و زيان حاصل از ملى شدن آسوده ساخت .

آمريكا با يك تهاجم تبليغاتى حساب شده و ترساندن دربار و دولت از خطر كمونيسم ، توانست بار سنگين هزينه هاى تاءسيسات و تسليحات نظامى را به ملت ايران تحميل كند؛ و امور ارتش و استراتژى نظامى كشور به مستشاران آمريكايى سپرده شده و نظام پليسى در كشور حكمفرما گرديد.

رژيم شاه براى حفظ موقعيت خود و سركوب جنبشهاى مردمى و قيام ملت ، با كمك مستشاران آمريكايى دست به تشكيل سازمان مخوف و جهنمى ساواك زد؛ و رئيس ساواك كه به طور مستقيم از جانب شاه تعيين مى شد، بر حسب ظاهر معاون نخست وزير محسوب ، اما در حقيقت قدرتى فوق دولت قدرت محسوب مى شد.


65

امريكا به دنبال احساس خطرى كه ناشى از فساد رژيم در بلعيدن كمكهاى اقتصادى و بى كفايتى دولتهاى چاپلوسى چون دولت علاء و اقبال ، و تاءثير منفى جنايتهاى ساواك بود با احساس اوجگيرى اين خطر، طرح اصلاحات ارضى را پيش كشيد و شاه را به اجراى آن وادار كرد.

امريكا به پيروى از استراتژى سياسى حزب دموكرات ، از رژيمهاى وابسته به خود خواست كه دست به يك تحول فريبكارانه بزنند، و از اصلاحات اجتماعى و اقتصادى به عنوان وسيله اى براى سركوب جنبشهاى ملى استفاده كنند.

در تابستان سال 1339، انتخابات دوره بيستم قانونگذارى انجام گرفت ؛ و به منظور اجراى دستور كندى رييس جمهور جديد آمريكا(59) مبنى بر برگزارى انتخابات آزاد نمايشى از رقابت حزبى توسط علم و اقبال روى صحنه آمد.

كاپيتولاسيون جديد 

لايحه مصونيت مستشاران و تبعه امريكا در ايران ، در 13/7/1342 در سال دوران نخست وزيرى علم عليه حاكميت ملت ايران به تصويب رسيد. پس ‍ از چندى كه مجلس تشريفاتى سنا نيز بر مصوبه مجلس شوراى ملى صحه گذارد، در زمان نخست وزيرى حسنعلى منصور در 21 مهر 1343 ه‍ش ‍ دوباره در مجلس شورا مورد تصويب ننگين نمايندگان قرار گرفت . اين مصوبه كه به صورت قانونى ، سند اسارت ملت و دولت ايران را به دست امريكا مى داد، در حقيقت روح و جان انقلاب شاه و امريكا بود كه اينك بر ملا مى شد.(60)

در 4 آبان 1343 ه‍ش حضرت امام خمينى ره با ايراد سخنرانى مهييج و كوبنده اى رسوايى جديد حكومت را افشا نمود. رهبر نهضت اسلامى طى اين سخنرانى طوفان زا، امريكا را به همه اعلام كرد و گفت :

...تمام گرفتارى ما از اين آمريكاست ، تمام گرفتارى ما از اين اسرائيل است . اسرائيل هم از آمريكاست ...(61)

امام ره ضمن صدور اعلاميه اى (62)نيز تصويب اصل ذلت بار كاپيتولاسيون را اقرار به مستعمره بودن ايران ناميد و راءى ننگين مجلس را مخالف اسلام و قرآن شمرد. به دنبال اين سخنرانى افشاگرانه ، حضرت امام ره توسط ساواك دستگير و پس از چند روز يعنى در 13 آبان 1343 ه‍ش به تركيه تبعيد شد و رژيم شاه با اين اقدام جسورانه تصديق كرد كه مستعمره امريكا مى باشد.

با خروج نيروهاى انگليس از خليج فارس و تشكيل فدراسيون اميرنشينهاى نه گانه ، امريكا ايران را به عنوان ژندارم منطقه انتخاب كرد و سفير انگلستان در ايران به وزير خارجه ايران اعلام كرد كه حفظ ثبات منطقه در آينده بر عهده دولت ايران است . از سوى ديگر بالارفتن درآمد ايران از فروش نفت و خريدهاى كلان ايران از شركتهاى آمريكايى و كشورهاى وابسته به امريكا سبب شد كه سلطه شاه در خارج و داخل كشور تضمين شود. حال شاه مى توانست با زور بندهاى سياسى ، نظامى و اقتصادى با بلوك غرب بويژه امريكا، اسرائيل و انگلستان دست به يك تصفيه خونين در داخل كشور بزند.

در زمستان 1355، در انتخابات ايالات متحده امريكا براى انتخاب رييس ‍ جمهورى ، آقاى كارتر كانديداى رياست جمهورى از طرف دموكراتها، عنوان حقوق بشر را براى تبليغات انتخاباتى خود برگزيد و در آن پيروز شد.

كارتر ناگزير شد كه اين سياست را، در كشورهايى وابسته چون ايران به آزمايش بگذارد. به اين ترتيب صحنه سياسى ، اجتماعى و اقتصادى ايران چرخش چشمگيرى يافت .

كارتر نتيجه گرفته بود كه ادامه سياست سلطه جويانه امريكا در كشورهايى كه زير فشار استبداد داخلى و اختناق سياسى - اقتصادى امريكا به نقطه انفجار رسيده است امكان پذير نيست و آمارها بر اين حقيقت گواهى مى داد كه عصيان اين ملتها چون آتش زير خاكستر به هر بهانه اى مى تواند شعله ور شود و هياءتهاى حاكمه و كاخ آمال امريكا را در اين كشورها به آتش ‍ بكشد.

شاه كه در گذشته از جمهوريخواهان حمايت كرده و حتى براى پيروزى كانديداى اين حزب سرمايه گذارى كرده بود، با مشاهده روند جديد اوضاع داخلى امريكا، به حمايت از حزب پيروز كشيده شد؛ و سياست فضاى باز سياسى در ايران نخستين گامى بود كه براى قربانى كردن ايران ، زير پاى رييس جمهور جديد امريكا برداشت .(63)


66

اعلان فضاى باز سياسى در حقيقت لبيكى به خواسته هاى كارتر بود كه با سر و صداى تبليغاتى بسيار توسط رژيم مطرح شد و به دنبال آن تحولاتى در وضع زندانها و زندانيان سياسى رخ داد و تغييراتى ظاهرى در اين زمينه ها براى نمايش به نمايندگان صليب سرخ جهانى و عفو بين الملل ايجاد شد و تعدادى از زندانيان سياسى آزاد شدند و بخشى از محدوديتها و فشارها در زمينه پخش اعلاميه ها، پيامها، نوارها، رساله هاى علميه و كتابهاى علمى امام خمينى ره كه عمده ترين عامل تعقيب و شكنجه و زندان بود برداشته شد.

شرايط سال 1355 به مثابه آن بود كه نفس گرفته اى كه تنفس مصنوعى بدهند.

بدين ترتيب ، كالبد رمق گرفته نهضت اسلامى امام خمينى ره با كسب نخستين دم آزادى جان تازه اى گرفت و پرخروشتر از گذشته ، مبارزه فراگير و نويد بخشى را آغاز كرد.

سرانجام سياست فضاى باز سياسى ، نه تنها رژيم شاه را به اهداف سياسى خود نايل نكرد، بلكه همان طور كه ديديم ، مبتكر آن يعنى آقاى كارتر را نيز از اريكه رياست جمهورى اسلامى امريكا به زير كشيد.

انقلاب اسلامى على رغم حمايتهاى بى دريغ آمريكا از شاه با رهبريهاى داهيانه حضرت امام خمينى ره و مردم كه مشكلات فراوانى را از رابطه با آمريكا احساس كرده بودند در صدد حذف سلطه آمريكا از اين مرز و بوم بودند؛ اما با توجه به روى كار آمدن دولت موقت اين قضيه مدت محدودى مسكوت ماند؛ تا اينكه در تاريخ 7 آذر 1358 ه‍ش طى يك سخنرانى حضرت امام ره خط مشى جديدى را در مقابل ملت مسلمان ايران گشود. حضرت امام ره در اين سخنرانى فرمودند:

تمام گرفتارى ما از آمريكاست

لذا دانشجويان پيرو خط امام با توجه به شناختى كه از سفارت آمريكا - كه به جاسوس خانه و مكان فساد عليه نظام جمهورى اسلامى تبديل شده بود - داشتند، در روز 13 آبان 1358 ضمن حمله به سفارت مذكور اين مكان را اشغال كردند و 53 جاسوس آمريكايى را كه تحت عنوان ديپلمات به جاسوسى مى پرداختند به گروگان گرفتند. اين عمل قهرمانانه دانشجويان ، ناقوس رسوايى سردمداران واشتنگن را به صدا درآورد، و موجب فروپاشى ابهت ظاهرى اين كشور در بين ملتهاى مظلوم شد.

دولت موقت پس از اشغال لانه جاسوسى آمريكا استعفاى خود را تقديم حضرت امام ره نمود و حضرت امام ره اين اقدام دانشجويان را عكس العمل ملتى ستمديده و مظلوم در مقابل استكبار جهانى اعلام كرد.

دانشجويان پيرو خط امام در لانه جاسوسى به حقايق و اسناد محرمانه بسيارى دست يافتند كه نقاب تزوير را از چهره بسيارى بر كشيد.

به دنبال اين مقابله عملى مردم با آمريكاى جهانخوار، دولت آمريكا دست به اقداماتى عليه نظام جمهورى اسلامى زد كه قطع رابطه سياسى با ايران در 20 فروردين 1359 و اقدامات ديگرى چون حمله نافرجام به طبس براى آزاد سازى گروگانها و كودتاى نافرجام نوژه و جنگ تحميلى و حمايت از گروههاى مسلح ضد انقلاب داخلى و تشويق به تجزيه ايران اسلامى را مى توان برشمرد.


67

كشتار فلسطينيان در دير ياسين 

20 فروردين 1327 / 10 آوريل 1948 

دهكده دير ياسين در غرب اورشليم قرار گرفته است و نقطه ارتباطى مهمى براى اعراب فلسطين به شمار مى آيد. اين دهكده اولين مواضع اعراب بود كه توسط صهيونيستها بخصوص نيروهاى تروريستى ايرگون به رهبرى مناخيم بگين تصرف گرديد.

سربازان رژيم اشغالگر فلسطين در روز دهم آوريل 1948 ضمن تصرف دهكده آل ياسين بيش از دويست و پنجاه نفر از اهالى دهكده را كه نيمى از آنان زنان و كودكان بودند، به قتل رساندند. اين درگيرى آغاز مداخله رسمى عوامل ايرگون در جنگ عليه اعراب بود. اين حادثه باعث فرار عده زيادى از اعراب فلسطين شد و در نتيجه از 9 آوريل تا 15 مه سال 1948، حدود 000، 300 فلسطينى از نقاط مختلف فلسطين به ساير كشورهاى عربى از جمله اردن مهاجرت كردند.

سالها قبل از اين واقعه ، يعنى پس از جنگ جهانى اول ، سيادت دولت عثمانى از مناطق عربى زايل شد و كشورهاى عربى استقلال يافتند. طبق تصميمهاى كنفرانس لوزان زمام امور شهرهاى عربى به دست خود اعراب سپرده شد كه وظايف جامعه ملل قرار گرفت و از همان اوايل كار، آمريكا و انگلستان - دو دولت بزرگ استعمارى - خواهان مهاجرت قوم يهود به فلسطين و اختصاص بخشى از اين سرزمين به يهوديان شدند. در همان زمان فلسطين تحت قيوميت انگلستان قرار داشت . ترومن رييس ‍ جمهور آمريكا نامه اى به اتلى رييس الوازراى انگلستان نوشت و خواست كه درهاى فلسطين را به روى يهوديان آواره آلمان نبندد و اجازه دهد صد هزار يهودى ، اضافه بر آنانى كه قبلا در اين كشور بودند در فلسطين پذيرفته شوند. على رغم همه تعهدات قبلى مبنى بر حق حاكميت فلسطين به دست اعراب فلسطينى ، كشورهاى انگلستان و آمريكا براى پيشبرد سياست صهيونيسم در فلسطين ، مشغول مذاكره و طرح نقشه بودند.

در سال 1945 يعنى زمان پايان جنگ دوم جهانى بيفن وزير امور خارجه انگلستان به طور رسمى اعلام كرد كه آمريكا در حل معماى فلسطين با ما همكارى دارد و گفت :

براستى همه تلاش ما در راه آشتى دادن عرب و يهود در فلسطين بى ثمر مانده و ايجاد توافق دو ملتى كه در زبان ، دين ، فرهنگ ، حيات اجتماعى و طرز تفكر با هم اختلاف دارند كار آسانى نيست ، عرب به هزار سال سيادت ، فلسطين را مطالبه مى كند و يهود به دليل حق تاريخى همراه با وعده اى كه در ايام جنگ اول گرفته است ، آن را مال مى داند. از طرف يهود، حاميان قوى و نيرومندى در آمريكا و بريتانيا مشغول فعاليتند و در جبهه عرب تمام دنيا عرب و نود ميليون مسلمان دست به كار هستند.

دولت آمريكا از همان ابتداى كار به واكنش دنياى عرب و اسلام كاملا آگاه بود، اما دولت و ملت اين كشور استعمارگر، از زمان خاتمه جنگ جهانى اول طرفدار فكر ايجاد وطن يهود در فلسطين بوده اند. در اوت 1946 اتحاديه دول عربى براى حل نهايى قضيه فلسطين ، به انگلستان پيشنهاد مذاكره كرد كه در آن اصلا حق مداخله در مذاكرات را به آمريكا نداده بودند. مذاكرات روز دهم سپتامبر شروع شد و تا دوم اكتبر ادامه داشت .

انگلستان طرحى به نام نظام اتحادى يا پيشنهاد موريسون را به اتحاديه عرب پيشنهاد كرد. اين طرح كه توسط موريسون معاون وزارت كار بريتانيا تهيه شده بود، فلسطين را به چهار منطقه ادارى تقسيم مى كرد:

1 - منطقه يهودى كه شامل قسمت اراضى متصرفى يهود و مستعمرات آن بود.

2 - منطقه بيت المقدس كه شامل بيت اللحم و اراضى اطراف آن بود.

3 - صحراى نقب

4 - منطقه عربى كه شامل بقيه فلسطين بود.

همچنين به دو منطقه عربى و يهودى استقلال داخلى داده شد كه داراى حكومت ملى و مجلس قانونگزارى شوند و حق تعيين تعداد ساكنان منطقه خود را هم داشته باشند.


68

طرح موريسون به تقريب همان پيشنهادهاى قبلى كميسيون انگليس و آمريكا بود كه اتحاديه عرب آن را نپذيرفت .

پيشنهاد اعراب اين بود كه در فلسطين دولتى مستقل و دموكرات ، بر اساس ‍ قانون اساسى كه توسط مجلس مؤ سسان ملى تنظيم مى شود به وجود آيد و نيز جمعى مركب از هفت نفر عرب و سه نفر يهود به رياست نماينده عالى براى انتقال كارهاى ادارى به ملت انتخاب شوند. ضمنا در حال حاضر مهاجرت ممنوع شود و پس از تشكيل دولت مالى مستقل ، اختيار آن به دست دولت باشد.

دولت جديد با انگلستان پيمان اتخاذ ببندد و حفظ اماكن مقدس و آزادى زيارت آنها را براى عموم طبقات و همچنين حفظ حقوق اقليتهاى مذهبى را ضمانت كند.

از طرف ديگر يهوديان آمريكا همچنان براى جلب پشتيبانى آمريكا فعاليت داشتند، در نتيجه ترومن اظهار مى دارد كه :

براى اجراى پيشنهاد پذيرفتن صدهزار مهاجر يهودى نبايد منتظر نتيجه كنفرانس لندن بود.

اظهارات ترومن بار ديگر جهان عرب را عصبانى مى كند. تمام ممالك و جمعيتهاى عربى مراتب نفرت خود را از اين اظهارات ابراز مى دارند و در پى آن نمايندگان بريتانيا نيز اعلام مى كنند كه انگلستان طرح عرب را نپذيرفته است و تنها راه حل همان طرح موريسون مى داند.

در 15 مه 1948 انگلستان اعلان مى دارد كه فلسطين را تخليه مى كند.

انگليسهاى حيله گر، نخست شهر تل آيو و ساير مناطق يهودى نشين را تخليه مى كنند و مراكز دولتى ، اردوگاهها، سنگرهاى نظامى و فرودگاهها را به دست يهوديان مى دهند و در همان حال با مسلح شدن اعراب سخت مخالفت مى نمايند و همزمان از ورود قواى مسلح عرب ممانعت به عمل مى آورند.

در شرايطى كه صهيونيستها با حمايت كامل امپرياليسم بريتانيا خواهان قلع و قمع و سركوبى فلسطينى هاى بومى و اشغال همه فلسطين بودند، اعراب در ابتدا از يهوديان به گرمى استقبال كردند و اين مساءله تا هنگامى ادامه داشت كه احساس نمودند طرح اشغال سرزمينشان از سوى صهيونيستها در حال اجراست .

قلع و قمع و اخراج اعراب از فلسطين از همان لحظات نخست استقرار صهيونيستها طرح ريزى شد بود و گرنه ايجاد گروههاى تروريستى مثل هاگانا و تشكيل ارتش سرى همچنين قتل عام ديرياسين و كفر قاسم و ناصر الدين و در هم كوبيدن ساير شهرهاى فلسطين جز اين نمى توانست معنى داشته باشد.

حقيقت امر اين بود كه صهيونيستها نه تنها اشغال فلسطين ، بلكه اشغال تمام منطقه فرات تا نيل را در نظر داشتند.

بنابراين جاى شگفت نيست كه انگلستان در موقع كوچ خود و تخليه فلسطين ، بيشتر وسايل جنگى خود را كه در فلسطين داشت به يهود مى فروخت ، در ميان اين وسايل آن گونه كه بعدها روشن شد هواپيماهاى جنگى و آموزشى و اسلحه هاى مهم ديگرى نيز وجود داشت .

تحت شرايط مبارزه ، بسيار اتفاق مى افتاد كه يهوديان در محاصره مجاهدان عرب يا در بن بست واقع مى شدند و ناگاه دست نيرومند انگلستان ، همان فرشته نجات يهود، از آستين ظاهر مى شد و آنها را نجات مى داد و بارها شد كه در پيش چشم قواى انگلستان ، اعراب در سخت ترين شرايط قرار مى گرفتند و آنها اصلا توجهى نمى كردند. آرى اين گونه بود عمل اين قيم عادل !

اين اعمال غير عادلانه انگلستان و حمايت و پشتيبانى همه جانبه آمريكا از صهيونيستها موجب شد كه در عصر روز نهم آوريل 1948 ناگهان صداى گوش خراش بلندگوهاى صهيونيستها در قريه دير ياسين - كه كنار شهر بيت المقدس واقع است - بپيچد و با ارعاب و تهديد، مردم را دعوت به تخليه دهكده و دست شستن از خانه و اموال خود كرد.

مردم بى دفاع ، گيج و حيران و مضطرب براى فهميدن علت حادثه به هر سو مى دويدند، در چنين وضع بحرانى ، سربازان بى رحم يهودى مثل گرگهاى مست ، مردم را به محاصره درآوردند؛ گويا مى خواستند همه كينه ها و درد دلهايى را كه در طول هزار سال در به درى و آوارگى يهود، از تمام مردم روى زمين داشتند يكجا بر سر اين مردم بى پناهى كه هميشه آنان را پناه داده بودند و حمايت مى كردند، خالى كنند.


69

در دهم آوريل 1948 قواى مسلح يهود به ديرياسين حمله كردند، دويست و پنجاه نفر از اهالى آن را از زن و مرد، كوچك و بزرگ ، عاجز و مريض به قتل رساندند و با بريدن دست و پا، دريدن شكمها، كندن گوشها، بيرون آوردن چشمها، له كردن جمجه ها، كشته ها و زنده ها را مثله كردند و اجساد آنها را به چاهى ريختند. در اين حادثه قواى انگليس ، نزديك همان دهكده بود، همه چيز را مى دانستند اما كوچكترين حركتى براى نجات اعراب از خود نشان ندادند، با اينكه مسؤ وليت حفظ امنيت به عهده آنان بود، ولى براى نجات يهود، بنا به ماءموريت مخفى خود كه حفظ مستعمرات و كاروانهاى يهودى بود، درست و دقيق عمل مى كردند.

دريدن شكم زنها و سر بريدن بچه ها در جلو چشم مادران و آتش زندن زنده ها از كارهاى عادى گفتارهاى گرسنه يهود بود. جنايت پيشه هاى وحشى ، عده اى از دختران عرب را اسير كردند و لخت و عريان در كاميونهاى بى سرپوش ريختند و در شهرهاى يهودى بويژه در شهر جديد بيت المقدس از بين مردم عبور دادند و يهوديان رذل و پست از آنان عكس ‍ گرفتند. نظير همين فاجعه شوم را در قريه ناصرالدين نزديك طبريه انجام دادند و اين قريه عربى را به طور كامل از صفحه روزگار محو كردند و تمام ساكنان آن را كشتند و قواى مسؤ ول بريتانيا با اطلاع از اين جنايتها، اصلا واكنشى نشان ندادند. اين جنايات وحشيانه دنيا را تكان داد، جمعيت صليب سرخ بين الملل نماينده اى را براى مطالعه وضع اين روستا فرستاد، يهوديان پس از اطلاع ، يك روز موعد بازديد را عقب انداختند و در ظرف آن يك روز تا آنجا كه توانستند آثار جنايت را محو كردند و بويژه اجساد مثله شده يكصد و پنجاه نفر را در چاهى ريختند و در آن را بستند.

نماينده صليب سرخ در ضمن گردش در ميان خرابه ها و بازديد بقيه اجساد و اعضاى قطع شده آنان به چاه ياد شده برخورد و همه اجساد را كه با زشت ترين صورت مثله شده بودند از چاه بيرون آورد.

دست استعمار و تهديدهاى صهيونيستها نماينده مزبور را به وحشت انداخت تا جراءت نكند مشاهدات خود را به طور كامل گزارش دهد و فقط در گزارش خود نوشت : وضع اين دهكده خيلى وحشت بار بود

دهها مورد نظير اين جنايت به دست يهوديان در روستاهاى بى پناه و بى سلاح عربى تكرار شد، و رعب و وحشتى كه از اين رهگذر در دلهاى اعراب به وجود آمد، موجب شد كه بيش از يك مليون مسلمان و مسيحى عرب دست از همه زندگى خود بردارند و سربه بيابان گذارند تا شايد جان سالم به در برند و هنوز هم كه هنوز است پس از گذشتن پنجاه سال آواره و سرگردان باشند.

يهوديان بويژه در اين تجاوزها، قساوت و بى رحمى را به آخرين درجه رساندند. آنها بعضى از اعراب را عمدا نمى كشتند تا به مناطق ديگر عربى بروند و خبر وحشت زاى رفتار يهود را بگويند و از اين رهگذر در دلهاى اعراب ايجاد ترس كنند، تا در حمله هاى بعدى بدون مقاومت فرار كنند و همه چيز خود را براى يهوديان بگذراند.

اين صحنه هاى وحشتناك كه ساخته دست يهوديان صهيونيست به پشتيبانى استعمارگران جهانى بود لرزه بر اندام هر انسانى با وجدانى مى اندازد.

اكنون كه سالها از اين كشتارها مى گذرد، كشتارهاى ديگر همچنان ادامه دارد اما نه مساءله فلسطين حل شده است و نه استعمارگران از حمايت صهيونيسم و صهيونيستها دست برداشته اند و نه يهوديان بى رحمى ، لجاجت و خيره سرى خود را كنار گذاشته اند.


70

شهادت حاج سيد مرتضى آوينى روز هنر انقلاب اسلامى  

20 فروردين 1372 

بيستم فروردين سال 1372 يادآور عروج سيد شهيدان اهل قلم و هنرمند فرزانه حاج يد مرتضى آوينى نويسنده توانا، راوى با صفات روايت فتح ، سردبير مجله ادبى و هنرى سوره و مسؤ ول واحد تلويزيونى حوزه هنرى مى باشد. وى كه همراه يك گروه فيلمبردارى جهت ساخت مجموعه جديدى از روايت فتح به يكى از مناطق عملياتى هشت سال دفاع مقدس ‍ به همراه مهندس محمد سعيد يزدان پرست به مين برخورد كرد و شهادت رسيد.

شهيد آوينى دو روز قبل از عزيمت به منطقه فكه ، در پاسخ به اين سؤ ال كه به كدام منطقه مى روى گفته بود:

مى دانى به كجا مى روم ، به فكه ، همانجايى كه رزمندگان ما با چشم خود تحويل نفوس شهدا توسط فرشتگان را مشاهده مى كردند.

پس از شهادت اين بزرگوار، رهبر حكيم انقلاب اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى از ايشان به عنوان سيد شهيدان اهل قلم تجليل كردند.

سالروز شهادت هنرمند متعهد انقلاب اسلامى و دلسوخته جبهه هاى حق عليه باطل بيانگر حقايق و رشادتها و شجاعتها رزمندگان اسلام ، بنا به پيشنهاد شاعران ، نويسندگان و هنرمندان حوزه هنرى سازمان تبليغات اسلامى به مقام معظم رهبرى ، روز هنر انقلاب اسلامى نامگذارى شد.

زندگينامه و فعاليتهاى شهيد سيد مرتضى آوينى : 

شهيد بزرگوار سيد مرتضى آوينى در سال 1326 شمسى در شهر رى ديده به جهان گشود. بعد از گذراندن تحصيلات مقدماتى و اخذ ديپلم ، موفق به گرفتن فوق ليسانس معمارى از دانشكده هنرهاى زيباى دانشگاه تهران شد و قبل از انقلاب شكوهمند اسلامى ، در زمينه ادبيات مطالعاتى انجام داد.

بعد از پيروزى انقلاب و تشكيل جهاد سازندگى به فرمان حضرت امام خمينى ره در سال 1358 به فعاليت در جهاد سازندگى مشغول شد و جهت مرتفع ساختن مشكلات روستاييان به روستاها عزيمت كرد؛ اما از مشاهده ظلم و ستمى كه به اين قشر از جامعه از طرف رژيم سابق وارد شده بود، بنا به ضرورت به سوى فيلم سازى براى جهاد سازندگى كشانده شد و اولين كار خود را در مجموعه تلويزيونى خان گزيده ها كه در ارتباط با غائله خسرو قشقايى بود، به تصوير كشاند. سال بعد به عنوان نماينده جهاد سازندگى به گروه تلويزيونى جهاد پيوست و مجموعه فيلمهاى روايت فتح را كه خلقتى زيبا از هنر به ياد ماندنى رزمندگان اسلام بود، به يادگار گذاشت .

شهيد هنرمند بيش از صد فيلم مستند را تدوين و كارگردانى كرد (يك قسمت از سيل خوزستان ، قسمتى از مزد جهاد شهادت ، يك قسمت از فراق يار، يك قسمت از ديار فراموش شده بشاگرد و هفتاد قسمت روايت فتح .)

شهيد آوينى از سال 1367 تا پايان جنگ به فعاليت در حوزه هنرى پرداخت و تا سال 1370 علاوه بر سردبيرى ماهنامه سوره و نشريات وابسته به آن مسؤ وليت واحد تلويزيونى را نيز به عهده داشت .

كتاب آيينه جادوى او (حاوى مجموعه مقالات سينمايى ) نشان داد كه برخلاف بسيارى از مدعيان ، حرفهاى اساسى و جهان بينى و نگرشى قوام يافته و سامانمند نسبت به سينما دارد.

شهيد آوينى از سال 1371 با تاءكيد مقام معظم رهبرى فعاليت دوباره اى را در جهت ساخت سرى جديد روايت فتح آغاز كرد و همزمان با فعاليت گروه هاى تفحص جهت شناسايى پيكرهاى شهيدان جاويد الاثر هشت سال دفاع مقدس ، تصاوير جديد روايت فتح را جهت بازگويى حقانيت اين شهيدان و بيان مظلوميت آنها ضبط كرد و سرانجام نيز در 20 فروردين 1372 در همين مسير به شهادت نايل شد و در جوار شهيدانى كه سالها در فراقشان ، برايشان مرثيه مى خواند و در وصلشان لحظه شمارى مى كرد، آرميد.

شهيد آوينى به جوار مولايش حسين (ع ) و ولى امرش حضرت امام خمينى ره پيوست تا راه و رسم شهادت را بسته نپنداريم .

پيكر پاك شهيد سيد مرتضى آوينى هنرمند بسيجى در 22 فروردين با حضور مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى و گروهى از مسؤ ولان كشور و هنرمندان شيفته هنر شهيد تشيع شد و در گلزار شهداى بهشت زهرا (س ) به خاك سپرده شد.


71

آثار شهيد آوينى 

از آثار شهيد آوينى مجموعه مقالات سينمايى با نام آيينه جادو، كتاب آغازى بر يك پايان ، كتاب فتح خون و كتاب مجموعه مقالات فرهنگ و هنر، مقاله شرح نور در تفسير غزليات حضرت امام خمينى ره را مى توان نام برد.

ديدگاههاى شهيد آوينى : 

شهيد مرتضى آوينى غرب را به عنوان يك كليت ، تجسم ظهور تاريخى شيطان مى دانست و بويژه درباره غرب پس از رنسانس ، معتقد بود كه با غلبه اومانيسم و خود بنيادى ، جهالت و طغيان بشر غربى به نهايت رسيده و همين به نهايت رسيدن طغيان و خود بنيادى ، زمان توبه را نزديك كرده است .

شهيد آوينى عصر كنونى را عصر توبه بشريت مى ناميد و ظهور انقلاب دينى را تجسم اين توبه تاريخى و معنوى مى دانست .

شهيد آوينى مسير تقدير بشر را متشكل از مراحل زير مى شمرد:

1 - هبوط (در مصداق جمعى و تاريخى ) 2 - طغيان و خود بنيادى 3 - توبه (در مصداق جمعى و تاريخى ) 4 - طلوع عصر معنويت و نجات از خود بنيادى .

شهيد آوينى تنها صورت مشروع از حكومت را نظام مبتنى بر ولايت فقيه مى دانست :

ولايت فقيه تنها صورتى است كه مى تواند به حكومت اسلام فضيلت بخشد. فقيه انسانى است كه حقيقت دين در وجود او تعيين يافته است و قدرت استنباط احكام عملى دين را از سرچشمه هاى حقيقت كه كتاب و سنت است داراست .

سيد شهيدان اهل قلم آزادى را براى انسان حق نمى دانست بلكه آزادى را يك تكليف براى انسان مى دانست :

آزادى حق انسان نيست بلكه تكليف اوست در برابر حقيقت و عدالت و البته در اين گفتار نيز مسامحه اى وجود دارد كه آزادى در حقيقت خويش ‍ مقابله اى با حقيقت و عدالت يا تعهد ندارد و اگر حقيقت آزادى ظهور يافت ، همه دعواها از ميان بر مى خاست . اين دعواها از سر جهل نسبت به حقيقت آزادى است كه حريت است .

شهيد بزرگوار آوينى حضور را برتر از حصول مى دانست و تقوا را يگانه راه حقيقى كسب معرفت مى خواند و حضور دل آگاهانه و متذكرانه را از لوازم تفكر حقيقى مى دانست ؛ زيرا كه او تفكر را جز به معناى تقرب مى دانست :

تفكر حقيقى ، همان تفكر حضورى است كه ذكر است و ذكر نيز به آن چنان است كه به كوشش خود حاصل آيد. حضور عين ذكر است و تقرب است به غفلت عين بعد است .

شهيد آوينى يكى از منتقدان جدى و پيگير روشنفكرى بود. وى پيوسته ابتذال سطحيت و غربزدگى روشنفكرى ايرانى را مورد نقادى تند و تيزى قرار مى داد. او روشنفكر را كسى مى دانست كه تلاش مى كند تا احكام و اعتبارات نظرى و عملى ، تجربى و حسى را كه در چهارچوب عقل ، جزوى منقطع از وحى به دست آمد مبناى تغيير هستى و زندگى آدميان قرار دهد.

روشنفكر مخالف سنتها و دين ، و متكى بر بينش خويش از جهان مى باشد و احكام عملى زندگى خويش را از علوم تجربى كسب مى كند. جامعه روشنفكر اصولا غربگراست و با تفكر غربزده مى انديشد و حتى اگر روى به ديندارى بياورد بشدت در معرض التقاط قرار دارد. او به مفهوم ولايت اعتقادى ندارد. چرا كه به دموكراسى غربى ايمان آورده است .

شهيد آوينى ترويج التقاط فرهنگى را يكى از اهداف تهاجم فرهنگى مى دانست :

تهاجم فرهنگى دشمنان انقلاب متوجه همه آن نقاطى است كه انقلاب اسلامى را هويت مستقل بخشيده و آن را به مبارزه با غرب مى كشاند:

فرهنگ اسلامى انقلاب ، ولايت فقيه و عدم رابطه آمريكا

سيد شهيدان اهل قلم ، عاشق پاكباخته مقام عظماى ولايت و پيرو راه پير و مراد خويش حضرت امام خمينى ره و مطيع و فرمانبردار مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله العظمى مد ظله العالى بود.


72

تاءسيس بنياد مسكن انقلاب اسلامى 

21 فروردين 1358 

مسكن يكى از نيازهاى اساسى و نخستين بشر است كه از شروع دوره ابتدايى حيات با آن دست به گريبان بوده ، و در راه ساخت و تكميل آن به عنوان سرپناه متحمل زحمات زيادى شده است امروز مسكن تنها به عنوان سرپناه محسوب نمى شود بلكه كل محيط مسكونى را كه خدمات و تسهيلات ضرور براى بهزيستى خانواده و رفاه افراد را نيز فراهم مى سازد شامل مى شود. در واقع امروز، واحد مسكونى محور اصلى زندگى خانواده است و فضاى يك واحد مسكونى بايد براى فعاليتهاى افراد مناسب و كافى باشد و اين فضاى مناسب بايد گنجايش فعاليتهاى آموزشى ، فرهنگى ، ورزشى و خدمات لازم را براى ساكنان داشته باشد.

واحد مسكونى در پاسخگويى به نيازهاى فوق به نكاتى از قبيل بهره ورى در كار و ثبات خانواده اثر مستقيم دارد و اگر بتوان اين عوامل را هدف كل جامعه به شمار آورد، تحقق آنها در گرو حل مساءله مسكن است . كمبود مسكن كه از مشكلات جوامع بشرى است به دو شكل تجلى مى كند:

1 - كمبود تعداد واحدهاى مسكونى نسبت به خانوار

2 - ازدحام بيش از حد در راههاى مسكونى موجود

با افزايش سريع جمعيت جهان ، مشكل مسكن روز به روز بيشتر و عظيمتر مى شود و تعداد واحدهاى مسكونى ، پاسخگوى جمعيت موجود نمى باشد؛ همچنين تعداد ساكنان آنها بيش از حد استاندارد مى باشد كه خود معضل اجتماعى براى خانواده ها محسوب مى شود.

در حديثى ، حضرت امام صادق - عليه السلام - درباره اجاره دادن واحد مسكونى به ديگران و اهميت اين كار در پيشگاه خداوند تبارك و تعالى فرموده اند:

من كانت له دار فاحتاج مؤ من الى سكناها فمنعه اياها قال الله عزوجل : يا ملائكتى ابخل عبدى على عبدى بسكنى الدار الدنيا و عزتى و جلالى لايسكن جناتى ابدا (64).

آن كسى كه خانه اى دارد و مؤ منى نيازمند آن است و (صاحبخانه ) او را مانع شود، خداوند گويد: اى فرشتگان من ، بنده اى در مورد خانه اى (در دنيا) به بنده اى ديگر بخل ورزيد، به عزت و جلالم سوگند كه هيچ گاه (در دنيا) به بنده اى ديگر بخل ورزيد، به عزت و جلالم سوگند كه هيچ گاه (چنين شخصى ) در بهشتم مسكن نخواهد گزيد.

در حال حاضر جهت رفع معضل مسكن راه حلهاى زيادى مطرح شد است كه نيازمند صرف هزينه هاى بالايى مى باشد، اما به هر حال مى توان با رعايت اصول زير مشكل را تا حد زيادى در آينده حل كرد:

1 - كاهش سرانه مصرف با تغيير الگوى مصرف كه در اين روش به مساءله انبوه سازى و مسكن اجتماعى توجه شده است .

2 - افزايش عمر مفيد ساختمان و بالابردن دوره بهره بردارى از بنا (طول دنيا)

3 - بهبود روشهاى توليد مسكن

4 - مساءله آمايش سرزمين

البته بايد به اين نكته توجه كرد كه رشد سريع جمعيت در آينده سبب خواهد شد كه تا حدود زيادى موفقيت در زمينه حل معضل مسكن كامل نباشد و اين مساءله همچنان به عنوان يكى از مشكلات اساسى جوامع باقى بماند.

وضعيت مسكن قبل از انقلاب اسلامى در ايران 

قبل از پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى ، مشكل مسكن يكى از اساسى ترين مشكلات جامعه بود.

رژيم منفور پهلوى با اجراى سياستهاى غلط و از بين بردن زمينه توليد از يك طرف و جذب كارگران به سوى كارخانجات و اضمحلال كشاورزى از طرف ديگر روستاييان را به سوى شهرها كشانيد و با ايجاد شهركها و آلونكها در اطراف شهرها بويژه شهر تهران ، مساءله مسكن را به مرحله بحرانى رسانيد، به طورى كه بعد از پيروزى انقلاب اسلامى مشكل حادترين مشكل بود و جمعيت زياد اجاره نشين و زاغه نشين شهرها بدون اينكه سرپناه مناسبى داشته باشند و شهرها پراكنده بودند.

قبل از سال 1317 (سال تاءسيس بانك رهنى ) در ايران ، اقدام قابل توجهى در زمينه حل مشكل مسكن انجام نگرفته بود. بعد از تاءسيس بانك رهنى دومين حركت ناقص از طرف دولت در سال 1331، تاءسيس بانك ساختمان بود كه در اين مرحله دولت وقت ، علاوه بر تاءمين وام ، به مساءله زمين توجه كرد و به دنبال تصويب لايحه قانونى ثبت زمينهاى خشك و باير شهرها، نسبت به حقوق عمومى در تحقق مالكيت دولتى در اين زمينه اقداماتى انجام گرفت .


73

در سال 1341 كمك به مساءله تاءمين مسكن يكى از فصول برنامه سوم را تشكيل داد و متعاقب آن به همين منظور در سال 1342 وزارت آبادانى و مسكن تشكيل شد، و اندكى بعد، با انحلال بانك ساختمانى سازمان خانه سازى ، سازمان جديدى به نام سازمان زمين تشكيل شد.

بالا رفتن نفت در بازار جهانى و افزايش درآمد دولت از آن ، طى سالهاى آخر برنامه چهارم و سالهاى آغاز برنامه پنجم عمرانى كشور و همچنين روند مهاجرت و توسعه شهرهاى بزرگ بويژه تهران ، در اثر سياستهاى غلط رژيم ، مساءله مسكن را به مرحله بحرانى و پيچيده ترى رساند و فشار مسكن بر افراد جامعه بويژه كم درآمد بيشتر شد و دلايل مختلف از جمله ابعاد و توسعه قطبهاى توليد و اشغال در صنعت مونتاژ، برنامه هاى ناصحيح و ناهماهنگ و پراكندگى سازمانها و تقسيمهاى متناقص ، مشكل مسكن را تا شروع انقلاب اسلامى روز بروز شدت بخشيد و مردم را در تنگناى بيشترى قرار داد.

تشكيل بنياد مسكن انقلاب اسلامى ، اولين گام در جهت رفع محروميت : 

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى به رهبرى حضرت امام خمينى ره ، اولين اقدام سياسى در جهت احقاق محرومان حقوق محرومان توسط ايشان صورت گرفت و حضرت امام ره كه به فكر محرومان و بى سرپناهان جامعه بودند در 21 فروردين 1358، اولين نهاد سازندگى را براى رفع مشكل مسكن و تهيه سرپناه براى محرومان با صدور يك فرمان تاريخى پايه گذارى كردند.

حضرت امام ره در اين پيام از ظلم و ستمى كه در دستگاه رژيم پهلوى بر مردم محروم واقع شده بود اظهار تاءسف كردند و فرمودند:

نظام اسلامى چنين ظلم و تبعيضى را تحمل نخواهد كرد و اين از حداقل حقوق هر فرد است كه بايد مسكن داشته باشد، همه محرومان بايد خانه داشته باشند، هيچ كس در هيچ گوشه مملكت نبايد از داشتن خانه محروم باشد. بر دولت اسلامى است كه براى اين مساءله مهم چاره اى بيانديشد و بر همه مردم است كه در اين مورد همكارى كنند

حضرت امام خمينى ره طى اين فرمان ، حساب 100 را در تمامى شعب بانك ملى افتتاح فرمودند و پايه و اساس بنياد مسكن انقلاب اسلامى را بنا نهادند و براى رفع مشكل از مردم جهت همكارى دعوت نمودند. در واقع اصل اين فرمان تاريخى بر دعوت همگانى به همكارى براى رفع اين مشكل بود.

بنياد مسكن انقلاب اسلامى بعد از فرمان امام ره شروع به فعاليت كرد و بنا به اقتصادى زمان ، در اول انقلاب شروع به توزيع زمين در بين محرومان كرد و سپس بعد از شهريور سال 1372 و تشكيل شوراى عالى ادارى ، كار اصلى بنياد كه در آغاز در شهرها تمركز يافته بود به روستاها و بازسازى مناطق آسيب ديده از حوادث طبيعى منتقل شد.

متن فرمان تاريخى حضرت امام خمينى ره در مورد افتتاح حساب 100 و تاءسيس بنياد مسكن انقلاب اسلامى (65)

بسم الله الرحمن الرحيم

ملت عزيز، برادران و خواهران دلير مبارز ايدهم الله تعالى ، اينك به مرحله حساسى از دوران انقلاب خود رسيده ايم ، دوران سازندگى ، دورانى كه بايد از ثمرات انقلابمان مردم محروم و ستمديده ايران بهره مند شوند، دورانى كه بايد شكوه نظام عدل اسلامى را لمس كنيد، دورانى كه همه بايد دست به دست هم بدهيم تا ريشه فقر را استضعاف را بر كنيد، شما مردم شريف ايران در جريان مبارزه با استعمار و استثمار پيروزى بزرگى به دست آورديد و توانستيد با اتكاء به خداى متعال و وحدت كله و مشاركت قشرها، بر طاغوت زمان غلبه كند و پشت ابرقدرتها را بلرزانيد اكنون نيز بايد خوديارى و همكارى براى مبارزه عليه فقر و محروميت بسيج شويد و با تاءييد الهى به نجات مردم مستضعف كمر همت ببنديد.

در رژيم منفور پهلوى مساءله مسكن يكى از مصيبت بارترين مشكلات اجتماعى مردم ما بود. بسيارى از مردم در اسارت تهيه يك قطعه زمين و داشتن يك لانه بودند و چه بسا تمام عمرشان را زير بانكها و سودجويان و غارتگران به سر مى بردند تا بتوانند پناهگاهى را براى خود و فرزندانشان دست و پا كنند.


74

قشر عظيمى از مستضعفان جامعه هم بكلى از داشتن خانه محروم و در زواياى بيغوله ها و اطاقكهاى تنگ و تاريك و خرابه ها به سر مى برند و چه بسا قسمت مهمى از درآمد ناچيزشان را بايستى براى اجاره آن بپردازند و اين ميراث شوم ملت ما باقى مانده و اكنون جامعه ما با چنين مصيبتى دست به گريبان است . نظام اسلامى چنين ظلم و چنين تبعيضى را تحمل نخواهد كرد و اين از حداقل حقوق هر فرد است كه بايد مسكن داشته باشد مشكل زمين بايد حل شود و همه بندگان محروم خدا بايد از اين موهبت الهى استفاده كنند. همه محرومان بايد خانه داشته باشند هيچ كس در هيچ گوشه مملكت نبايد از داشتن خانه محروم باشد. بر دولت اسلامى است كه براى اين مساءله مهم چاره اى بينديشند و بر همه مردم است كه در اين مورد همكارى كنند.

اين جانب حسابى را شماره يكصد (100) در تمام شعب بانك ملى افتتاح كرده و از همه كسانى كه توانايى دارند دعوت مى كنم كه براى كمك به خانه سازى براى محرومان به اين حساب پول واريز كنند و در هر محل از بين افراد صالح و مورد اعتماد گروهى حداقل مركب از سه نفر از مهندسان و كارشناسان شهرسازى و خانه سازى و يك نفر روحانى و يك نفر نماينده دولت انتخاب شوند تا با صرفه جويى و دقت كامل خانه هاى ارزان قيمتى بسازند و در اختيار محرومان قرار دهند و در اين طرح به هيچ وجه پولى در برابر خريد زمين پرداخت نشود. من اميدوارم همه كسانى كه زمينهاى وسيعى در اختيار دارند به اين مهم اسلامى و انسانى كمك كنند و زمين در مناطق مرغوب و قابل سكونت در اختيار اين طرح بگذارند و نيز هر كس كه توانايى دارد و در تاءمين انواع مصالح ساختمانى به اين خدمت اسلامى كمك كند و نيروى كار و كارگرى به طور وسيع به كار افتد و دولت نيز تصميمات لازم را در تاءمين آب و برق و آسفالت و وسايل اياب و ذهاب و مدرسه و درمانگاه و ديگر نيازمنديهاى عمومى فراهم سازد.

بنياد مستضعفين : بنياد مستضعفين نيز بايد به كمك اين طرح بشتابند و از اموال مصادره شده خاندان پهلوى و اطرافيانش در اين طرح استفاده شود و نيز دولت بايد در طرحهاى اساسى و دراز مدت خود براى حل اين مشكل در سطح عموم طرحهايى تهيه كند و اكنون اين يك تجربه تازه از بسيج نيروى ايمان جامعه در راه تعاون اسلامى و مبارزه با محروميت است كه ملت با توفيق الهى بايد از آن نيز سرافراز درآيد. من با كمال تواضع از ملت عزيز در اين امر حياتى استمداد مى كنم و سلامت و سعادت همگان را خواستارم .

روح الله الموسوى الخمينى 21/1/1358

اصول مربوط به مسكن در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران : 

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى مشكلات و مصائب زيادى از رژيم ستمشاهى به جاى مانده بود كه از عمده ترين آنها نداشتن مسكن مناسب براى اكثر مردم بود و بجز عده معدودى كه از مزاياى شهرنشينى و رفاه دوران طاغوت بهره مند بودند اكثريت مردم فاقد مسكن بودند. در اطراف شهرها روز به روز بر تعداد زاغه نشينان افزوده مى شد و مشكل مسكن و سرپناه براى مردم حادتر و نمايان تر مى شد. با پيروزى انقلاب اسلامى و تدوين قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران راجع به مساءله مسكن قوانين و تدوين قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران راجع به مساءله مسكن قوانين زيادى به تصويب رسيد و به مشكل مسكن به عنوان حق مسلم هر خانواده ايرانى مطرح شده است . اين اصول عبارتند از:

اصل سوم : (24/8/58) دولت جمهورى اسلامى ايران موظف است براى نيل به اهداف مذكور در اصل دوم ، همه امكانات خود را براى امور زير به كار برد.


75

1)..................

2)..................

12) پى ريزى اقتصاد صحيح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامى جهت ايجاد رفاه ، و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محروميت در زمينه هاى تغذيه ، مسكن و كار و بهداشت و تعميم بيمه .

2 - اصل بيست و دوم : حيثيت جان و مال ، حقوق و مسكن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردى كه قانون تجويز كند.

3 - اصل سى و يكم : داشتن مسكن متناسب با نياز، حق هر فرد و خانواده ايرانى است . دولت موظف است با رعايت اولويت براى آنها كه نيازمندترند، بخصوص روستانشينان و كارگران زمينه اجراى اين اصل را فراهم كند.

4 - اصل چهل و سوم : براى تاءمين استقلال اقتصادى جامعه و ريشه كن كردن فقر و محروميت و برآوردن نيازهاى انسان در جريان رشد، با حفظ آزادگى او، اقتصاد جمهورى اسلامى ايران بر اساس ضوابط زير استوار مى شود:

(1) تاءمين نيازهاى اساسى : مسكن ، خوراك ، پوشاك ، بهداشت ، درمان ، آموزش و پرورش و امكانات لازم براى تشكيل خانواده براى همه .

(2) تاءمين ...........

اين اصول نشان دهنده اهميت جايگاه مسكن در نظام جمهورى اسلامى به عنوان سرپناهى مطمئن براى مردم است كه از ضرورتهاى اوليه زندگى مى باشد.

عملكرد بنياد مسكن انقلاب اسلامى تا سال 1375 

بنياد مسكن نهادى است مهم و برخاسته از متن انقلاب عاليه اسلامى كه وظيفه دارد تا شبانه روز تلاش كند تا مشكل مسكن محرومان را با همكارى امت حزب الله و با توجه به فرمان حضرت امام ره و بيانات مقام معظم رهبرى با سرعت بيشترى حل كند.

بنياد مسكن به عنوان نهادى در راه سازندگى ، اقدامات بسيار بزرگى را انجام داده است و برنامه هاى كلان ديگرى را در دست اقدام دارد و در دوازده بخش مجزا مشغول فعاليت مى باشد:

بخش اول ، طرحهاى روستايى :

به منظور كمك به احياى روستاها در ابعاد اقتصادى ، اجتماعى ، فيزيكى و ايجاد زمينه توسعه و عمران و هدايت وضعيت كالبدى روستا، جهت بهبود مسكن روستاييان و خدمات زيست محيطى و جلوگيرى از ادامه روند مهاجرت و بالابردن سطح توليدات كشاورزى تعداد 1153 طرح روستايى تهيه شده كه اكثر آنها به مورد اجرا گذاشته شده است .

بخش دوم ، بهسازى مسكن روستاييان :

به منظور جلوگيرى از اتلاف سرمايه هاى ملى در حوادث طبيعى ، بهسازى مسكن روستاييان توسط بنياد مسكن صورت مى گيرد.

بخش سوم ، سنددار كردن زمين مسكونى روستايى :

در اجراى تبصره 71 قانون برنامه دوم در مورد سنددار كردن زمينهاى مسكونى روستايى عمليات اجرايى طرح از سال 75 آغاز شده است .

بخش چهارم ، واگذارى زمين مسكن روستايى :

زمينهاى واگذار شده روستايى و شهرى تا پايان سال 1374 بالغ بر 0000، 190 قطعه با مساحت 000، 100، 67 متر مربع بوده است .

بخش پنجم ، قرض الحسنه مسكن روستايى :

بنياد مسكن با هماهنگى مؤ سسات اعتبارى و بانكها اقدام به تاءمين بخشى از اعتبار مورد نياز مسكن روستاييان به صورت قرض الحسنه مى نمايد.

بخش ششم ، بازسازى مناطق جنگزده :

اين فعاليت در حين جنگ از سال 1361 توسط بنياد مسكن آغاز شده است . و صدها هزار واحد مسكونى بازسازى و نوسازى شده است .

بخش هفتم ، بازسازى مناطق آسيب ديده از سوانح طبيعى مثل سيل و زلزه ، و غيره :

1)..............

2)..............

بخش هشتم ، توليد انبوه مسكن ارزان قيمت در شهرها:

1)..............

2)..............

بخش نهم ، احداث مسكن محرومان :

1)..............

2)..............

بخش دهم ، سازمان بنياد بتن ايران وابسته به مسكن انقلاب اسلامى :

بنياد مسكن به منظور تاءمين مصالح مقاوم و استاندارد مورد نياز پروژه هاى خود در سطح كشور اقدام به احداث كارگاههاى توليد مصالح ساختمانى كرده است .

بخش يازدهم ، مطالعات و تحقيقات و طرحهاى منطقه اى :

بنياد مسكن انقلاب اسلامى با اعتقاد به ارتباط مستقيم ارتقاى سطح كنونى توليدات و خدمات با ميزان سرمايه گذارى در امر تحقيقات اقدام به انجام پروژه هاى تحقيقاتى - كاربردى كرده است .


76

بخش دوازدهم ، گزارشهاى مركز اطلاعات مقابله با سوانح طبيعى ايران وابسته به بنياد مسكن :

همزمان با بازسازى زلزله مهيت 31 خرداد 1369 گيلان و زنجان ، بنياد مسكن با همكارى مشاوران و كارشناسان سازمان ملل و استادان و متخصصان دانشگاههاى كشور كار پژوهش جهت كاهش خطرات ناشى از رويدادهاى پيش بينى نشده را شروع كرده است .


77

آغاز نهضت اسلامى فلسطين 

22 فروردين 1361 / 10 آوريل 1982

1 - ويژگيهاى طبيعى و انسانى فلسطين

فلسطين سرزمين كوچكى است كه همچون پلى سه قاره آسيا، اروپا و افريقا را به يكديگر مربوط مى سازد. اين سرزمين كه قلب عرب ناميده مى شود حلقه اتصال شرق و غرب نيز مى باشد. فلسطين از شمال به لبنان ، از جنوب به مصر، از شرق به اردن و سوريه و از غرب به درياى مديترانه محدود مى شود و مساحت آن در حدود 20700 كيلومتر مربع است . فلسطين از دو منطقه اصلى تشكيل يافته است ؛ نخست منطقه شمالى كه قسمت بالاى آن را تپه هاى جنوب لبنان مى پوشاند، اين تپه ها زمينهاى بلندى به نام جليلى را تشكيل مى دهند كه حداكثر ارتفاع آنها از 1200 متر تجاوز نمى كند؛ اين منطقه قرنها راه ارتباطى مهم ساحلى درياى مديترانه و مصر با قسمت داخلى خاورميانه بوده و به اين ترتيب راه عبورى براى تهاجمات قومى ، فرهنگى و نظامى بوده است . قسمت جنوبى كه بخش دوم سرزمين فلسطين مى باشد، شامل جلگه مرتفع صحرايى است و به صحراى نقب Negeb معروف است . اين قسمت تقريبا نيمى از سرزمين فلسطين را شامل مى شود و ارتفاع آن از سطح دريا 300 تا 450 متر است .

جمعيت فلسطين بالغ بر 7 ميليون نفر است كه از زمان تشكيل دولت صهيونيستى اسرائيل نزديك به سه ميليون نفر از آنان به وسيله دولت غاضب اسرائيل به بيرون از كشور رانده شده و در سرزمينهاى عربى آواره ميباشند.

جمعيت داخل سرزمين را كه از مسلمانان تشكيل شده اند و بيشتر آنان از نژاد سامى هستند كه به عربى سخن مى گويند و يهوديان مهاجر و ديگر فلسطينيان تشكيل مى دهند.

پايتخت و شهر مهم اين سرزمين بيت المقدس است كه زيارتگاه مسلمانان ، مسيحيان و يهوديان جهان است . بيت المقدس پيش از مكه قبله گاه مسلمانان بوده است .

2 - تاريخ مختصر اشغال فلسطين (66)

قبل از پرداختن به آغاز نهضت اسلامى در سرزمين فلسطين ، چگونگى پيدايش صهيونيستها در اين سرزمين مقدس و اشغال شوم و خونين آن را مرور مى كنيم :

از آن جايى كه فلسطين گذرگاه مهمى براى اتصال سه قاره اروپا، افريقا و آسياست ، پيوسته در طول تاريخ در معرض تهاجم امپراتورها و سرداران جنگى بوده است و آنها همواره براى تسلط بر شهرهاى بندرى و راههاى تجارى فلسطين تلاش مى كردند. هر نيروى تازه واردى سرانجام يا در جمعيت اين سرزمين جذب مى شد و يا بوسيله نيروى فاتح ديگرى كنار زده مى شد.

از قرن دوم ه‍ق به بعد ساكنان فلسطين عموما اعرابى بوده اند كه زبان و فرهنگ مشترك داشته اند.

شهرهاى فلسطين ، همچون بيت المقدس ، مراكزى از تمدن عربى بوده اند كه دانشمندان ، شاعران و عالمان بسيار از آنجا برخاسته اند. پس از ظهور اسلام ، اگر چه اجتماعات كوچكى از يهوديان و مسيحيان در اين سرزمين بر مذهب خود باقى ماندند، اما بتدريج اكثر مردم فلسطين مسلمان شدند.

در 1517 م . با گسترش امپراتورى عثمانى ، سلطان سليم پادشاه اين امپراتورى ، فلسطين را به سرزمينهاى تحت امپراتورى خويش افزود و چهار صد سال بعد، تركهاى عثمانى بر فلسطين به عنوان بخشى از منطقه ادارى سوريه بزرگ حكومت مى كردند.

امپراتورى عثمانى ، از آغاز قرن هيجدهم ميلادى بتدريج دچار ضعف شد و مردم سرزمينهاى تحت سلطه آن نظير صربستان ، رومانى مصر، بلغارستان و يونان يكى پس از ديگرى شورش كردند و خواهان استقلال شدند.

همزمان سياستمداران انگليسى در اين انديشه بودند كه با حمايت از اقليتهاى مذهبى جاى پايى در فلسطين بيابند. قدرتهاى ديگر اروپايى هم با حمايت از فرقه هاى كوچك مسيحى امتيازى گرفته بودند.

انگلستان تصميم گرفت از بيست هزار يهودى كه در مجتمعهاى مذهبى در فلسطين زندگى مى كردند حمايت كند. بدين منظور در 1804 م . به تشكيل يك اداره كنسولگرى در بيت المقدس اقدام كرد.


78

حمايت از يهوديان فقط گام اول بود؛ زيرا سياستمداران اين كشور قصد داشتند با تاءسيس مستعمره ، مهاجران يهودى ، در خاك فلسطين كنترل كامل اين سرزمين را به دست گيرند.

پيدايش صهيونيسم 

كلمه صهيونيسم از واژه صهيون يا صيون كه نام كوهى در بيت المقدس ‍ است و مسجدالاقصى و قبة الصخره بر روى آن ساخته شده گرفته شده است .

صهيونيسم عنوان يك نهضت سياسى است كه تئودور هرتزل روزنامه نگار يهودى اهل امپراتورى اتريش - مجارستان آن را عنوان و سپس در اولين كنگره يهوديان مطرح كرد.(67)

صهيونيستها ادعا مى كنند كه يهيوديان اولين قومى بوده اند كه در فلسطين سكونت داشته اند. اما بر خلاف ادعاى صهيونيستها، كنعانيان اولين قوم سامى نژاد بودند كه وارد سرزمين فلسطين شدند. بعدها اقوام فلسطينى از جزيره كرت به اين سرزمين آمدند؛ به همين دليل است كه نام اين خطه باريك كنار مديترانه را به نام صاحبان اصلى آن - يعنى فلسطينيها - سرزمين فلسطين ناميده اند.

در سال 3500 قبل از ميلاد، پس از آنكه سامى نژاد از قلب شبه جزيره عربستان به سوى مناطق و سرزمينهاى مختلف كوچ كردند، شاخه اى از آنان وارد فلسطين شدند و پس از استقرار در اين سرزمين و در طى سالها و قرون متمادى با بوميان فلسطينى اختلاط و آميزش يافتند كه نتيجه آن فلسطينيهاى كنونى هستند.

مدتها پس از مهاجرت فلسطينيها و كنعانيان به سرزمين فلسطين ، شاخه اى از عبرانيها نيز وارد اين سرزمين شدند و در كنار دو قوم ديگر در فلسطين به زندگى پرداختند. به اين ترتيب برخلاف ادعاى صهيونيستها كه پيوسته مى كوشند تا عبرانيان را نخستين ساكنان فلسطين معرفى كنند، تا آنجا كه مدارك تاريخى نشان مى دهد، آنها حداقل سومين گروهى بودند كه وارد فلسطين شدند.

اولين كنگره صهيونيستها در 1897 سازمان جهانى صهيونيست در شهر باسل سويس شروع به كار كرد. اين كنگره در قطعنامه خود اعلام كرد:

هدف صهيونيسم ايجاد وطنى براى مردم يهودى فلسطين در پناه قانون است .

واژه وطن در واقع روش زير كانه اى براى بيان دولت بود. بعدا تئودور هرتزل (68) در كتاب خود نوشت :

در مورد اين واژه اندوهگين نشويد. مردم آن را دولت يهودى خواهند خواند.

بعدها صهيونيستها، كتاب هرتزل را كه دولت يهودى نام داشت ارج بسيار نهادند و آن را به عنوان مانيفست غيررسمى نهضت نژادپرستانه خود پذيرفتند. بريتانيا براى استفاده از صهيونيسم جهت توسعه امپراتوريش ‍ اشتياق فراوان داشت .اما از آن رو كه هنوز بر فلسطين كنترل كامل نداشت نويل چمبرلن (69) - وزير مستعمرات بريتانيا - اوگاندا را براى مهاجرت يهوديان پيشنهاد كرد. هرتزل اين پيشنهاد را پذيرفت و در هفتمين كنگره صهيونيستى استعمار اوگاندا را مورد بحث قرار داد.

اين پيشنهاد با شكست روبرو شد زيرا كه اغلب صهيونيستها غير از فلسطين به سرزمين ديگر توجه نداشتند. يك سال پس از انعقاد كنگره هفتم صهيونيستها، هرتزل درگذشت و به جاى وى يك صهيونيست روسى به نام چايم وايزمن (70) به رهبرى رسيد.

صهيونيستها اكنون تنها هدفشان تصاحب سرزمين فلسطين بود و ضامن و رسيدن به چنين هدفى ، انگلستان بود كه كنترل فلسطين را در دست داشت .

صهيونيستها با آغاز جنگ بين الملل اول حداكثر استفاده را از سياستهاى فريبكارانه انگلستان كردند و اين واقعيت را هيچ كس منكر نيست كه صهيونيسم با كمك استعمار انگلستان در فلسطين مستقر شد و روزبروز تقويت گرديد.

بنابراين مى توان گفت صهيونيسم زاييده استعمار انگلستان است .

مقاومت مردم فلسطين آغاز مى شود 

اهالى فلسطينى شهر بندرى يافا، سال 1880 م . را آغاز اولين جريان جنگ مهاجرت يهوديان اروپايى به سرزمينشان مى دانند. در اثناى اين سالها يهوديان در بعضى از كشورهاى اروپايى مورد اذيت و آزار قرار مى گرفتند و به همين دليل ، گروهى از آنان در زير پرچم صهيونيسم به سوى فلسطين سرازير شدند.

اين مهاجران در بيت المقدس يا يافا مسكن گزيدند و در صدد يافتن كار برآمدند.


79

عده اى از آنان در شهرها مغازه ها باز كردند، اما گروه زيادى تصميم گرفتند كه كشاورزى كنند. آنها در اين سالها هشت مجتمع كشاورزى ، كه آن را كولونى مى ناميدند، تشكيل دادند. از همين زمان دشواريها آغاز شد. زمينهاى مناسب كشاورزى چندان زياد نبود. مهاجران جديد براى گرفتن اين زمينها با مقاومت كشاورزان فلسطينى كه صاحبان اصلى زمين بودند، مواجه شدند. مهاجرت يهوديان از همان آغاز موجب برخوردهايى تند بين مهاجران و فلسطينيان شد.

خشونت يهوديان همچنان ادامه يافت و مهاجران نه تنها از خشونت خود نكاستند بلكه هر روز زمينهاى بيشترى را صاحب شدند. ادامه چنين چنين وضعى سبب شد كه اعتراض و مقاومت فلسطينيها شدت يابد. در اغلب شهرهاى بزرگ و كوچك تشنج رشد يافت . گذشته از فلسطينيهاى مسلمان ، اقليت مسيحى فلسطين نيز نگران ورود مهاجران شدند.

در سال 1296 ه‍ش 1917 م . بالفور(71) وزير خارجه انگلستان اعلام داشت كه انگلستان از تشكيل وطن ملى يهود در فلسطين و رسيدن يهوديان به اين هدف پشتيبانى مى كند. بدين ترتيب مهاجرت يهوديان ابعاد تازه اى يافت . و تا رسيدن نازيها به قدرت روند مهاجرت ادامه داشت و با آغاز كشتار يهوديان توسط هيتلر مهاجرت به فلسطين افزايش بيشترى يافت به طورى كه در سال 1318 ه‍ش 1939 م . بيست و هشت به اعراب و آتش زدن خانه هاى آنان و شكنجه و كشتار جمعى ، فلسطينيها را مجبور به ترك خانه و كاشانه خود مى كردند كه از آن جمله مى توان به جنايت صهيونيست ها در دير ياسين و كفر قاسم اشاره كرد.(72)

بعد از جنگ جهانى دوم امريكا كه قدرت برتر غرب شده بود در نقش ‍ حامى نخستين صهيونيست ها همه زمينه هاى لازم را جهت تشكيل دولت يهود فراهم آورد و به دنبال توافق تمامى كشورهاى بزرگ ، صهيونيستها دست به كشتار اعراب مسلمان فلسطينى زدند و بن گورين تشكيل دولت غاضب صهيونيستى را اعلام كرد.

پس از تشكيل اين دولت غاصب توطئه هاى رنگارنگى عليه فلسطينى هاى مسلمان و مظلوم افزايش يافت تا جايى كه سرزمينهاى ديگر عربى را نيز طى جنگهاى مختلف و از همه مهمتر 1967م . / 1346 شمسى متصرف شدند. آنچه مسلم است اين است كه اعراب پس از تجاوز صهيونيستها به خاك فلسطين و بويژه از زمان تشكيل دولت يهود همواره در معرض اذيت و آزار و شكنجه و تبعيد قرار مى گرفتند و همين مساءله موجب شد كه اعراب ساكن فلسطين نسبت به اعمال وحشيانه صهيونيست ها واكنش نشان دهند و حتى با اقدامات انتحارى حقوق از دست رفته ، خويش را مطالبه نمايند. جنگ و درگيرى و نزاعهاى فردى و دسته جمعى آنان كه سالها ادامه دارد مبين اين مطلب است ، و حتى كشورهايى مانند انگلستان ، روسيه و آمريكا كه خود حامى صهيونيستها و موجب به وجود آمدن اسرائيل غاصب بوده اند گاهى از شدت فشار اسرائيليها نسبت به اعراب مسلمان فلسطين ، عكس العمل منفى نسبت به اسرائيل نشان داده اند.

تراژدى غمبار فلسطين و آوارگى مسلمانان اين ديار بيش از نيم قرن است كه كنفرانسها، كميته ها، كميسيونها و انجمهاى بين المللى را تحت الشعاع خود قرار داده و به عنوان اصلى ترين موضوع در مجامع مطرح بوده است . اين در حالى است كه نتايج و تصميمهاى اين گونه كنفرانسها و محافل هيچ گونه تاءثيرى بر روند بيدادگرى اشغالگران نداشته و ظلم و ستم و اجحاف و تعدى كماكان از سوى رژيم صهيونيستى حاكم بر فلسطين بر ساكنان مناطق اشغالى هر روز ابعاد جديدترى يافته است .

سرزمين فلسطين بيش از يك قرن است كه صحنه يكى از تلخ ‌ترين كشمكشهاى عصر حاضر مى باشد. ساليان سال است كه ساكنان اين گوشه از جهان و آوارگى كه بازى سياست ، آنها را از وطن اصلى شان رانده و به نواحى اطراف آن كوچانده است ، بيش از هر چيز به جنگ به عنوان يك پديده طبيعى زندگى مى نگرند.


80

كشورهاى بسيارى سعى كرده اند به عنوان حمايت از آوارگان فلسطينى و دلسوزى به حال آنان بهره بردارى تبليغاتى نمايند و معدودى براى نجات فلسطين از چنگال صهيونيستهاى غاصب تلاش كرده اند، اما سازشكاريهاى سياست بازان فلسطينى و معامله گران عرب در برابر رژيم غاصب صهيونيستى همچنان باعث تداوم اشغال سرزمين مقدس فلسطين و بى خانمانى مسلمانان آن سرزمين ، شده است .

طى ساليان تلخ و سخت ، بسيارى از آوارگان فلسطينى براى بهبود وضع زندگى خود و خانواده خويش به شيخ نشينهاى خليج فارس و يا حتى برزيل و آمريكاى جنوبى و نيز آمريكاى شمالى و اروپا مهاجرت كرده و مقيم شده اند.

برخى از آنان به مرور به اين نحو زندگى عادت كرده اند اما بسيارى نيز به ظلمى كه در حقشان شده تن در نداده و به مبارزه اى بى امان تا پايان راه ادامه داده و مى دهند. در اينجا بايد سؤ ال شود آيا مساءله فلسطين و آوارگان فلسطينى در حقيقت غير قابل حل مى باشد؟ حوادث خونينى كه در سالهاى پيش نيز در سرزمينهاى تحت اشغال رژيم غاصب اسرائيل تحت عنوان انتفاضه به وقوع پيوست و خروش مردم مسلمان در اين اراضى بويژه در نوار غزوه و كرانه باخترى رود اردن كه فلسطين را به سرزمين خشونت ، خونريزى و خروش عمومى عليه رژيم تل آيو تبديل كرده است ، دقيقا نتيجه و بازتاب ظلم و ستم توانفرسا و مستمر اشغالگران فلسطين عليه مسلمانان تحت اشغال از يكسو و قطع اميد آنان از تلاشهايى است كه براى احقاق حقوق از دست رفته مردم مردم تحت ستم اين مرز و بوم صورت گرفته و به دليل آنكه كمتر از صداقت تواءم بوده ، اغلب بى نتيجه مانده است .

امروز و پس از گذشت ساليان دراز تجربه در امر فعاليتهاى بى حاصل سياسى براى حل مساءله فلسطين ، مى توان با فريادى رساتر و اعتراضى صريحتر از گذشته ، گفت كه مساءله فلسطين يك راه حل دارد و آن نيز حركت در مسير اسلام و مبارزه با توسل به ايدئولوژى انقلابى - اسلامى است . حركت اسلامى انتفاضه كه به قيام اسلامى ملت فلسطين اطلاق شده است با همين باور طى سالهاى اخير ادامه داشته است . قيام اسلامى فلسطين به صرف انگيزه هاى اسلامى و اله آغاز شد و هيچ خط و گرايش سياسى ديگرى در روند آن نقش نداشت ؛ و مهمترين وجه اهميت قيام اسلامى مردم مسلمان اراضى اشغالى ، ماهيت اسلامى اين مبارزات است . شعار الله اكبر و لااله الاالله كه توسط مردم و تظاهر كنندگان در كرانه اشغالى غرب رود اردن سر داده مى شود، تابلوها، تصاوير، و پلاكاردهايى كه در آنها به آزادى قدس عزيز اشاره مى شود و تبعيتى كه مبارزان فلسطينى از شيوه هاى مبارزاتى مردم ايران دارند، در كنار عامل ديگر يعنى ترس و وحشت زياد رژيم صهيونيستى در مناطق اشغالى غزه ، قدس و صفحات شمالى فلسطين اشغالى ، همه حكايت از اسلامى بودن مبارزات مردم مسلمان فلسطين در اراضى اشغالى دارد.

اهميت نهضت اسلامى مردم فلسطين در اين است كه تظاهرات و مبارزات آنان به دور صلاحديد احزاب سياسى فلسطين و به دور از تشخيص و اقتضاى سياست آنان صورت گرفته است .


81

روز دندانپزشكى 

23 فروردين 

يكى از اساسى ترين نيازهاى هر فرد برخوردارى از تغذيه سالم است تا بتواند با رفع نيازهاى بدن فردى فعال در جامعه باشد.بدين منظور انسان بايد بتواند در اولين مرحله مواد خوراكى را داخل دهان توسط دندانها تغيير شكل دهد تا دستگاه گوارش قادر به هضم و جذب آنها باشد؛ بنابراين داشتن دندان سالم يك امر مهم و حياتى است .

سلامت دندانها بستگى به حفظ و مراقبت صحيح از آنها دارد و در اجراى اين مهم بايد همواره به متخصصان و پزشكان مربوطه مراجعه كرد تا در صورت بروز مشكل قبل از اينكه كاملا دندان فاسد گردد و از بين برود، پيشگيرى لازم معمول شده باشد. افزون بر اين دندآنها در زيبايى انسان نيز نقش مهمى دارند و سلامت آنها بر زيبايى افراد مى افزايد؛ بنابراين ضرورت دارد كه انسانها همواره وضعيت دندانهاى خود را تحت نظر داشته باشد.

به منظور گسترش و پيشرفت خدمات درمانى و بهداشتى دهان و دندان در در مناطق محروم كشور و روستاها در 23 فروردين 1360 مجلس شوراى اسلامى قانون تربيت بهداشتكاران دهان و دندان را تصويب كرد، و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكى را موظف نمود كه از ميان ديپلمه هاى هر شهرستان داوطلبانى را براى تربيت در اين دوره جذب كند و پس از دادن آموزشهاى لازم با مدرك فوق ديپلم ، آنان را در مناطق محروم به خدمت گمارد؛ تا از اين طريق ضمن ارائه خدمات اوليه بتوانند از شيوع بيماريهاى دهان و دندان جلوگيرى نموده و اصل پيشگيرى را مورد نظر قرار دهند.

هياءت وزيران نيز به منظور گسترش خدمات درمانى و بهداشتى ، در جلسه خود به تاريخ 4 دى 1362، پيشنهاد جامعه اسلامى دندانپزشكان را مبنى بر نامگذارى 23 فروردين به عنوان روز دندانپزشكى به تصويب رسانيد و از آن تاريخ اين روز به عنوان روز دندانپزشكى نامگذارى شد.

قانون تربيت بهداشتكار دهان و دندان : 

اين قانون مشتمل بر يك ماده واحده و نه تبصره مى باشد، كه در جلسه روز يكشنبه 23 فروردين 1360 به تصويب مجلس شوراى اسلامى رسيده و شوراى نگهبان نيز آن را تاءييد كرده است .

ماده واحده : به منظور گسترش و پيشرفت خدمات درمانى و بهداشتى دهان و دندان در مناطق محروم و روستاها، وزارت بهدارى تربيت بهداشتكاران مربوط را عهده دار و پس از تعليم به نقاط مذكور اعزام مى دارد.

تبصره 1- حداقل مدارك تحصيلى لازم براى داوطلبين ديپلم متوسطه مى باشد.

تبصره 2 - براى نقاط محروم هر استان متناسب با جمعيت و وسعت جغرافيايى و درجه محروميت سهميه اى تعيين مى شود.

تبصره 3 - داوطبين از بين واجدين شرايط محلى با در نظر گرفتن سهميه استانى بعد از گذرانيدن امتحان انتخاب خواهند شد و پس از استخدام در حوزه خود مشغول خدمت مى شوند.

تبصره 4 - ضوابط آموزشى مشتركا توسط وزارتخانه هاى بهدارى و آموزش ‍ عالى تيه و مدرك تحصيلى افراد مذكور فوق ديپلم خواهد بود.

تبصره 5 - پنج سال اوليه بعد از فراغت از تحصيل افراد مذكور منحصرا در اختيار وزارت بهدارى بوده و وزارتخانه مزبور مكلف به استخدام مشاراليهم در نقاط محروم و كمتر از ده هزار نفر به تحصيل آيين نامه خواهد بود.

تبصره 6 - اين گونه افراد به هيچ عنوان حق اشغال به طور آزاد در امور دندانپزشكى و حرف وابسته را ندارند.

تبصره 7 - وزارت بهدارى مكلف است ظرف مدت 3 ماه از تاريخ تصويب اين ماده واحده آيين نامه لازم را تهيه و به مورد اجرا گذارد.

تبصره 8 - پس از مدت 6 سال كار در روستاهاى تعيين شده ، اين افراد با شركت در امتحان مخصوصى مى توانند به تحصيلات خود تا اخذ درجه دكتراى دندانپزشكى ادامه بدهند.

تبصره 9- دولت مكلف است هزينه لازم جهت اجراى اين طرح را از محل اعتبارات آموزشى وزارت بهدارى كه در بودجه سال 1360 پيش بينى خواهد نمود تامين نمايد.


82

پيشگيرى مهمترين عامل حفظ سلامت دند
آنه
 

دهان و دندان مى توانند بهترين و راحت ترين راه براى تاءمين سلامتى افراد جامعه باشند. مطالعات انجام گرفته نشان مى دهد كه پوسيدگى ، شايع ترين بيمارى دندان است كه با آموزش لازم و كافى مى توان از تخريب بيشتر دندان جلوگيرى كرد. البته لازمه اين كار همكارى بين بيمار و دندانپزشك مى باشد تا به طور مرتب و منظم در برنامه هاى آموزش روشهاى پيشگيرى فعاليت داشته باشند.

پيشگيرى را مى توان از دو جنبه مورد بررسى قرار داد: 

1 - پيشگيرى انفرادى : در اين روش مى توان افراد را به مصرف كمتر مواد قندى بويژه مواد چسبنده قندى كه رابطه مستقيمى با پوسيدگى دندان دارند و مسواك زدن صحيح و منظم و تميز نگه داشتن و مراجعه مرتب به دندانپزشك تشويق كرد تا از بروز ضايعات دندانى جلوگيرى شود.

2 - پيشگيرى در رابطه با كل جامعه : در اين روش مى توان با تدبيرى كل افراد جامعه را از پوسيدگى و خرابى دندان مصون نگه داشت كه استفاده از فلورايد در آب آشاميدنى نمونه آب مى باشد اين روش از طرف سازمان بهداشت جهانى توصيه شده است (73) كه با افزودن اين ماده به آب آشاميدنى مى توان بدون اينكه دخالت مستقيم داشته باشند اقدام به پيشگيرى كرد.

بوى بد دهان : 

بوى بد دهان يكى از مهمترين عوامل مى باشد كه بر شخصيت افراد و روابط اجتماعى ايشان تاءثير مى گذارد و ناشى از دو علت دهانى - دندانى و عمومى مى باشد:

1 - علل دهانى و دندانى : در اين مورد ممكن است عواملى مانند عدم رعايت بهداشت دهان و دندان و استفاده نا مرتب از مسواك ، وجود دندانهاى پوسيده ، ورم لثه ها و مخاط دهان ، وجود ترشحات چركى در دهان (پيوره )، وجود دندانهاى مصنوعى ، پركردگيهاى بد و جرم دندان باعث بوى بد دهان شوند كه بر طرف ساختن هر كدام از اين علل مى تواند به رفع آن كمك كند.

2 - علل عمومى : بيماريهايى مانند التهاب لوزه ها و سينوسها، بيمارهاى ربوى و معده ، مسموميتهاى غذايى و دارويى و مصرف مواد بودار( سير و پياز) از علل عمومى بوى بد دهان محسوب مى شوند كه با بهبود اين بيماريها و عدم مصرف مواد بودار، بوى بد دهان برطرف مى شود.

فضيلت مسواك در اسلام : 

مسواك زدن يكى از آداب مستحب و شرعى است و در بعضى مواقع خاص ، بر آن سفارش زيادى شده است . قبل از گرفتن وضو و در وقت قرائت قرآن مجيد و وقت سحر و قبل از نماز شب و از جانب پيامبر اسلام حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله نيز سفارش زيادى به مسواك شده است . در حديثى از حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله نقل شده كه فرمودند:

اين قدر جبرييل به من سفارش مسواك نمود كه بر دندانهاى خود ترسيدم و اگر به واسطه مشقت و سختى زياد نبودن مسواك را قبل از وضو و هر نماز بر امت واجب مى كردم (74)

حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله دائم آب وضو و مسواك خود را بر سربالين مبارك خود مى گذاشتند و قبل از هر نماز و وضو از مسواك استفاده مى كردند.

در حديث ديگرى حضرت امير المؤ منين على عليه السلام مى فرمايند كه ركعتان بالسواك افضل من سبعين ركعة بغير السواك (75) يعنى دو ركعت نماز با مسواك برتر از هفتاد ركعت نماز مسواك مى باشد.

اهميت مسواك زدن و تميز نگه داشتن دهان و دندانها به قدرى سفارش ‍ شده كه حتى مستحب است كه اگر انسان قبل از وضو مسواك را فراموش ‍ كرد بعد از وضو به جا آورد و سه مرتبه آب را مضمضه كند.

در احاديثى ديگرى نيز حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله و سلم بر اهميت مسواك سفارش نموده است كه عبارتند از:


83

1 - ان افواهكم طرق للقرآن فطيبوها بالسواك

دهانهاى شما محل عبور آيات الهى ، قرآن مجيد است آن را با مسواك زدن پاكيزه كنيد.

2 - ثلاث حق عل كل مسلم : الغسل يوم الجمعة و السواك و الطيب

سه چيز است كه بر هر فرد مسلمان لازم است : غسل جمعه ، مسواك زدن و استعمال بوى خوش (76)

در حديث ديگرى از حضرت ابى عبدالله عليه السلام در اصول كافى جلد ششم در باب مسواك به شرح زير آمده است كه در مسواك دوازده خصلت است :

1) سنت رسول خداست .

2) پاكيزه كننده دهان است .

3) روشنى چشم را زياد مى كند.

4) خداى تعالى را راضى مى كند.

5) بلغم را مى برد.

6) حافظه را زياد مى كند.

7) دندانها را سفيد مى كند.

8) حسنات را مضاعف مى كند.

9) بثورات و جوشهايى را كه در بن دندان است از بين مى برد.

10) لثه ها را محكم مى كند.

11) اشتهاى به غذا را زياد مى كند.

12) ملائكه را خشنود و خوشحال مى كند.

با مطالعه اين احاديث انسان مى تواند به اهميت و ارزش مسواك و تميز نگه داشتن دندانها پى ببرد و جايگاه اين عمل را در اسلام پيدا كند و پى به اهميت سلامت افراد در جامعه اسلامى ببرد.


84

حمله هوايى آمريكا به ليبى 

26 فروردين 1365 / 15 آوريل 1986 

ليبى در سال 1986 م . شاهد رويدادهاى مختلفى از جمله تجاوز نظامى آمريكا به دو شهر طرابلس و بن غازى ، لغو يك جانبه پيمان وحدت از طرف رژيم مراكش ، بهبود روابط ليبى با دو كشور همسايه الجزاير و تونس و بحرانى شدن اوضاع در پى افزايش دخالت فرانسه در اين كشور بود.

تهاجم نظامى آمريكا به ليبى كه تروريسم بين المللى و دولتى لقب گرفت ، و در سپيده دم پانزده آوريل 1986 برابر با 26 فروردين 1365 صورت پذيرفت . در اين تهاجم ، دهها هواپيماهاى نظامى ارتش آمريكا از نوع اف - 111 و اف - 14، پس از برخاستن از پايگاههاى انگليسى و ناوگان ششم آمريكا در درياى مديترانه ، به بهانه مقابله با تروريسم ، محل سكونت سرهنگ معمرالقذانى رهبر ليبى را در طرابلس و بن غازى به شدت بمباران كردند. بر اثر اين عمل وحشيانه و ددمنشانه تعدادى از اماكن مسكونى تخريب و بيش از يكصد تن از غير نظاميان از جمله دختر خوانده سرهنگ قذافى به نام هناء كشته شدند.

جنگنده هاى آمريكايى بيش از صد تن مواد منفجره روى دو شهر طرابلس و بن غازى ريختند. هدف اصلى از اين حمله ، قتل رهبر ليبى بود.

در پى اين تجاوز، نيروهاى مسلح ليبى ، ايستگاه ارتباطاتى امريكا در جزيره لامبيدواز واقع در 300 كيلومترى شمال طرابلس را با موشك هدف قرار دادند، همچنين عمليات گسترده اى به منظور سنگربندى سواحل ليبى توسط ارتش آن كشور شد. رهبر ليبى در پى اين حمله طى نطقى ضمن دعوت مردم به آرامش ، ريگان رييس جمهور وقت آمريكا و مارگات تاچر نخست وزير وقت انگليس را كه به هواپيماهاى آمريكايى اجازه برخاستن از خاك انگليس را داده بود، قاتل كودكان ناميد.

پيش از تجاوز آمريكا به ليبى ، ناظران سياسى انجام چنين تجاوزى را بعيد نمى دانستند، بويژه آنكه ناوگان ششم آمريكا ماهها در مقابل سواحل ليبى در درياى مديترانه مستقر بود و چندين بار نيروهاى آمريكايى دست به مانورهايى زده بودند. همچنين چندى پيش نيز شهر سيرت واقع در سواحل ليبى توسط ناوگان آمريكا در مديترانه هدف موشك قرار گرفته بود. انجام چنين اقداماتى از طرف آمريكا مقدمات تجاوز آمريكا به ليبى به شمار مى رفت .

حمله هوايى امريكا به ليبى از سوى تمام كشورها و سازمانهاى ترقيخواه جهان از جمله جمهورى اسلامى ايران به شدت محكوم شد، در اين ميان رژيمهاى مرتجع عرب كه خود را در وضعيت دشوارى مى ديدند، در قبال اين حمله وحشيانه تنها به ابراز تاءسف پرداختند. بلافاصله پس از حمله و تجاوز هوايى امريكا هياءتى از جمهورى اسلامى ايران به سرپرستى وزراى خارجه و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى كشور عازم طرابلس شدند. طى مصاحبه اى همبستگى جمهورى اسلامى را با ملت و رهبر ليبى در مقابل تجاوز امريكا مورد تاءكيد قرار دادند.

حمله آمريكا به ليبى اوج تروريسم دولتى را نشان داد و ثابت كرد كه مدعيان دروغين حقوق بشر، هيچ گونه ارزشى براى جان انسانها قايل نيستند و حاضرند در راه دستيابى به اهداف پليد خود مردم بى گناه كشورى را كه تن به تسليم نمى سپارد مورد تجاوز وحشيانه قرار دهند و صدها كودك ، زن و پير و جوان را چه در خواب و چه در بيدارى به خاك و خون كشند.

حقيقت امر اين است كه دولت ليبى از زمان روى كار آمدن معمر قذافى بر سر مساءله فلسطين و بسيارى مسائل ديگر چون انفجار هواپيماى آمريكايى در آسمان ايرلند، پيوسته با كشور آمريكا در چالش بوده و او را دشمن استقلال خويش مى داند و آمريكا نيز دولت قذاقى را دولتى تروريست پرور و بر هم زننده صلح جهان مى خواند، لذا آمريكا پس از تلاشهاى فراوان توسط دولتهاى عرب وابسته ، كه نتوانست ليبى را متقاعد به همراهى به خود كنند، تصميم به تنبيه و گوشمالى آن كشور گرفت ، و علاوه بر قطع رابطه و تحريم اقتصادى به دو مركز عمده آن كشور يعنى طرابلس و بن غازى حمله هوايى كرد.


85

هدف اصلى از اين حمله علاوه بر جلوگيرى از پرخاشگريهاى قذافى در مجامع بين المللى عليه آمريكا و گرفتن انتقام از ليبى ، سرنگونى خود قذافى بود.

اين حمله يك تجاوز آشكار در مجامع بين المللى قلمداد شد.

سرانجام نيز همگان ديدند كه پس از بمباران بن غازى و طرابلس نه تنها حكومت قذافى سرنگون نشد بلكه اتحاد مردم ليبى با دولت اين كشور استحكام بيشترى يافت و براى مردم اين كشور مسلم شد كه دشمن شماره يك آنها آمريكاى متجاوز است .


86

شهادت خالد اسلامبولى به دست رژيم مصر 

28 فروردين 1361 / 17 آوريل 1982 

همه ساله نيروهاى مسلح مصر روز 6 اكتبر، در شهر نصر به مناسبت سالگرد عبور واحدهاى رزمى آن كشور از كانال سوئز كه در سال 1973 صورت گرفت رژه بزرگى انجام مى دهند. هرچند در آن تاريخ اسرائيليها موفق شدند كه جنگ اكتبر را به نفع خود تمام كنند، اما موفقيت نيروهاى مصرى در شكستن خط دفاعى بارلو در صحراى سينا باعث شد كه از بى اعتبارى حاصل از جنگ در برابر ارتش صهيونيستى نجات يابد.

سالگرد اين روز به سال 1981 كه مصادف با روز عيد قربان بود، براى سادات به عنوان يكى از خطيرترين روزهاى زندگى اش به شمار مى رفت ، چرا كه با برگزارى رژه ، هم جشن عيد قربان را برپا مى داشت و هم خاطره باصطلاح پيروزى 6 اكتبر را بزرگ مى شمرد.

محل رژه در خيابان شش رديفه اى بود كه از برابر جايگاههاى كه نزديك ساختمان هرم مانندى كه به يادبود سرباز گمنام مصرى ساخته شده بود مى گذشت براى اين رژه آن روز در نيروهاى مسلح انواع و اقسام سلاحهاى مدرن در نظر گرفته شده بود، از آن جمله تانكهاى ام 60 آمريكايى ، كاميونهاى نفر بر روسى ، تفنگهاى ارتشى ساخت كره جنوبى كه با بسيارى از سلاحهاى آتشين ديگر اجزاى اين كارناوال نظامى انور سادات را تشكيل مى داد.

در ساعت 10 صبح تماشاچيان در مكانهاى رسمى خود جا گرفتند. در رديف اول در پشت يك ديواره 5/1 مترى سادات با لباس نظامى فرمانده عالى ارتش مصر در وسط نشسته بود. حسنى مبارك معاون وى در سمت راست و ابوغزاله وزير دفاع در سمت چپ او نشسته بودند. سه روز قبل از رژه ، افراد امنيتى تمام تفنگها را بازديد كرده بودند، تا مطمئن شوند كه فشنگى در آنها نيست . آنان درون تانكها و كاميونها و حتى تمامى افراد شركت كننده در رژه را با فلزياب كنترل كرده بودند.

در ساعت 40 و 12 (دوازده و چهل دقيقه ) كه تقريبا نيمى از رژه تمام شده بود ابوغزاله به سادات ، شش جت ميراژ را كه در ارتفاع كم پرواز مى كردند نشان مى داد. درست در همين زمان ناگهان در مقابل جايگاه ، كاميونى كه يك تفنگ 130 ميليمترى ضد تانك روسى را به دنبال مى كشيد توقف كرد. رانندگان ديگر كه تصور كردند مشكل مكانيكى براى آن به وجود آمده ، مسير خود را كج نمودند و از پهلوى آن عبور كردند. ناگهان صداى رگبار گلوله به گوش رسيد، 3 مرد مسلح از عقب كاميون ، جايگاه را به رگبار بستند و چهارمى از صندلى جلو پياده و يك نارنجك به داخل جمعيت انداخت كه عمل نكرد، نارنجك دوم پرتاپ شد باز هم عمل نكرد. شخصى كه نارنجكها را پرتاب كرده بود به طرف كاميون برگشت و تفنگ اتوماتيك خود را برداشت و شروع به شليك به سمت جايگاه كرد.

3 مرد ديگر هم از عقب كاميون پايين پريدند و به او پيوستند و جايگاه را در حالى كه فرياد مى زدند زنده باد مصر به رگبار بستند.

سادات كه در اين حمله به شدت زخمى شده بود با چرخ بال (77) نظامى به بيمارستان معادى (78) برده شد.

در ابتداى حمله 5 نفر كشته و 28 نفر زخمى شدند كه 4 نفر آمريكايى نيز بين آنان ديده مى شد. سادات در بيمارستان در حالت كوما به سر مى برد و خون از دهانش بيرون مى زد. گلوله ها و تركشها جانب چپ سينه او را شكافته بودند. گردن و زانوها و كمر او بشدت مصدوم شده بود كه در نهايت جملگى اين زخمها قبل از آنكه اقدام پزشكى روى سادات انجام گيرد موجب مرگ وى شد.

در گزارش پزشكى كه بعدا پخش شد اعلام گرديد كه مرگ سادات در ساعت 45 و 14 (چهارده و چهل و پنج دقيقه ) بعد از ظهر روز سه شنبه 14 مهر 1360 و به سبب شوك شديد و خونريزى داخلى در ناحيه سينه و پاره شدن شش چپ و شريانهاى اصلى قلب اتفاق افتاده است .


87

پس از اعلام مرگ سادات ، كارتر رييس جمهور وقت آمريكا و مناخم بگين نخست وزير صهيونيست رژيم اشغالگر قدس و افراد مشابه ضمن تعجب و شگفت زدگى از اين واقعه ، اظهار تاءسف كردند.

به دنبال واقعه ترور سادات ، مقامهاى امنيتى مصر به دستور حسنى مبارك 650 نفر از مسلمانان را كه گفته مى شد در قتل انور سادات دست داشتند دستگير كردند.اين حادثه چنان وحشتى در رژيم مصر و شخص مبارك به وجود آورد كه وى ضمن اقداماتى در جهت دورى از روش سياسى انور سادات موافقت كرد كه با خالد محى الدين رهبر حزب ترقى خواه وحدت ملى ملاقات كند. اين حزب در پارلمان مصر نماينده اى نداشت و ده ها تن از اعضاى آن در جريان سركوبى مخالفان سياسى و مذهبى كه سادات يك ماه قبل از ترور دستورش را داده بود بازداشت شده بودند.

در پى رويداد قتل سادات 24 تن از مسلمانان مصر كه به اتهام قتل او دستگير شده بودند در حالى كه در يك قفس پولادين قرار داشتند به يك دادگاه عالى نظامى آورده شدند.

ستوان خالد احمد شوقى الاسلامبولى ، مردى كه متهم به رهبرى اعدام كنندگان انور سادات بود در حالى كه قرآن كريم را در دست خويش بلند كرده بود، در آغاز جلسه محاكمه خود، پياپى از درون قفسى كه در آن زندانى شده بود فرياد الله اكبر سر داد و سپس افزود:

مردم ، فرعون را من كشتم تا آرمان اسلام تحقق يابد.

هر يك از متهمان ديگر نيز با صداى بلند الله اكبر او را تاءييد كردند.

در جريان محاكمه يكى از متهمان به نام عبدالسلام فرج به عنوان مغز متفكر و طراح ترور سادات ذكر گرديد؛ وى كه يك مهندس جوان بود كتابى درباره بنياد گرايى نوشته ، خالد اسلامبولى يك هفته قبل از ترور سادات با وى مشورت كرده بود.

جلسات محاكمه چندين بار تشكيل شد و سرانجام دادگاه فرمايشى مصر پس از گذشت پنج ماه از ترور سادات ، احكام صادره عليه متهمان را به شرح زير اعلام داشت :

1 - ستوانيكم خالد احمد شوقى الاسلامبولى ، واحد توپخانه ، اعدام با تيرباران .

2 - عبدالحميد عبدالسلام عبدالعال افسر سابق اعدام با چوبه دار.

3 - عطا طايل حميده رحيل ، افسر ذخيره ، اعدام با چوبه دار.

4 - حسين عباس احمد، استوار داوطلب در ارتش ، اعدام با تيرباران .

5 - محمد عبدالسلام فرج ، مهندس ، اعدام با چوبه دار.

حكم اعدام اين پنج تن از مسلمان مبارز در سحرگاه روز پنجشنبه 28 فروردين 1361 انجام گرفت .

بيست و پنج تن ديگر از متهمان به حبس ايد و 8 نفر به 15 سال و 3 تن به ده سال و يك نفر به 5 سال زندان محكوم شدند.

ستوانيكم خالد اسلامبولى در حالى كه فرياد مى زد اشهد ان لا اله الا الله - اشهد ان محمدا رسول الله ، به رگبار بسته شد.

رژيم مصر از دادن اجساد اين 5 نفر به خانواده هايشان خوددارى كرد و آنها را به طور پنهانى در گورستان ناشناسى به خاك سپرد و خانواده هاى آنها را حالى كه به يكديگر تبريك مى گفتند اعلام داشتند كه تسليت كسى را نمى پذيرند، چون فرزندانشان را جزء شهدا مى دانند.


88

روز ارتش جمهورى اسلامى ايران 

29 فروردين 1358 

ارتش جمهورى اسلامى كلمه طيبه است

مقام معظم رهبرى و فرماندهى كل قوا

حضرت آية الله العظمى خامنه اى

اصل 143 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران :

ارتش جمهورى اسلامى ايران ، پاسدارى از استقلال و تماميت ارضى و نظام جمهورى اسلامى كشور را بر عهده دارد.

اصل 144 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران :

ارتش جمهورى اسلامى ايران ، بايد ارتشى باشد كه ارتشى مكتبى و مردمى است و بايد افرادى شايسته را به خدمت بپذيرد كه به اهداف انقلاب اسلامى مؤ من و در راه تحقق آن فداكار باشند.

بيست و نه فروردين ، مصادف با روز ارتش جمهورى اسلامى ايران و بزرگداشت حماسه آفرينى هاى دلاور مردان نيروى زمينى ارتش ‍ مى باشد.

همزمان با به ثمر رسيدن انقلاب اسلامى ، ارتش رژيم شاهنشاهى كه پيكره اصلى آن را جوانان برومند خانواده هاى مسلما و اغلب مستضعف ايرانى تشكيل مى داد به نداى آسمانى رهبر انقلاب لبيك گفت و در نتيجه همصدا و همراه با امت در براندازى نهايى رژيم ستمشاهى به ستيز بى امان با دشمنان داخلى و خارجى انقلاب برخاست و به عنوان نخستين بازوى توانمند نظامى انقلاب در جهت تحقق اهداف جمهورى اسلامى ايران تلاشهاى خستگى ناپذير و مستمرى را با فداكارى و ايثار و در ابعاد مختلف آغاز كرد.

به همين مناسبت از سوى امام امت روز بيست و نه فروردين به نام ارتش ‍ نامگذارى شد. امام ره روز پيوستن ارتش به مردم را با عبارت حكيمانه

لحظه شادى بندگان خدا و ياءس ستمگران

نقطه عطف درخشان و افتخارآميز قلمداد فرمود.

با نگاهى گذرا به تاريخ خونبار انقلاب اسلامى در مى يابيم كه از لحظه نخست پيروزى انقلاب ، ارتش و ارتشيان ، عشق و علاقه و ميل باطنى خود را به حركت ستم سوز و توفنده انقلاب اسلامى ايران به رهبرى امام راحل ابراز داشته و در اثبات اين معنا فداكاريها، تلاشها و ايثارگريها بسيارى كرده اند.

گسستن از رژيم فاسد و منفور پهلوى و پيوستن به اقيانوس ملت ، بيعت با امام امت ، در هم شكستن توطئه هاى گوناگون دشمن بويژه مقابله با ضد انقلاب ، حضور گسترده ، مستمر و چشمگير چندين ساله ، در عرصه هاى حماسه و شرف ، حراست و دفاع از مرزهاى زمينى ، هوايى و دريايى و كيان نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران خود شاهدى صادق بر اين مدعاست .

در ماههاى خون و شهادت رهنمودهاى مدبرانه و حكيمانه رهبر فقيد انقلاب ، بر آگاهى دلاورمردان ارتشى نسبت به ماهيت ضد اسلامى و غير مردمى رژيم پهلوى افزود. در اين رهگذر فرمايشهاى حضرت امام وجدانهاى بيدار و فطرتهاى آلوده نشده ارتشيان را در سطوح مختلف به بيدارى مى خواند و زمينه را براى پيوستن آنان به انقلاب اسلامى و ملت بپا خاسته ايران مهيا مى كرد. امام خمينى ره در اين رابطه فرموده اند:

شما خيال مى كنيد ارتش دل خوشى دارد از اينها؟ كسى كه زمام همه ارتش را بدهد چهار نفر آمريكايى ، مستشار آمريكايى ، كه همه جهات در دست آنها باشد، اينها هم در تحت فشار باشند، اينها دل خوشى دارند؟..

...اگر كسى غيرتمند باشد دل خوشى نمى تواند داشته باشد، نبايد اينها همه ساكت باشند، اينها هم روابط بايد داشته باشد، بين احزاب و لشكريها، بين لشكريها و روحانيون . همه بايد با هم روابط داشته باشند و نقشه بكشند و براى زوال اين آدم .

اى سربازان غيور كه براى وطن و كشور خود فداكارى مى كنيد، بپاخيزيد، پيوند خود را با ملت عزيز استوار كنيد و كشور خود را از زبونى ذلت نجات دهيد و دست غارتگران را كوتاه كنيد و شرف و عزت را براى خود به يادگار بگذاريد و سعادت دو دنيا را بيمه كنيد(79)

سخنان گهربار كه از اعماق وجود رهبرى هوشمند و مشفق بر مى آيد لاجرم بر دلها مى نشست و محبت خود را در بين ارتشيان خداجوى مى گذاشت و بذر آگاهى و بيدارى را در دلهاى مستعد و حنيف آنها مى افشاند.


89

فرار روز افزون نظاميان از پادگانها، استنكاف و خوددارى از مقابله با مردم ، خلق جاويد لويزان همصدايى با مردم در راهپيمايى ها، رژه رفتن پرسنل نيروى هوايى روز 19 بهمن در محضر امام ره سرپيچى از دستورات فرماندهان طاغوت ، شركت در خنثى كردن كودتاى 21 بهمن و فرو ريختن دژهاى ستمشاهى و... از نتايج درخشان و ارزنده همان برخورد حكيمانه و خردمندانه حضرت امام ره ، با ارتش بود.

با پيروزى انقلاب اسلامى شكوهمند اسلامى و تحول و دگرگونى در بنيادها و معيارهاى ارزشى جامعه ، از مسائل مطرح در مجامع مختلف بخصوص ‍ نيروهاى مسلح اين بود كه انقلاب اسلامى و رهبر انقلاب اسلامى چه ديدگاهى نسبت به ارتش دارند و اصولا در نظام اسلامى تكليف نيروهاى مسلح كنونى چيست ؟

در چنين جو تاريك و مبهمى كه در فضاى جامعه و بخصوص اذهان نظاميان به وجود آمده بود و دشمنان كمين كرده انقلاب و به تبعيت از آنان دوستان ناآگاه ، نغمه شوم و خطرناك انحلال ارتش را سر داده بودند و ارتش ‍ در حساسترين شرايط حيات خود قرار گرفته بود، امام امت ره به عنوان بزرگترين حامى ارتش پاى در ميدان نهاد و نقشه دشمنان انقلاب را نقش بر آب نمود و طى پيامى ، با قاطعيت هر چه تمامتر، ضرورت حفظ ارتش را اعلام و در جهت انسجام ، يكپارچگى و وحدت ارتش فرمان تاريخى و مهمى را صادر فرمودند.

فرمان تاريخى حضرت امام خمينى ره در رابطه با ارتش :(80)

بسم الله الرحمن الرحيم

ملت شريف و مبارز ايران و فقهم الله تعالى . با اهداء سلام و سپاس از مجاهدت خستگى ناپذير شما ملت شجاع كه اهداف مقدس اسلام را تا آستانه پيروزى رسانديد و دست خيانتگران داخلى و خارجى را به خواست خداى بزرگ قطع كرديد؛ لازم است به تذكرات زير توجه نماييد.

1 - روز چهارشنبه 29 فروردين روز ارتش اعلام مى شود. ارتش محترم در اين روز در شهرستانهاى بزرگ با ساز و برگ به رژه بپردازند و پشتيبانى خود را از جمهورى اسلامى و ملت بزرگ و حضور خود را براى فداكارى در راه استقلال و حفظ مرزهاى كشور اعلام نمايند.

2 - ملت ايران موظفند از ارتش اسلامى استقبال كنند و احترام برادرانه از آنان بنمايند. اكنون ارتش در خدمت اسلام است و ارتش اسلامى است و ملت شريف لازم است آن را به اين سمت رسما بشناسند و پشتيبانى خود را از آنان اعلام نمايند. اكنون مخالف با ارتش اسلامى كه حافظ استقلال و نگهبان آن است جايز نيست . ما و شما برادرانه بايد براى حفظ و امنيت كشورمان كوشش كنيم . و به شرارت اشرار و اخلال مفسدين خاتمه دهيم .

3 - افراد ارتش موظفند در داخل ارتش حفظ نظم و سلسله مراتب و ضوابط را بكنند. توجه نمودن به اين مسائل موجب ضعف ارتش اسلامى مى شود و نظام را از هم مى پاشد. سربازان و درجه داران و افسران موظفند با ارتش به طور محبت و برادرى رفتار نمايند و از ديكتاتورى كه در رژيم طاغوت بود اجتناب نمايند. ارتش اسلامى بايد با حفظ سلسله مراتب و نظام صحيح اسلامى و اطاعت كامل زيردست از مافوق و رعايت كامل مافوق از زيردست ، اداره شود تخلف از اين امر ضد انقلاب است و مورد مؤ اخذه خواهد بود...

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

روح الله الموسوى الخمينى

28 فروردين 1358

پس از صدور اين پيام تاريخ ساز نيز ارتشيان در عمل ثابت كردند كه شايستگى حمايت و پشتيبانى امام امت ره را داشته و دارند و در اين رهگذر با خلق حماسه هاى عظيم و به ياد ماندنى در سالهاى پيروزى انقلاب اسلامى و پس از آن اوراق زرينى بر دفتر تاريخ سراسر حماسه قيام ملت ايران افزودند كه از جمله مى توان به همبستگى و همراهى با ملت انقلابى در آغاز حركت توفنده انقلاب اسلامى ، نقش اساسى و تعيين كننده و حضور درخشان و ارزشمند ارتش در رفع غائله گروهكها و ضد انقلاب در جاى جاى ميهن اسلامى ، هشت سال ايثار و جانبازى و دفاع مقدس در برابر هجوم همه جانبه استكبار جهانى و نيز فعاليت چشمگير در دوران بازسازى و نوسازى كشور اسلامى ، اشاره كرد.


90

ارتش و غائله كردستان 

انقلاب اسلامى ايران از همان آغاز، همواره در معرض توطئه ها و شرارتهاى استكبار جهانى و صهيونيسم بين الملل قرار داشته است و استعمارگران با طراحى و ايجاد آشوبهاى محلى و درگيريها قومى و ملى تلاش گسترده اى را در جهت ضربه زدن به پيكره نوپاى انقلاب آغاز كردند و به همين انگيزه شروع به تحريك گروهكهاى خود فروخته غرب باور و شرق گرا كردند و آنان را در طلب رؤ ياى خيالى تجزيه ايران به بهانه هاى واهى مسلح كردند و به سوى مناطق گوناگون كشور اسلامى گسيل داشتند تا شايد از اين رهگذر طرفى بسته و مانعى در برابر حركت رو به رشد انقلاب اسلامى ايجاد كنند.

كردستان از جمله مناطقى بود كه مدتى عرصه تاخت و تاز عمال شرق و غرب بود و توطئه هاى فراوانى توسط گروهكهاى فاسد و الحادى در اين منطقه شكل گرفت .

ارتش مردمى و اسلامى كه در آن زمان پشتيبانى همه جانبه و تاءييد رهبر عظيم الشاءن انقلاب و ملت ايران را همراه داشت ، آثار وجودى خود را به نمايش گذاشت و نقش انكارناپذير خويش را در عقيم كردن اين توطئه ها به تمامى جهان به اثبات رسانيد. پس از صدور فرمان حضرت امام ره مبنى بر اعزام ارتش كردستان و دفاع از حريم مقدس اسلام ، ارتشيان پاكباخته و شيفته انقلاب مشتاقانه به ستيز با مزدوران خود فروخته و وابستگان به شرق و غرب پرداختند؛ و در اين راه مقدس ، چه بسيار افسران ، درجه داران و سربازان دلاور جان خود را به اسلام و انقلاب تقديم كردند؛ و بدين ترتيب در تناورى نهال جوان انقلاب نقش مهم و حياتى خود را ايفا كردند.

ارتش و جنگ تحميلى 

پس از پيروزى انقلاب در حالى كه جمهورى اسلامى نوپاى اسلامى براى حل و فصل مشكلات بديهى اقتصادى و اجتماعى ناشى از يك انقلاب مردمى درگير مسائل عديده داخلى بود، دشمنان انقلاب كه از يك سو بشدت از پيروزى انقلاب ضربه خورده و از سوى ديگر در ايجاد اختلافات داخلى براى نابودى انقلاب اسلامى ناتوان مانده بود، به شكل ناجوانمردانه اى جنگى تحميلى گسترده اى را به ايران اسلامى تحميل كردند.

عراق كه عامل اصلى اين تجاوز آشكار و ابزار اجراى اين توطئه شوم بود با آغاز حركت اسلامى مردم ايران مترصد فرصتى بو تا با ديدن چراغ سبز استكبار جهانى به ايران اسلامى تجاوز كند. عامل مهمى كه دولتمردان بى كفايت عراق را در تجاوز به خاك ايران تشويق و ترغيب مى كرد، تجزيه و تحليلهاى ناشيانه اى بود كه دستگاههاى اطلاعاتى غرب از اوضاع داخلى ايران ارائه داده بودند. اين تحليلها از عدم ثبات در ارتش به دليل نابسامانى هاى موجود داخلى ، تزلزل فرماندهى ، عدم ثبيت انضباط، كاهش ‍ مدت سربازى از دو سال به يكسال ، تعويض پى در پى فرماندهان و... منشاء مى گرفت و در نتيجه سبب شده بود كه بر عدم توانايى ارتش در مقابله با تجاوز، حساب جديدى بگشايند.

به دنبال هجوم رژيم سفاك عراق به خاك ايران اسلامى با استفاده از دوازده لشكر و بهره گيرى از امكانات تسليحاتى پيشرفته غرب و شرق ، غيور مردان ارتش كفر ستيز اسلام بار ديگر مسؤ وليت خطير حراست و پاسدارى از كيان مقدس جمهورى اسلامى ايران را مشتاقانه پذيرا شدند و مردانه دوشادوش ‍ برادران پاسدار خود و خيل عظيم جان بر كفان بسيج موفق به دفع تجاوز و سركوب متجاوز شدند، و در اين راه پر فراز و نشيب ، شهداى گرانقدر را به اسلام تقديم كردند.

پيروزيهاى درخشان تاريخ هشت سال دفاع مقدس خود شاهد صادقى بر اين مدعا است ؛ پيروزيهايى كه با عمليات خوارزم (ميمك ) كه منجر به باز پس گيرى ارتفاعات ميمك و كنترل محورهاى نظامى مهمى گرديد آغاز شد و با عمليات ثامن الائمه با هدف شكستن حصر آبادان كه منجر به بازپس گيرى كليه مناطق اشغالى آبادان ( ذوالفقارى ، فياضيه ، ايستگاه هفت ، دارخوين و ميدان تير آبادان ) شد، سرآغازى براى عملياتهاى درخشان آينده گرديد و به دنبال آن عمليات طريق القدس (آزاد سازى بستان )، عمليات فتح المبين (آزاد سازى مناطقى به وسعت دو هزار كيلومتر مربع ، در منطقه عمومى دزفول ) و سرانجام عمليات بيت المقدس كه با انجام آن در سه مرحله شهرهاى خرمشهر، هويزه و پادگان حميد از لوث وجود دشمنان پاكسازى شد و بيش از هزار كيلومتر مربع از خاك ميهن اسلامى از تسلط اجانب آزاد گرديد.


91

نيروهاى سه گانه ارتش جمهورى اسلامى ايران در طول هشت سال دفاع مقدس آنچه در توان داشتند براى دفع تجاوز و كسب پيروزى و افتخار انجام دادند.

رزم بى امان نيروى هوايى ارتش ، خسارت و تلفات عمده اى بر متجاوزان وارد آورد و در تغيير مسير اوليه نبرد به سوى جمهورى اسلامى ايران نقش ‍ به سزايى داشت . همچنين نيروى دريايى با حضورى چشمگير و دليرانه ، اجازه هيچ گونه عملياتى را در آبهاى نيلگون خليج فارس به متجاوزان نداد. نيروى زمينى نيز از ابتداى جنگ تحميلى تا پايان آن به طور مستمر درگير مبارزه با دشمن بود و در كسب پيروزيهاى پرافتخار و ثبت عمليات غرور آفرين نظامى سهم مؤ ثرى داشت . نيروهاى سه گانه ارتش در طول جنگ تحميلى مجموع تواناييها و استعدادهاى بالقوه خود را بازيافتند و نشان دادند كه نيروهاى كارآمد، پرافتخار و پرقدرت هستند و آمادگى انجام هر ماءموريتى را دارند. و شاهد ثابت اين امر واقعيتى است كه حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى رهبر معظم انقلاب اسلامى و فرماندهى كل قوا در ديدار فرماندهان و پرسنل ارتش بر آن تاءكيد فرمودند:

اگر ارتشى در دنيا باشد كه جنگ را در ميدانهاى واقعى نبرد تجربه نكند اين ارتش يك ارتش واقعى نيست . لااقل يك ارتش سرافراز نيست اما آن ارتشى كه جنگ را با پوست و استخوان خود آن هم نه يك روز و دو روز، بلكه بيش از هشت سال لمس مى كند اين يك ارتش واقعى و آبرومند و سرافراز است .

رهبر معظم انقلاب اسلامى همچنين فرمودند:

نبرد ارتش ما نه براى افزون طلبى ، بلكه براى دفاع از كشور، اسلام و انقلاب بوده است .

ارتش جمهورى اسلامى ايران در اجراى ماءموريت و وظايف الهى خود شهداى بسيارى از تقديم اسلام كرد.شهيدان گرانمايه اى كه در اجراى فرمان حق و در طلب قسط قيام كردند و به مصاف با اصحاب شيطان برخاستند و با تيغ ستم سوز خود لاشه ظلمانى كفر را از هم شكافتند و پاى بر حلقوم كفار فشردند.

دلاورانى چون نامجو، فلاحى ، فكورى كلاهدوز، اقارب پرست ، آبشناسان ، شهرام فر، شيرودى ، كشورى ، بابايى و ستارى شهيدانى جاويد از خيل كاروانيان شهر شهادتند، كه جلوه جمال حق در صحيفه ضميرشان منقش ‍ بود و شعار سراپا شعور الله اكبر ورد زبانشان ، اينان نمونه هايى هستند از مردان برجسته اى كه حسين حسين گويان سرود شهادت سر دادند و راه از اين جهان ظلمانى برگرفتند و به آن سراى ربانى رسيدند.

راهشان پر رهرو باد


92

رويدادهاى ارديبهشت سالروز درگذشت اقبال لاهورى

اول ارديبهشت 1317 / 21 آوريل 1938 

محمد اقبال لاهورى شاعر بلند آوازه پاكستانى از اهالى پنجاب هندوستان مى باشد كه در 22 فوريه 1873 ميلادى مطابق با 1289 ه‍ق شمسى در شهر سيالكوت (81) در خانواده محترم و متوسطى از نظر طبقه اجتماعى چشم به جهان گشود. جد اقبال ، محمد رفيق كه كه يكى از ساكنان قريه لوى هار بود به اتفاق سه برادرش از كشمير زادگاه آباء و اجدادى خويش هجرت كرد و در شهر سيالكوت ساكن شد او كه شغل بازرگانى داشت بسيار متدين بود.

اقبال در دوران تحصيل در دبستان ، استعداد خاصى از خود نشان داد و بدين جهت به دريافت جوايزى نيز نايل گرديد.

او در دوران تحصيل ، توجه به يكى از دوستان بزرگ پدرش ( مير حسين ) شمس العلماء را كه دانشمند و محققى توانا بود و به شغل معلمى اشتغال داشت ، به خود جلب كرد. از آنجايى كه اقبال داراى فكر متعهد و ذهن وقاد و ظرفيت كافى و وافى بود و با احراز حداكثر موفقيت ، سرآمد امثال و اقران شد. در همان اوقات تحصيل مربى اش نه فقط او را به سرودن اشعار تشويق كرد، بلكه به او توصيه نمود كه به جاى اينكه به سبك و اسلوب محلى بنويسد، بهتر آن است كه به زبان اردو بنويسد.

اقبال پس از طى دوره دبستان وارد دوره متوسطه شد و در همين اوقات بود كه بعضى از اشعارش را كه بيشترشان غزل بود براى تصحيح نزد شاعر معروف اردو زبان متخلص به داغ مى فرستاد. داغ پس از چند مرتبه تصحيح اشعار وى صريحا نوشت كه اشعار اقبال محتاج به رسيدگى و تصحيح نيست .

اقبال به سال 1895 م . اولين امتحان دانشگاهى را پس از طى دوره كالج برگزار كرد. سرانجام براى كسب تحصيلات عاليتر رهسپار لاهور شد و همان طور كه آرزومند بود شالوده و اساس پروفسورى خودش را در اين شهر ريخت (اقبال در اين هنگام بيست و دو ساله و فعال بود).

مقارن همين اوقات لاهور به سرعت رو به توسعه و ترقى گذاشته بود و مى رفت كه مركز فرهنگى عظيمى قرار گيرد. در آن هنگام زبان اردو جانشين زبان فارسى شده بود و براى ترويج اين زبان چندين محفل اردوى تاسيس ‍ شده بود.

اقبال در يكى از جلسات يك انجمن ادبى در لاهور، منظومه معروف خود (به زبان اردو) كه راجع به هيماليا بود را قرائت كرد. اين منظومه در ماه آوريل 1901 در يكى از جرايد كثير الانتشار اردو به نام مخزن منتشر شد. همين امر موجب شد كه اقبال در سراسر محافل ادبى كشور شناخته شود.

اقبال در شهر لاهور تحت نفوذ سرآرنولد(82)قرار گرفت و طولى نكشيد كه او مواهب و امتيازات قلب و فكر اقبال را كشف كرد و در سال 1987 م . تحت تعليم و ارشاد وى موفق به اخذ درجه فوق ليسانس شد. اقبال از اورينتال كالج لاهور به منظور تحصيل و تكميل فلسفه وارد دانشكده دولتى شد. در اين زمان مقام اقبال به عنوان يك شاعر معروف و مشهور به شبه قاره هند و پاكستان كاملا تثبيت شده و اولين كتابش را درباره اقتصاد به زبان اردو تاءليف و منتشر كرده بود.

اقبال به توصيه سرآرنولد به سال 1905 براى كسب تحصيلات عاليتر عازم اروپا شد. اقامت او در اروپا سه سال به طول كشيد، و در اين مدت در رشته هاى فلسفه و حقوق تحصيل كرد.

اقبال در دانشگاه كمبريج براى اخذ درجه دكترا رساله اى به نام توسعه و تكامل ماوراء الطبيعه در ايران تهيه و تقديم كرد. بعدا طى مدت كوتاهى زبان آلمانى را نيز فرا گرفت و دانشگاه مونيخ نيز به مناسبت همان تاءليف سابق الذكر مقام استادى در فلسفه را به وى اعطا كرد.

او در ماه اوت سال 1908 به وطن خود مراجعت كرد. پس از بازگشت به لاهور براى تدريس فلسفه و تعاليم ادبيات انگليسى وارد دانشكده دولتى شد و ضمنا براى تدريس فلسفه و تعاليم ادبيات انگليسى وارد دانشكده دولتى شد و ضمنا به شغل وكالت نيز مشغول گرديد اما بعدها از شغل استادى دست كشيد و همان كار وكالت را پيگيرى كرد، در نتيجه مسؤ وليت سنگينى بر عهده گرفت . از سال 1908 تا سال 1934 علاوه بر شغل وكالت در دادگسترى كه با كمال امانت و دقت آن را انجام مى داد مسئوليتهاى گوناگونى از جمله شاعرى و نويسندگى تا فعاليتهاى سياسى را بر عهده داشت . از سال 1934 علاوه بر شغل وكالت در دادگسترى كه با كمال امانت و دقت آن را انجام مى داد مسئوليتهاى گوناگونى از جمله شاعرى و نويسندگى تا فعاليتهاى سياسى را بر عهده داشت . از سال 1934 به انواع بيماريها از جمله گوش درد و چشم درد گرفتار آمد و در سال 1937 بيمارى و كسالتش بيشتر شد.


93

و از 25 مارس 1938 ناراحتيهاى جسمانيش شدت گرفت و با وجود معالجات مدام و مستمر و پرستارى دوستانش روز 21 آوريل 1938 برابر با اول ارديبهشت 1317 در سن شصت و چهار سالگى به درود حيات گفت .

استاد علامه شهيد مطهرى درباره اقبال مى نويسد:(83) 

در خارج از جهان عرب برخى مصلحان كه بتوان آنها را قهرمان ناميد كم و بيش ظهور كردند. اقبال لاهورى را قطعا يك قهرمان اصلاح در جهان اسلام بايد به شمار آورد كه انديشه هاى اصلاحيش از مرز كشور خودش هم گذشت .

اقبال مزايايى دارد و نواقصى .

از جمله مزاياى اقبال اين است كه فرهنگ غرب را مى شناخته است و با انديشه هاى فلسفى و اجتماعى غرب آشنايى عميق داشته تا آنجا كه در خود غرب به عنوان متفكر و يك فيلسوف به شمار آمده است .

ديگر اينكه با همه آشنايى و شناسايى فرهنگ غرب ، غرب را فاقد يك ايدئولوژى جامع انسانى مى دانسته است ، بر عكس معتقد بوده است كه مسلمانان تنها مردمى هستند كه از چنين ايدئولوژى برخوردار و بهره مندند. لهذا اقبال در عين دعوت به فراگيرى علوم و فنون غربى ، از هرگونه غربگرايى و شيفتگى نسبت به ايسم هاى غربى مسلمانان را برحذر مى داشت . اقبال مى گويد:

مثاليگرى اروپا هرگز به صورت عامل زنده اى در حيات آن در نيامده ، و نتيجه آن پيدايش من سرگردانى است كه در ميان دموكراسيهاى ناسازگار با يكديگر به جستجوى خود مى پردازد كه كار منحصر آنها بهره كشى از درويشان به سود توانگران است . سخن مرا باور كنيد كه اروپاى امروز بزرگترين مانع در راه پيشرفت اخلاق بشريت است . از طرف ديگر مسلمانان مالك انديشه ها و كمال مطلوبهاى نهايى مطلق مبتنى بر وحى مى باشند كه چون از درونى ترين ژرفاى زندگى بيان مى شود، به ظاهرى بودن آن رنگ باطنى مى دهند.(84)

مزيت ديگر اقبال اين است كه در ذهن خود درگيريهايى كه محمد عبده گرفتار آن بوده داشته است . يعنى يافتن راه حلى كه مسلمانان بدون آنكه پا روى حكم يا اصول اسلام بگذارند مشكلات سياسى و اقتصادى و اجتماعى زمان خود را حل كنند. از اين رو درباره مسائلى از قبيل اجتهاد، اجماع و امثال اينها زياد مى انديشيده است . اقبال اجتهاد را موتور حركت اسلام مى شمارد.

از جمله مزاياى اقبال اين است كه برخلاف ساير پرورش يافتگان فرهنگ غرب شخصا معنويت گرا است و از بعد روحى عرفانى و اشراقى نيرومندى برخوردار است . از اين رو براى عبادت و ذكر و فكر و مراقبه و محاسبة النفس و بالاخره سير و سلوك و معنويت و آنچه امروز آن را درونگرايى مى خوانند و احيانا تخطئه مى نمايند ارزش فراوان قايل است و از جمله مسائلى كه در احياء فكر دينى طرح مى كند اين مسائل است . اقبال احياء فكر دينى را بدون احياء معنويت اسلامى بى فايده مى شمارد. مزيت ديگر او اين است كه تنها مرد انديشه نبوده ، مرد عمل و مبارزه هم بوده است . عملا با استعمار درگيرى داشته است . اقبال يكى از پايه گذاران و مؤ سسان كشور اسلامى پاكستان است .

مزيت ديگر اقبال قدرت شاعرى او است ، قدرتى كه در خدمت اهداف اسلامى او قرار گرفته است . اقبال از نوع شاعرانى است كه كواكبى آنها را ستود.

از قبيل كميت اسدى و حسان بن ثابت انصارى و دعبل بن على خزاعى .

سرودهاى انقلابى اقبال كه به زبان اردو بوده ، به عربى و فارسى ترجمه شده و همچنان اثر حماسه آفرين و هيجان آور خود را حفظ كرده است .

اقبال با آنكه به طور رسمى مذهب تسنن دارد، به اهل بيت پيغمبر علاقه و ارادتى خاص دارد و به زبان فارسى اشعارى انقلابى و آموزنده در مدح آنها سروده كه گمان نمى رود در ميان همه شاعران شيعى مذهب فارسى زبان بتوان نظيرى برايش پيدا كرد، به هر حال شعر براى اقبال هدف نبود، وسيله بوده است ، وسيله بيدارى و آگاهى امت مسلمان .


94

اقبال فلسفه اى دارد كه آن را فلسفه خودى مى نامد. او معتقد است كه شرق اسلامى هويت واقعى خود را كه هويت اسلامى است از دست داده و بايد آن را بازيابد. اقبال معتقد است همان طور كه فرد احيانا دچار تزلزل شخصيت و يا گم كردن شخصيت مى شود، از خود فاصله مى گيرد و با خود بيگانه مى گردد، غير خود را به جاى خود مى گيرد و به قول مولانا كه اقبال سخت مريد و شيفته او و تحت تاءثير جاذبه قوى او است در زمين ديگران خانه مى سازد و به جاى آنكه كار خود كند كار بيگانه مى كند، جامعه نيز چنين است . جامعه مانند فرد، روح و شخصيت دارد؛ مانند فرد احيانا دچار تزلزل شخصيت و از دست دادن هويت مى گردد؛ ايمان به خود را و حس ‍ احترام به ذات و كرامت ذات را از دست مى دهد و يكسره سقوط مى كند. هر جامعه اى كه ايمان به خويشتن و احترام به كيان ذات و كرامت ذات خويشتن را از دست بدهد محكوم به سقوط است .

اقبال معتقد است كه جامعه اسلامى در حال حاضر در برخورد با تمدن و فرهنگ غربى دچار تزلزل شخصيت و از دست دادن هويت شده است . نخستين كار لازمى كه مصلحان بايد انجام دهند بازگرداندن ايمان و اعتقاد اين جامعه به خود واقعى او، يعنى فرهنگ و معنويت اسلامى است و اين است فلسفه خودى .

اقبال در اشعار و مقالات و سخنرانيها و كنفرانسهاى خود همواره كوشش ‍ دارد مجدها، عظمتها، فرهنگها، لياقتها، شايستگيهاى اين امت را به ياد آورد و بار ديگر او به به خودش مؤ من سازد. اينكه اقبال ، قهرمانان اسلامى را از لابلاى تاريخ بيرون مى كشد و جلو چشم مسلمانان قرار مى دهند به همين منظور است از اين رو، اقبال حق عظمين بر جامعه اسلامى دارد.

اقبال اندكى مانند سيد جمال ، و نه در حد او، شعاع انديشه و فعاليتهاى اصلاحيش از مرزهاى كشور خودش گذشته و كم و بيش در همه جهان اسلام اثر گذاشته است .

نقصى كه در كار اقبال است ، عمده در دو چيز است : يكى اينكه با فرهنگ اسلامى عميقا آشنا نيست . با اينكه به مفهوم غربى واقعا يك فيلسوف است ، از فلسفه اسلامى چيز درستى نمى داند، اظهار نظرهاى اقبال كه از مسائل مهم الهيات است و همچنين فلسفه او درباره ختم نبوت كه به جاى آنكه ختم نبوت را اثبات كند و به ختم ديانت منتهى مى شود كه خلاف منظور و مدعاى خود اقبال است ؛ دليل ، ناآگاهى اقبال از فلسفه اسلامى است ، همچنان كه در زمينه ساير علوم و معارف اسلامى نيز مطالعاتش ‍ سطحى است .

اقبال با آنكه سخت شيفته عرفان است و روحش روح هندى و اشراقى است و بعلاوه سخت مريد مولانا است ، عرفان اسلامى را در سطح بالا نمى شناسد و با انديشه هاى غامض عرفان بيگانه است .

نقص ديگر كار اقبال ، اين است كه بر خلاف سيد جمال ، به كشورهاى مسافرت نكرده و از نزديك شاهد اوضاع جريانها و حركتها و نهضتها نبوده است و از اين رو در ارزيابيهاى خود درباره برخى شخصيتهاى جهان اسلام و برخى حركتهاى استعمارى در جهان اسلام دچار شخصيتهاى جهان اسلام و برخى حركتهاى استعمارى در جهان اسلام دچار اشتباهات فاحش ‍ شده است .

اقبال در كتاب احياى فكر دينى در اسلام نهضت وهابيگرى را در حجاز، و جنبش بهائيت را در ايران (85) و قيام آتاتورك را در تركيه ، اصلاحى و اسلامى پنداشته ، همچنان كه در اشعار خود برخى ديكتاتورهاى چكمه پوش ‍ كشورهاى اسلامى را ستوده است . اين خطاها بر اقبال مسلمان مصلح مخلص نابخشودنى است .

فعاليتهاى سياسى اقبال 

نبوغ جامع الاطراف اقبال حكم مى كرد كه توجهش را به سياست نيز معطوف دارد؛ به همين مناسبت در سال 1927 دوستان وى وادارش كردند تا عضويت مجلس قانونگذارى پنجاب را بپذيرد، بدين مناسبت به عضويت مجلس شوراى ايالتى انتخاب شد. در همان سال در كميسيون سيمون كه به منظور طرح نقشه اصلاحات سياسى براى شبه قاره هند و پاكستان تشكيل شده بود، سوگند وفادارى ياد كرد. در سال 1930 به رياست جلسه ساليانه حزب مسلم ليگ انتخاب شد. در سالهاى 1931 و 1932 در كنفرانسهاى ميزگرد كه به منظور طرح نقشه هاى سياسى براى شبه قاره هندوستان تشكيل مى شد شركت كرد. در سال 1932 نيز به رياست جلسه ساليانه حزب ليگ انتخاب شد و خطابه پر معنى و تكان دهنده اى ايراد كرد.


95

تنها عاملى كه اقبال را به شركت در سياست وارد كرده بود، همانا عشق او به آزادى بو، وى عقيده داشت كه شخصيت بشر فقط در محيط آزاد مى تواند رشد كند و بدين جهت مى كوشيد تا حقوق اوليه بشرى براى همه ملتها و همه مردم جهان ، بدون توجه به نژاد يا مذهب يا طبقه خاص تاءمين شود.


96

آثار و كتابهاى اقبال لاهورى 

1 - كتاب اسرار و رموز:

الف : اسرار خودى

رمز اقبال در اينجاست . اسرار خودى پايه و اساس پيام اقبال است . اين پيام بعد از چهل سالگى در جان اقبال شگفت .

اقبال در وهله اول مى خواهد افراد انسان را بيدار كرده متوجه (خود) سازد. از همين جا نظريه خود اقبال آغاز مى شود. او نه صوفى بوده و نه فيلسوف نظريه اش كه اساس مكتب تربيتى او را تشكيل مى دهد در حقيقت ناشى از روح ديانت ، خاصه قرآن كريم است .

اقبال مى خواهد شمشير لااله الاالله را در درون مسلمان بكارد و خودى آنها را بيدار كند.

البته نظريه خودى مولانا نه تنها در كتاب اسرار خودى بلكه در سراسر آثار او مطرح مى شود.

ب - رمز بيخودى :

قسمت دوم كتاب اسرار و رموز به رموز بيخودى اختصاص دارد.

در اينجا مولانا بعد از آنكه خود را جلا مى دهد و درخشان مى سازد رموز بيخودى را به سالك مى آموزد.

به طور كلى مولاناى لاهور، در اسرار خودى افراد، با جهان بينى صحيح دينى بار مى آورد. در رموز بيخودى جامعه ايده آل خود را بر اساس (نبوت و تعاليم اسلامى ) بنا مى سازد و در پايان اسرار و رموز، خلاصه مطالب مثنوى را در تفسير بديع سوره اخلاص بيان مى كند.

2 - زبور عجم :

در دو بخش و حاوى انواع مختلف شعر است . زبور عجم در سال 1932 چاپ شده است .

الف - گلشن راز جديد

مولانا لاهورى در اين كتاب ، كه قسمتى از زبور عجم است ، 9سؤ ال مطرح كرده و بدانها پاسخ فرموده است و در همين كتاب مولانا رمز انا الحق را گشوده و از هند و ايران رازها گفته است .

ب - بندگى نامه : آخرين قسمت مزبور عجم ، بندگى نامه نام دارد.

3 - پيام مشرق :

اين كتاب را اقبال در جواب ديوان غربى گوته شاعر و متفكر آلمانى سروده است .

افكار و مى باقى :

قسمت دوم كتاب پيام مشرق ، حاوى انواع شعر از قطعه و غزل و مثنوى و غيره است . قسمت بعدى كتاب چند غزل ناب تحت عنوان مى باقى آمده است .

نقش فرنگ :

آخرين قسمت كتاب پيام مشرق نقش فرنگ نام دارد كه پس از ذكر حقايقى چند كتاب را با اين دو بيتى به پايان برده است :

چه خوش بودى اگر مرد نكويى زبند باستان آزاد رفتى

اگر تقليد بودى شيوه خوب پيمبر هم ره اجداد رفتى

4 - جاويد نامه :

چهارمين كتاب اقبال مى باشد كه به سال 1932 منتشر شده است . اين كتاب ، به زبان ايتاليايى ترجمه شده است .

جاويد نامه حاوى دقيق ترين و لطيف ترين افكار عرفانى و نظرات سياسى و اجتماعى اقبال و بهترين معرفت وسعت نظر، ظرافت انديشه و طبع لطيف و شعر بديع اقبال مى باشد.

5 - پس چه بايد كرد؟

پنجمين كتاب اقبال ، پس چه بايد كرد اى اقوام شرق ؟ به ضميمه ، كتاب مسافر است كه در سال 1934 منتشر شده است . اين مثنوى ارائه طريقى است به اقوام شرق .

6 - مسافر:

كتاب مسافر يادگار سفر مولاناى لاهور در افغانستان است . اين كتاب بهترين معرفت تاءثرات او از اين سفر است و بلند نظرى و عشق و علاقه قلبى او را به ملل مسلمان خاصه (ايران و افغانستان ) به خوبى نشان مى دهد.

7 - ارمغان حجاز:

آخرين كتاب اقبال ارمغان حجاز مى باشد كه پس از رحلت مولانا منتشر شده است . ارمغان حجاز حاوى دوبيتى هايى است كه گوياى نظرات سياسى ، اجتماعى ، تربيتى ، دينى و روحانى مولاناست .

علاوه بر كتابهاى فوق ، مولاناى لاهور سه كتاب شعر نيز به زبان اردو دارد.

تشكيل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى 

﴿و اعدوا لهم مااستطعتم من قوة (86)

سپاه پاسداران كه ركنى بزرگ در پيروزى انقلاب اسلامى است ، با اقتدا به مولاى خود سيد مظلومان عليه الصلوة و السلام ، نجاتبخش ملت ايران و اسلام عزيز از شبهاى تاريك و ظلمانى ستمشاهى بوده و در پاسدارى از انقلاب و هدفهاى آن عاملى مؤ ثر و ركنى ركين بوده و هست


97

نهاد مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ، به حق از بزرگترين سنگرهاى دفاع از ارزشهاى الهى نظام ما بوده و خواهد بود.

من سپاه پاسداران را بسيار عزيز و گرامى مى دارم چشم من به شماست ، شما هيچ سابقه اى جز سابقه اسلامى نداريد.

من به طور جد و اكيد مى گويم كه انقلاب و جمهورى اسلامى و نهاد مقدس سپاه پاسداران اسلامى كه به حق از بزرگترين سنگرهاى دفاع از ارزشهاى الهى نظام ما بوده و خواهد بود، به وجود يكايك شما (پاسداران ) نيازمند است .

حضرت امام خمينى ره

سپاه پاسداران در سايه روحيه انقلابى و معنويتى كه از سرچشمه جوشان دل منور و روح مصفاى آن امام عارفان و قدوه صالحان پيوسته مى جوشيد و بيش از همه ، جوانان رزمنده و خالص سپاه و بسيج را سيراب مى كرد، توانست نقش تعيين كننده اى را در دفع حمله ايادى استكبار به جمهورى اسلامى ايفا كند و در كنار ارتش و با به كارگيرى بسيج مردمى ، درس تلخى به دشمنان اسلام بدهد و حفظ و استمرار نظام جمهورى اسلامى را تضمين كند.

...سپاه پاسداران انقلاب اسلامى كه مولود مبارك انقلاب اسلامى است ، در همه جهان پس از صدور اسلام پديده بى سابقه اى است . اين پديده در حقيقت ، مظهر عينى و مجسمى است براى شعارهاى انقلاب اسلامى ، شعار ايستادگى در مقابل همه قدرتهاى بزرگ با سلاح اتكال به خدا، شعار غلبه خون بر شمشير و شعار حركت براى نجات مستضعفان و از همين رو است كه سلطه هاى بزرگ در سراسر جهان با چشم انزجار و نفرت ، بدين پديده الهى مى نگرد چنانكه به انقلاب اسلامى .

سپاه پاسداران نور چشم و عضو اصلى انقلاب است چرا كه از بطن انقلاب روييده ، رشد كرده و رو به كمال است .

برجستگى سپاه ، در همراهى سلحشورى نظامى با خلوص معنوى بوده و همه موفقيتها از هماهنگى اين دو ناشى شده است ؛ و اين عنصر اصلى كه صفت مجاهدان جليل القدر صدر اسلام و پايه گذاران افتخارات تاريخى اسلام ، همواره بايد در سپاه پاسداران حفظ شود

مقام معظم رهبرى و فرماندهى كل قوا

حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى

اصل 150 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران :

سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ايران كه در نخستين روزهاى پيروزى اين انقلاب تشكيل شد، براى ادامه نقش خود در نگهبانى از انقلاب اسلامى و دستاوردهاى آن پابرجا مى ماند. حدود وظايف و قلمرو مسؤ وليت اين سپاه در رابطه با وظايف و قلمرو مسؤ وليت نيروهاى مسلح ديگر با تاءكيد بر همكارى و هماهنگى برادرانه ميان آنها به وسيله قانون تعيين مى شود.

تشكيل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى : 

در نخستين روزهاى پيروزى انقلاب اسلامى در سال 1357 بنا به فرمان بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران حضرت امام خمينى ره به جوانان غيور و انقلابى ايران اسلامى ، عده اى از دلسوختگان راستين و پيروان صديق ولايت فقيه گرد هم جمع شدند و نهاد مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامى را پى ريزى كردند.

شايد در آن روزهاى نخست كه هدف سپاه پاسدارى از انقلاب اسلامى و دستاوردهاى آن طرح مى كردند، تصور نمى رفت كه چه مسؤ وليت سنگين و رسالت خطيرى به عهده اين تشكيلات تازه تاءسيس خواهد بود؛ اما از آنجا كه محرك حضور در اين نهاد خدمت بى شائبه به انقلاب اسلامى و اطاعت محض و عاشقانه از مقام والاى ولايت فقيه بود جملگى به عنوان بازوى توانمند ولايت فقيه ، خويشتن را براى هر نوع ماءموريت محوله آماده كرده بودند.

حضرت امام خمينى ره در دوم ارديبهشت سال 1358 طى فرمانى به شوراى انقلاب اسلامى رسما تاءسيس اين نهاد مقدس را اعلام كردند و شوراى انقلاب با تاءسيس شوراى فرماندهى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى گام اساسى را در جهت سازماندهى اين نهاد برداشت .

سپاه در دوران تشكيل ، صرفا نيروى شهرى به حساب مى آمد كه با توجه به شرايط خاص در جامعه و پراكندگى قواى انتظامى ، ماءموريت حفظ نظم و امنيت عمومى را عهده دار شده بود. در آن روزها، عده پيوستگان به سپاه اندك بود و اكثر علاقمندان به انقلاب جذب تشكيلات و نهادهاى ديگر شده بودند و عمدة در كميته هاى انقلاب اسلامى به پاسدارى از انقلاب برخاسته و سعى در صيانت آن داشتند.


98

كمى اين عده سپاهيان پرانگيزه نقطه ضعف محسوب نمى شد و عموم برادران سپاهى گوش به فرمان حضرت امام ره آماده اجارى فرامين ولى فقيه خويش بودند.

اگرچه سپاه هويتى نظامى دارد اما نظاميگرى در واقع يك بعد از ابعاد هويت مقدس ، اين نهاد مكتبى و مردمى است .

سپاه نهادى نظامى در جهت اهداف و آرمانهاى والاى انقلاب اسلامى است و نامگذارى سالروز ولادت سالار شهيدان به نام روز پاسدار از اين جهت است كه سپاه آرمانى بزرگ و مقدس دارد كه حفاظت و نگهبانى از نظام و حكومتى است كه بر اساس اسلام ناب محمدى صلى الله عليه وآله برپا شده است و داعيه تحقق نسبى آن را در جهان امروزى دارد و دامنه اين آرمان تا زمان حكومت عدل جهانى امام مهدى عج نيز گسترده است و بدين لحاظ سپاه در افقى فرازمند، داراى آرمانهاى مكتبى ، انسانى و جهانشمول است كه بايد هميشه حركت خود را بدان سوى جهت دهد.

از طرف ديگر ايثار و فداكارى براى حفظ نظام مقدس جمهورى اسلامى و دستاوردها و اصول آن ، آرمانى است كه سپاه با درس آموزى از حماسه حسينى ، آن را خط مشى اصلى قرار داده است .

از اين نگاه ، سپاه حسينى و عاشورايى است و همواره آماده است براى حفظ نظامى مقدس رسول الله ناب محمدى صلى الله عليه وآله فداكارى كند با جان و هستى خود و نگاهبانى از آن ، بكوشد.

سپاه همچون حضرت اباالفضل العباس عليه السلام كه مطيع محض رهبر و امام خويش بود و به منزله بازوى امام حسسين عليه السلام مى شد، بازوى مقام عظماى ولايت و رهبر بزرگوار خويش مى باشد. تحقق اين هويت مكتبى و آرمان الهى ، بدون ارتباط با مقام ولايت ، امرى ناشدنى است .

سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با اين پشتوانه عظيم الهى و مكتبى ، باضافه نيروى انسانى مخلص ، فداكار، آگاه ، معتقد و متعهد به مبانى اسلام ، مكتب به ولايت با بهره گيرى از سالها تجربه ، تخصص و بينش فنى ، امروز به صورت مجموعه اى است چون بنيان مرصوص كه انقلاب و نظام اسلامى را مانند دژى نفوذناپذير در برگرفته است و از هر خطر و توطئه اى مصونيت مى بخشد.

اكنون سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با سه بعد بسيار قوى يعنى ابعاد معنوى ، نظامى و علمى ، تحقق بخش امر خداى تعالى در قرآن است كه فرمودند:

﴿و اعدوا لهم مااستطعتم من قوة و من رباط الخيل ترهبون به عدوالله و عدوكم ... (87)

هر چه مى توانيد براى مقابله با دشمن آماده كنيد و تجهيز شويد تا بدين وسيله دشمنان خدا و دشمنان خود را بترسانيد و...

سپاه با چنين بنيه معنوى و مادى چشم اندازى بس روشن پيش رو دارد كه عبارت از حفظ نظام مقدس جمهورى اسلامى و كشور، و نيز تلاش و زمينه سازى براى حكومت بزرگ منجى بشريت حضرت بقية الله اروحنا فدا مى باشد.

وظايف سپاه در بدو تشكيل : 

شوراى فرماندهى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى در اولين اطلاعيه خود در 16 ارديبهشت 1358 وظايف كلى سپاه را به شرح زير اعلام كرد:

1 - كمك به اجراى امور انتظامى ، امنيتى و كنترل تعقيب و دستگيرى عناصر ضد انقلاب .

2 - مبارزه مسلحانه عليه جريانهاى مسلحانه ضد انقلاب .

3 - دفاع در برابر حملات و اشغالگرى هاى عوامل يا قواى بيگانه در داخل كشور.

4 - همكارى و هماهنگى مؤ ثر با نيروهاى مسلح جمهورى اسلامى ايران مطابق آيين نامه هاى مربوطه .

5 - تربيت و آموزش اخلاقى ، ايدئولوژيكى - سياسى و نظامى كادرهاى سپاه .

6 - كمك در اجراى دستورات انقلاب اسلامى و دادگسترى دولت جمهورى اسلامى .

7 - حمايت از نهضتهاى رهايى بخش و حق طلبانه مستضعفين جهانى تحت نظارت رهبرى انقلاب .

8 - مشورت و استفاده از نيروهاى انسانى و تخصص سپاه به هنگام بروز بلايا و حوادث غير مترقبه و كمك به پيشبرد طرحهاى عمرانى دولت جمهورى اسلامى ايران ، به منظور استفاده هر چه بيشتر از نيروى پاسداران .


99

اولين پيام حضرت امام خمينى ره به مناسبت روز پاسدار. 

حضرت امام خمينى ره در سوم شعبان سال 1399 برابر با هفتم تير ماه 1358 پيامى به مناسبت ولادت امام حسين ع فرستادند و در اين پيام سوم شعبان را روز پاسدار ناميدند.(88)

بسم الله الرحمن الرحيم

روز مبارك سوم شعبان المعظم را كه روز طليعه پاسدار و پاسدارى از مكتب مترقى اسلام است به عموم هم ميهنان و بخصوص پاسداران انقلاب اسلامى تبريك عرض و بحق بايد اين روز معظم را روز پاسدار بناميم روز ولادت با سعادت بزرگ پاسدار قرآن كريم و اسلام عزيز است ، پاسدارى كه هرچه داشت ، در راه هدف اهدا كرد و اسلام عزيز را از پرتگاه انحراف رژيم طاغوت بنى اميه نجات داد... اگر فداكارى پاسداران عظيم الشاءن اسلام و شهادت جوانمردانه پاسداران و اصحاب فداكار او نبود، اسلام در خفقان رژيم بنى اميه و رژيم ظالمانه آن وارونه معرفى مى شد و زحمات نبى اكرم ص و اصحاب فداكارش به هدر مى رفت .

هان اى پاسداران عصر حاضر و انقلاب اسلامى ! به امام امت و پاسداران قرآن كريم و اسلام عزيز اقتدا نموده ، حق پاسدارى از انقلاب اسلامى را به خوبى ادا كنيد و از اين منصب بزرگ كه منصب انبياى عظام و اولياى خداوند تعالى است به خوبى حفاظت كنيد...


100

فعاليتهاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى 

سپاه از بدو تشكيل با وجود مشكلات فراوان ، در فعاليتهاى بزرگ و مهمى شركت داشته است كه اهم اين فعاليتها عبارتند از:

1 - سپاه در كردستان

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى و اوج گيرى دسيسه هاى دشمنان و گروهكهاى محارب و ضد انقلاب در نقاطى چون خوزستان ، گنبد و كردستان ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ، ضرورت حضور خود را در اين نقاط به خوبى تشخيص داد و در جهت فتنه بسيج شد و هنگامى كه شورشهاى مسلحانه در نقاط كوهستانى و صعب العبور نواحى كردنشين متمركز شد، سپاهيان پاسدار نيز براى حضور دراز مدت در آن نقاط آماده شدند و به صورت جدى مقابل اشرار و ضد انقلاب و ايادى بيگانگان صف آرايى كردند و امروز جاى جاى آن خطه از ميهن اسلامى كردنشين نشان از رشادتها و جانبازيهاى مظلومانه و غريبانه عزيزانى دارد كه براى پاسدارى از كيان اسلام و جمهورى اسلامى و حفظ تماميت ارضى كشور از خون خود مايه گذاشتند تا دين و حكومت خدا سرافراز و پرشكوه بماند.

2 - سپاه و جنگ تحميلى :

هجوم ناجوانمردانه ارتش عراق و تحميل جنگ از سوى رژيم بعثى عراق به جمهورى اسلامى ، صحنه جديدى از امتحان الهى را براى سپاهيان پاسدار ايجاد كرد و مسؤ وليت خطير و سنگين آنها را مضاعف ساخت و برادران غيور سپاهى در ابتدا، بى آنكه از رزم كلاسيك بهره اى داشته باشند، بى اطلاع از نحوه به كارگيرى سلاحهاى سنگين و تجهيزات و ادوات نظامى متداول در جنگهاى سنتى ، با اتكال به خداوند و با سرهاى پرشور و دلهاى پرسوز، به آوردگاه شتافتند و در برابر متجاوزان بعثى به دفاع پرداختند. جايگاه ارزشمند سپاه در طول 8 سال دفاع مقدس ، بى نياز از توصيف است ؛ اگر بخواهيم حق كلام را در اين زمينه ادا كنيم ، بايد همان جمله امام راحل ره را ياد آور شد كه فرمود:

اگر سپاه نبود كشور هم نبود.

3 - سپاه و حفاظت

ترور شخصيتهاى مؤ ثر نظام ، از جمله اقداماتى بود كه از سوى دشمنان شيطان صفت بويژه استكبار جهانى در دستور كار قرار گرفته بو و ايادى مزدور آنها عامل اجراى آن بودند. شهادت فرهيختگانى چون شهيد مطهرى ، شهيد مفتح ، شهيد بهشتى ، شهيد باهنر، سپاه پاسداران را بر آن داشت تا در جهت توقف اين ترورهاى وحشيانه و ناجوانمردانه ، به مقابله برخيزد و توطئه شوم ضد انقلاب را از بين ببرد.

4 - سپاه و امنيت پرواز:

استكبار جهانى با خصوصيت ويژه خود كه همواره ستيز پايان ناپذير با انقلاب اسلامى داشته است ، از راهزنى هوايى نيز غفلت نورزيد و با هدايت عمال داخلى خود، جبهه اى ديگر از توطئه ها ضد بشرى را در پيش روى انقلاب و نظام و مردم انقلابى كشور باز كرد.

انجام چند فقره هواپيماربايى كه با نيت ضربه زدن به حيثيت نظام و زير سؤ ال بردن اهميت در جمهورى اسلامى ايران ، در انظار جهانيان صورت پذيرفت ، به مسؤ وليتهاى سپاه باز هم افزود. امام امت با بصيرت و دور انديشى خاص خود و با اعتماد و اطمينان كه نسبت به سپاه داشت اين نهاد را مسؤ ول تاءمين امنيت پرواز معرفى كرد.

5 - سپاه و گروهكها:

على رغم مسؤ وليتهاى سنگينى كه سپاهيان پاسدار بر عهده گرفته بودند همزمان با توطئه هاى خائنانه گروهكها و اعلام جنگ مسلحانه عليه نظام مقدس جمهورى اسلامى ، سپاه به مقابله با اين توطئه پرداخت و با كشف و خنثى كردن خانه هاى تيمى منافقين توطئه شوم دشمنان را نقش بر آب نمود.

يكى از مؤ ثرترين اقدامات سپاه كشف توطئه ها خائنانه حزب سر سپرده توده بود كه منجر به تلاشى قطعى اين حزب منفور و اقرار سران آن به جنايت و توطئه بود. تجليل شگفت انگيز امام ره از اين اقدام بزرگ ، گوشه اى از عظمت و اهميت آن را بخصوص در آن زمان براى همه آشكار ساخت و مراتبى از توان الهى و استعداد عظيم را به نمايش گذارد.


101

6 - سپاه و سازندگى

فعاليتهاى و ماءموريتهاى رزمى و دفاعى و آموزشى ، سپاه را از حضور فعال در عرصه سازندگى كشور دور نداشته است و از آنجا كه سپاهيان خويشتن را پاسدار انقلاب اسلامى مى دانند، در اين زمان كه جبهه مقابله با استكبار در سنگرهاى اقتصادى و توسعه گشوده شده است ، آنها نيز در اين ميدان مقدس حضور فعال و بسيار چشمگيرى دارند.

امروز گستره وسيعى از فعاليتهاى سازندگى از قبيل سد سازى ، ساخت اتوبان و فرودگاه ، بازسازى تاءسيسات و اسكله هاى بنادر كشور، راهسازى ، سازمان دريايى ، پروژه هاى كشاورزى و دامدارى ، طرحهاى آبرسانى و گازرسانى ، احداث واحدهاى مسكونى ، خودروسازى ، توليد قطعات صنعتى ، درختكارى و احياء جنگلها و بازسازى مناطق جنگزده را در بر مى گيرد.

به منظور هماهنگى و نظارت بر اين حجم وسيع از فعاليتهاى اقتصادى قرارگاه فرماندهى بازسازى خاتم الانبياء ص تشكيل شده است .

فرمان حضرت امام ره مبنى بر تشكيل نيروهاى سه گانه در سپاه :

حضرت امام خمينى ره در 26 شهريور 1364 طى فرمانى تشكيل نيروهاى سه گانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامى شامل زمينى ، هوايى و دريايى را به فرماندهى كل سپاه ابلاغ فرمودند و مسؤ ولان سپاه پاسداران انقلاب اسلامى در جهت اجراى فرمان امام ره به سرعت دست به كار شدند و نيروى زمينى سپاه را در قالب گروهان ، گردان ، تيپ و لشكر آرايش ‍ تشكيلاتى دادند و در جبهه هاى تحميلى با سازمان و آرايش جديد خود اجراى ماءموريتهاى محوله را استحكام و توان بيشترى دادند. نيروهاى هوايى و دريايى نيز با همين سرعت بر اساس تشكيلات جديدى پايه ريزى و در جهت انجام ماءموريتهاى محوله آماده شدند.

در حال حاضر تشكيلاتى منسجم و مقتدر از برادران سپاهى در زمين و هوا و دريا در كران تا كران ميهن اسلامى حضورى فعال و پر ثمر دارند و در نهايت اقتدار و توان رزمى بسيار بالا، با تجاربى ذى قيمت و ارزشمند كه حاصل سالهاى پربركت دفاع مقدس است ، تحت امر فرماندهى كل قوا و مقام عظماى ولايت آماده اند تا در صورت بروز هر گونه خطر و تجاوز احتمالى ، واكنش مناسب و مؤ ثرى را خود نشان دهند. از سوى ديگر مراكز علمى سپاه به منظور ارتقاء سطح عليم پرسنل خويش مى كوشند تا بر برگزارى كلاسهاى آموزشى ضرور، عناصر سپاهى را از جهات مختلف ، انسانهايى كارآمد و پرتوان سازند.

دانشگاه امام حسين عليه السلام ، دانشكده فرماندهى و ستاد، دانشگاه علوم پزشكى بقية الله (عج ) تعليم و تربيت و افزايش سطح آگاهى و دانش ‍ سپاهيان را به عهده دارند و از مراكز آموزش عالى فعال در سطح كشور محسوب مى شوند.

نقش زنان در سپاه :

در جامعه اسلامى ، زنان نقش عظيمى را بر عهده دارند و در نهضت اسلامى نيز بنا به فرمايش امام راحل نه تنها عقب تر از مردان نبوده اند، بلكه در كنار آنها و در بسيارى از جبهه ها، شايد پيشتاز، در عرصه هاى مختلف سياسى اجتماعى هم بوده اند و با حضورى جدى به تكليف الهى خويش عمل كرده اند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامى از همان لحظه هاى آغازين تكوين و تكامل خويش ، حضور خواهران و برادران را تواءم با حفظ ارزشهاى انقلابى و اسلامى شاهد بوده است . حضور خواهران در سپاه از دو بعد قابل بررسى و تاءمل است . بعد نظامى و بعد غير نظامى . در بعد نظامى خواهران با حضور خود در مناطق نظامى در دوران دفاع مقدس و امداد رسانى به جبهه ها و پشتيبانى رزمندگان اسلام نقش عظيمى را بر عهده داشتند و در بعد غير نظامى نيز با حضور در پايگاههاى بسيج و جمع آورى كمكهاى مردمى و ارسال آنها به جبهه ها بار سنگين مسؤ وليت تدارك جبهه ها را بر دوش كشيدند. از سوى ديگر خواهران بار سنگين مسؤ وليت تدار جبهه را بر دوش كشيدند. از سوى ديگر خواهران براى حفظ امنيت كشور، در مكانهاى حساس ، حضورى هوشيارانه و فعال دارند. علاوه بر موارد ياد شده از ديگر مسؤ وليتهاى كه بر عهده آنان گذاشته شده است ، حرفه مقدس ‍ پزشكى و پيراپزشكى است . ضمنا نمى توان سهم خواهران سپاهى را در ساير فعاليتهاى ارزنده و پرتلاش ناديده گرفت .


102

انقلاب فرهنگى 

2 ارديبشهت 1359 

مقدمه 

انقلاب اسلامى ايران بيش از هر چيز مرهون فرهنگ اسلامى و تعاليم حيات بخش اسلام است و تداوم و گسترش چنين انقلابى در گرو بقا و رشد فرهنگ اسلامى در نسلهاى موجود و آينده است . اين وظيفه بيش از همه بر عهده نهادهاى آموزشى و پرورشى ، بخصوص دانشگاههاست ؛ اما بافت دانشگاهى ايران در سالهاى پيش از انقلاب اسلامى و همچنين نظام آموزشى و محتواى دروس و كتابها بويژه در در علوم انسانى آن دوره ، متناسب با اين وظيفه نبود و اساسا دانشگاههاى ما به وسيله خارجيان هدايت مى شد و شكل و محتواى آنها تابع اراده بيگانگان و خط مشى خارجيان هدايت مى شد و شكل و محتواى آنها تابع اراده بيگانگان و خط مشى آنها در جهت حفظ و تقويت سلطه سياسى اقتصادى آمريكا و ساير دول استعمارگر بوده است ؛ به همين دليل پس از پيروزى انقلاب ، دانشجويان و اساتيد متعهد دانشگاهها تصميم گرفتند انقلاب فرهنگى را به وجود بياورند تا در سايه آن بتوانند ضمانتى براى بقا و تداوم انقلاب اسلامى و همچنين عامل نيرومندى براى صدور و گسترش فرهنگ انقلاب ايجاد كنند. اين كار مستلزم امورى بود كه كم و بيش اجرا شد و يا در دست اجراست .

1 - تصفيه دانشگاهها از عناصر وابسته به استعمارگران و ابرقدرتها و به طور كلى از عناصر ضد انقلاب .

2 - تجديد نظر در نظام آموزشى و ساختارى دانشگاهها و متحول ساختن آنها به گونه اى كه متناسب با نيازهاى كشور و تاءمين استقلال سياسى - اقتصادى جمهورى اسلامى ايران باشد و كشور را از وابستگى فرهنگى و ديگر وابستگيها نجات دهد.

3 - گنجاندن دروس خاصى در برنامه هاى دانشكده ها كه آشنايى لازم دانشجويان را با اهداف انقلاب و معارف و ديدگاههاى اسلام تاءمين كند.

اينها كارهايى است كه مى بايست در همه دانشكده ها انجام شود ستاد انقلاب فرهنگى مسؤ ول انجام آنها مى باشد.

ضرورت انقلاب فرهنگى 

هدف پيامبران الهى دگرگون ساختن فرهنگ جامعه به سوى يك فرهنگ توحيدى و خداپسندانه است . يعنى پيامبران در حقيقت بنيانگزاران راستين فرهنگ اصيل الهى و انسانى بوده اند. به طور مثال پيامبر بزرگوار اسلام حضرت محمد صلى الله عليه وآله با آغاز رسالت خويش بعثت فرهنگى جديدى را ايجاد كرد؛ به طورى كه از يك ملت نيمه وحشى و از عرب متعصب جاهلى جامعه نوينى با تمدن شكوفا و فرهنگى غنى و پربار، آفريد. اين چنين تحولى جز با تغيير زير ساخت فرهنگى جامعه امكان پذير نيست و جامعه ايران اسلامى نيز بايد از انقلاب فرهنگى پيامبر گرانقدر خود الهام مى گرفت ، زيرا تا فرهنگ جامعه اى دگرگون نشود دگرگونى در بقيه جهات ميسر نيست و تنها مرز تداوم و موفقيت يك انقلاب آن است كه فرهنگ آن انقلاب جايگزين و استوار، گردد و گرنه بناى نهادهاى ديگر انقلاب بر فرهنگ پوسيده و ارتجاعى و ظالمانه پيشين ، متزلزل و بى ثبات خواهد بود و هر آن انتظار فرو ريختن تمامى آنها خواهد يافت . تا انقلابى در روحها و انديشه ها رخ ندهد، در ابعاد ديگر زندگى انسان انقلابى رخ نخواهد داد. اگر چه انقلابى با ترقى فكرى و روحى مردم آن جامعه البته به طور نسبى آغاز خواهد شد اما آن جرقه ها و حركتها به تنهايى كافى نيست .

پس از پيروز شدن و به ثمر رسيدن انقلاب ، جامعه ايران نيز نياز به يك تحول بنيادين داشته و دارد؛ تحولى كه انسان ساز باشد، هدايتگر باشد، دگرگون كننده باشد؛ و خلاصه جهت دهنده و راهبر باشد.

در انقلاب اسلامى ايران نيز انقلاب با درخواست مردم براى تغيير سرنوشتشان آغاز شد و اين مساءله سرآغاز يك انقلاب فرهنگى عظيم بود، اما پس از پيروزى انقلاب نمى بايست به همان ميزان رشد و آگاهى مردم اكتفا كرد زيرا تغييرات و تحولات مقطعى و زودگذر نمى توانست استمرار دايمى داشته باشد؛ بلكه بايد از ريشه و بنيان ، نظام فرهنگى شاهنشاهى و زورمدارى در هم مى ريخت و به جاى آن فرهنگ اصيل اسلامى جايگزين مى شد.


103

حضرت امام خمينى ره خيلى زود بر اين مساءله انگشت نهادند و ضرورت انقلاب در افكار و انديشه هاى مردم بويژه نسل جوان را در مراكز علمى و فكرى همچون دانشگاهها و مؤ سسات آموزش عالى و مدارس ‍ تاءكيد و تصريح نمودند.

گرچه انقلاب فرهنگى در يك جامعه منحصر به قشر دانش آموزان و دانشجويان نيست و اصولا فرهنگ يك كشور تنها در نظام آموزشى آن خلاصه نمى شود و شامل چيزهايى از قبيل : آداب و رسوم ، دين و اخلاقيات ، سنن اجتماعى ، دانستنيها و علوم ، ...مى باشد، اما ضرورت انقلاب فرهنگى در مدارس و دانشگاهها از مهمترين امور محسوب مى شود.

روز شمار انقلاب فرهنگى 

در تاريخ 2 / 1 / 59 حضرت امام ره در طى پيامى به مردم فرمودند:

ما مى خواهيم كه اگر ملت در مقابل غرب ايستاد دانشگاهيهاى ما نيز در مقابل غرب باشند. ما مى خواهيم كه اگر ملت ما در مقابل كمونيست ايستاد دانشگاهيهاى ما در مقابل كمونيسم بايستند

بعد از اين پيام خشونتهاى گروهها در سراسر دانشگاههاى كشور بعد تازه اى يافت ، لذا شهيد دكتر باهنر در تاريخ 27 فروردين 1359 در سخنانى اعلام كرد:

بايستى يك دگرگونى اساسى در كل دانشگاهها به وجود آيد

آغاز از تبريز

در 28 فروردين 59 دانشجويان ، كنترل دانشگاه تبريز را بر عهده گرفتند و مردم و روحانيت به حمايت از دانشجويان راهپيمايى كردند و نماز وحدت را به امامت شهيد آيت الله مدنى برگزار كردند.

در 29 فروردين همان سال منافقين و گروهكها با حمله به دانشگاه تربيت معلم و ضرب و شتم دانشجويان مسلمان كنترل دانشگاه را بر عهده گرفتند.

بنابراين شوراى انقلاب 3 روز به آنها فرصت داد تا اتاقها و ستادهاى عملياتى خود را از دانشگاهها خارج سازند. در چنين شرايطى ، ابتدا، بنى صدر بشدت با اين قضيه مخالفت ورزيد، اما بعدها با تغيير روش ، خود را مسؤ ول فتح دانشگاهها عنوان كرد، تا در موقع مناسب آن را منحرف سازد؛ لذا بعد از اعلام اولتيماتوم در 30 فروردين ، روز بعد يعنى 31 فروردين مردم به منظور مقابله با گروهكها راهپيمايى كردند و دو روز بعد يعنى 2 / 2 / 1361 ادامه داشت و در اين روز كه روز حوزه و دانشگاه نام دارد، دانشگاهها رسما باز شدند.


104

روند انقلاب فرهنگى : 

الف - تحولات آموزشى و فرهنگى در سطح مدارس .

1 - آشنا ساختن دانش آموزان با فرهنگ و معارف اسلامى .

هدف نظام آموزشى گذشته بيگانگى هر چه بيشتر دانش آموزان با اسلام و شناخت حقايق و معارف آن بود. رژيم سابق سعى مى كرد افكار و عقايد غربى را بر اذهان و مغزها تحميل كند؛ اما نظام آموزشى جديد هر چه بيشتر سعى مى كند تا دانش آموزان را با مكتب حياتبخشى اسلام و تعاليم و احكام نجات بخش آن چه از طريق كتابهاى درسى جديد و چه از طريق برنامه ها و روشهاى كه به شرح زير اشاره شده است ، آشنا سازد.

2 - تاءسيس نهاد امور تربيتى

اين كار به حق از يكى از اساسى ترين اقدامهاى نظام فرهنگى جديد است . در گذشته مى خواستند دانش آموزان و دانشجويان فقط درس بخوانند و مدرك بگيرند و به تربيت و پرورش آنان كمتر اهميت داده مى شد.

با تاءسيس امور تربيتى در دفع اين نقيصه اقدام شد و رسالت مهمى به عهده امور تربيتى نهاده شد و در واقع رسالت امور تربيتى در مدارس اين است كه علم دانش آموز را همگام با اخلاق و تربيت اسلامى همراه كند از اين رو مسئوليت مربيان امور تربيتى مسئووليتى بس خطير و مهم است و به قول شهيد رجايى دوستان امور تربيتى سربازان انقلاب در سنگر مدارس ‍ هستند.

3 - رشد شعور و انقلاب و اجتماعى دانش آموزان .

در گذشته ، دانش آموزان جز رفتن به مدرسه و درس خواندن وظيفه ديگرى را احساس نمى كردند. به عنوان مثال يك دانش آموز به هيچ وجه حق نداشت در مقابل جريانات سياسى - اجتماعى روز واكنش نشان دهد و اظهار نظر كند، اما بعد از انقلاب يكى از فعالترين اقشار ملت در صحنه سياسى و اجتماعى كشور قشر دانش آموزان مى باشند.

4 - تصفيه معلمان و دبيران منحرف و غير متعهد.

در اين رابطه تلاش بسيارى انجام شده است ؛ اما كافى نيست وزارت آموزش و پرورش بايد اين امر را در راءس همه امور قرار دهد؛ زيرا تا معلمان ساخته نشوند؛ نسل فرداى كشور ساخته نخواهد شد.

5 - تغيير كتابهاى درسى .

محتواى اغلب كتابهاى درسى در رژيم گذشته جز اتلاف وقت و پرداختن به مسائل غير ضرور و آموختن چيزهايى كه دردى از جامعه را درمان نمى كرد و حتى ممكن بود درد آفرين هم باشد، چيزى نبود و اينك بحمدالله تغييرات اساسى در كتابهاى درسى به وجود آمده است كه البته كافى نيست و بايد در جهت تغيير اساسى كتابهاى درسى و برنامه درسى دانش آموزان گامهاى مؤ ثرترى برداشته شود.

ب ) انقلاب فرهنگى در سطح دانشگاهها

انقلاب فرهنگى در سطح دانشگاهها يكى از ضرورى ترين اقدامات جمهورى اسلامى ايران پس از پيروزى انقلاب بود؛ زيرا به طور طبيعى اين فارغ التحصيل دانشگاهها و مراكز آموزش عالى بودند كه بعد از قطع دست اجانب از كشور مى بايست خلاء نيروى متخصص و كارآمد اجتماع را تامين نمايند. دانشگاه با آن وضعيت وسيله اى جز تثبيت بيشتر فرهنگ شاهنشاهى و وارداتى غرب و محلى براى ضربه زدن به جمهورى اسلامى به شمار نمى رفت .

اينجا بود كه فريادگر بزرگ تاريخ امام خمينى ره فرمان ديگرى صادر فرمودند:

بايد انقلابى اساسى در تمام دانشگاههاى ايران به وجود آيد تا اساتيدى كه در ارتباط با شرق و غربند تصفيه گردند و دانشگاه محيط سالمى شود براى تدريس علوم عالى اسلامى .

بايد از بدآموزيهاى رژيم سابق در دانشگاههاى سراسر ايران جلوگيرى كرد زيرا تمام بدبختيهاى جامعه ايران در طول سلطنت اين پدر و پسر از اين بدآموزيها به وجود آمده است .

دانشگاه محل فراگيرى علم و دانش و تخصص در جهت خدمت به اسلام و مسلمين است . اما دانشگاههاى ايران مركزى براى خدمت به بيگانگان شده بود. مگر نه اين است كه تخصص بايد همراه با تعهد باشد وگرنه ثمربخش ‍ نخواهد بود.اما دانشگاههاى ما تخصص زا بود نه تعهد زا. تازه آن هم نه تخصص استقلالى و خودكفا بلكه تخصص استعمارى و وابسته .


105

باز امام بزرگوار ره در اين باره فرمودند:

ما با تخصص مخالف نيستيم ؛ با نوكرى اجانب مخالفيم . اسلام با تخصص ‍ و علم كمال موافقت را دارد؛ لكن تخصص و علمى كه به خدمت و صلاح مسلمين باشد.

بنابراين ضرورت ايجاب مى كرد تا دانشگاهها براى مدتى تعطيل باشد تا تغيير و تحولى اساسى در تمام نظام آموزشى كشور انجام شود؛ زيرا اصلاح نظام آموزشى حاكم بر دانشگاهها صرفا با تغيير محتواى چند درس و حذف چند استاد، كارمند و دانشجوى وابسته به رژيم سابق كوچكترين تاثيرى بر نظام آموزشى پوسيده رژيم سابق نداشت ؛ از اين رو دانشگاهها تعطيل شد؛ تا با مطالعه و دقت و فرصت كافى تحولى بنيادين و اساسى در نظام دانشگاهى كشور پديد آيد. اين وظيفه به عهده ستاد انقلاب فرهنگى محول شد.

در نظام حاكم بر دانشگاهها نواقص فراوانى مشاهده مى شد كه مهمترين آنها به شرح زير بود:

1 - عدم حاكميت ارزشهاى اصيل اسلامى (علم ، ايمان ، تعهد، و تقوى )

2 - دانشگاهها جايگاهى شده بودند براى پرورش شرق گرايان و غرب گرايان ، نه انسانهاى مستقل و آزاد.

3 - آموزش در دانشگاه ، بر اساس علم براى قدرت طلبى و ثروت اندوزى هر چه بيشتر شده بود، نه علم براى شناخت و آگاهى هرچه افزونتر.

4 - بيگانگى و جدايى از مردم .

5 - عدم استقلال و خود كفايى .

6 - سركوب ابتكارات و خلاقيتهاى علمى و صنعتى به جاى روش تحقيق و تفكر و كاوش و رواج تقليد كوركورانه و غير منطقى از غرب .

7 - پياده كردن سيستم آموزشى غربى كه مطابق با نيازها و احتياجات كشور نبوده است .

8 - در دانشگاههاى ايران اغلب استادان وابسته به غرب و شرق كه در كشورهاى غربى و شرقى درس خوانده بودند و درد جامعه را احساس ‍ نمى نمودند تدريس مى كردند.

9- ضعف پايه هاى آموزشى دبستان و دبيرستان كه طبيعتا پايه علمى دانشگاه را نيز ضعيف مى ساخت .

در چنين شرايطى ، ستاد انقلاب فرهنگى شروع به كار كرد. ابتدا ستاد براى برنامه ريزى در رشته هاى مختلف دست به تشكيل كميته هاى برنامه ريزى زد كه هر كدام در رشته هاى مربوطه به فعاليت پرداختند. در كنار اين كميته ها، كميته اى جهت پيگيرى به وجود آمد كه وظيفه آن اطلاع از وضع كميته هاى برنامه ريزى و چگونگى فعاليتهاى آنها بود.

ستاد در طول فعاليت خود با مشكلات از قبيل عدم همكارى عده اى از اساتيد دانشگاهها و عدم شركت عده اى از اعضاى ستاد در جلسات و فعاليتها روبرو شد؛ اما على رغم تمام مشكلات راه خود را ادامه داد.

ج ) وحدت بين حوزه و دانشگاه .

وحدت بين دانشجو و روحانى ، حوزه و دانشگاه از مبرم ترين نيازهاى انقلاب فرهنگى است و همبستگى اين دو مركز عظيم علمى گامى است به سوى سعادت آينده جامعه ايران اسلامى ؛ و اين دگرگونى بايد انجام مى پذيرفت . زيرا استعمار فرهنگى از راه دانشگاه مى تواند نفوذ كند، چنانچه در سابق از همين راه نفوذ كرده بود و عملا بسيارى از روشنفكران و فارغ التحصيلان دانشگاهها به صورت خدمتگزاران شايسته اى براى استعمارگران شرق و غرب درآمده بودند. بديهى است كه ايجاد دگرگونى مطلوب و ايده آل با توجه به وسعت و گوناگونى آنها كارى نبود كه در ظرف مدت كوتاهى آن هم توسط پرورش يافتگان غربى و شرقى انجام شود. بلكه ضرورت داشت و دارد كه كارشناسان مسائل اسلامى نقش مؤ ثرى را در اين زمينه ايفا كنند اين بود كه حضرت امام ره فرمودند:

ستاد انقلاب فرهنگى در اين زمينه از حوزه علميه كمك بگيرد

به دنبال صدور فرمان امام مبنى بر همكارى حوزه و دانشگاه ، طرحى از طرف حوزه براى اين كار تهيه شد. اين طرح به تصويب جامعه مدرسين حوزه علميه قم و ستاد فرهنگى رسيد و مورد تاءييد امام نيز قرار گرفت و براى اجراى آن دفترى به نام دفتر همكارى حوزه و دانشگاه تاءسيس ‍ شد.(89)


106

امام و انقلاب فرهنگى 

بايد انقلابى اساسى در تمام دانشگاههاى سراسر ايران به وجود آيد تا اساتيدى كه در ارتباط با شرق و غربند تصفيه گردند و دانشگاه محيط سالمى شود براى تدريس علوم عالى اسلامى . بايد از بد آموزى رژيم سابق در دانشگاههاى سراسر ايران شديدا جلوگيرى كرد؛ زيرا تمام بدبختيهاى جامعه ايران در طول سلطنت اين پدر و پسر از اين بد آموزيها به وجود آمده است . اگر ما تربيتى اصولى در دانشگاهها داشتيم هرگز طبقه روشنفكر دانشگاهى نداشتيم كه در بحرانى ترين اوضاع ايران در نزاع و چند دستگى با خودشان باشند و از مردم بريده باشند و از آنچه كه بر مردم مى گذرد چنان آسان گذرند كه گويى در ايران نيستند. تمام عقب ماندگيهاى ما به خاطر عدم شناخت صحيح اكثر روشنفكران دانشگاهى از جامعه اسلامى ايران بود؛ و متاسفانه هم اكنون هم هست . اكثر ضربات مهلكى كه به اين اجتماع خورده است از دست اكثر همين روشنفكران دانشگاه رفته است كه هميشه خود را بزرگ مى ديدند و مى بينند و تنها حرفهايى مى زدند و مى زنند كه دوست باصطلاح روشنفكر ديگرشان بفهمد و اگر مردم هيچ نفهمند، نفهمد. زيرا ديگر چيزى كه مطرح نيست مردم اند و تمام چيزى كه مطرح است خود اوست براى اينكه بدآموزيهاى دانشگاهى زمان شاه روشنفكر، دانشگاهى را طورى بار مى آورد كه اصولا ارزشى براى خلق مستضعف قابل نبود و متاسفانه هم اكنون هم نيست .

روشنفكران متعهد و مسؤ ول بياييد و تفرقه و تشتت را كنار گذاريد و به مردم فكر كنيد و براى نجات اين قهرمانان شهيد داده خود را از شر ايسم و ايست شرق و غرب نجات دهيد. روى پاى خود بايستيد و از تكيه به اجانب بپرهيزيد(90)


107

شهادت سپهبد قرنى اولين رييس ستاد مشترك ارتش جمهورى اسلامى ايران 

3 ارديبهشت 1358 

ساعت 30 و 11 صبح روز سوم ارديبهشت 1358 پس از گذشت 72 روز از پيروزى انقلاب اسلامى ايران توسط چند تروريست از گروهك ضاله فرقان به شهادت رسيد.

سپهبد قرنى كسى بود كه امام خمينى ره درباره اش فرمودند:

مرحوم آقاى قرنى از دوستان مابود

وى به سال 1292 ش . متولد، و از ابتداى كار در ارتش ، فعاليت عليه رژيم طاغوت آغاز كرد. در سال 1337 با عده اى از همكاران خود طرح يك كودتا را عليه رژيم ريخت كه بنا به دلايلى كشف و به سه سال زندان محكوم شد. شهيد قرنى پس از آزادى از زندان نيز به فعاليتهاى خود ادامه داد، و در جريان قيام 15 خرداد 1342، پس از ديدار با آيت الله ميلانى ره مجددا دستگير و به سه سال زندان محكوم شد.

به دنبال پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى ، سپهبد قرنى به سمت اولين رييس ستاد مشترك ارتش منصوب شد؛ ارتش قبل از انقلاب اسلامى علاوه بر حفاظت از شخص شاه و نظام شاهنشاهى از سوى آمريكا براى آرامسازى منطقه ماءموريت داشت ؛ آنچنان كه يك كلانترى براى حفظ آرامش منطقه از جانب شهربانى كل ماءموريت دارد. اين ارتش ماءمور مى شد كه يك روز در ظفار به نيابت تفنگداران آمريكايى ، از سلطان عمان حمايت كند و روز ديگر به دستور آمريكا، از كردهاى عراقى پشتيبانى نمايد.

شاه به كمك آمريكا به تجهيز آموزش و توسعه ارتش ايران همت گماشت و آمريكا براى تحقق اهداف و مقاصد نامشروع خود از حيله ها و تزويرهاى گوناگون استفاده كرد تا بتواند حاكميت كامل ارتش ايران داشته باشد و سعى كرد كه پرسنل ارتش را مسائل سياسى و حياتى كشور بى اطلاع بماند، تا در هر زمان ممكن از آنها در هر راهى كه بخواهد استفاده كند. چنين تصور مى كرد كه اگر روزى حركتى در جهت هرگونه تحول و يا انقلابى در ايران رخ دهد به وسيله ارتش مى تواند سركوب كند؛ اما با اوج گرفتن انقلاب اسلامى و مبارزات مردمى على رغم همه محدوديتها و سلطه سازمانهاى مخوف اطلاعاتى ، اكثريت عظيم ارتش يا ننگ آلت دست بودن را تحمل نكردند، و دسته دسته به صفوف مرم ملحق شدند و حمايت خود را از رژيم طاغوت برگرفتند. اما برخى از گروهكهاى سياسى معلوم الحال و همگام با امپرياليسم به بهانه وضعيت گذشته ، و اينكه اين ارتش شاهنشاهى و طاغوتى است خواستار انحلال ارتش بودند؛ و شعارشان اين بود كه بدون انحلال ارتش از انقلاب حرف نزنيد.

تحت چنين شرايطى كه ارتش در آستانه انحلال بود و عملا مدت بسيار كوتاهى نيز از كارايى افتاده بود، شهيد قرنى تحت فرماندهى امام راحل ره انجام امور ارتش را به عهده گرفت . وى روز 24 بهمن 57 به حضور در دفتر رياست ستاد ارتش ، تمثال حضرت امام خمينى رهبر انقلاب و بنيانگذار جمهورى اسلامى را به مصداق ديو چو بيرون رود فرشته درآيد. نصب كرد.

آن گاه خطاب به حاضران گفت :

ارتش شاهنشاهى كه مى گفتند از مجهزترين ارتشهاى دنياست و شايد هم از لحاظ وسايل و تجهيزات چنين بود، از آنجا كه ايمان و اعتقاد نداشت ، ظرف چند ساعت متلاشى شد. افراد يك ارتش اولا بايد مؤ من باشند، ثانيا آرمان آنان حفظ استقلال ميهن بشاد نه حمايت يك فرد. ارتش ايران قبل از اين تبديل به يك ارتش شخصى شده بود و ديديم كه چه زود متلاشى شد. تاريخ معاصر نشان داده كه هر وقت متجاوزان حمله مى كردند، اين ارتش ‍ مضمحل مى شد. به عنوان مثال شهريور 1320 چنين شد. در اين زمان نيز يك عده مردم در پناه ايمان به خدا، بدون سلاح پيروز شد. امروز به اينجا آمده ايم دوستان مى بينيد كه هيچ چيز وجود ندارد. بايد به اين ارتش شكل داد و بعد هم تصفيه صورت گيرد و ايمان و ايدئولوژى بايد حاكم گردد.


108

اولين رياست ستاد ارتش جمهورى اسلامى ايران ، پس از انتصاب ، فعاليت خود را براى تصفيه و بازسازى و توان مكتبى بخشيدن به ارتش آغاز كرد. در اين راه تلاشهاى فراوانى نمود تا جايى كه خشم گروه هاى چپى و منافقين را برانگيخت . كمونيستهاى واخورده سعى كردند با دامن زدن به تضادها و نارساييهاى رفتارى به ارث رسيده از طاغوت ، انسجام ارتش را به هم بريزنند، ارتشى كه دشمنان دوست نما نيز به ويرانى آن كمر همت بسته بودند و با پخش شايعه ها و يا باصطلاح دلسوزى هاى بى منطق بر اين بودند كه نگذارند در ارتش انضباط واقعى جريان يابد تا قادر نباشد به وظايف ميهنى خود عمل كند.

از جمله جرياناتى كه در زمان رياست سپهبد قرنى اتفاق افتاد، توطئه تصرف پادگان سنندج بود. خلقى ها! با فريب جمعى از جوانان كرد زمينه را براى حمله به پادگان شهر آغاز كردند، تا ضمن تصرف آن ، سلاحها و مهمات پادگان را به غنيمت بگيرند و آنها را براى برنامه هاى شوم آينده خود نگهدارند.

اين عمل با مقاومت شديد شهيد قرنى مواجه شد و دستور مقابله ، جدى با مهاجمان راصادر كرد.

پس از اين جريان در پى اقدامات مؤ ثر شهيد قرنى ، جهت بخشيدن بعد عقيدتى به ارتش ، تنشها و مخالفتهايى ايجاد شد و گروهكها كه دولت موقت را در اين جهت مورد يورش قرار داده بودند با تبليغات منفى سعى كردند زمينه بركنارى رييس ستاد ارتش را فراهم آورند. به طور مثال سازمان چريكهيا فدايى خلق ! كه خود در توطئه حمله به پادگان سنندج شركت داشت با انتشار اطلاعيه اى جلوگيرى از تخليه سلاحهاى پادگان را سركوبى مردم سنندج اعلام داشت . همچنين نمايندگان تحميلى مردم سنندج در ديدار با هيئت اعزامى از تهران مساءله حمله به پادگان را مطرح ساخته و روى آن پافشارى مى كردند.

سرانجام شهيد قرنى در 6 فروردين 1358 از سوى مهندس مهدى بازرگان نخست وزير موقت بركنار، و خانه نشين گرديد و يك ماه نگذشته بود كه نخستين رييس ستاد مشترك ارتش جمهورى اسلامى ايران در منزل خود به شهادت رسيد.

اين توطئه و ديگر توطئه هاى مشابه نتوانستند جلوى پيشرفت انقلاب اسلامى و انسجام ارتش را بگيرد و با تدبيرى امام خمينى ره بنيانگذار جمهورى اسلامى همه نقشه هاى شيطانى دشمنان ايران و اسلام ، نقش بر آب شد و روز به روز بر اقتدار و محبوبيت ارتش جمهورى اسلامى ايران افزود.

سرانجام خون شهيد قرنى به همراه خون ديگر شهيدان ميهن اسلامى سيل خروشانى گرديد كه بساط تمامى آنها را كه در اين مملكت اسلام را نمى خواستند، برچيد و به زباله دان تاريخ انداخت .


109

بررسى مجدد قانون اساسى 

4 ارديبهشت 1368 

تدوين قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران درسال 1358

با پيروزى انقلاب اسلامى ايران تدوين قوانين و مقررات اسلامى در سرلوحه امور قرار گرفت . براى دستيابى به چنين هدفى ، كارهاى بسيارى انجام شد كه مهمترين آن انتخاب جمهورى اسلامى به عنوان نوع حكومت ايران بود. به عنوان قدم نخست ، خبرگان منتخب مردم مؤ ظف شدند كه قانون اساسى اين جمهورى را منطبق بر قوانين اسلامى تهيه و تنظيم كنند. پس از روزهاى پرتلاش ، بحث و بررسى بسيار و همه جانبه ، قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران كه منطبق بر آرمانهاى سياسى ، اقتصادى ، نظامى و فرهنگى جامعه ايران و بر مبناى ظوابط اسلامى بود در 24 آبان 1358 ش . به تصويب رسيد.

اين قانون در دوازده فصل ، مشتمل بر 175 اصل تنظيم شد.

فصول دوازده گانه عبارت بودند از:

1 - اصول كلى

2 - زبان ، خط، تاريخ و پرچم رسمى كشور

3 - حقوق ملت

4 - اقتصاد و امور مالى

5 - حق حاكميت ملت و قواى ناشى از آن

6 - قوه مقننه

7 - شوراها

8 - رهبر يا شوراى رهبرى

9- قوه مجريه

10 - سياست خارجى

11 - قوه قضاييه

12 - رسانه هاى گروهى

متن قانون اساسى در همان روز به محضر امام خمينى ره فرستاده شد و پس از تاءييد معظم له به همه پرسى عمومى گذاشته شد و با اكثريت راءى مثبت ملت ايران به تصويب رسيد.

اين قانون اساسى در مدت حدود 10 سال از زمان تصويب آن در آذر 1358 تا تابستان 1368 كه مورد بازنگرى قرار گرفت ، حاكم بر جامعه ايران بود.

باگذشت يك دهه از اجراى آن ، على رغم استحكام و نقاط قوت قانون اساسى ، مواردى در برخى از مواد آن وجود داشت كه عدم اصلاح آنها، اداره امور كشور را با مشكلات جدى روبرو مى ساخت . بنابراين تعداد 66 تن از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى در 27 فروردين 1368 و شوراى عالى قضايى در 28 فروردين ماه همان سال ، طى ارسال نامه هاى جداگانه اى به محضر حضرت امام ره خواستار تعيين هياءت بررسى متمم قانون اساسى شدند.

حضرت امام ره نيز طى نامه اى خطاب به رييس جمهور وقت حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى كه در تاريخ 4 ارديبهشت 1368 ارسال شد فرمودند: ...از آنجا كه پس از كسب 10 سال تجربه عينى و عملى از اراده كشور، اكثر مسؤ ولان و دست اندركاران و كارشناسان نظام مقدس ‍ جمهورى اسلامى ايران بر اين عقيده اند كه قانون اساسى با اينكه داراى نقاط قوت بسيار خوب و جاودانه است ، داراى نقايص و اشكالاتى نيز هست كه در تدوين و تصويب آن به علت جو ملتهب ابتداى پيروزى انقلاب و عدم شناخت دقيق معظلات اجرايى جامعه كمتر به آن توجه شده است . ولى خوشبختانه مساءله تتميم قانون اساسى پس از يكى دو سال مورد بحث محافل گوناگون بوده است و رفع نقايص آن يك ضرورت اجتناب پذير جامعه اسلامى و انقلابى ماست و چه بسا تاءخير در آن موجب بروز آفات و عواقب تلخى براى كشور و انقلاب گردد.

معظم له در بخش ديگرى از نامه خود ضمن معرفى هياءتى ، شامل 20 نفر نماينده به همراه 5 نفر از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى به انتخاب خود نمايندگان آنان را مسؤ ول بررسى قانون اساسى و تغيير تعدادى از مواد و اصول آن كردند.

افرادى كه حضرت امام ره معرفى كرده بودند عبارت بودند از:

حضرات آيات عظام و آقايان مشكينى ، طاهرى خرم آبادى ، مؤ من ، هاشمى رفسنجانى ، امينى ، خامنه اى ، موسوى (نخست وزير وقت )، حسين حبيبى ، موسوى اردبيلى ، موسوى خوئينى ، محمدى گيلانى ، خزعلى ، يزدى ، امامى كاشانى ، جنتى ، مهدوى كنى ، آذرى قمى ، توسلى ، كروبى ، عبدالله نورى .

موارد و اصولى كه حضرت امام ره در آن نامه اشاره فرموده بودند تا مورد بررسى قرار گيرد، به شرح زير بود:


110

1 - رهبرى .

2 - تمركز در مديريت قوه مجريه .

3 - تمركز در مديريت قوه قضائيه .

4 - تمركز در مديريت صدا و سيما به صورتى كه قواى سه گانه در آن نظارت داشته باشند.

5 - تعداد نمايندگان مجلس شوراى اسلامى

6 - تشكيل مجمع تشخيص مصلحت نظام براى حل معضلات نظام و مشورت رهبرى به صورتى كه قدرتى در عرض قواى ديگر نباشد.

7 - تغيير نام مجلس شوراى ملى به مجلس شوراى اسلامى

حضرت امام انجام اين امور را به مدت زمانى 2 ماه محدود فرمودند.

با انتخاب 5 نفر از نمايندگان مجلس به اسامى آقايان حسين هاشميان ، عباسعلى عميد زنجانى ، اسدالله بيات ، نجفقلى حبيبى و سيد هادى خامنه اى ، هياءت دولت تكميل شد.

در سال 1358، خبرگان قانون اساسى معتقد بودند كه بايد از تمركز قدرت پرهيز شود؛ يعنى كه قدرت در دست يكى نباشد؛ بخصوص در مورد رييس ‍ جمهور كه مبادا به ديكتاتورى بيانجامد. همچنين در زمينه قوه قضائيه هم تصميم گيريها از عهده يك نفر خارج بود و در عهده مقامات مسؤ ول متعهد قرار داشت تا حقوق مردم بدين وسيله حفظ شود و استبدادى كه از شاخصهاى نظام گذشته بود، تجديد نشوند. ليكن در عمل ، مديريتها با مشكلات عديده اى مواجه شدند، بنابراين مسؤ ولان بر آن شدند كه در اين موارد تجديد نظر كنند.

و حضرت امام ره با توجه به اين كه در قانون اساسى پيش بينى بازنگرى نشده بود ابتكار چنين عملى را به عهده گرفتند و دستور بازنگرى در قانون اساسى را در محدوده موارد ياد شده صادر فرمودند. بدين ترتيب اولين جلسه شوراى تدوين متمم قانون اساسى در روز چهارشنبه 6 ارديبهشت 1368 تشكيل شد.

در جلسه ياد شده آيت الله مشكينى به عنوان رييس و حضرت آية الله خامنه اى مدظله العالى و آية الله هاشمى رفسنجانى به عنوان نواب رييس انتخاب شدند و چهار كميسيون به ترتيب جهت مسائل رهبرى و تشخيص مصلحت ، تمركز در مديريت قوه مجريه ، تمركز در قوه قضائيه و تمركز در مديريت صدا و سيما تشكيل و كار خود را آغاز كرد.

در 9ارديبهشت همان سال حضرت امام ره طى نامه اى به آقاى مشكينى رئيس هياءت به استفسارى كه از ايشان شده بود پاسخ گفتند. حضرت امام ره در اين نامه با اشاره به اين كه در اين موارد فوق دخالتى نخواهند داشت ، تصميم گيرى را به اعضاى هياءت واگذار نمودند و فقط در مورد مساءله رهبرى فرمودند:

... مجتهد عادل مورد تاءييد خبرگان محترم سراسر كشور كفايت مى كند. اگر مرم به خبرگان راءى دادند تا مجتهد عادلى را براى رهبرى حكومتشان تعيين كنند وقتى آنها هم فردى را تعيين كردند تا رهبرى را به عهده بگيرد. قهرا او مورد قبول مردم است . در اين صورت او ولى منتخب مردم مى شود و حكمش نافذ است . در اصل قانون اساسى من اين را مى گفتم ولى دوستان در شرط مرجعيت پافشارى كردند من هم قبول كردم . من در آن هنگام مى دانستم كه اين در آينده نه چندان دور قابل پياده شدن نيست ...

شوراى بازنگرى با تشكيل 41 جلسه و با اضافه يا اصلاح نمودن 48 اصل مدون تا حد امكان ، در صدد رفع اشكالات موجود در قانون برآمد و با توجه به اين كه اواسط كار شورا مصادف با رحلت امام خمينى ره ، شورا كار خود را دنبال كرد و در تاريخ 20 تير ماه 1368 با انجام جلسه ، ختم رسيدگى به تدوين قانون اساسى را اعلام كرد و آن را جهت تاءييد و صدور فرمان همه پرسى در 28/4/68 به محضر رهبر معظم انقلاب ، حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى ارسال كرد و ايشان با تاءييد آن و تشكر از هياءت بازنگرى قانون اساسى از دولت خواستار همه پرسى از ملت شدند. و سرانجام در تاريخ 6 مرداد 1368 ش . ملت ايران با 38 / 97 درصد آراى خود، قانون اساسى بازنگرى شده را مورد تصويب قرار داد.


111

با نگاهى گذرا به موارد اصلاح شده از قانون اساسى در مى يابيم كه :

در مورد مساءله رهبرى ، ضمن تاءكيد بر حفظ شرايط ولى فقيه ، تمام اختيارات رهبرى محفوظ مانده است . و از آنجايى كه رهبر بايد شرايط ثابت و روشنى داشته باشد، لذا اعضاى هياءت با حذف شرط مرجعيت ، جمله فقيهى كه منتخب خبرگان مردم باشد را جايگزين آن كردند. در اين رابطه در بخشى از اصل 107 آمده است : ... خبرگان رهبرى ، درباره همه فقهاى واجد شرايط مذكور در اصول 5 و 109 بررسى و مشورت مى كنند؛ هرگاه يكى از آنان را اعلم به احكام و موضوعات فقهى يا مسائل سياسى و اجتماعى يا داراى مقبوليت عامه يا واجد برجستگى خاص در يكى از صفات مذكور در اصل 109 تشخيص دهند او را به رهبرى انتخاب مى كنند. در غير اينصورت يكى از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفى مى نمايند. رهبر منتخب خبرگان ، ولايت امر و همه مسؤ وليتهاى ناشى از آن را بر عهده خواهد داشت ...

بدين ترتيب عنوان مرجعيت كه از شرايط رهبر بود در صورت يكسان بودن شرايط چند مرجع ، انتخاب سه يا پنج مرجع به عنوان شوراى رهبرى كه در قانون اساسى سابق آمده بود حذف و عنوان فقيهى كه صلاحيت مرجعيت را دارد چه مرجع باشد و چه نباشد آمده است .

در اصل 110 قانون جديد و در شرح وظايف و اختيارات رهبرى مواردى به موارد قبلى افزوده شده است كه شامل سياستهاى كلى نظام جمهورى اسلامى ايران پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام ، نظارت بر حسن اجراى سياستهاى كلى نظام ، فرمان همه پرسى ، فرماندهى كل نيروهاى مسلح ، نصب و عزل و قبول استعفاى فقهاى شوراى نگهبان ، عاليترين مقام قوه قضائيه ، رييس سازمان صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران ، رييس ستاد مشترك ، فرمانده كل سپاه پاسداران و فرماندهان عالى نيروى انتظامى و حل اختلاف و تنظيم روابط قواى سه گانه ، حل معضلات نظام كه از طرق عادى قابل حل نيست ، از طريق مجمع تشخيص مصلحت نظام مى باشد.

در بند 11 اين اصل آمده است ...رهبر مى تواند بعضى از وظايف و اختيارات خود را به شخص ديگرى تفويض كند

با افزوده شدن اين مورد، مساءله قائم مقام رهبرى بدين شكل تصحيح گرديد.

در ضمن ، مواردى كه در اين اصل در مورد اختيارات رهبرى در قانون قبلى ، پيشنهاد شوراى عالى دفاع در پى داشت و همچنين تشكيل شوراى عالى دفاع و نفرات تعيين شده در آن نيز، در قانون جديد حذف شد.

در اصل 111 در مورد فوت ، كناره گيرى و عزل رهبرى به سبب ناتوانى يا عدم احراز شرايط مندرج در قانون توسط وى در متمم آمده است كه ...در صورت فوت يا كناره گيرى يا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت نسبت به تعيين و معرفى رهبر جديد اقدام نمايند.تا هنگام معرفى رهبر، شورايى مركب از رييس جمهور، رييس قوه قضائيه و يكى از فقهاى شوراى نگهبان به انتخاب مجمع تشخيص مصلحت نظام ، همه وظايف رهبرى را به طور موقت به عهده مى گيرد و چنانچه در اين مدت يكى از آنان به هر دليل نتواند انجام وظيفه نمايد، فرد ديگرى به انتخاب مجمع ، با حفظ اكثريت فقها در شورا، به جاى وى منصوب مى گردد...

اصل 112 به طور كلى در مورد مجمع تشخيص مصلحت نظام مى باشد كه به قانون افزوده شده است . از آنجايى كه امام راحل تاءكيد داشتند كه هر مساله اى كه در كشور جنبه مثبت دارد، بايد قانونى شود؛ لذا اين اصل بدين منظور ايجاد شد.

متن آن به شرح زير است :

مجمع تشخيص مصلحت نظام براى تشخيص مصلحت در مواردى كه مصوبه مجلس شوراى اسلامى را شوراى نگهبان خلاف موازين شرع و يا قانون اساسى بداند و مجلس با در نظر گرفتن مصلحت نظام نظر شوراى نگهبان را تامين كند و مشاوره در امورى كه رهبرى به آنان ارجاع مى دهد و ساير وظايفى كه در اين قانون ذكر شده است به دستور رهبرى تشكيل مى شود.


112

اعضاى ثابت و متغير اين مجمع را مقام رهبرى تعيين مى نمايد.

مقررات مربوط به مجمع توسط خود اعضا تهيه و تصويب و به تاءكيد مقام رهبرى خواهد رسيد

در فصل 6 كه مربوط به قوه مقننه است در مبحث اول مربوط به مجلس ‍ شوراى اسلامى و در اصل 64 نيز در رابطه با افزايش تعداد نمايندگان مقرر شده كه پس از هر 10 سال با در نظر گرفتن عوامل انسانى ، سياسى و جغرافيايى و نظاير آنها حداكثر 20 نماينده اضافه شود و جمله به ازاى هر 000، 150 نفر در ده سال يك نماينده در هر حوزه انتخابى ، از قانون قبلى حذف گردد.

از موارد ديگرى كه به اختيارات مجلس افزوده است اصل 89 است كه مى گويد:

در صورتى كه حداقل يك سوم از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى رييس ‍ جمهور را در مقام اجراى وظايف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرايى كشور مورد استيضاح قرار دهند، رييس جمهور بايد ظرف مدت يك ماه پس از طرح آن ، در مجلس حاضر شود و در خصوص مسايل مطرح شده توضيحات كافى بدهد. در صورتى كه پس از بيانات نمايندگان مخالف و موافق و پاسخ رييس جمهور، اكثريت دو سوم نمايندگان به عدم كفايت رييس جمهور راى دادند، مراتب جهت اجراى بند 10 اصل 110 به اطلاع مقام رهبرى مى رسد.

در فصل 9كه مربوط به قوه مجريه است در اصول متعددى تجديد نظر شد و اختيارات رييس جمهور تا حد زيادى افزايش يافت كه با حذف جايگاه نخست وزيرى از قانون ، اختيار معاونان از جمله معاون اول كه اداره هياءت وزيران هماهنگى ساير معاونتها را به عهده مى گيرد به رييس جمهور داده شده است .

همچنين مسؤ وليت امور برنامه و بودجه و امور ادارى و استخدامى كشور به عهده رييس جمهور است كه مى تواند به كس ديگرى واگذار كند.

از جمله اختيارات ديگر رييس جمهور داشتن نماينده يا نمايندگان ويژه است كه تصميمات آنان در حكم تصميم رييس جمهور و هياءت وزيران است و در مواردى كه وزارتخانه اى بدون وزير باشد رييس جمهور مى تواند فردى را عنوان سرپرست حداكثر تا سه ماه بر آن وزارتخانه بگمارد.

اصل 131 بدين صورت اصلاح شده است :

در صورت فوت ، عزل و استعفا، غيبت يا بيمارى بيش از دو ماه رييس ‍ جمهور و يا در موردى كه مدت رياست جمهورى پايان يافته و رييس ‍ جمهور جديد بر اثر مواضعى هنوز انتخاب نشده و يا امور ديگرى از اين قبيل ، معاون اول رييس جمهور با موافقت رهبرى اختيارات و مسؤ وليتهاى وى را بر عهده مى گيرد و شورايى متشكل از رييس مجلس ظرف مدت پنجاه روز رييس جمهور جديد انتخاب شود، در صورت فوت معاون اول و يا امور ديگرى كه مانع انجام وظايف وى گردد و نيز در صورتى كه رييس ‍ جمهور معاون اول نداشته باشد مقام رهبرى فرد ديگرى را به جاى او منصوب مى كند

بدين ترتيب در هر جاى قانون قبلى كه عنوان نخست وزير آمده است به رييس جمهور تغيير نام يافته است .

فصل 11 مربوط به قوه قضائيه نيز از فصول اصلاح شده مى باشد.

در اين فصل و در اصل 157 كه شوراى عالى قضايى در راس قوه قضائيه قرار مى گرفت با تغييرات انجام شده بدينصورت اصلاح شد كه يك نفر مجتهد عادل و آگاه به امور قضايى و مدير و مدبر با قيد زمانى پنج سال به عنوان رييس قوه قضاييه منصوب مى گردد. در مواردى كه عنوان شوراى عالى قضايى بوده به رييس قوه قضاييه تبديل شده است . در اصل 162 مسؤ وليت انتخاب رييس ديوان عالى كشور و دادستان كل كشور به رييس ‍ قوه قضائيه محول شده است .

فصل 12 كه قبلا تحت عنوان رسانه هاى گروهى بود به صدا و سيما تغيير عنوان يافته و تنها اصل آن يعنى اصل 175 كه تغييرات در آن جهت تمركز مديريت در صدا و سيما منظور شده است به اين ترتيب اصلاح گرديد.


113

در صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران ، آزادى بيان و نشر افكار با رعايت موازين اسلامى و مصالح كشور بايد تامين گردد.

نصب و عزل رييس سازمان صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران با مقام رهبرى است و شورايى مركب از نمايندگان رييس جمهور و رئيس جمهور و رئيس جمهور و رئيس قوه قضاييه و مجلس شوراى اسلامى (هر كدام دو نفر) نظارت بر اين سازمان را بر عهده خواهند داشت .

خط مشى و ترتيب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معين مى كند.

بدين ترتيب نصب و عزل رييس سازمان صدا و سيما كه قبلا در قانون ذكر نگرديده بود رسما به عهده مقام رهبرى قرار گرفت و يك شوراى هفت نفره از طرف رهبر و نمايندگان سه قوه ناظر بر حسن اجراى وظايف مدير عامل صدا و سيما شد.

سرانجام با افزوده شدن يك فصل تحت نام بازنگرى در قانون اساسى تجديدنظر و اصلاحات در قانون اساسى سابق پايان يافت .

در اصل 177 اين فصل آمده است :

بازنگرى در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران در موارد ضرورى به ترتيب زير انجام مى گيرد:

مقام رهبرى پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام طى حكمى خطاب به رييس جمهور موارد اصلاح شده يا تتميم قانون اساسى را به شوراى بازنگرى قانون اساسى با تركيب زير پيشنهاد مى نمايند:

1 - اعضاى شوراى نگهبان

2 - روساى قواى سه گانه

3 - اعضاى ثابت مجمع تشخيص مصلحت نظام

4 -پنج نفر از اعضاى مجلس خبرگان رهبرى

5 - ده نفر به انتخاب مقام رهبرى

6 - سه نفر از هياءت وزيران .

7 - سه نفر از قوه قضائيه .

8 - ده نفر از نمايندگان مجلس شوراى انقلاب اسلامى .

9- ده نفر از دانشگاهيان .

شيوه كار و كيفيت انتخاب و شرايط آن را قانون معين مى كند.

مصوبات شورا پس از تاءييد و امضاى مقام رهبرى بايد از طريق مراجعه به آراى عمومى به تصويب اكثريت مطلق شركت كنندگان در همه پرسى بازنگرى در قانون اساسى لازم نيست . محتواى اصل مربوط به اسلامى بودن نظام و مبتنى بودن كليه قوانين و مقررات بر اساس موازين اسلامى و پايه هاى ايمانى و اهداف جمهورى اسلامى ايران و جمهورى بودن حكومت و ولايت امر و امامت امت و نيز اداره امور كشور با اتكا به آراى عمومى و دين و مذهب رسمى ايران تغييرناپذير است .


114

شكست تجاوز نظامى به امريكا در صحراى طبس 

5 ارديبهشت 1359 

الم تر كيف فعل ربك باصحاب بالفيل ، الم يجعل كيدهم فى تضليل و اءرسل عليهم طيرا ابابيل ، ترميهم بحجارة من سجيل فجعلهم كعصفف ماءكول .(91)

آيا نديدى كه پروردگارت با صاحبان فيل چه كرد؟ آيا كيد و تدبيرى كه براى خرابى كعبه انديشيدند خراب نكرد؟- و بر هلاك آنها مرغان ابابيل را فرستاد تا آن سپاه را به سنگهاى سجيل (دوزخى ) سنگباران كردند و تنشان را چون برگهاى خرد شده گردانيد.

براستى كه انقلاب اسلامى گسترده شگرفى از تاريخ است كه در بستر آن سنتهاى الهى تاريخ با اعجازى خاص تجلى مى يابند و قانونهاى تاريخى در آن عرصه ، نمود و نمايش مى يابند. تا همگان به چشم دل دريابند كه هرگز براى سنت خداوندى تبديل و تغييرى نيست .

براستى عبرت گرفتن از تاريخ كه در قرآن به آن توصيه و تاءكيد شده است يك ضرورت است ؛ اما اين امر در ذهن تحليلگران غرب كه قدرت راه ، محور حركات سياسى خويش قرار داده اند و در محاسبات خويش توازن اسباب مادى را در پديده هاى هستى اصل مى دانند نمى گنجد. تاريخ عرصه پيروزى حق بر باطل است . به مصداق آيه﴿ مكروا و مكرا و مكرنا مكرا و هم لا يشعرون (92)تمامى كيد و فريبها به سوى خود آنان برمى گردد. چرا كه همه جريانات به طرفى واحد حركت مى كند، و اين جهت واحد جهت حق است . عدم درك حقانيت حق مثل سرنوشت ياران فيل است كه به سنگهاى سجيل گرفتار آمدند و چوبان برگهاى خرد شده بر زمين افتادند.

قرآن هدف از بيان سرگذشت پيشينيان را اين مى داند كه نتايج آنها مورد تفكر و جمعبندى قرار گيرد ﴿(فاقصص القصص لعلهم يتفكرون )(93). لذا واقعه طبس مى تواند عظمت الهى و امدادهاى غيبى را براى مردم آشكار كند و درس عبرتى براى آيندگان تاريخ شود. ماجراى طبس يكى از رسواترين و مفتضحانه ترين توطئه هاى شكست امپرياليسم آمريكا عليه انقلاب اسلامى ايران است . بدون شك ماجرايى كه در طبس به وقوع پيوست و با شكست مزدوران آمريكايى مواجه شد، يكى از معجزات بزرگ قرن به حساب مى آيد. زيرا شيطان بزرگ آمريكا با تمامى توان و با سود بردن از دقيق ترين و پيچيده ترين امكانات نظامى و با تدارك همه جانبه و هماهنگى كليه عوامل داخلى و خارجى به بهانه آزادى جاسوسان خود در ايران ، اما در حقيقت به قصد درهم شكستن انقلاب و نابود ساختن نظام جمهورى اسلامى ايران ، تهاجم خود را آغاز كرد.

سران كاخ سفيد و مقامات پنتاگون از موفقيت اين عمليات كمال اطمينان را داشتند، چرا كه به زعم باطل خود هيچ عامل و نيرويى را در شكست عمليات خود دخيل نمى دانستند؛اما از آنجايى كه خداوند همواره حافظ اين ملت و انقلاب بوده است ، در طبس نيز امدادهاى غيبى او عينيت يافت تا بار ديگر بر طاغوتيان زمان ثابت شود كه اراده الهى بر هر چيزى تعلق بگيرد، شدنى است .

انگيزه و زمينه هاى تجاوز آمريكا: 

1 - پس از انقلاب دوم (فتح لانه جاسوسى ) و شكست توطئه هاى مزورانه آمريكا در نفوذ و رسوخ و نهايتا مسخ انقلاب اسلامى از درون و افشاء دستهاى خيانتبار همساز با شيطان بزرگ و به اسارت گرفتن آنها، تهديدات نظامى و تحريم اقتصادى از ابتدايى ترين اقدامات جهت غلبه بر اين پيروزى بزرگ و شكست دادن اين نصر الهى بود. تمام همپايگى هاى شيطان بزرگ در اين توطئه ها با آمريكا همدلى و همكارى داشتند.

تبليغات در جهت اين دو توطئه ابتدا بر روى مداخله نظامى تمركز يافت و به اوج خود رسيد و چون دشمن از اين توطئه نتيجه اى نگرفت ، به تشديد تبليغات بر مساءله تحريم اقتصادى و بسط آن در تمامى كشورهاى هم پيمانش پرداخت و اين ، دو به علت بود: اول آنكه آخرين حيلت دشمن بود، دوم انحراف اذهان و افكار عمومى از احتمال حمله نظامى . تا اينكه زمينه ذهنى مردم از مساءله منحرف و دشمن خارجى فراموش گردد به مشكلات داخلى و مسائل اقتصادى معطوف شود.


115

2 - از اهم زمينه هايى كه موجبات اين تهاجم را فراهم ساخت مى توان شكست كوششهاى ديپلماتيك و طرحهاى آمريكا جهت آزاد سازى جاسوسان خود را نام برد(ماءموريت افرادى چون رمز كلارك ، هانس ، حبيب شطى ، بنى صدر و قطب زاده ).

3 - در خلال تلاشهاى دشمن و عوامل و ايادى آمريكا، يعنى گروهكهاى چپ و راست و منافق ، اين بار نيز به خاطر حفظ سنگر دانشگاه و مخالفت با تعطيل شدن آن و تقابل با انقلاب فرهنگى ، با راه انداختن هياهوى بسيار به جنگ و جدال و خونريزى و سنگربندى مشغول شدند و آن چنان ماهرانه جو را آماده ساختند كه گويى اين بخش نيز جزيى از طرح كلى تجاوز نظامى بوده است .

4 - آتش افروزهاى رژيم بعث عراق در مرزهاى خود با ايران و غائله كردستان .

شگفتى ماجراى تجاوز وقتى روشن مى شود كه بدانيم دولت تجاوزگر آمريكا در رابطه با چنين ماءموريتى متجاوز از 5 ماه تمام در صحراهاى آريزونا (جايى كه تقريبا كوير ايران را داراست ) تعليمات پيچيده و فشرده اى را به كماندوهاى خود داده بود و از پيچيده ترين تكنيكهاى نظامى اعم از تسليحات نظامى و دفاعى تا صنايع مدرن هواپيمايى استفاده كرده و بودجه نامحدودى را براى اين عمليات اختصاص داده بود. سازمان هواشناسى آمريكا وضع جوى ايران بخصوص منطقه فرود در صحراى طبس ، را كاملا مورد پيش بينى علمى قرار داده بود و به علت اين كه هواى آن شب مهتابى بود، ورد هر نوع هواى غيرمطلوب و وقوع طوفان بعيد به نظر مى رسيده است .

شرح ماجرا 

تسخير لانه جاسوسى امريكا توسط دانشجويان مسلمان پيرو خط امام و به اسارت گرفتن 53 نفر آمريكايى در 13 آبان كه به تعبير حضرت امام رضوان الله تعالى عليه ، انقلاب دوم ، يكى از بزرگترين اقداماتى بود كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى عليه شيطان بزرگ انجام پذيرفت .

مهمترين نتيجه اين اقدام انقلابى و شجاعانه اين بود كه تمام محرومان و مستضعفان سراسر جهان كه جراءت نفس كشيدن نداشتند و خيال نمى كردند و مى شود با امريكا درافتاد، جراءت پيدا كردند عليه منافع استكبارى و ضد انسانى شيطان بزرگ بپاخيزند. گوياترين تعبير در اين باره فرمايش حضرت امام ره است كه فرمودند:

عمده اين است كه اين خوفهايى كه اينجا ايجاد كردند در دل ملتها، اين شكسته شود...ارزش اين عمل اين است كه شكسته شد آن بت بزرگى كه براى ملتها تراشيده بودند.

از آنجايى كه اين عمل شجاعانه و بزرگ حيثيت ابرقدرتى امريكا را زير سؤ ال برد، و ابهت اين بت بزرگ شكسته شد، سردمداران كاخ سفيد بلافاصله پس از اطلاع از تسخير لانه جاسوسى ، به موازات كوششهاى ديپلماتيك ، مساءله تجاوز نظامى به جمهورى اسلامى ايران را در دستور كار خود قرار دادند.

برژيسكى كه در آن زمان مشاور امنيت ملى جيمى كارتر رييس جمهور وقت آمريكا بود، در اين باره گفته است :

اگر چه از ابتداى گروگانگيرى افرادمان ، تا اتخاذ تصميم نهايى براى نجات آنها، حدود پنج ماه به طول انجاميد، اما برنامه ريزى جهت انجام يك عمليات نجات ، بزودى پس از ماجرا آغاز شد. درست 2 روز بعد از واقعه ، مرحله اول ، عمليات با تلفنى كه من به هارولد براون وزير دفاع كردم ، شروع گرديد، من از او خواستم كه به رييس ستاد مشترك ارتش دستور دهد، تا يك برنامه جهت عمليات نجات طرحريزى كند.

در راستاى پياده شدن دستور ياد شده ، يك ماه پس از فتح جاسوسى ، نود نفر از كماندوهاى امريكايى به ايالت آريزوناى آمريكا اعزام شدند تا آخرين مرحله تمرين و آموزش خود را تحت شرايط موقعيت مشابه ايران بگذرانند.

از سوى ديگر گروههاى ويژه سرى كه براى پشتيبانى و تدارك وسايل تكميلى طرح ، در نظر گرفته شده بودند، مخفيانه وارد ايران شدند و با گروهكهاى ضد انقلاب اسلامى تماس گرفتند.


116

نظاميان آموزش ديده آمريكايى ، در اواخر آذر ماه 1358 عازم كشور مصر شدند و در پايگاهى در نزديكى قاهره استقرار يافتند.

برژيسكى مى گويد:

روز 11 آوريل (22 فروردين ) ماه بوده جيمى كارتر به من گفت كه وى خواستار تشكيل يك جلسه اضطرارى شوراى امنيت ملى است . او در پاسخ سئوال من كه دليل تشكيل آن جلسه را پرسيدم ، گفت كه به نظر وى زمان اقدام فرا رسيده است .

كارتر جلسه ياد شده را با اين سخنان آغاز كرد؛ كه به نظرم امكان خلاصى گروگانها بسيار بعيد به نظر مى رسد و ما بايستى حاكميت خود را اعمال كنيم و حالا وقت آن است كه عمل مناسب انجام پذيرد و جدول زمانى آن هم تهيه شود.

رييس جمهور در دنباله سخنانش ادامه داد ما مى بايستى براى آزادى گروگانها وارد عمل شويم و عمليات مى بايستى در اولين فرصت ممكن آغاز شود.

رييس ستاد مشترك ارتش ژنرال جونز، تاريخ 4 ارديبهشت را مناسبترين زمان شروع عمليات اعلام كرد.

بدين ترتيب غروب روز سه شنبه 4 ارديبهشت 1359 تعداد شش فروند هواپيماى 130 - C امريكايى ، نود نفر كماندوى اين عمليات را كه امريكاييها نام آن را نور سبز يا دلتا انتخاب كرده بودند، از قاهره به نام هواپيمابر نيميتز NIMITZ در درياى عمان و نزديك آبهاى ايران منتقل كردند.

نيمه شب پنجشنبه 4 ارديبهشت ماه مطابق با ساعت 13 به وقت واشنگتن هواپيماهاى مذكور و هشت فروند هلى كوپتر نفربر از عرشه ناو هواپيمابر نيميتز برخاستند و با پرواز در ارتفاع كم راهى ايران شدند.

طبق نقشه مى بايست هواپيماها و هلى كوپترها در فرودگاه شماره 1 واقع در صحراى طبس فرود آيند، سپس هلى كوپترها، كوماندوها را به اطراف تهران منتقل كنند تا از آنجا با كاميونها و خودروهايى كه از قبل توسط عمال داخلى و نفوذى امريكا آماده شده بودند، به اطراف جاسوسخانه انتقال يابند.

پس از ورود به حريم ايران اسلامى ، يكى از هلى كوپترها در 120 كيلومترى شهر راور كرمان دچار نقص شد و ناگزير فرود آمد. سرنشينان اين هلى كوپتر ديگرى منتقل شدند كه پس از طى مسافتى دستگاه هيدروليك اين هلى كوپتر نيز از كار افتاد، اما توانست خود را به نام هواپيمابر نيميتز برساند.

در هر صورت ، شش فروند هواپيماى 130 - C و شش فروند هلى كوپتر در محل مورد نظر واقع در صحراى طبس در تاريكى شب فرود آمدند. در حال سوختگيرى هلى كوپترها براى اجراى مرحله بعدى عمليات ، يكى ديگر از آنها دچار نقص فنى شد. با از كار افتادن اين هلى كوپتر، تمام برنامه هاى امريكاييها به هم خورد زيرا آنها با محاسباتى كه انجام داده بودند، براى انجام مرحله بعدى عمليات حداقل به شش فروند هلى كوپتر نياز داشتند. موقعيت به ناو نيميتز و از آنجا به كاخ سفيد گزارش شد و از رييس جمهور كسب تكليف شد كارتر دستور توقف عمليات و عقب نشينى را صادر كرد؛ اما سپاه شيطان در چنگال عذاب الهى گرفتار شد. آن هنگام كه آمريكاييها قصد بازگشت كردند توفانى از شن برخاست ، هواپيماها و هلى كوپترهاى آمريكايى ، در حال برخاستن از زمين دچار مشكل شدند، يك هواپيما و يك فروند هلى كوپتر با هم برخورد كردند و هر دو آتش گرفتند. در اثر حادثه ، هشت تن از امريكاييها در آتش عذاب الهى سوختند و بقيه پنج فروند هواپيماى 130 - C نيز از خاك ايران اسلامى فرار كردند.

برژيسكى حالت كارتر را پس از صدور دستور توقف عمليات و عقب نشينى و آتش گرفتن هواپيما و هلى كوپتر امريكايى چنين توصيف كرده است :

وى بعدا سرش را ميان دو دستش گرفت و به مدت چند ثانيه روى ميز گذاشت . من فوق العاده اى دلم براى وى سوخت ! همين طور براى كشورم ! ساعت 15، 5 (پنج و پانزده دقيقه ) بود كه كارتر خبر ديگرى مبنى بر خورد يك هلى كوپتر با يك هواپيماى 130 - C و آتش گرفتن آنها از ژنرال جونز دريافت كرد. اين برخورد همراه با تلفات جانى بوده است . كارتر با شنيدن اين خبر به مانند مار زخمى به خود پيچيد و آثار درد و نگرانى بر تمامى صورت او آشكار شد.


117

صدور فرمان بمباران هلى كوپترهاى به جا مانده توسط بنى صدر 

پس از فرار امريكاييها از ايران ، كاخ سفيد اعلام كرد كه امريكا در عملياتى در صحراى طبس جهت آزادى جان گروگانهاى اسير در ايران ، با شكست روبرو شده است . اعلاميه كاخ سفيد حاكى از آن بود كه اسناد سرى و مهمى در درون هلى كوپترها به جاى مانده است . پس از گذشت مدت زمانى كوتاه از پخش اين اعلاميه از جانب كاخ سفيد، به دستور مستقيم بنى صدر كه در آن زمان سمت فرماندهى كل قوا را داشت ، هلى كوپترهاى به جا مانده بمباران شدند و اسناد سرى و مهم باقى مانده در آتش سوختند و محمد منتظر قائم فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامى يزد نيز كه در منطقه از هلى كوپترها حفاظت مى كرد، به شهادت رسيد.

بهانه بنى صدر براى انهدام هلى كوپترها اين بود كه ديگر امريكايهيا فرصت مجدد جهت استفاده از آنها را به دست نياورند! در حالى كه حتى اگر چنين احتمالى مى رفت ، باز كردن وسايل و قطعات حساس پروازى كافى بود كه آنها را از پرواز باز دارد.

از بين بردن اسناد و مدارك به جا مانده كه به طور قطع شامل اسناد و مدارك مربوط به ادامه طرح و برنامه هاى امريكاييها پس از انجام مرحله اول عمليات بود و همچنين اسامى عوامل مزدور داخلى و جاسوسانى كه مى بايست طى اين عمليات با امريكاييها همكارى كنند، خود واقعه مهمى است .

نكات برجسته ديگر درباره حمله نظامى امريكا 

نكات مهم ديگرى كه از مطالعه اسناد و مدارك به دست آمده و گزارشها و مقالات نوشته شده حاصل شده است به شرح زير مى باشد:

1 - امريكا در واقعه طبس از آخرين امكانات نظامى و تكنيكهاى جنگى استفاده كرد به طورى كه براى يك چنين عملياتى از طرف كنگره امريكا بودجه هنگفتى در نظر گرفته شده بود.

2 - هلى كوپترهايى كه براى آزادى جاسوسان امريكايى در نظر گرفته شده بودند، طبق ارزيابى متخصصان امريكايى از بهترين نوع هلى كوپترها و از آخرين مدل آنها بود. بنابراين مساءله از كار افتادن آنها در جريان عمليات كاملا غيرمترقبه بوده است .

3 - شبى كه عمليات نجات در آن به وقوع پيوست مهتابى بود و معمولا در اين شبها از توفان و بادهاى تند خبرى نيست و علاوه بر اين ، بر اساس ‍ پيش بينى هاى علمى اداره هواشناسى امريكا، در شب عمليات ، هواى كوير بالا پيش بينى شده بود.

5 - تهيه كننده وسايل نقليه اى كه مى بايست امريكاييها را از اطراف تهران به لانه جاسوسى جابجا كند، يك مزدور خود فروخته به نام على اسلامى وابسته به حزب منحله مسلمان بوده است .

6 - كشورهاى مصر، عربستان سعودى تركيه ، عمان و پاكستان در طى اين عمليات امكانات خود را در اختيار امريكا قرار داده بودند.

7 - با توجه به حساسيت شوروى (سابق ) درباره تحركات امريكاييها و زير نظر داشتن دائم آنها، بدون شك اين عمليات با توافق و هماهنگى شوروى (سابق ) انجام شده بود.

8 - جهت فرود اضطرارى هلى كوپترها و هواپيماهاى 130 C، 14 منطقه در تهران و حوالى آن در نظر گرفته شده بود.

9- در شب حادثه طبس ، چراغهاى ورزشگاه شهيد شيرودى روشن بوده است .

10 - على اسلامى تهيه كننده اصلى كاميونها جهت حمل امريكاييها به تهران ، قبل از اشغال لانه جاسوسى در رابطه با به راه اندازى تظاهرات عليه امام ره و انقلاب اسلامى با سفارت امريكا همكارى نزديك داشته است .

11 - مزدوران رژيم صهيونيستى در جريان طراحى حمله به طبس نقش ‍ بسيار فعالى داشته اند. به طورى كه از تجربيات طراحان نقشه حمله به فرودگاه انتبه در اوگاندا از جمله شيمون پرز، استفاده فراوانى شده بود.

به هر حال آنچه در طبس واقع شد، بدون شك مصداقى ديگر بر سوره فيل بود و 5 ارديبهشت 1359 عام الفيل ديگر و كارتر مظهر استكبار جهانى ابرهه اى ديگر، و عنايت و لطف و مرحمت خداوندى بر مؤ منان گسترده . آنچه گذشت نه تنها يك واقعه ساده و زودگذر و فراموش شدنى نبود، بلكه تمثيلى و ذكرى است هميشگى و ماندنى براى كسانى كه با چشم دل خويش جز آنچه هست مى بينند و تذكار ديگرى است بر اثبات قدرت فائقه و تامه الهى و بر وهن و سستى كيد و مكر دشمنان خدا.


118

پيروزى مردم ويتنام بر متجاوزان آمريكايى 

10 ارديبهشت 1354 / 30 آوريل 1975 

مردم كشورهاى جنوب شرقى آسيا تاريخ طولانى و پرحادثه اى را پشت سر گذاشته اند. در اين سرزمين قرنهاى متمادى دولتهاى قدرتمندى حكومت كرده و داراى تمدن پيشرفته و فرهنگى اصيل بوده اند. اين مردم هنوز هم تصاوير مهيب و خاطرات دهشتناك استعمار را به خوبى به ياد دارند.

استعمارگران اروپايى كه تسلط خود را بر مردم ويتنام در سايه خونريزى و به زور شمشير به دست آورده بودند، حدود چهار قرن به چپاول و غارت مردم آن ديار پرداختند و ملت اين سرزمين پر بركت را استثمار كردند.

نخستين مهاجمان كه به اين منطقه روى آوردند پرتغاليها بودند، كه در سال 1511 م . بندر بزرگ مالاكارا تصرف كردند و سلطان نشين آن را كه يكى از بزرگترين حكومتهاى وقت در جنوب شرقى آسيا محسوب مى شد نابود كردند.

سپس هلنديها، بريتانيها، اسپانياييها، فرانسويها و سرانجام نيز آمريكاييها هر كدام به نوبه خود قسمتى از اين سرزمين ، يعنى كشورهاى جنوب شرقى آسيا را تحت استعمار خود در آوردند.

در خلال جنگ دوم جهانى ، بتقريب تمامى كشورهاى جنوب شرقى آسيا به تصرف ژاپن درآمد و جزء متصرفات استعمارى امپراتورى ژاپن شد. ژاپنيها با استفاده از شعار آسيا براى آسياييها، چنين تظاهر مى كردند كه مى خواهند كشورهاى جنوب شرقى آسيا را از يوغ استعمار غرب آزاد سازند.

نيروهاى غرب بدون جنگ و خونريزى مستعمرات خودشان را در جنوب شرقى آسيا به ژاپن واگذار كردند، و اهالى اين منطقه به رهبرى نيروهاى انقلابى مبارزه جديدى را عليه اين قدرت استعمارگر آغاز كردند.

فعاليت نيروهاى مقاومت به ايجاد جبهه هاى ملى و ارتشهاى آزاديبخش در برابر ژاپن منجر شد. جبهه متحد ملى ويتنام ويت مينه در سال 1941 تشكيل شد و جنبشهاى آزاديبخش در ديگر كشورها آزاديبخش در ديگر كشورها از جمله فيليپين ، مالايا، تايلند و برمه به وجود آمدند.

با آغاز مبارزات ضد فاشيستى ، ميليونها نفر به فعاليتهاى شديد سياسى وادار شدند كه سرانجام به افسانه شكست ناپذيرى استعمارگران پايان دادند.

يكى از نتايج مهم سياسى جنبشهاى آزاديبخش ملى جنوب شرقى آسيا در خلال جنگ دوم جهانى ، گسترش مبارزه عليه نظام جديد ژاپنيها و پيكار در مقابل كليه استعمارگران بود.

سازمانهاى وطن خواه و نيروهاى مسلح ملى پس از خروج ژاپن و بازگشت استعمارگران قديم به جنوب شرقى آسيا، مبارزه عليه آنها را ادامه دادند و انقلابهاى آزادى ملى را پايه گذارى كردند.

ظهور دولتهاى مقتدر در جنوب شرقى آسيا و گسترش نهضتهاى آزاديخواهى ملى مايه وحشت امپراياليستها شد، بنابراين در صدد برآمدند دولتهاى نوپا را نابود يا استقلال آنها را در عمل خنثى كنند.

كوشش امپرياليستها براى نيل به تسلط مجدد در كشورهاى شبه جزيره هندوچين با شكست مواجه شد. دخالت فرانسه در جمهورى دموكراتيك ويتنام ، به يك سلسله جنگهاى پارتيزانى در سطح آن كشور منجر شد، كه نه تنها مردم ويتنام بلكه اهالى لائوس و كامبوج نيز سلاح به دست گرفتند و عليه استعمارگران فرانسوى به پيكار برخاستند.

نبردهاى تاريخى دين بين فو سرانجام در 22 مارس 1945 نظاميان فرانسه را ناچار كرد تا در دو جبهه عليه وطن خواهان ويتنام و لائوس پيكار كنند و در نتيجه دولت فرانسه پس از تحمل شكست شديدى مجبور شد براى رفع مشكل هندوچين يك راه حل صلح جستجو كند.

در آوريل 1945 به ابتكار اتحاد شوروى (سابق ) كنفرانس ژنو متشكل از وزراى امور خارجه پنج قدرت بزرگ جهان يعنى بريتانيا، چين ، شوروى سابق ، فرانسه و ايالات متحده آمريكا و نيز جمهورى دموكراتيك ويتنام ، لائوس ، كامبوج و نمايندگان سايگون به وجود آورد كه نتيجه آن اعلام پايان جنگ در هندوچين و استقلال ويتنام ، لائوس و كامبوج بود.

بدين ترتيب در اواسط دهه 1950 در جنوب شرقى آسيا وضع جديدى پيش آمد. شكست سيستم استعمارى از رؤ يا به حقيقت پيوست و پيروزى مردم هندوچين پيدايش دولتهاى مستقل جمهورى دموكراتيك ويتنام ، لائوس و كامبوج را به دنبال داشت .


119

در دهه 1950 و اوايل دهه 1960 ايالات متحده امريكا دشمن اصلى مردم جنوب آسيا، تصميم گرفت با استفاده از نيروهاى نظامى انقلابهاى آزاديخواهى ملى را در اين سرزمين سركوب سازد و علاوه بر آن كشورهاى منطقه را نيز به جان هم اندازد.

نقشه نيكسون رييس جمهور وقت آمريكا براى استفاده از نيروهاى دست نشانده به جاى سربازان ايالات متحده با شكست مواجه شد و در نتيجه ايالات متحده آمريكا بيش از پيش در جنگهاى هندوچين گرفتار شد. امريكا بدون آنكه موافقت نامه ژنو را محترم بشمارد، ويتنام جنوبى را به صورت پايگاه نظامى و مركز تهاجمات خويش در جنوب شرقى آسيا درآورد، و چون با وحدت ، آزادى و استقلال مردم ويتنام مخالف بود به نخستين جنگ تهاجمى در هندوچين مبادرت كرد و عليه جمهورى دموكراتيك ويتنام نبردى طولانى را آغاز كرد.

طى قرار داد ژنو، پس از قرارى آتش بس و خروج فرانسويان شكست خورده از ويتنام ، آن كشور به دو بخش تحت كنترل ويت منه و جنوبى تحت تسلط بائودائى تقسيم و مقرر شد تا دو سال بعد، طى برگزارى انتخابات عمومى ، وحدت ملى تحقق پذيرد، ليكن آمريكا كه به ويتنام جنوبى تسلط داشت و به آن كمكهاى مالى و نظامى مى كرد نگو دين ديم را به عنوان نخست وزير اين كشور برگزيد و تلاش خود را براى سلطه بيشتر بر اين سرزمين علنى و از اتحاد دو بخش ويتنام جلوگيرى كرد.

تحولات سياسى ، اقتصادى و اجتماعى در ويتنام شمالى و جنوبى در جهت مقابل هم صورت مى گرفت . در ويتنام شمالى تجديد بناى اجتماعى و اقتصادى به طور جدى و فعالانه تحقق يافت ؛ در حالى كه در ويتنام جنوبى حكومت نگودين ديم كه تحت نفوذ شديد آمريكا قرار داشت ، ضمن سركوب مبارزان ، و مخالفان آمريكا، آن سرزمين را به سوى استعمار امريكا سوق مى داد. بدين صورت درست زمانى كه قرار بود با برگزارى انتخابات عمومى اتحاد ملى و وحدت دو ويتنام تحقق يابد، آمريكا به بهانه جلوگيرى از آشفتگى بيشتر كشور از انجام آن جلوگيرى كرد و با فشار نيروهاى نظامى و زور اسلحه و خرج پولهاى گزاف ، ناقص موافقنامه صلح ژنو شد و آشكارا در امور هر دو كشور دخالت ورزيد.

اين عمل آمريكا موجب شد كه مبارزان ويتنام جنوبى به تلاش خود عليه حكومت دست نشانده شدت بخشد و سرانجام نيز در اول نوامبر 1963 نگودين ديم و دو برادرش را به قتل رساندند.

رژيم نظامى جانشين در ويتنام جنوبى برخورد خشن ترى را با مبارزان اين كشور آغاز كرد، و آمريكا كه به سبب هزينه هاى سرسام آور و برخوردهاى شديد چريكى در ويتنام جنوبى به نوعى شكست سياسى و مبارزاتى رسيده بود، نيروهاى خود را آشكارا به خدمت گرفت و وارد كارزار كرد.

آمريكا مبارزان ويتنامى را چه آنهايى كه در ويتنام جنوبى با حكومت دست نشانده آمريكا مخالفت مى كردند و چه افراد وطن خواه كه در ويتنام شمالى پرچم مبارزه را بر افراشته بودند و ويت كنگ مى ناميد و آنها را كمونيستهاى ويتنامى مخالف صلح و آزادى قلمداد كرد و به اين طريق به تجاوزات خود در هر دو ويتنام ، اصطلاحا مشروعيت بخشيد.

با سقوط رژيم نگودين ديم ، آنچه ظاهرا به نام دولت يا حكومت ويتنام جنوبى خوانده مى شد نيز از بين رفت و نيروهاى مسلح ايالات متحده عملا قدرت را در ويتنام به دست گرفتند. سرانجام معاون نيروى هوايى ويتنام جنوبى به نام نگوين كائوكى به عنوان نشانده جديد امريكا به حكومت منصوب شد.

آمريكاييها براى نجات از دست نشانده جديد خود، شايعه هجوم شماليها به رهبرى هوشى مين را رواج دادند و تعداد سربازان خود را دو برابر كردند و 125 كشتى از ناوگان هفتم آمريكا را در سواحل اين شبه جزيره مستقر ساختند. رفته رفته ايالات متحده گروهى از كشورهاى هم پيمان خود را نيز در مبارزه عليه آزاديخواهان ويتنام وارد جنگ كرد.


120

در اوت 1964 حملات هوايى و دريايى امريكا به جمهورى دموكراتيك ويتنام آغاز شد. هواپيماهاى امريكايى دستور داشتند شهرها و روستاهاى ويتنام شمالى را بمباران كنند. در مارس 1965 نخستين ارتش منظم ايالات متحده در دانانگ كه يكى از پايگاههاى نيروى دريايى اين كشور در ويتنام جنوبى بود پياده شد. در اين حال تعداد 000،184 نفر از نيروهاى مسلح آمريكا نيز در برنجزارها و جنگلهاى ويتنام شمالى را زير آتش ‍ گرفتند.

اين اقدامات مخالفت جهانيان را برانگيخت و كشورهاى زيادى آمادگى خود را مبنى بر كمك به ملت قهرمان ويتنام اعلام داشتند.

على رغم كوششهاى فرماندهى ايالات متحده كه در پايان سال 1968 تعداد 000، 542 نفر آمريكايى و 000، 800 ويتنامى در اختيار داشت ، نيروهاى ميهن دوست و وطن خواه ويتنامى ، در شهرها و مواضع سوق الجيشى به تحكيم موقعيت خويش مبادرت ورزيدند و تعداد 21 ميليون پناهگاه فردى و گروهى براى مواقع بمباران ساختند و گروههاى بى شمار كارگران و كشاورزان در صنايع ، حمل و نقل و كشاورزى با نهايت جديت مشغول به كار شدند.

ارتش خلق ويتنام شمالى ، هم در نبرد و هم در ارائه اصول اخلاقى شايستگى خود را نشان داد. نيروهاى امريكايى به منظور سركوب مردم و نابود كردن سرزمين جمهورى دموكراتيك ويتنام ، بيش از دو ميليون تن بمب ، گلوله و راكت يعنى ده برابر آنچه كه در جنگ دوم جهانى روى ژاپن ريخته شده بود در سرزمين ويتنام شمالى ريختند. هر يك از شش شهر مهم ويتنام شمالى حداقل صدبار بمباران شد.همچنين 80./. شهرهاى كوچك ويتنام شمالى را بمباران كردند و سه هزار بار به سدها و نيروگاههاى توليد برق و طرحهاى آبيارى حمله كرده و آنها را زير آتش گرفتند و 181 بيمارستان ، 668 مدرسه ، 334 كليسا و 151 زيارتگاه را ويران ساختند.

با همه اينها امريكاييهاى متجاوز نتوانستند روحيه مردم پيكار جوى ويتنام را تضعيف كنند و آنها را از نبرد منصرف سازند.

در 18 دسامبر 1969 مطبوعات و رسانه هاى گروهى جهان اعلام داشتند كه در مدت 4 سال مخامصه و جنگ حدود 650 هزار نفر آمريكايى و 500 هزار نفر از نيروهاى دولت دست نشانده آن كشته و زخمى شدند و بيش از 000، 2 هواپيماهاى جنگى و هيلكوپتر (باستثناى آنچه در ويتنام شمالى نابود شده بود)، حدود 000، 40 وسيله نقليه نظامى ، بيش از دو هزار كشتى و كرجى نابود شدند و طبق اطلاعاتى كه در واشنگتن انتشار يافت جنگ ويتنام به عنوان سومين جنگ بزرگ تاريخ ايالات متحده لقب گرفت . در همين مدت وطن خواهان ويتنامى توانستند بيش از 75 0/0 سرزمين ويتنام را با بيش از 10 ميليون سكنه آن تحت كنترل خود در آوردند.

سرانجام رييس جمهور وقت آمريكا كه ديگر كارى از دستش ساخته نبود در 31 مارس 1968، اعلام داشت كه از شدت بمباران ويتنام شمالى كاسته خواهد شد.

عاقبت در 10 مه 1968 مذاكرات مقدماتى آتش بس بين نمايندگان جمهورى دموكراتيك ويتنام و نمايندگان ايالات متحده آمريكا در پاريس ‍ آغاز شد، و در پى اجلاس مكرر و متعدد كه به برقرارى آتش بس منجر شد آمريكا متعهد گرديد كه از ويتنام خارج شود و سرانجام نيز در سال 1973 مفتضحانه شروع به خارج كردن نيروهاى خود از ويتنام كرد و در 30 آوريل مفتضحانه شروع به دست نشانده امريكا و در پى آن شهر سايگون پايتخت ويتنام جنوبى سقوط كرد.(94)

پس از خروج آمريكاييهاى طى كنفرانس ماه نوامبر سال 1975 در شهر هوشى مين ، ويتناميها تصميم گرفتند تا دو بخش در هم ادغام شوند و در ژوئن 1976، استقرار جمهورى سوسياليستى ويتنام تحقق يافت و پايتخت آن هانوى اعلام شد.

مشخصات جمهورى يكپارچه ويتنام 

جمهورى سوسياليستى ويتنام در منطقه استوايى جنوب شرقى آسيا، در مشرق شبه جزيره هندوچين واقع شده است . و از شمال به جمهورى خلق چين با 1000 كيلومتر مرز مشترك و از مغرب و جنوب غربى با لائوس و كامبوج و از مشرق و جنوب به خليج تونكن و درياى چين جنوبى محدود است . اين كشور داراى 556، 329 كيلومتر مربع وسعت (بتقريب يك پنجم ايران ) و حدود 70 ميليون نفر جمعيت مى باشد. مردم آن از نژاد زرد و زبان رسيمن آن آنامى است و اكثر مردم پيرو دين بودا مى باشند.


121

روز جهانى كار و كارگر 

11 ارديبهشت 1265 / اول مه 1886 

در اول ماه مه 1886، پليس شيكاگون با حمله به تظاهرات گسترده كارگران ، كه براى هشت ساعت كار در روز، و حق تشكيل اتحاديه هاى كارگرى برپا شده بود، آنان را به خاك و خون كشيد. چند روز بعد، دادگاه چند تن از رهبران كارگران را محاكمه و به مرگ محكوم كرد. يكى از رهبران كارگران اعتصابى ، پس از اعلام راءى ، در برابر دادگاه چنين گفت :

كارگران اينك دريافته اند كه مى توانند با اتحاد و همبستگى ، و مبارزه جمعى بر مشكلات خود فائق آيند. كارگران دريافته اند كه چه قدرت عظيمى در اتحاد آنان نهفته است ، و به همين دليل است كه كارفرماها با تمام توان مى كوشند تا اتحاد كارگران را بشكنند، و ميتيگ كارگران را به خون بكشند. ما كارگران گرد هم آمديم تا اندكى از حقوق خود را بازپس بگيريم ؛ اما اكنون از دادگاه و زندان سر در آورده ايم . آيا اين است معناى برابرى و عدالت در جامعه ما؟ امروز اگر صداى حق طلبانه ما را با گلوله خفه مى كنيد، مطمئن باشيد كه اين صداها ديگر خاموش شدنى نيست ، و هر روز طنين آن رساتر خواهد شد.

رهبران كارگران شيكاگو به دست مستكبران جان باختند؛ اما حقانيت گفته هايشان بتدريج بر همگان مسلم شد.

در سال 1889، كنگره بين المللى كارگران در پاريس ، به پيشنهاد نماينده كارگران آمريكا، روز اول ماه مه به عنوان روز جهانى كارگر برگزيد، و در پى آن در بسيارى از كشورهاى دنيا كارگران ، با برپايى اعتصاب و تظاهرات گسترده ، اين روز را گرامى داشتند و ياد و خاطره كارگران به خاك و خون كشيده شده ، آن روز را زنده نگه داشتند.

سازمان بين المللى كار 

اين سازمان به عنوان يكه نهاد خودمختار، و وابسته به مجمع عمومى سازمان ملل متحد در سال 1919 بر اساس معاهده ورساى برپا شد. موافقنامه مربوط به برقرارى رابطه بين اين سازمان و سازمان ملل متحد در سال 1946 به تصويب رسيد و آن را به صورت نخستين كارگزارى تخصصى وابسته به سازمان ملل متحد در آورد.

الف ) هدفها و فعاليتها

سازمان بين المللى كار در جهت پيشبرد عدالت براى افراد شاغل به كار، در تمام نقاط جهان فعاليت مى كند و عمده فعاليتهاى آن عبارتند از:

1) - تنظيم سياستها و بين المللى كردن برنامه ها به منظور بهكرد شرايط كار و زندگى .

2) - برقرارى معيارهاى كار به عنوان رهنمودهايى براى مسؤ ولان ملى در به اجرا درآوردن اين سياستها.

3) - اجراى يك برنامه وسيع همكارييهاى ، فنى ، براى كمك به دولتها در عملى كردن اين سياستها به شيوه اى كارساز، و اقدام به كارآموزى .

4) - آموزش و پژوهش به منظور كمك به پيشبرد اين تلاشها.

سازمان بين المللى كار از آن جهت ، در ميان سازمانهاى جهانى منحصر به فرد است ، كه در امر تنظيم سياستهاى آن نمايندگان كارگران و كارفرمايان از حق اظهار نظر برابر با نمايندگان دولتها برخوردارند. كنفرانس بين المللى كار از هر كشور عضو شامل دو نماينده از سوى دولت ، يك نماينده از طرف كارگران و نماينده اى از سوى كارفرمايان ، تشكيل شده است . يكى از مهمترين اهداف سازمان عبارت است از تصويب كنوانسيونها و توصيه هايى كه متضمن برقرارى معيارهايى در ارتباط با مسائل كارگرى در زمينه هايى مانند آزادى عضويت در تشكلها، دستمزدها، ساعات و شرايط كار، جبران خسارتهاى وارد به كارگران ، بيمه هاى اجتماعى ، مرخصى با استفاده از حقوق ، ايمنى صنعتى ، خدمات اشتغال و بازرسى مسائل مرتبط مى باشند.

اجراى مقررات كنوانسيونهاى سازمان بين المللى كار براى كشورهايى كه آنها را امضا كرده اند الزامى است ؛، در حالى كه توصيه هايى سازمان مذكور تنها در حكم رهنمودهايى براى سياستگذارى ، قانون گذارى و شيوه عملهاى ملى است .


122

از زمان تاءسيس اين سازمان تاكنون ، بيش از 350 كنوانسيون و توصيه نامه به تصويب رسيده است .

سازمان براى اجراى مفاد عهدنامه ها توسط كشورهايى كه آنها را مورد تصويب قرار داده اند نظارت به عمل مى آورد و براى تحقيق در خصوص ‍ شكايتهاى مربوط به نقض حقوق اتحاديه كارگرى نيز رويه به عمل ويژه اى دارد.

كارشناسان سازمان بين المللى كار از طريق برنامه كمكهاى فنى سازمان در زمينه هايى از قبيل كارآموزى حرفه اى ، فنون مديريت ، برنامه ريزى نيروى انسانى ، ايمنى و بهداشت محيط كار، سياستهاى اشتغال ، نظامهاى امنيت اجتماعى ، تعاونيها و صنايع دستى كوچك مقياس به كشورهاى عضو، يارى مى رسانند.

سازمان بين المللى كار از طريق مؤ سسه بين المللى مطالعات كار در ژنو و مركز بين المللى كار آموزى فنى و حرفه اى پيشرفته در تورن ايتاليا، فرصتهايى براى آموزش در اختيار مى گذارد.

ب ) مديريت

فعاليتهاى سازمان بين المللى كار كه در كليه اعضا در آن نمايندگى دارند و فواصل بين اجلاس سالانه ، از طريق يك هياءت حكام مركب از نمايندگان 28 كشور عضو، 14 عضو كارگر و مابقى كارفرما، هدايت مى شود.

اسلام و حقوق كارگر و كارفرما 

امامان و پيشوايان دين عليهم السلام ، در سخن ، به كار و اشتغال تاءكيد داشته و از بيكارى به شدت دورى كرده اند. در روايات آمده است كسى كه به كار و تلاش مشغول است ، از كسى كه كار را رها كرده و به عبادت خدا مشغول است اجر و پاداشى فزونتر دارد و نيز در روايات است كه دعاى بيكار (95) هر چند عابد باشد مستجاب نمى شود.(96) همچنين در روايات است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كارهاى خانه را انجام مى داد (97) و نيز در خبر است كه امام صادق عليه السلام فرمود:

هر آنكس كه جامه خود را بدوزد و نعلينش را وصله زند و كالاى مورد نياز خانه را خود حمل كند، از تكبر ايمن باشد.(98)

از حضرت على عليه السلام نقل شده است كه فرمود:

روزى در مدينه سخت گرسنه بودم ، از شهر بيرون شدم تا كارى پيدا كنم و مزدى به دست آورم . مقدارى از شهر دور شدم به كنار خانه زنى رسيدم و ديدم مقدارى گل خشك انباشته است دانستم وى مى خواهد آن گلها را جهت ساختمان ، تركند، به نزد او رفتم و با وى قرار بستم درازاى هر دلو بزرگ آب كه بر آن گلها بريزم يك دانه خرما بستانم . شانزده دلو كشيدم و از سنگينى دلوها دستم تاول زد. وى شانزده دانه خرما به من داد و من خرماها را به نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بردم و و دو نفرى آنها را خورديم .(99)

در روايات اسلامى از اميرالمؤ منين عليه السلام ، درباره احياى زمين ، ايجاد باغها، حفر قنوات ، كارگرى براى ديگران و... بسيار سخن به ميان آمده است (100)

امام صادق عليه السلام فرمود:

امير المؤ منين عليه السلام بيل مى زد و زمين را احياء مى كرد و از درآمد و دسترنج خويش هزار بنده آزاد كرد(101) تمام اينها حاكى از ارزشمندى كار و كارگرى و مذموم بودن تنبلى و كسالت و بيكارى است .

در احاديث و روايات اسلامى از كار كردن به عنوان عملى دنيوى و اخروى كه داراى اجر و ثواب بسيار است ياد و نسبت به آن توصيه هاى بسيار شده است به طورى كه عنوان جهاد كننده در راه خدا و كارگرى كه براى اداره زندگى خانواده اش سعى و تلاش مى كند اطلاق شده است . (102) حضرت على عليه السلام فرموده است :

خداوند به حضرت داود عليه السلام وحى فرستاد كه تو بنده بسيار خوبى هستى و تنها نقطه ضعفى كه در تو وجود دارد اين است كه كار نمى كنى و از دسترنج خو امرار معاش نمى كنى بلكه از بيت المال حقوق مى گيرى . داود چهل روز گريست و سپس به شغل آهنگرى روى آورد و از آن طريق مخارج خود را تاءمين نمود(103)


123

امام صادق عليه السلام فرمود:

برو كار كن ، بار بر سر بگذار و آن را حمل نما و مزد بگير تا از دست دراز كردن به سوى مردم بى نياز باشى شخصى گفت :

ديدم امام صادق عليه السلام در زمينى كار مى كند و از شدت گرما پيوسته عرق مى ريزد. عرض كردم فدايت شوم بيل را به من بدهيد تا اين كار را انجام دهم .

فرمود دوست دارم در طلب رزق و روزى گرماى خورشيد مرا آزار دهد و من اجر و پاداش ببرم ) (104) در روايات است كه حضرت على عليه السلام هيزم جمع مى كرد، چشمه و قنات حفر مى نمود، باغ و مزرعه آبيارى مى كرد و حضرت زهرا عليها السلام گندم آرد مى كرد و خمير و نان درست مى كرد (105) حضرت صادق عليه السلام فرمود:

خداوند انسانى را كه خوابيدن و بيكارى او زياد باشد مبغوض ‍ مى دارد(106)

يكى از صوفيها به نام محمد بن منكدر گفت :

در يك روز گرم تابستان ديدم امام باقر عليه السلام مشغول زراعت است و عرق از سراپاى او جارى است به او گفتم : اگر شما در اين حال بميريد در چه حالى از دنيا رفته ايد؟ آيا در حال حرص زدن براى دنيا نمرده ايد؟ حضرت فرمود: اگر در اين حال بميرم در حال عبادت و اطاعت خدا مرده ام چون من عرق مى ريزم و كار مى كنم تا محتاج تو و امثال تو نباشم .(107)

كارگرى نزد امام صادق عليه السلام آمد و گفت من كارگرى هستم كه ديگر توان كار ندارم و دستم قدرت ندارد حضرت فرمود:

برو كار كن اگر با دست نمى توانى كار كنى بار بر روى سرت بگذار و ببر و با اين كار عزت خود را حفظ كن و زن و بچه ات را در آسايش و را رفاه قرار بده (108)

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

بعضى از گناهان فقط با سعى در طلب رزق و روزى و درآمد آبرومند پاك مى شود و فرمود:

بعضى از گناهان فقط با سعى در طلب رزق و روزى و درآمد آبرومند پاك مى شود و فرمود:

كسى كه از راه حلال در طلب دنيا باشد و قصد او (از كار كردن ) توسعه دادن زندگى زن و بچه ، و بى نيازى از تقاضا كردن از ديگران ، و نيز رسيدگى به همسايگان و مستمندان باشد در حالى كه صورتش چون ماه شب چهاردهم درخشندگى دارد به ديدار خداوند مى شتابد

و نيز فرمود:

خداوند بنده اى را كه سختى بكشد تا درآمدى كسب كند و بى نياز از ديگران شود دوست دارد.

كارگر و حقوق او 

كارگر از نظر قانون كار، كسى است كه به هر عنوان در مقابل دريافت حق السعى ، اعم از مزد، حقوق ، سهم و سود و ساير مزايا به درخواست كارفرما كار مى كند.(109)

كارگر در ديدگاه اسلام بسيار محترم و ارزشمند است ، به طورى كه رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و اميرالمؤ منين عليه السلام و ساير امامان معصوم عليهم السلام از كار و كارگر تجليل كرده و خود نيز كار مى كردند و خود را كارگر مى دانستند، و در تاريخ منقول است كه حضرت على عليه السلام باغهاى ديگران را آبيارى مى كرد و آنها دستمزد مى گرفت .(110)

و چون چنين است در معارف و احكام اسلامى ، حقوقى براى كارگران معين شده و نسبت به اجراى دقيق آنها تاءكيد شده است ، تا جايى كه امام سجاد عليه السلام در رساله حقوق خود مى فرمايد:

حق زيردستان بر تو آن است كه بدانى ضعف آنها و قدرت تو (از نظر مالى ، بدنى و فكرى ) دليل تسلط تو بر آنها شده است . پس بايد با آنها به عدالت رفتار كنى و مانند پدرى مهربان براى آنها باشى ، از نادانى و جهل و اشتباه آنها درگذرى و در عقوبت آنها تعجيل نكنى و بر اين كارفرمايى كه خدا به تو داده است سپاسگذار باشى (111)


124

و در سخنى ديگر از اذيت و آزار كردن نسبت به كارگران نهى فرموده است و صريحا دستور مراعات حق آنها صادر كره مى فرمايد:

حق كسى كه كارهاى (خانه ، مغازه ، كارگاه ، كارخانه ) تو را انجام مى دهد، آن است كه بدانى او را خدا خلق كرده و در حقيقت از پدر و مادر تو است (آدم و حوا) تو مالك و خالق او نيستى و رزق او نيز در دست تو نيست . پس ‍ به او نيكى كن و آزارش مده (112)

به عبارت ديگر مى توان كه در روايات اسلامى ، حقوقى براى زيردستان (با تعبير: مملوك ، بنده ، غلام كنيز) ذكر شده است ؛ كه چون در اين زمان آن تعبيرها تا حدى بر كارگر و خدمتگزار تطبيق مى شود، مناسب است در اينجا نمونه هايى را تحت عنوان حقوق كارگران يادآور شويم .

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

حق كارگر بر كارفرما آن است كه لباس و غذاى خوب به او بدهد، بيش از حد طاقت ، او را به كار واندارد

شخصى نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت : تا چه مقدار اشتباهات و نافرمانى هاى كارگر را مورد عفو قرار دهيم ؟ حضرت پس از مدتى سكوت فرمودند: روزى هفتاد مرتبه از او درگذر و نيز فرمود:

همه شما نسبت به زير دستان و كارگزاران خود مسؤ ول هستيد.

در روايت است كه يكى از خدمتكاران و كارگران زن كه در منزل امام سجاد عليه السلام كار مى كرد، روزى براى وضوى حضرت آب از چاه آورده بود، اما ناگهان ظرف آب از دستش افتاد؛ آبها بر آن حضرت ريخت . حضرت نگاهى به او كرد؛ اما قبل از آنكه صحبتى بفرمايد، آن زن تقاضاى عفو و بخشش نمود و آياتى از قرآن را خواند(113) و امام سجاد فورا از تقصير او در گذشت ...

حنان بن شبيب گويد:

چند نفر كارگر جهت كار در يكى از باغهاى امام صادق عليه السلام اجير كرده بوديم كه تا عصر كار كنند؛ چون كارشان به اتمام رسيد، حضرت به نماينده خود فرمود: پيش از آنكه عرقشان بخشكد مزدشان را بپرداز(114)

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

خداوند تبارك و تعالى از هر گناهى مى گذرد (با توبه ) جز اينكه كسى مهريه زنى را منكر شود و يا حقوق كارگرى را غصب كند و ادا ننمايد(115)

به هر حال حقوق كارگر بر كارفرما به طور خلاصه به اين شرح است :

1 - خوراك و لباس او را به نحو مطلوب تاءمين كند.

2 - بيش از اندازه طاقت از او كار نكشد.

3 - متكبرانه با او رفتار ننمايد.

4 - از خطاها و نافرمانى هاى او درگذرد.

5 - دستمزد و حقوق او را كاملا بپردازد.(116)

كارفرما و حقوق او 

كارفرما شخصى است حقيقى يا حقوقى كه كارگر به درخواست و به حساب او در مقابل دريافت حق السعى كار مى كند.

مديران و مسؤ ولان به طور عموم تمام كسانى كه عهده دار اداره كارگاه هستند نماينده كارفرما محسوب مى شوند، و كارفرما مسؤ ول كليه تعهداتى است كه نمايندگان مذكور در قبال كارگر به عهده مى گيرند.

نقل شده است كه امام صادق عليه السلام خدمتكارش را براى انجام كارى فرستاد، مدتى گذشت اما آن كارگر بازنگشت حضرت به سراغ او رفت و ديد در گوشه اى خوابيده است ، بالاى سرش نشست و او را باد مى زد تا اينكه از خواب بيدار شد.

وقتى از خواب برخاست امام بدون آنكه عصبانى بشود فرمود:

فلانى ، اين درست نيست كه تو هم شبها استراحت كنى و هم روزها، شبها خوب بخواب و كارهاى روزانه را هم خوب انجام بده

يعنى از ساعاتى كه طبق قرار داد بايد كار كنى مگذار و كاملا در اوقات كارى به انجام وظيفه ات مشغول باش .

در منطق اسلام كار كردن عبادت است و اگر با انگيزه كسب درآمد حلال به جهت اداره آبرومندانه زندگى همراه باشد اجر و ثواب جهاد در راه خدا را در پى دارد و لذا نقل شده است كه پيامبر دست كارگر را مى بوسيد؛ چون دست مجاهد فى سبيل الله بود.


125

و اگر چنين است و هدف و انگيزه كاركردن ، الهى و خدايى باشد پس كم كارى و تلف كردن وقت ، هدر دادن ساعت كار، و انجام كارهاى ناقص ، خلاف قرار داد كارى مى باشد و در نتيجه حرام است و اگر كسى مرتكب اين حرام شود، حقوقى كه در مقابل آن دريافت مى كند، نيز حرام خواهد بود و تفاوتى با مال دزدى ندارد.

رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد:

خداوند آن كارگرى را دوست دارد كه چون كارى به وى محول شود آن را نيكو انجام دهد(117)

كلام امام خمينى ره راجع به كارگر: 

كارگران از ارزشمندترين طبقه و سودمندترين گروه در جامعه هستند، چرخ عظيم جوامع بشرى با دست تواناى كارگران در حركت و چرخش ‍ است حيات يك ملت مرهون كار و كارگر است .


126

سالروز شهادت استاد مرتضى مطهرى 

12 ارديبشهت 1358 

...او در عمر كوتاه خود اثرات جاويدى به يادگار گذاشت كه پرتوى از وجدان بيدار و روح سرشار از عشق به مكتب بود.او با قلمى روان و فكرى توانا در تحليل مسائل اسلامى و توضيح حقايق فلسفى با زبان مردم بى قلق (118) و اضطراب به تعليم و تربيت جامعه پرداخت . آثار قلم و زبان او بى استثناء آموزنده و روان بخش است و مواعظ و نصايح او كه از قلبى سرشار از ايمان و عقيدت نشاءت مى گرفت براى عارف و عامى سودمند و فرح زاست . امام خمينى ره

سخن گفتن از استاد مطهرى بسيار مشكل است زيرا شخصيت والاى ايشان داراى جنبه هاى روحى و معنوى بسيارى است كه در اين نوشتار چند صفحه اى نمى شود به آنها پرداخت .

او معلم اخلاق ، معلم فلسفه ، معلم تفسير، معلم عرفان و معلم مسائل اقتصادى بود.

براى اينكه بتوانيم از زندگى و حيات علمى و عملى ايشان مطلع شويم لازم است از دوران كودكى ايشان به قلم خود استاد يار كنيم .

من كه بچه بودم در حدود سال هاى 1314 و 1315 در خراسان زندگى مى كردم ... در مدرسه ها همه بسته شده بود و تقريبا در مسجدها به يك معنى بسته بود... در آن هنگام كه 15 و 16 ساله بودم درباره هر چيزى فكر مى كردم و راضى نمى شدم الا تحصيل علوم دين

اين چنين بود كه استاد تمايلى به طلبگى در خود يافت و براى تحصيل علوم اسلامى به قم رفت .

...اما من پا را در يك كفش كرده بودم كه بايد به قم بروم .

استاد در سال 1315 پس از اينكه مقدمات را در حوزه علميه مشهد گذراند به قم رفت . از اينجا دوران تازه اى در زندگى استاد آغاز مى شد.هر چند كه تحولات روحى استاد از خيلى پيشترها آغاز شده بود اما دوران تنهايى در من پديد آمده بود. وجود همحجره را تحمل نمى كردم ...

استاد مطهرى ، خود از جمله شخصيتهاى موفقى بود كه در زندگى از ارشاد عالمان ربانى و مربيان الهى برخوردار بوده است . اگر به حيات پربركت او كه همواره با ذكر خداوندى همراه بوده است نگاهى بيندازيم ، همچنين شهادت و ديدار محبوب كه آخرين حد حيات انسانى است ، متوجه اين امر مى شويم كه استاد مسير تكاملى خويش را با تزكيه ، تهذيب نفس و نزد اساتيد ربانى طى كرده اند و رد اين راه از هر تلاشى دريغ نورزيده و دست آخر نيز پيروز از اين ميدان بيرون رفته است .

از نوشته هاى استاد بر مى آيد كه بناى شخصيت والاى ايشان را از همان كودكى پدر پى ريزى كرده و سپس از محضر علماى ديگر بهره هاى فراوانى برده اند.

از ميان اساتيد ياد شده آيت الله العظمى حاج آقا حسين بروجردى ، آية الله ميرزا على آقا شيرازى عالم زاهد و عارف مشهور مقيم اصفهان ، علامه سيد محمد حسين طباطبايى و آيت الله العظمى امام خمينى ره در شكل دادن شخصيت ايشان نقش مؤ ثرترى داشته اند. استاد شهيد همواره به پدر و مادر و اساتيد خود احترام مى گذاشتند و همين حق شناسى و سپاسى كه از اساتيد خود داشتند، نمايانگر دقت و درك بى حد استاد مطهرى است .

استاد شهيد درباره ، پير و مراد خويش امام خمينى ره گفته اند:

...پس از مهاجرت به قم گمشده خود را در شخصيتى ديگر يافتم . فكر كردم كه روح تشنه ام از اين شخصيت سيراب خواهد شد. من كه دوازده سال در خدمت اين مرد بزرگ تحصيل كرده ام باز وقتى كه در سفر اخير به پاريس به ملاقات و زيارت ايشان رفتم ، چيزهايى از روحيه او درك كردم كه نه فقط بر حيرت من ، بلكه بر ايمانم نيز اضافه كرد وقتى برگشتم ، دوستانم گفتند: چه ديدى ؟ گفتم : آمن بهدفه ، آمن بسبيله ، آمن بقوله و آمن بربه . امام به مردم ما شخصيت داد. خود واقعى و هويت اسلامى را به آنان بازگرداند. او توانست ايمان از دست رفته مردم را به آنها باز گرداند و آنها را به خودشان مؤ من كند.


127

استاد مطهرى بعد از قيام خونين پانزده خردادسال 1342

با شروع نهضت اسلامى ايران از سالهاى 1341 و 1342 تحت زعامت و رهبرى حضرت امام خمينى ره شهيد مطهرى نيز به عنوان يكى از شاگردان صديق و ياران مورد اعتماد رهبرى ، فعالانه وارد صفوف نهضت شد. آغاز اين فعاليتها در انجمنهاى اسلامى و مساجد و محافل مردمى بود و اوج آن در قيام 15 خرداد است . در پى سخنرانيهاى روشنگرانه شهيد مطهرى ايشان به همراه حدود 50 تن از وعاظ و روحانيون سرشناس و مبارز تهران توسط ساواك دستگير و زندانى شدند.

ماموران ساواك در ساعت يك بامداد 15 خرداد - كمى قبل از دستگيرى امام امت ره در قم منزل استاد هجوم بردند و ايشان را به كميته شهربانى و از آنجا به زندان قزل قلعه منتقل كردند. استاد شهيد در زندان قزل قلعه محبوس شد و در همان دوران بود، كه اشعارى در مدح امام و مراد خويش سرود. در يكى از اشعار زيباى ايشان اشاره اى لطيف به امام امت ره نموده است :

صبا از ما ببر يك لحظه پيغامى به روح الله كه اى ياد تو مونس روز و شب در اين قفس ما را

پس از سركوب ظاهرى نهضت اسلامى 15 خرداد توسط شاه و اياديش و تبعيد امام به تركيه و عراق ، استاد شهيد مرتضى مطهرى به همراه آيت الله دكتر بهشتى و حجج اسلام انوارى و مولايى از سوى رهبر انقلاب در شوراى فقاهت سازمان مؤ تلفه اسلامى انتخاب شدند. اين جمعيت كه در واقع همان هيئتهاى مبارز و مذهبى توده هاى مردمى بالاخص بازاريان متدين بودند در سالهاى 42 - 1341 به امر ائتلاف كردند و تظاهرات تاسوعا و عاشوراى سال 1342 و همچنين پاره اى از مبارزات بعد از آن را سازماندهى و رهبرى كردند.

استاد شهيد در مؤ تلفه اسلامى تمام هم خود را مصروف تشكيل نيروهاى مسلمان و مبارز كرد تا حافظ خط اصيل انقلاب و رهبرى آن باشند. از اين رو مؤ تلفه اسلامى توانست تحت هدايت شوراى فقاهت گامهاى مؤ ثرى در پيشبرد انقلاب اسلامى بردارد كه از آن جمله ، اعدام انقلابى حسين على منصور نخست وزير وقت بود كه تفكر اين عمل را استاد شهيد مرتضى مطهرى به وجود آورد و سرانجام با دستور ايشان و حكم شرعى آيت الله ميلانى ، حسنعلى منصور - آن عنصر فاسد و وابسته دربار معدوم شد.

از سالهاى 42 به بعد استاد با تلاش وسيعى به تبيين فرهنگ اسلامى در جامعه پرداخت ، و رسالت عظيم تدوين فرهنگ انقلاب و آگاهى به نسل جوان را به همراه ديگر روحانيون مبارز و در خط امام به عهد گرفت .

فعاليتهاى استاد مطهرى در حسينه ارشاد و مسجد جاويد و مسجد الجواد نقطه اوج تلاشهاى فرهنگى ايشان در سالهاى 1342 تا 1350 مى باشد.

در سال 1348 همزمان با حملات وحشيانه ارتش رژيم صهيونيستى اسرائيل به كشورهاى عربى و وقوع جنگ شش روزه اعراب و اسرائيل ، استاد شهيد به همراه مرحوم علامه طباطبايى و آيت الله حاج ابوالفضل موسوى اردبيلى با انتشار يك بيانه از مردم تهران دعوت كردند تا براى يارى مردم مسلمان فلسطين كمكهاى لازم را جمع آورى كنند.

اين اقدام سياسى استاد مطهرى در آن مقطع نشان از قاطعيت ايشان در امر مبارزه عليه رژيم اشغالگر قدس و حاميانش كه همانا رژيم شاه و حكومت امريكا بود داشت . بدين جهت ساواك حركتهاى استاد شهيد را به طور منظم زير نظر گرفت ، تا در يك فرصت مناسب ايشان را دستگير كند.

سرانجام ساواك در سال 1351 با بسته شدن سه كانون مقاومت دينى ، استاد مطهرى را دستگير و ايشان را ممنوع المنبر كرد. در سال 1350 تشكيلات مخفى مجاهدين اسلام به عنوان يك تشكل سياسى - نظامى پى ريخته شد و بسيارى از نيروهاى مبارز به آن پيوستند. متاسفانه انحرافات و التقاطهاى موجود در سازمان و گسترش آن ، بتدريج علما و دينداران را به آينده سازمان بدبين ساخت ؛تا اينكه در سال 1354 به انشعاب كامل سازمان منجر شد و سازمان به صورت منافقين درآمد و شهيد مطهرى از اولين كسانى بود كه به ماهيت التقاطى - انحرافى آن پى برد و بطور جدى مبارزه با آن شروع كرد.


128

در بين سالهاى 1350 تا 1355 كه اختناق شديد توسط رژيم حاكى برقرار و كانونهاى مبارزه يكى پس از ديگرى تعطيل گرديد، استاد شهيد به تشكيل جلسات مخفى و نيمه علنى در تهران و قم براى دانشجويان و طلاب پرداخت و با همكارى ديگر روحانيون مبارز در خصوص تداوم مبارزه ، كمك به خانواده زندانيان سياسى مسلمان ، و تدوين كتابهاى اساسى براى اهميت نسل جوان ، همت گماشت .

استاد نقش عظيمى را در وحدت نظرى و عملى دو قشر روحانى و دانشجو ايفا كرد، به طورى كه رژيم از سخنرانيها و جلسات تدريس استاد سخت به وحشت افتاد.

با اين همه ، استاد فعاليتهاى خود را ادامه داد، و با گروههاى مسلح و و غير مسلح در تماس ، و رابط اصلى امام امت ره در كشور و هدايت كننده خط فكرى نهضت به شمار مى رفت .

در اواخر سال 1355 مسافرت استاد به عراق و ملاقات با حضرت امام ره و سپس تشكيل جامعه روحانيت مبارز تهران در سال 1365 و نيز حضور مستمر و فعال ايشان در اوجگيرى انقلاب اسلامى در سالهاى 56 و 57 و سفر ايشان به پاريس ، و ملاقات با رهبر انقلاب ، و تشكيل شوراى انقلاب در آبان ما سال 1357 و عضويت استاد در شورا به امر امام ره ، فعاليتهاى سياسى آن شهيد را در مرحله نوينى قرار داد كه با عنايت پروردگار بقية الله (عج ) و رهبرى داهيانه امام ره و ايمان و اتحاد مردم منجر به پيروزى انقلاب اسلامى ايران در 22 بهمن سال 1357 گرديد.

قبل از پيروزى انقلاب اسلامى ، خصوصا شش ماه دوم سال 1357 كه مسئووليتهاى سياسى و اجرايى ايشان بسيار زياد بود، باز هم از تدوين و ترويج فرهنگ اسلامى انقلاب غفلت نكرد و سرانجام اين استوانه مبارزه ، و دانشمند و فقيه عالى مقام و مبارزه خستگى ناپذير، به دست جاهلترين و جنايتكارترين دشمنان اسلام و انقلاب يعنى گروهك فرقان در ساعت 30، 22 شب يازدهم ارديبهشت 1358 به شهادت رسيد و زبان حالش ، زبان مراد و امامش على عليه السلام گرديد كه فرمود فزت و رب العكبه .

پيام حضرت امام ره به مناسبت شهادت آيت الله مطهرى (119) 

بسم الله الرحمن الرحيم

انا لله و انا اليه راجعون

اين جانب به اسلام و اولياى عظيم الشاءن و به ملت اسلام و خصوص ملت مبارز ايران ، ضايعه اسف انگيز شهيد بزرگوار و متفكر و فيلسوف و فقيه عالى مقام مرحوم آقاى حاج شيخ مرتضى مطهرى قدس ره را تسليت و تبريك عرض مى كنم .

تسليت در شهادت شخصيتى كه عمر شريف و ارزنده خود را در راه اهداف مقدس اسلام صرف كرد و با كجرويها و انحرافات مبارزه سرسختانه كرد؛ تسليت در شهادت مردى كه در اسلام شناسى و فنون مختلفه اسلام و قرآن كريم كم نظير بود، من فرزند بسيار عزيزى را از دست داده ام و در سوگ او نشستم كه از شخصيتهايى بود كه حاصل عمرم محسوب مى شد.

در اسلام عزيز به شهادت اين فرزند برومند و عالم جاودان ، ثلمه اى وارد شد كه هيچ چيز جايگزين آن نيست .

...من اگرچه ، فرزند عزيزى كه پاره تنم بود، از دست دادم ، لكن مفتخرم كه چنين فرزندان فداكارى در اسلام وجود داشت و دارد.

...ترورها نمى تواند شخصيت اسلامى مردان اسلام را ترور كند.

...برنامه اسلام از عصر وحى تاكنون بر شهادت تواءم با شهامت بوده است .

قتال در راه خدا و در راه مستضعفين در راءس برنامه هاى اسلام است .

﴿و ما لكم لاتقاتلون فى سبيل الله و المستضعفين من الرجال و النساء و الولدان (120)

اينان كه شكست و مرگ خود را لمس نموده و با اين رفتار غيرانسانى مى خواهند انتقام بگيرند يا به خال خام خود مجاهدين در راه اسلام را بترسانند، بدگمان كرده اند. از هر موى شهيدى از ما و از هر قطره خونى كه به زمين مى ريزد، انسان هاى مصمم و مبارزى به وجود مى آيد....


129

روح الله الموسوى الخمينى

شهيد مطهرى از ديدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامى 

رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى در بيانات مختلف ، شخصيت والاى شهيد مطهرى را بازگو نموده اند:

حقيقتا محصول بسيار عظيم و با ارزشى از شهيد مطهرى در اختيار ماست و بايد آثار اين استاد گرانقدر را كه با فكر والاى خود به جامعه فكرى ما اهدا كرده است به درستى دريافت كرد و آن را آموخت .

سخنان اين شهيد حاوى معارف و مسائل بسيار ارزنده اى است كه مى تواند نقطه شروع خوبى در مسير تفكر و انديشه باشد.

آثار شهيد مطهرى بايد مورد توجه و نقد علمى قرار گيرد و مباحث آن به طور گسترده مطرح تا بنيادهاى فكرى جديدى بنا شود و اين كارى است ممكن و لازم .

فهم و شناخت اسلام ناب و مستند، هوشمندى و بصيرت وافر در شناسايى جريانهاى منحرف و آلوده ، شجاعت و بى پروايى در برخورد با اين جريانها خصوصيتى بودند كه به شخصيت چند بعدى و كم نظير استاد فرزانه شهيد ما جنبه اى استثنايى مى بخشيدند.

اينك اين شخصيت والا و ارجمند در ميان ما نيست ، اما گنجينه گرانبهايى از عصاره افكار و انديشه هاى او و نيز خط روشنى از جهاد بلند مدت و پرحوصله او پيش روى ماست .

خطى كه مى تواند انقلاب را از نظر فكرى حفظ كند همان خط مطهرى است

مطهرى يكى از معماران نظام جمهورى اسلامى بود كه طرح اصلى نظام اسلامى با مغز قوى ، دل آگاه و هوشمندى علمى او شكل گرفت

استاد شهيد مطهرى تعليم و تربيت را مهمترين رسالت خود مى دانست . او فقط در كلاس درس ، معلم نبود بلكه در خانه ، در ميان دوستان و در اجتماع نيز معلمى توانا به حساب مى آمد.

مطهرى در وجود تك تك افرادى است كه براى اين انقلاب و نظام مقدس ‍ خدمت مى كنند و آينده اين انقلاب تجلى گاه مطهرى هاست

خط مطهرى خط سياست در مقابل حركات نفوذى در داخل انديشه هاى اصيل اسلامى است .

مطهرى پرچمدار نهضت بازگرداندن شخصيت انسانى زن مسلمان به او بوده .

ويژگيهاى شهيد مطهرى : 

استاد شهيد داراى ويژگيهاى منحصر به فردى بود، كه هر چه از تاريخ انقلاب اسلامى مى گذرد خلاء وجودى اين مغز متفكر و انديشمند بيش از پيش احساس مى شود، البته اين سخن ، بدين معنا نيست كه جامعه اسلامى از داشتن چهره هاى برجسته علمى ديگر محروم است ؛ اما بدون اغراق هيچ كس نمى تواند جايگاه مطهرى را، همچون او، در تمام ابعاد و زمينه ها داشته باشد.

1 - جامعيت :

مطهرى برخلاف بسيارى از چهره هايى كه شخصيتى تك بعدى دارند، انسان چند بعدى بود. و به همين دليل است كه او هم سونگر بود و در تمام زمينه هاى فلسفى ، كلامى ، تفسيرى ، اخلاقى ، تاريخى ، اجتماعى و... صاحب نظر بود.

دلايل بارزى كه اين دعا را ثابت مى كند، آثار گرانبهايى است كه از او به يادگار مانده است . مطهرى در حقيقت اسوه و نمونه بارزى از تربيت يافتگان اسلام و قرآن و مكتب انسان ساز ائمه اطهار عليهم السلام بود كه در تاريخ فرهنگ اسلامى از درخشش خاصى برخوردار است .

2 - دفاع از مرزهاى ايدئولوژيك :

در بين شخصيتهاى متفكر و انديشمند اسلامى ، كمتر چهره اى به چشم مى خورد كه به اندازه استاد مطهرى در پاسدارى از مرزهاى ايدئولوژيك حساسيت داشته و قلبش بطپد. او همواره نگران انحرافها و كژيهايى بود كه در اين روند در حال شكل گيرى بود. او با تمام وجود اين فاجعه تلخ را لمس ‍ كرده بود كه انحرافهاى فكرى و عقيدتى مى تواند، كيان اسلام و جامعه اسلامى را بشدت تهديد كند، و راه درست برخورد با اين انحرافها را نيز بيان مى كرد.

...راه مبارزه با اين خطر، تحريم و منع نيست . مگر مى شود تشنگانى را كه براى جرعه اى آب له له مى زنند، از نوشيدن آب موجود، به عذر آلوده بودن منع كرد. اين ما هستيم كه مسؤ وليم ، با بقدر كافى در زمينه هاى مختلف اسلامى كتاب به زبان روز عرضه نكرده ايم ، اگر ما به قدر كافى آب زلال و گوارا عرضه كرده بوديم ، به سراغ آبهاى آلوده نمى رفتند


130

گرنه تهى باشد اكثر اين جويها

خواجه چرا مى دود تشنه در اين كويها

3 - دفاع از روحانيت اصيل :

تاريخ فرهنگ انسان ساز اصيل اسلامى ، روشنگر اين حقيقت انكارناپذير است كه پاسدار راستين مرزهاى فرهنگى و ايدئولوژيك اسلامى ناب محمدى صلى الله عليه و آله روحانيت اصيل بوده است .

...اگر اين پرچمدارى از دست روحانيت گرفته شود و به دست باصطلاح روشنفكران بيافتد، يك قرن كه هيچ ، يك نسل بگذرد، اسلام بكلى مسخ مى شود؛ زيرا حامل فرهنگ اصيل اسلامى ، در نهايت باز همين گروه روحانيت متعهد هستند...

شهيد مطهرى اعتقاد داشت كه اصلاح نقايص روحانيت ، يك حركت اساسى و حياتى است و بايد با آفتهايى كه به جان روحانيت افتاده است مبارزه كرد.

4 - شناخت نيازها:

يكى از عوامل مهمى كه مى تواند در نفوذ و گسترش فرهنگ اصيل اسلامى نقش تعيين كننده داشته باشد، پاسخگويى به نيازهاى اساسى و حياتى مردم در هر عصرى است ، كه لازمه آن شناخت دقيق نيازهاست . شهيد مطهرى برخلاف افرادى كه بدون توجه به نيازهاى اساسى جامعه سخن مى گويند، سخن و قلمش در مسير پاسخگويى به نيازهاى اساسى جامعه بود و به همين جهت سعى مى كرد ابتدا نيازها را بشناسد و آن گاه سخن بگويد يا بنويسد.

5 - مردم گرايى :

استاد شهيد برخلاف بسيارى از انديشمندان و متفكران كه براى خود مخاطبان خاصى بر مى گزينند، هرگز خود را محدود به مرز و قشر خاصى نمى كرد. بلكه ضمن برقرارى رابطه فكرى و فرهنگى با كسانى كه در سطح بالايى قرار داشتند، پاسخگوى نيازهاى افكار عمومى جامعه نيز بود.

نمونه بارز اين مطلب نگارش كتاب داستان راستان مى باشد كه در هنگام نگارش و تدوين ، بسيارى از متفكران ، استاد را از نوشتن چنين كتابى منع مى كردند، و معتقد بودند كه انجام اين كار شايسته شخصيت علمى ايشان نيست .

6 - ساده نويسى :

يكى از بزرگترين هنرهاى استاد، ساده نويسى و ساده گويى ايشان بود. استاد ضمن تسلط و اشراف بر فرهنگ اسلامى ، مشكلترين مباحث را به ساده ترين شكل ، مطرح مى كردند. ايشان روايتى را از حضرت رسول صلى الله عليه و آله نقل مى كردند كه :

ما انا من المتكلفين من از متكلفين نيستم . يعنى از كسانى نيستم كه با به كارگيرى كلمات سخت و پيچيده و واژه هاى سنگين ، خود را را رنج و مشقت بيندازم .

7 - از همان آغازى كه اسلام حيات خود را شروع كرد، دشمنان آگاه و دوستان ناگاه نقش مؤ ثرى در خدشه دار ساختن چهره روشن و پرفروغ و جذاب اسلام داشتند و از اين رو، يكى از مهمترين رسالتهايى كه شخصيتهاى برجسته اسلامى در جهت دفاع از اسلام احساس مى كردند پاك ساختن سيماى اسلام از زنگارها، پيريه ها، تحريفها و...معرفى اسلام ناب بود.

8 - نقد انديشه ها:

يكى از ويژگيهاى برجسته استاد مطهرى نداشتن اعتقاد برخوردهاى شعارى بود و انديشه ها را با دقت و حساسيت خاصى در همه زمينه ها نقد مى كرد كه با آغازين اين روش اصولى ، هم بى محتوا بودن انديشه هاى انحرافى آشكار و هم راه پذيرش منطقى حق هموار مى شد.

9- شرح صدر:

يكى از نعمتهاى بزرگ الهى شرح صدر است كه قدرت تحمل انسان را افزونى مى بخشد. انسانهايى كه از اين موهبت الهى برخوردارند در تمام صحنه ها، بويژه در عرصه طرح انديشه ها، سعه صدر فراوانى از خود نشان مى دهند و با كمال آرامش و قاطعيت به نقد انديشه ها مى پردازند. شهيد مطهرى نيز از چنين ويژگى برخوردار بود.

10 - حق گويى :

بسيارى از انسانها حتى شخصيتها، هنگامى كه بر سر دوراهى حق گويى و مصلحت سنجى هاى فرصت طلبانه قرار مى گيرند، حق را فداى مصلحت سنجى مى كنند، اما شهيد مطهرى به دليل آنكه شخصيتى اصول گرا بود و بيش از هر به چيز حفظ اصول مكتب مى انديشيد، در هيچ شرايطى حق و اصول را فداى مصلحت سنجى هاى فرصت طلبانه نمى كرد.


131

11 - مرد دين و ساست :

استاد به حق كى از چهره هاى پرفروغى بود كه در ميدان دين و سياست مى درخشيد. او پيوسته با دو تفكر، مبارزه مى كرد:

يكى تفكر كسانى كه در صحنه دين و ديندارى از حضور در صحنه هاى اجتماعى و سياسى ، به نام زهد و تقوا مى گريزند و زمينه را براى تاخت و تاز دشمنان دين باز مى گذارند و يكى هم انديشه افرادى كه به اسم فعاليتهاى سياسى به ارزشهاى اخلاقى ، عبادى انسانى ، و...پشت پا مى زنند و تمام تلاش و كوشش خود را در دنياى سياست متمركز مى سازند.

او نشان داد كه در هر دو صحنه دين و سياست مى توان حضور فعال داشت بدون آنكه نياز به قربانى كردن يكى از اين دو باشد.

12 - احساس رسالت در برابر نسل جوان :

مطهرى از كسانى بو كه بشدت در برابر نسل جوان احساس تعهد و رسالت مى كرد. او معتقد بود كه براى رهبرى و هدايت نسل جوان بايد نيازها و حساسيتهاى فكرى و روحى او را شناخت و به زبان خودش با او سخن گفت ؛ اگر نسل جوان به طور صحيح و منطقى تربيت نيافته باشد نقش تعيين كننده اى بر روى سرنوشت جامعه خواهد گذارد. و حتى ممكن است فاجعه هايى به بار آورد.

13 - عشق به رهبرى :

بدون شك يكى از بزرگترين شخصيتهايى كه در پرورش فكرى و روحى شهيد مطهرى نقش تعيين كننده داشتند، حضرت امام خمينى ره بود، امام ره پس از شهادت وى فرمودند:

من فرزند بسيار عزيزى را از دست دادم و در سوگ او نشستم كه از شخصيتهايى بود كه حاصل عمرم محسوب مى شد

و در فراز ديگرى از همين پيام اظهار داشتند:

من اگر چه فرزند عزيزى كه پاره تنم بود، از دست دادم ، لكن مفتخرم كه چنين فرزندان فداكارى در اسلام وجود داشت و دارد.

استاد مطهرى ، كه با تمام وجود به امام عشق مى ورزيد، در ترسيم شخصيت امام و ميزان تاثير گذارى ايشان بر روى ابعاد فكرى و روحى خود چنين مى گويد:

امام آن سفر كرده كه صدها قافله دل همراه اوست ، نام او، شنيدن سخنان ، روح گرم و پرخروش او، اراده و عزم آهنين او، استقامت او، شجاعت او، روشن بينى او، ايمان جوشان او كه زبانزد خاص و عام است ، يعنى جان جانان ، قهرمان قهرمانان ، نور چشم و روح ملت ايران هستند، استاد عاليقدر و بزرگوار ما، بزرگوار ما، حضرت آيت الله العظمى خمينى ادام الله ظله ، حسنه اى است كه خداوند به قرن ما و روزگار ما عنايت فرمود، و مصداق بارز و روشن ان الله فى كل خلف عدولا، ينفون عنه تحريف المبطلين است .

قلى بى تابى مى كند كه به پاس دوازده سال فيض گيرى از محضر آن استاد بزرگوار و به شكرانه بهره هاى روحى و معنوى كه از بركت نزديك بودن به آن منبع فضيلت و مكرمت كسب كرده ام اندكى از بسيار را بازگو كنم .....(121)

ياد و خاطره اش گرامى باد

روز معلم 

12 ارديبهشت  

وظيفه معلم هدايت جامعه است به سوى الله

امام خمينى ره

استاد مرتضى مطهرى در شامگاه 11 ارديبهشت ماه سال 1358 توسط كوردلان گروه فرقان به شهادت نايل آمد و بعد از عمرى مجاهدت در راه خدا و تلاش خستگى ناپذير در زمينه هاى فرهنگى و سياسى مذهبى به دست جاهلترين و جنايتكارترين دشمنان اسلام به ملكوت اعلى پيوست . استاد شهيد در طول عمر خود رنجهاى فراوانى تحمل كرد و در زمينه تعليم و تربيت كوشش فراوانى انجام داد و آثار بسيارى نيز در زمينه هاى مختلف علمى ، فلسفى و اجتماعى و... از خود به جاى گذاشت او كه معلم اخلاق ، فلسفه ، عرفان و مسائل اقتصادى بود در تمامى اين زمينه ها كارهاى تحقيقاتى و بنيادى شايسته اى انجام داده است به همين سالروز شهادت اين معلم نمونه و اسوه تقوى به عنوان روز معلم نامگذارى شده است تا همواره و همه ساله ضمن بزرگداشت خاطره آن رامرد بزرگ و مجتهد و فيلسوف بلندآوازه از زحمات بى شائبه و ايثارگران طبقه عظيم معلمان كه وظيفه سنگين آموزش و پرورش كودكان ، نوجوانان و جوانان اين مرز و بوم را بر عهده دارند قدردانى گردد.


132

جايگاه معلم در نظام اسلامى 

تعليم و تربيت و نقش والاى معلم در نظام ارزشى اسلام ، پايگاه رفيع و جايگاه منبع را به خود اختصاص داده است و با نگاهى ژرف ، بلنداى منزلت معلم را در پيوند با هدف آفرينش انسان و علت نهايى خلفت او بايد جستجو كرد.

در حقيقت اولين و والاترين معلم ، خود ذات اقدس حق است ، زيرا آن گاه كه آدمى را آفريد، نخستين حليه اى كه به قامت جان او آراست ، علم و تعليم است . قرآن در بيان اين حقيقت مى فرمايد:

﴿خلق الانسان علمه البيان (122)، - خداوند رحمان انسان را آفريده و بيان را به وى تعليم داد. و نيز در تبيين منزلت نخستين پيامبر و آدم اول ، نخستين ارزش وجودى و فضيلت او را علم معرفى مى فرمايد. به عبارتى رساتر، اولين تحفه اى كه بعد از آفرينش او به وى ارزانى مى دارد تعليم به اوست .

در اين زمينه حتى بدون آنكه ذكرى از خلقت او، جز به اشاره به ميان آورد. مى فرمايد: ﴿و علم آدم الاسماء كلها(123) - و به آدم تمام اسماء را تعليم كرد.

و اين ، بدان جهت است كه اساسا هدف آفرينش انسان با علم و معرفت پيوندى ناگسستى دارد. قرآن كريم مى فرمايد:

و ما خلقت الجن و الانس الا ليعدون (124) - من جن و انس را نيافريدم ، مگر براى آن كه مرا پرستند و عبادت كنند.

اما اصل دين و اساس عبادت و اول عبوديت ، همانا معرفت است . چنانكه امير دين و بيان ، مولاى متقيان فرموده است :

اول الدين معرفته ، اصل و ريشه دين ، معرفت حضرت حق است . و در بيانى رسا و جامع سيد شهيدان ، امام حسين عليه السلام فرموده است :

ما خلق العباد الا ليعرفوه ، فاذا عرفوه عبدوه ...بندگان را نيافريد؛ مگر براى آن كه او را بشناسند. پس چون او را شناختند عبادتش خواهند كرد.

چون هدف آفرينش برترين موجود، آشكار شد، روشن است كه ديگر مظاهر نظام وجود بايد با آن هماهنگ و همسو باشد. بدين روى ، حضرت حق چون پيامبران و رسولان خود را بر مى انگيزاند، برترين هدف رسالت آنان را همين تعليم و تربيت قرار مى دهد:

﴿يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة ...(125)

حضرت امام خمينى ره مى فرمايد كه بالاترين اهداف انبيا اين بوده است كه به بشر معرفت الله بياموزند، و ديگر اهداف آنان ، مقاصدى متوسط و در جهت آن هدف نيل غايى و مقصد اصلى قرار داشته است .

ارزش علم و معرفت  

اصالت و فضيلتى كه ملاك و محور هم تعريفها و ستايشها درباره علم است به علم و معرفتى باز مى گردد كه انسان را به غايت خلقت و هدف آفرينش ‍ او نزديك گرداند. گرچه علم به طور مطلق از جهل و ناآگاهى برتر است ، و دانايان هرگز با نادانان مساوى نيستند، اما اساسا ارزش و اهميت علم و معرفت ، در اسلام ، با ارزش و اصالت موضوع و هدف آن ارتباط دارد و چون اصيلترين موضوع علم و معرفت ، وجود اقدس حضرت حق و والاترين هدف آن ، رساندن انسان و ارزشمند معرفت الله است و علوم ديگر نيز اگر همسو و هم جهت با اين علم بودند، به مقدار همسويى خود، داراى ارزش و اصالت خواهند بود.

مقام و منزلت معلم 

شرافت و مرتبت معلم و شغل معلمى نيز از آنچه گذشت ، تبيين گرديد. آن گاه كه علم و معرفت از جايگاهى والا برخوردار شد و به هدف متعالى خلقت پيوند يافت ، روشن است كه معلم نيز به حكم سنخيت و هماهنگى ، منزلتى بس خطير خواهد يافت ، و شغل او نشاءت گرفته از شاءن حضرت حق و شغل پيامبران و رهبران الهى خواهد بود و از اينجاست كه مقام و منزلت امامان و رهبران مكتب و نيز علمايى همچون مطهرى روشن مى شود كه با قلم و خون خود، هر دو نهال دين و انسانيت را آبيارى كردند. امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند:


133

از آنجا كه متاع پيامبران ، فضيلت ، انسانيت و ارائه راه خدا به انسانهاست ، بنابراين ، همين نيز از آنان برجاى مى ماند. و آنان كه بعد از ايشان رهنمايان اين راهند ميراث بران انبيا خواهند بود. به تعبير ديگر، ارزش عالم و معلم در اين حديث ، به ارزش پيامبران پيوند خورده است ؛ زيرا ميان مورث و وارث ، سنخيت ، به ارزش پيامبران پيوند خورده است ؛ زيرا ميان مورث و وارث ، سنخيت و رابطه لازم ببرند، و در حقيقت ، عالمان بايد فرزندان حقيقى پيامبران آشنا مى شوند و به حريم بازار و متاع و جنس آنان راه پيدا مى كنند. اگر در روايات ، دنيا به عنوان بازارى معرفى شده كه انسانها سرمايه زندگى ابدى خود را از اين بازار تهيه مى كنند، ارائه دهندگان متاع پيامبران ، در آن ، علما و معلمانند و جالب آن كه آنان در اين بازار، مظهر حضرت حقند زيرا حضرت ربوبى خود خريدار است ! يعنى خود انسانها را مى خرد و در عوض ، سعادت و رستگارى ابدى به آنان مى دهد. و كار معلمان را مى خرد و در عوض ، سعادت و رستگارى ابدى به آنان مى دهد. و كار معلمان حقيقى در اين بازار، اين است كه با ارائه متاع انبيا و پيامبران به انسانها، آنان را ساخته و به سوى دكان اصلى صاحب بازار، يعنى حضرت حق روانه سازند.

عالمان برتر از شهيدانند 

حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند:

هنگامى كه روز قيامت شود حضرت حق تمام انسانها را در يك جايگاه جمع مى كنند و چون ترازوى اعمال نهاده شد، و خون شهيدان را با مركب قلم عالمان بسنجند، ارزش مركب قلم آنان بر خون شهيدان فزونى خواهد داشت .

اين ارزش بدان جهت است كه شهيدان در سايه عالمان و تعليم معلمان به راه خدا راه يافته و شايسته شهادت شده اند.

هر اعلاميه اى از اعلاميه هاى امام راحل ره را كه در نظر بگيريم مى بينيم كه چگونه موجب ساخته شدن انسانها شد و آنان را روانه ميدان جهاد و شهادت و احياى دين خدا كرد و آن گاه در مى يابيم كه چگونه مركب قلم عالم برتر از خون شهيد خواهد بود!

و يا چند سطر فتواى تاريخى و همواره جديد آن بزرگمرد الهى در زمينه قتل سلمان رشدى را بنگريم كه چه سان جبهه اى دائمى در برابر دنياى استكبار گشود، چه بابى از بيدارى و جهاد و مبارزه مسلمانان عليه كفر در سراسر گيتى باز كرد. اين جاست كه هر انسان آزاده اى تصديق مى كند كه مركب قلم عالمان براستى از خون شهيدان برتر است .

عالمان مرزداران اقليم و سنگربانان نبرد با شيطان

از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام نقل شده است كه :

آگاه باشيد هر كه از شيعيان با عهده دار چنين مسؤ وليتى شود، هزار هزار بار از ديگر رزمندگان (كه صحنه مبارزه با دشمن مى جنگند) برتر است ؛ زيرا چنين انسانى از دين و ايمان و عقيده رهروان و دوستان ما دفاع مى كند و آنان ، از بدن و تن آنان

در اين بيان معلم ، سنگربان اقليم بيان و عقيده ، و مرزدار سرزمين دين و معنويت معرفى شده است در واقع ، تمامى اعمال و كردار آدمى و سرنوشت وى را، انديشه و بينش او رقم مى زند.

بينش و تفكر انسان سان ريشه درختى است كه ثمره آن ، همان و كردار اوست . حال اگر رزمنده اى در ميدان مبارزه با دشمن به نبرد مى پردازد وقتى از جان خويش هم مى گذرد، اين ثمره طيبه درخت انديشه و شناخت اوست . كه ريشه اين شجره ، از علم عالمان و تعلم معلمان مى باشد.

امام خمينى ره درباره نقش اساتيد و معلمان در تربيت و تهذيب اخلاقى جوانان كشور فرموده اند:

بايد دستگاههاى آموزشى متعهد و دلسوز براى نجات كشور، اهميت ويژه اى در حفظ و نوباوگان و جوانان عزيزى كه استقلال و آزادى كشور در آينده منوط به تربيت آنان است قائل باشند و نيز از اين رو است كه نقش ‍ معلمان و اساتيد در تربيت و تهذيب دانش آموزان و دانشجويان ، به عنوان اساسى ترين و مؤ ثرترين نقش ، مطرح مى گردد؛و همه ديدند كه گرايش آنان به شرق و غرب براى كشورمان چه فاجعه آفريد و دانشگاهها را به صورت دژ محكمى براى خدمت به شرق و غرب درآورد و اكثريت قاطع غرب و شرق زدگان اين ممكلت را به عنوان فارغ التحصيل تحويل جامعه داد. (31 / 6 / 60)


134

ثواب عالم و متعلم 

حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: هر كه راهى رود كه در آن دانشى جويد، خدا او را به بهشت برد و براستى فرشته ها براى طالب علم پرهاى خود را فرونهند به نشانه رضايت از او، و اين محقق است كه براى طالب علم هر كه در آسمان و در زمين است آمرزش خواهد تا برسد به ماهيان دريا، فضيلت عالم بر عابد چون فضيلت ماه است بر ستارگان در شب چهارده . و براستى علما وارثان پيغمبرانند.

صفت علما 

امير المؤ منان على ابن ابيطالب عليه السلام خطاب به طالب علم مى فرمايند:

اى طالب علم ، براستى عالم سه نشانه دارد: علم و حلم و خموشى . و عالم نما هم سه علامت دارد: نسبت به بالادست نافرمان است ؛ و به زير دست ستم كند به وسيله غلبه بر او؛ و پشتيبانى از ستمكاران نمايد.

معاوية بن وهب گويد:

از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: طلب علم كنيد و با حلم و قار، خود را بياراييد و نسبت به شاگردان خود تواضع كنيد و نسبت به استاد خود هم تواضع كنيد، دانشمندان جبار و قلدر نباشد جبار و قلدر نباشيد تا شيوه باطل شما حق علم را از ميان ببرد.

امام خمينى ره درباره وظايف مسؤ وليتهاى معلمان نسبت به متعلمان مى فرمايند:(126)

شما آقايان معلمين و همه معلمانى كه در سراسر كشور هستند و همه اساتيدى كه در دانشگاهها هستند، مسؤ ولند نسبت به امانتى كه خداى تبارك و تعالى و اولياى اطفال به شما سپرده اند ممكن است در ضمن همين پنجاه نفر كه شما تعليم مى دهيد، شخصى پيدا شود كه بعدها يك مقام عالى داشته باشد، مراتب عاليه كشور دست او بيايد، اگر چنانچه همين يك نفرى كه پيش شما بوده و بعد هم رفته پيش كشان ديگر تا رسيده به آن آخر، يك تربيت فاسدى بشود؛يعنى يا تعليمى باشد كه هيچ كارى به اين نداشته باشد كه بايد تربيت انسانى هم بشود يا خداى نخواسته معلم منحرفى باشد و اين كودك از اول و بعد هم در مراتب ديگر تحت يك ترتبت انحرافى واقع شود، ممكن است يك نفر، يك كشور را به باد فنا بدهد.......(127)

...معلم امانتدارى است كه غير از همه امانتها است ، انسان امانت اوست ، امانتهاى ديگر را اگر كسى خيانت به آن بكند خلاف كرده است ، اما امانت اگر انسان شد، اگر خداى نخواسته به اين امانت خيانت شد، يك وقت مى بينيد خيانت به يك ملت است ، خيانت به يك جامعه است ، خيانت به اسلام است ؛ بنابراين ، شغل معلمى ، در عين حالى كه بسيار شريف و ارزنده است ، از باب اين كه شغل انبياست كه براى انسان سازى آمده بودند، لكن مسؤ وليت بسيار بزرگ است چنانكه مسؤ وليت انبيا هم بسيار بزرگ بود.

شما مردمى عادى نيستيد، شماها معلم نسلى هستيد كه در آتيه ، هم مقدرات كشور به آن نسل سپرده مى شود، شما امانتدار چنين نسلى هستيد و تربيت شما بايد همراه با تعليم باشد.(128)

مقام معلم در اسلام 

حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله كه خود بزرگترين معلم تاريخ بشريت و جهان هستى است كه جهت تعليم آداب و اصول زندگانى صحيح به بشريت مبعوث شده است ؛ در باب علم و عالم سخنانى فراوانى را ايراد فرموده اند كه جايگاه علم و عالم را در اسلام معين نموده اند. در حديثى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله دانشمندان و علما را وارثان پيامبران معرفى كرده اند كه دانش را از ايشان به ارث برده اند و هر كس كه دانش ‍ بيشترى فرا گيرد سهم فراوانى از ميراث پيامبران به ارث برد است .

ان العلماء هم ورثه الانبياء ورثو العلم فمن اخذه اخذ بحظ وافر (129)

در احاديث ديگرى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله علما را امينان خدا بر خلق او، دانشوران چراغهاى زمين و جانشين پيغمبران و پرهيزكاران معرفى مى كنند و مصاحبتشان را مايه فزونى مى دانند


135

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دانشمندان به سه گروه تقسيم فرموده اند:

(اول ) عالمى كه از علم او مردم سود مى برند و خود او نيز سود مى برد

(دوم ) عالمى كه مردم از او سود برند ولى خود او سود نبرد و هلاك گردد.

(سوم ) عالمى كه از علم خود سود ببرد ولى مردم از او سود نبرند.

ارزش علم در اسلام 

در باب علم و ارزش آن ، احاديث زيادى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليه السلام وارد شده است . پيامبر صلى الله عليه و آله در بيش از يكصد حديث ، ارزش علم و اهميت يادگيرى آن را بيان فرموده اند؛ و طلب علم را بر تمام مسلمانان واجب دانسته اند، حتى در سرزمينهاى دوردست .

اطلبو العلم و لو بالصين فان طلب العلم فريضة على كل مسلم ان الملائكة تضع اجنحتها لطالب العلم رضا بما يطلب . دانش بجوييد اگرچه در چين باشد، زيرا طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است ؛ و فرشتگان بال خويش را براى طالب علم پهن مى كنند. زيرا از آنچه وى در طلب آن باشد خشنودند.

و روايت ديگر:

اطلبو العلم من المهد الى الحد. از گهواره تا گور دانش بجو ييد.

اذا جاء الموت بطالب العلم ، مات و هو شهيد. وقتى مرگ طالب علم فرا رسد شهيد مى ميرد.

آفة العلم النسيان و اضاعته ان تحدث به غير اهله . آفت دانش فراموشى است و دانشى كه به نااهل سپارى تلف مى شود.

العلم افضل من العبادة و ملاك الدين الورع . علم از عبادت بهتر است و اساس دين ترس از خدااست .


136

روز جهانى مطبوعات 

13 ارديبهشت / 3 مه 

مطالب و نوشته هايى از چاپ و انتشار مى يابد و براى مطالعه در دسترس ‍ عموم قرار مى گيرد اعم از كتاب ، مجله ، ماهنامه ، روزنامه و...را مطبوعات مى نامند. اما در عرف عام ، مطبوعات بيشتر به روزنامه و مجله هايى اطلاق مى شود كه اخبار روز و جديد در آن به چاپ رسيده باشد.

از سنگ نبشته ها و جنگ نامه هاى سلاطين هخامنشى ، ساسانى و سلسله هاى پادشان قديم كه پيروزيها و وقايع مهم را بر آن حك مى كردند كه بگذريم ، شايد بتوان گفت كه آغاز سده پنجم هجرى و به روزگار سلطان محمود غزنوى در غزنين روزنامه اى به نام ايام و يا برخى از جرايد به همين نام در عراق و شام و به روزگار نظامى و پيش از او در شهر گنجه و جاهاى ديگر جريده ادبى وجود داشته است . همچنين در زمان سزار، روزنامه اى به نام اكتاديورناى به طور خطى دست نوشته و در فرانسه اخبار ادبى نوول ليترر شامل افسانه ها و قطعه هاى نظم و نثر و قصائد ستايشگران هياءت حاكمه روز در دسترس عموم نهاده مى شد. اين روزنامه ها در واقع كارنامه شهريار عصر را در برداشت تا مردم آنها را بخوانند و كارهاى انجام يافته را بدانند.

مطبوعات مشتمل بر روزنامه ، جريده ، مجله ، صحيفه ، ماهنامه و هفت نامه مانند ساير پديده ها همچون هواپيما، راه آهن ، اتومبيل ، راديو و تلويزيون و چاپ راه آورد تمدن و فرهنگ اروپا مى باشد. كلمه روزنامه كه معرب آن روزنامج است ، بعدها مطالب و نوشته هاى تازه را در بر مى گرفت ؛ كه به طور ماهيانه يا هفتگى و اخيرا روزانه چاپ مى شود.

تركان عثمانى كلمه وقايع را كه جمع واقعه به معنى رويداد مى باشد به جاى روزنامه به كار بردند، چنانچه قديمى ترين روزنامه اى كه در سال 1803 در اسلامبول تاءسيس شد، تقويم وقايع نام داشت . در هندوستان كاغذ اخبار مانند: مرآت الاخبار، شمس الاخبار، سيد الاخبار و نظاير آنها را به كار بردند.

عربها آن را ورقه خبريه ، اوراق حوادث و رساله خبريه ناميدند. در مصر و لبنان كلمه جريده ، مجله و صحيفه را مانند الصحافه به كار گرفتند.

در ايران كه چند سالى بعد از هند و عثمانى و مصر به تاءسيس روزنامه اقدام شد، در آغاز كلمه اخبار و كاغذاخبار به كار رفت و اولين تصوير در نشريه ميرزا صالح كه نخستين نمونه محسوب مى شد به تقليد از هندويان به كار رفت ، اما در موقع تاءسيس روزنامه رسمى دولتى ، در زمان وزارت ميرزا تقى خان امير كبير كلمه وقايع را مانند نام دارالفنون از عثمانيها گرفتند و به صفت اتفاقيه اضافه كردند و آن را دومين تصوير وقايع اتفاقيه ناميدند.

بتدريج كلمه روزنامه كه در معانى مشابه ديگرى معمول بود در برابر ژورنال فرانسه متداول شد و داراى مفهوم تازه اى گرديد كه رفته رفته مفاهيم ديگر كلمه را از ياد برد.

تاريخچه روزنامه نگارى در ايران (130) 

روزنامه هاى پيش از مشروطيت - تاريخ روزنامه نگارى در ايران به صورت امروزى ، از زمان ناصرالدين شاه آغاز مى شود و روزنامه هفتگى وقايع اتفاقيه كه در سال سوم سلطنت ناصر الدين شاه يعنى به سال 1190 ه‍ق زير نظر ميرزا تقى خان امير نظام منتشر شد نخستين روزنامه ايران بود.

در سال 1277 هجرى قمرى ، روزنامه دولت عليه ايران كه نشريه اى مصور بود زير نظر ميرزاابولحسن خان نقاش باشى غفارى ملقب به صنيع الدوله انتشار يافت . بعدها اين روزنامه ها به نام روزنامه دولتى خوانده شد.

انتشار اين روزنامه تا سال 1324 ه‍ق تحت عنوان ايران ادامه داشت و بعد از مدتى وقفه ، دگربار به سال 1329 ه‍ ق به نام روزنامه رسمى دولت ايران انتشار يافت . در سال 1283 ه‍ق روزنامه ديگرى به نام روزنامه ملتى در تهران پخش شد و مقصود از به كاربردن كلمه ملتى اين بود كه روزنامه مزبور از روزنامه دولتى كاملا متمايز باشد.


137

نخستين شماره آن در يازدهم محرم 1283 و آخرين شماره آن روز جمعه بيستم جمادى الاخر 1287 انتشار يافته است .

در زمان مظفر الدين شاه ، روزنامه اى به نام معارف كه وابسته به انجمنى به نام انجمن معارف بود انتشار يافت و رياست عاليه اين انجمن را شخص ‍ شاه به عهده داشت .

روزنامه معارف هر ماه دو شماره منتشر مى شد و مجموعا 72 شماره انتشار يافت .

از ديگر روزنامه هاى نخستين كه به زبان فارسى پخش مى شد روزنامه هاى زير را مى توان نام برد:

روزنامه سد الاخبار - اين روزنامه در هندوستان انتشار مى يافت و صاحب و مدير آن آقا سيد آقاى شيرازى نام داشت . شماره نخست آن در ربيع الاخر سال 1306 ه‍ ق پخش شده و در آن مطلبى عليه روسيه تزارى نوشته مى شده است .

سيد الاخبار در هفته يك بار و در 8 صفحه و روزهاى شنبه انتشار مى يافت .

روزنامه دانش - اين روزنامه در زمان وزارت علوم و معارف عليقليخان مخبرالدوله منتشر مى شد. شماره نخست آن در 23 رجب 1299 ه‍ق و آخرين شماره اش در 16 صفر 1300 انتشار يافته است . اين روزنامه 14 شماره پخش شد و تمام اخبار و مقاله هاى آن درباره موضوعهاى علمى بود و به طور مجانى و به منظور نشر دانشهاى نو بين مردم انتشار مى يافت .

روزنامه مظفرى - اين روزنامه در بندر بوشهر به مديريت عبدالحميد خان متين السلطنه منتشر مى شد و نخستين شماره آن در 7 شوال 1319 ه‍ق انتشار يافته است . شماره هاى آن بيشتر در 16 صفحه و مطالب آن شامل اخبار ايران و جهان و مطالب علمى و ادبى بوده است .

روزنامه علمى - روزنامه علمى را محمد حسن خان اعتماد السلطنه تاءسيس كرد و شماره اول آن روز سه شنبه 22 ذيحجه 1293 منتشر شد و جمعا 64 شماره انتشار يافت . اين روزنامه فقط به درج مطالب علمى مى پرداخت .

روزنامه وطن - در سال 1292 ه‍ق ، مرحوم ميرزا حسينخان سپهسالار به يارى يك مهندس بلژيكى به نام بارون دو نرمان Narmon de Baron يك روزنامه به دو زبان مهندس بلژيكى به نام وطن Patrie La انتشار داد كه شاه از سر مقاله آن وحشت كرد و اجازه انتشار شماره بعدى را نداد.

روزنامه نظامى علميه و ادبيه - اين روزنامه فقط به درج مسائل نظامى مى پرداخت عامل انتشار اين روزنامه ميرزاحسينخان سپهسالار بود. شماره نخست آن در 29 ذى القعده 1293 انتشار يافت . تا سال 1296 اين روزنامه منتشر مى شد. در اين سال روزنامه منتشر مى شد. در اين سال روزنامه مريخ جانشين آن شد.

روزنامه مريخ - اين روزنامه يك روزنامه نظامى بود كه شماره نخست آن روز دوشنبه 5 محرم 1296 انتشار يافت و بيشتر مطالب آن اخبار رسمى نظامى بود.

روزنامه شرف - زيباترين روزنامه عهد ناصرى روزنامه شرف بود و از نظر نفاست و زيبايى پربهاترين آنهاست كه به خط نستعليق بسيار خوب و كاغذ بسيار ارزنده در چهار صفحه منتشر مى شد و نخستين شماره آن در اول محرم 1300 انتشار يافته است . از اين روزنامه 87 شماره منتشر شد و انتشار آن تا سال 1309 ادامه يافت .

شماره هاى اين روزنامه مفيدترين اسناد براى آگاهى به شرح حال رجال عهد ناصرى است .

روزنامه فرهنگ - اين روزنامه نيز به فرمان ظل السلطان و به مديرى ميرزا تقى خان حكيم باشى منتشر مى شد و نخستين شماره آن در دوم جمادى الاول سال 1296 انتشار يافت و مدت دهسال منتشر شده است .

روزنامه اطلاع - اين روزنامه از روزنامه هاى وزين و گرانبهاى عهد قاجار است و حاوى مطالب علمى و ادبى و سياسى و مشاجره هاى قلمى است .

روزنامه مرآت السفر و مشكوة الحضر از اين روزنامه فقط 13 شماره منتشر شد و مطالب آن شامل اخبار سفرهاى ناصر الدين شاه و داستان شكارهاى اوست .


138

شماره نخست آن در ربيع الاول 1288 انتشار يافته است .

روزنامه اردوى همايون - روزنامه مرآت السفر از سال 1300 به نام اردوى همايون تغيير اسم داد. اين روزنامه نيز به مديرى محمد حسن خان اعتمادالسلطنه منتشر مى شد و شماره نخست آن در 11 شعبان و شماره آخرش در 12 ذيحجه 1300 و مجموعا در 12 شماره انتشار يافت .

خلاصة الحوادث - نخستين روزنامه روزانه ايران به نام خلاصة الحوادث در سال 1316 ه‍ق در تهران منتشر شد. اين روزنامه چهار صفحه اى بود و اخبار خبرگزارى رويتر را كه به مقصد هندوستان مخابره مى شد مى گرفت و منعكس مى كرد.

بعد از استقرار مشروطيت چهار روزنامه روزانه به نامهاى مجلس ، نداى وطن ، حبل المتين و صبح صادق منتشر شد.

روزنامه مجلس - اين روزنامه زير نظر ميرزا محمد صادق طباطبايى اداره مى شد و اخبار مذاكره هاى مجلس شوراى ملى را منتشر مى كرد.

بعد از خلع محمد على ميرزا از سلطنت روزنامه هاى گوناگون ديگرى به طور روزانه در ايران منتشر شد.

نخستين نشريه علمى كه در ايران منتشر شد عنوان روزنامه علميه دولت عليه ايران را داشت . بعد از اين روزنامه ، نشريه هاى ديگرى مانند: گنجينه فنون ، فلاحت مظفرى (علمى )، مجمع الاخلاق (اخلاقى )، دعوت الحق (علمى )، مجمع بهار (ادبى ) و آفتاب (ادبى و علمى ) منتشر شد. نخستين روزنامه فكاهى كه در ايران منتشر شد نامه طلوع نام داشت كه در سال 1318 قمرى نخستين شماره آن پخش شد. مدير اين نشريه عبدالحميد خان متين السلطنه بود كه بعدها نماينده مجلس شوراى ملى شد.

روزنامه و مجله هايى كه در دوران مشروطيت به سبك فكاهى منتشر شدند نقش مهمى را در توسعه مطبوعات ايران ايفا كردند. مهمترين اين نشريه ها بدين قرارند:

كشكول ، تنبيه ، حشرات الارض ، بهلول ، شيدا، شيخ چغندر و غيره .

نشريه صوراسرافيل كه مقارن همين احوال منتشر مى شد از نظر مطالب فكاهى مقام اول را داشت . نويسنده متون چرند و پرند صور اسرافيل علامه ميزا على اكبر خان قزوينى معروف به دخو دهخدا بود.

از روزنامه هايى كه در خارج ايران منتشر مى شد و بسيارى از اوقات به علت آزادى خواهى مديرانشان ، ورود آنها به داخل كشور ممنوع مى شد اختر به مديرى آقا محمد طاهر تبريزى ، قانون به مديرى پرنس ميرزا ملكم خان ناظم الدوله و حبل المتين به مديرى شيخ احمد روحى را مى توان نام برد.

در دوره مشروطيت بيدارى افكار عمومى بسرعت و شدت اوج گرفت و روزنامه ها نفوذ عظيمى در تجديد حيات انديشه هاى مردم داشتند. روزنامه هاى مجلس ، صوراسرافيل و ايران نو در توسعه و تكامل افكار عمومى خدمتهاى ارزنده يى انجام دادند. شرافت و ديگر جرايد نيز در بيدارى مردم اثر داشتند.

روزنامه هاى ثريا و پرورش كه به قلم ميرزا على محمد خان شيبانى كاشانى نگاشته مى شد نفوذ زيادى در افكار عمومى داشتند.

از روزنامه هاى ادبى : تربيت ، ادب و بهار از نشريه هاى طراز اول محسوب مى شدند. در ميان روزنامه فقط سه نشريه اقيانوس ، آى ملاعمو و فكر مدافع علنى و روشن استبداد بودند.

پرفروشترين روزنامه هاى ايران در دوران مشروطيت روزنامه مجلس بود كه مذاكره هاى مجلس شوراى ملى را منتشر مى ساخت و ده هزار نسخه چاپ مى شد.

در دوره دوم مشروطيت قطع روزنامه هاى روزانه بزرگتر شد، اما تيراژ آنها كاهش يافت . تعداد روزنامه هاى ايران در سال 1325 ه‍ق 84 بود و در سال 1328 ه‍ق اين رقم به 36 و در سال بعد به 33 مورد تقليل كرد.

روزنامه هاى مهم دوره احمد شاه عبارت بودند از: ايران نو، شرق ، برق ، رعد، استقلال ايران ، مجلس ، كوكب ايران ، ستاره ايران ، نوبهار ايران ، كاوه ، شفق تجدد، آزادستان ، روزنامه هايى كه توسط زنان منتشر مى شد، عبارت بودند از: دانش و شكوفه ، زبان زنان و نامه بانوان .


139

انتشار روزنامه در ولايات : 

- روزنامه حشرات الارض ، اين روزنامه با يارى ميرزا آقاى بلورى و ميرزا آقاى ناله ملت و با دستيارى شركت معارف در آذربايجان در محرم سال 1329 انتشار يافت .(131)

- روزنامه هاى انجمن و شفق كه در سال 1329 در تبريز انتشار مى يافتند.

- روزنامه فرياد، با مديريت محمد غنى زاده در سال 1325 در اروميه منتشر مى شد.

- روزنامه طلوع ، اين روزنامه مصور و فكاهى بود كه به سرپرستى عبدالحميد خان ثقفى متين السلطنه در سال 1318 در بوشهر به چاپ مى رسيد.

- روزنامه هاى خير الكلام و ساحل نجات ، كه مديريت هر دوى آن را ميرزاابوالقاسم افصح المتكلمين به عهده داشت . خيرالكلام در رشت و ساحل نجات در انزلى در سال 1325 انتشار مى يافتند.

- روزنامه نسيم شمال ، اين روزنامه به مديريت سيد اشرف الدين حسينى از تاريخ 2 شعبان 1325 در رشت منتشر شد و در سال 1333 هجرى به تهران انتقال يافت .

- روزنامه جنگل ، سرپرستى اين روزنامه با ميرزا كوچك خان بود. اين روزنامه ناشر افكار گروه اتحاد اسلام و مديريت آن به عهده ميرزا محمد انشائى بود. روزنامه جنگل در سال 1335 در رشت منتشر مى شد.

- روزنامه هاى بشارت ، خورشيد، خراسان ، طوس و نوبهار نيز در همين دوره در مشهد چاپ و منتشر مى شدند.

- روزنامه اصفهان و نقش جهان ، مديريت اين روزنامه به عهده اعتلاء الملك كارگزار وزارت خارجه اصفهان بود كه در سال 1325 در اين شهر چاپ و انتشار يافت .

- روزنامه فارس ، اين روزنامه به تصدى بنان منشى كنسولخانه شيراز تاءسيس و از سال 1331 در همين چاپ و منتشر مى شد.

- روزنامه مظفرى ، مديريت اين روزنامه با على لبيب بود كه در بوشهر چاپ و نشر مى يافت .

روزنامه ها و روزنامه نگاران و وضع مطبوعات در عصر پهلوى : 

در جنگ جهانى اول كه دولت عثمانى ، همسايه غربى ايران به اتحاد مثلث پيوست و روس و انگليس از شمال و جنوب جاى پاى خود را محكم كردند، در صدد تجاوز و تعرض به ايران بودند و كشتار دسته جمعى و ويرانى و تجاوز به حقوق ملت را كه پيش از آغاز جنگ جهانى در تبريز، رشت و مشهد آغاز شده بود به بهانه مقتضات جنگ ، تجديد و تشديد، كردند. روزنامه ها كه بعد از افتتاح مجلس سوم ، آزادى از دست داده در كودتاى 1329 را، دوباره به دست آورده بودند در مورد اينكه كشور هدف تعرض سربازان بيگانه و در معرض دخالت نامحدود روس و انگليس قرار گرفته بود، در تحريك عناصر ملى و تشويق طرفداران حزبى خود از سياست تغيير پايتخت ، و مقاومت در مقابل تهاجمات خارجى بسيار مؤ ثر بودند.

عده اى از روزنامه نگاران به طرفدارى از سياست آلمان و عده اى ديگر به حمايت از سياست روس و انگليس در ايران اقدام به انتشار مطالب مى كردند.

روزنامه هاى حبل المتين و يادگار انقلاب و خير الكلام و نسيم شمال در ميان ترس و وحشت و اضطراب موجود، در رشت منتشر مى شدند، با اينكه پس از مدتى كوتاه ، قيام جنگلها و انتشار روزنامه جنگل تا حدى توانست به اين وحشت پايان بخشد، اما بايد يادآور شد كه اغلب روزنامه هاى ايران در دوران چهارساله جنگ بين المللى متاءثر از سياست خارجى دول صاحب نفوذ در ايران يعنى آلمان ، روس و انگليس بودند. روزنامه كاوه در همين زمان به مديريت سيد حسن تقى زاده در برلن منتشر مى شد.روزنامه هاى ديگرى كه انتشار آنها از قبل تا اين عصر ادامه داشت عبارت بودند از:

بهلول ، ادب ، بهار، مجله هاى آفتاب ، علمى ، پارس ، فردوسى .

بعضى از اين مطبوعات تا عصر محمد رضا پهلوى ادامه داشت معروفترين روزنامه هاى دوران سلطنت او عبارت بودند از:


140

كيهان ، اطلاعات ، رستاخيز، ايران نوين ، صبح اميد، و مجله هاى فردوسى ، سياه و سفيد، اميد ايران ، توفيق (مجله هاى فكاهى )، كيهان هفتگى ، جوانان اطلاعات هفتگى و زن روز، كه با سقوط رژيم پهلوى در 22 بهمن 1357 و پيروزى انقلاب اسلامى بجز روزنامه هاى كيهان و اطلاعات بقيه از صفحه مطبوعات حذف شدند در حال حاضر روزنامه هاى كيهان ، اطلاعات ، جمهورى اسلامى ، رسالت ، ابرار، كيهان هوايى ، سلام ، همشهرى ، ايران ، تهران تايمز(انگليسى )، كيهان (انگليسى ) و روزنامه ها و مجله هاى بسيار ديگر در زمينه هاى مختلف از جمله ورزش ، علم ، ادب براى طبقات مختلف جامعه ، از زنان ، كودكان ، جوانان و...در جمهورى اسلامى ايران چاپ مى شود.

قانون اساسى و مطبوعات  

قانون اساسى جمهورى ايران در رابطه با مطبوعات اصول زير را در بردارد:

اصل سوم :بالابردن سطح آگاهيهاى عمومى در همه زمينه ها با استفاده صحيح از مطبوعات و رسانه هاى گروهى و وسايل ديگر از وظايف دولت است .

اصل بيست و چهارم :نشريات و مطبوعات در بيان مطالب آزادند مگر آنكه مخل به مبانى اسلام يا حقوق عمومى باشد. تفصيل آن را قانون معين مى كند.

اصل بيست و پنجم :بازرسى و نرساندن نامه ها، ضبط و فاش كردن مكالمات تلفنى ، افشاى مخابرات تلگرافى و تلكس ، سانسور و عدم مخابره نرساندن آنها، استراق سمع و هر گونه تجسس ممنوع است مگر به انواع حكم قانون .

اصل يكصدو شصت و هشتم :رسيدگى به جرائم سياسى و مطبوعاتى علنى است و با حضور هياءت منصفه در محاكم دادگسترى صورت مى گيرد. نحوه انتخاب ، شرايط و اختيارات هياءت منصفه و تعريف جرم سياسى را قانون بر اساس موازين اسلامى معين مى كند.

اصل يكصدو هفتادو پنجم : در صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران ، آزادى بيان و نشر افكار با رعايت موازين اسلامى و مصالح كشور بايد تاءمين گردد.


141

اعلام پايان جنگ جهانى دوم 

18 ارديبهشت 1324 / 8 مه 1945 

دولتهاى پيروز پس از جنگ جهانى اول نخست چند رشته قرار داد با دولتهاى مغلوب و شكست خورده منعقد ساختند، در اين قرار دادها عدالت و انصاف رعايت نشده بود و حقوق كشورهاى شكست خورده محفوظ نمانده بود.

جامعه ملل كه بنا بر پيشنهاد ويلسن رييس جمهور وقت امريكا، براى جلوگيرى از تجاوز كشورها به يكديگر در سال 1919 در ژنو تشكيل شده بود به مرور قدرت و اعتبار خود را از دست داد تا آنجا كه دولت ژاپن در سال 1931 منچورى را كه از جمله سرزمينهاى دولت چين بود و ارتش ‍ ايتاليا به دستور موسولنى ، حبشه را متصرف شدند.

از طرف ديگر هيتلر صدراعظم آلمان كه در سال 1933 به قدرت رسيده بود از هر فرصتى براى جبران خسارتهاى كه منافقان در طول جنگ جهانى اول و پس از آن به دولت آلمان تحميل كرده بودند استفاده كرد؛ چنانكه در سال 1938 اتريش را تسخير كرد و از آغاز سال 1939 براى توسعه خاك آلمان و احيانا تصرف سراسر اروپا شروع به تصرف كشورهاى ديگر كرد.

مهمترين پديده اى كه بر روابط كشورهاى اروپايى با يكديگر، در خلال سالهاى قبل از جنگ جهان دوم تاثير گذاشت ، تجاوزگرى فزاينده آلمان هيتلرى و ناكامى بريتانياى كبير و فرانسه براى مقابله موثر با آن بود. اين دو كشور بزرگ اروپا، حتى پيش از آنكه هيلتر آشكارترين حركتهاى تجاوزگرانه بين المللى خود را آغاز كند، ناتوانى خويش را در مقابله با تجاوز نشان داده بودند. زمانى كه هيتلر تصميم گرفت به راين لند بخشى از خاك آلمان كه بر اساس پيمانهاى ورساى و لوكارنو، بايد منطقه غير نظامى باقى مى ماند، نيرو اعزام كند، در حقيقت به جسورانه ترين عمل در سالهاى اوليه حكومت خود دست زد. در زمينه خوددارى فرانسه و بريتانيا براى مقابله قاطعانه با آلمان دلايل زيادى وجود داشت كه اهم آنها عبارت بودند از:

1 - وجود نفرت عميق از جنگ در ميان بسيارى از كسانى كه حوادث جنگ جهانى اول را به ياد داشتند.

2 - وجود اين احساس كه شايد با كشور آلمان در پيمان ورساى بيش از حد سختگيرانه برخورد شده است . اين احساس در انگلستان بيش از فرانسه رايج بود.

3 - قابليت هيتلر به متقاعد كردن دولتمردان متفقين به اينكه وى فردى منطقى و صلح دوست با هدفهاى محدود و بعضا قابل درك است .

4 - وجود ديدگاههاى مختلف نسبت به هيتلر و استالين در بريتانيا و فرانسه كه به خوددارى از اتخاذ سياستهاى ملى و مشترك كمك كرد.

5 - عدم تمايل به صرف هزينه هاى سنگين نظامى در ميان دولتمردان كشورهاى ياد شده .

مدت كوتاهى بعد از به قدرت رسيدن هيتلر و اظهار خصومت او با كمونيسم و اتحاد شوروى سابق ، استالين براى مقابله با اين تهديد بالقوه جديد در جستجوى كمك بود.

به منظور مقابله با اقدامات فاشيستها و نازيها در اسپانيا، اتحاد شوروى سابق نيروى كمكى و كارشناس به جمهورى اسپانيا فرستاد و در كمينترنComintern (132) به فعاليت پرداخت تا دوطلبانى را كه براى نبرد با فرانكو گرد آورد.

جدا از اقدامات اتحاد شوروى سابق ، گروههايى از اتباع كشورهاى مختلف براى جنگيدن در كنار دولت اسپانيا عليه فرانكو داوطلب شدند. براى بسيارى از روشنفكران سياسى مستعد، اين فرصتى بود تا نفرت خود را از فاشيسم و نازيسم به نمايش بگذارند، با وجود اين حمايت چيگراها از دولت جمهوريخواه اسپانيا در مقايسه با حمايتهاى ايتاليا و آلمان از فرانكو ناچيز بود.

بريتانيا و فرانسه كه در عرصه سياست داخلى خود وضعيت مناسبى نداشتند، براى مقابله با حمايتهاى خارجى از فرانكو تلاش چندانى نكردند. به اين ترتيب از سال 1936 تا پيروزى نهايى فرانكو در سال 1939، هيتلر يك بار ديگر شاهد ناتوانى بريتانيا و فرانسه در ممانعت از اقدامات خود يا متحدانش بود.

ايالات متحده نيز مانند كشورهاى ياد شده براى دادن پاسخ مؤ ثر به اقدامات تجاوزگرانه هيتلر در اروپا با مشكل بزرگى مواجه بود. افكار عمومى ايالات متحده تغييرات ناگهانى و بزرگ در اروپا را با ديدگاههاى متفاوتى مى نگريست .


142

از يك سو در مورد آزار و اذيت يهوديها در آلمان و تهديدات هيتلر عليه دموكراسى اروپا و ايالات متحده نگرانيهايى وجود داشت ، از سوى ديگر بعضى از آمريكاييها مانند بسيارى از اروپاييها، يك آلمان مقتدر را به عنوان يك ديوار دفاعى در مقابل كمونيسم اتحاد شوروى سابق تلقى مى كردند.

در سال 1939 دولت فرانسه و شخصيتهاى با نفوذ بسيارى در بريتانيا اعتقاد داشتند براى رفع يك جنگ يا براى شكست هيتلر در صورت وقوع جنگ برقرارى يك اتحاد نيرومند با اتحاد شوروى ضرور است . اما فرانسه و شوروى على رغم پيمان كمك متقابل ميان خود، به يكديگر بدگمان بودند. ديگر متحد بالقوه فرانسه يعنى بريتانيا نيز اعتقاد چندانى به اتحاد شوروى سابق نداشت .

البته استالين در انديشه منافع خود بود و موقعى كه نيازهاى هيتلر او را به معامله با روسها متمايل ساخت ، از آن استقبال كرد.

استالين هرگز به بريتانيا يا فرانسه اعتماد نكرد و با وقوع جنگ بين آنها و آلمان كه مى توانست نيروى هر سه را تحليل برده و آنها را تضعيف كند، موافق بود.

23 اوت 1939 اتحاد شوروى سابق يك قرار داد عدم تجاوز با آلمان امضا كرد. اين قرار داد تصريح مى كرد كه دو طرف به مدت ده سال از حمله به يكديگر خوددارى كنند و در صورتى كه يكى از طرفين مورد حمله كشور ثالثى قرار گيرد، طرف ديگر بى طرف باقى بماند.

پروتكل ضميمه اين قرار داد به طور محرمانه شرق اروپا را به قلمروهاى نفوذ تقسيم كرد. فنلاند لتونى ، استونى ، لهستان شرقى و رومانى بر اساس ‍ اين پروتكل قلمرو و نفوذ شوروى اكنون بى طرف بود، آلمان آماده حمله به لهستان شد و در نتيجه قرار داد با شوروى هيتلر اطمينان داشت كه بريتانيا و فرانسه از لهستان حمله كرد، اما دو روز بعد متحدان غربى لهستان به آلمان اعلان جنگ دادند و جنگ جهانى دوم آغاز شد.

بى ميلى بريتانيا، فرانسه و ايالات متحده به اتخاذ تدابير شديد براى جلوگيرى از تجاوز، به كشورهاى آلمان ، ژاپن و ايتاليا كمك كرد.

اتحاد شوروى سابق براى مقابله با آلمان و ژاپن به نوعى مشتاق تر به نظر مى رسيد؛ اما در اين مورد نمى خواست به تنهايى متقابل شوروى و دموكراسيهاى غربى ، آنها را از تشكيل ائتلاف مؤ ثر عليه متجاوزان بازداشت .

جنگ جهانى دوم كه در اول سپتامبر سال 1939 در قاره اروپا و قسمتى از قاره آفريقا و در سال 1941 در قاره آسيا آغاز و در نيمه نهم ماه مه 1945 پايان يافت ، در مقايسه با جنگ جهانى اول در حقيقت يك پديده وحشتناك جهانى بود و نبردهاى بزرگ نه تنها در اروپا بلكه در آن سوى اقيانوس آرام ، در سراسر شرق آسيا و در بخشهايى از آفريقا به وقوع پيوست و نائره جنگ در دريا و خشكى شعله ور شد.

در نخستين سال جنگ ، ارتش آلمان در خوبى نشان داد كه در ترتيب مؤ ثر تانكها و هواپيماها، پياده نظام و توپخانه از حريفان خود بسيار جلوتر است . طى ماه سپتامبر سال 1939 آلمانيها تاكتيكهاى جنگ برق آسا را در لهستان به كار گرفتند. مقاومت لهستان طى سيه هفته در هم شكست . در آوريل سال 1904 آلمانيها، دانمارك را تصرف و نروژ طى دو هفته فتح كردند و نيروهاى بريتانيا را كه براى حفظ شمال نروژ تلاش مى كردند بيرون راندند و سپس سوئد را متصرف شدند. ارتش فرانسه قادر نبود جبهه خود را تحكيم كرد و خط دفاعى ماژنيوMajnot(133)Line توسط ارتش آلمان فرو ريخت . در حالى كه فرانسويها در آستانه شكست بودند، ايتاليا اعلان جنگ كرد.

فرانسه در 22 ژوئن تسليم شد و نيروهاى آلمان ، شمال و غرب فرانسه را به اشغال خود در آوردند. هيتلر پس از آنكه توجه خود را به دشمن بازمانده و متحد فرانسه يعنى بريتانيا معطوف كرد و به بمباران وحشتزاى شهرهاى اين كشور اقدام كرد، اما مردم بريتانيا مقاومت به خرج دادند. چرچيل به مردم مى گفت :هيتلر مى داند كه يا بايد ما را در اين جزيره در هم بكوبد، يا جنگ را ببازد.


143

در سال 1941 بريتانيا با يك استراتژى دفاعى به جنگ ادامه داد. با اينكه بريتانيا مغلوب نشده بود، هيتلر نتوانست از تحقق آرزوى قديمى خود مبنى بر نابودى حكومت كمونيستى در شوروى و مستعمره كردن شرق اروپا صرف نظر كند، لذا تصميم گرفت نيروى زمينى و هوايى خود را در نيمه ماه مه سال 1941 عليه اتحاد شوروى سابق وارد عمل كند و رژيم استالين را طى 6 ماه و پيش از فرارسيدن زمستان نابود سازد. و در 22 ژوئن 1941 با انبوه نيروهاى مسلح خو به شوروى حمله كرد. در سراسر تابستان ، تاكتيهاى جنگ برق آسا پيروزيهاى چشمگيرى براى آلمانيها و متحدانش به بار آورد. نيروى هوايى اتحاد شوروى سابق نابود شد؛ ارتش آن كشور در جبهه هاى مختلف به محاصره درآمد و 4 ميليون سرباز آن تسليم شدند. با اين حال در پاييز آن سال ، تهاجم آلمان رو به افول نهاد و علت آن نارسايى در حمل ونقل ، هواى نامساعد، بعد مسافت و نيروهاى ناكافى براى انجام ماءموريتهاى متعدد بود. در اين دوره استالين خود را تقويت كرد و مقاومت سرسختانه اى را در جبهه هاى مسكو و لنينگراد سازمان داد و در نتيجه هيتلر مجبور شد نبرد را متوقف كند.

در همين مدت سه چهارم نيروى رزمنده يك ميليون نفرى ارتش نازى نابود شد. سربازان هيتلرى تداركات و لباس گرم كافى در اختيار نداشتند و تجهيزات آنها بر اثر فرسايش و سرماى شديد رو به نابودى نهاد. روسها كه توانسته بودند با مقاومت سرسختانه اى از شكست رهايى يابند، در طول زمستان دست به ضد حمله زدند و آلمانيها را از مسكو عقب راندند. در همين حال لنينگراد در محاصره قرار داشت و گرسنگى آغاز شده بود و حدود يك ميليون روس تا ژانويه 1944 كه محاصره پايان يافت در اين شهر جان خود را از دست دادند.

هيتلر كه تا سال 1941 برترى خود را بر اروپا تحميل كرده و اجراى نظم نوينى را آغاز كرده بود، توانسته بود بخش عمده اى از كشورهاى لهستان ، چكسلواكى و بخشهايى از يوگسلاوى و فرانسه را در اختيار بگيرد و در اين سرزمين كه باصطلاح موطن نژاد برتر آريايى محسوب مى شد، بر اساس ‍ بينش نوين هيتلر يهوديها و كوليهاى اروپا بايد نابود مى شدند.

در شرق ، يهوديها و كوليها به همراه مبارزان نيروهاى مقاومت و اعضاى احزاب كمونيست بازداشت و توسط گروههاى ويژه اعدام مى شدند.

كليه كشورهاى اروپايى تحت سلطه هيتلر ملزم بودند، يهوديهاى خود را به اردوگاههاى ويژه انهدام بفرستد تا در آنجا با گاز نابود شوند.

ادعا مى شود كه شش ميليون يهودى به صور مختلف كشته شدند و ميليونها اروپايى ديگر در ارودگاهاى يهودى اجبارى به علت كار بيش از حد، سوء تغذيه ، بيمارى يا بد رفتارى زندانبانان جان خود را از دست دادند.

از ميان تعداد 11 ميليون نفرى كه از سال 1941 قتل عام شدند، 5 ميليون نفر در روسيه ، 800،131 نفر در آلمان ، 3 ميليون نفر در اوكراين 5 / 2 ميليون نفر در لهستان و حدود 750 هزار نفر در فرانسه به قتل رسيدند و سهم انگليسيها نيز 000،250 كشته بود.

هيتلر علاوه بر تحميل خراج كمر شكن بر دولتهاى مغلوب ، در درآمدهاى آن كشورها نيز سهم شده بود و بر اساس دستور وى كارگران و كارمندان دول مغلوب هيچ گونه حقى نسبت به حقوق ماهانه خود نداشتند و فقط به اندازه غذا و لباس ناچيز خود را آن برداشت مى كردند. به طور مثال دو سوم عايدات دولتى كشور بلژيك و بتقريب همين اندازه از درآمد كشور هلند به نام اعتبارات جنگى اخذ مى شد. مقدار كل ثروت غارت شده بوسيله آلمانها در اروپا به 000،000،000،26 دلار تخمين زده مى شد. در اين ميان فقط از فرانسه ، متجاوز از 9ميليون تن غله ، 2 ميليون تن علوفه دام ، 3 ميليون تن سيب زمينى 000،662 تن گوشت به آلمان حمل شد.


144

در 8 دسامبر 1941، ايالات متحده آمريكا به ژاپن اعلان جنگ داد و آلمان و ايتاليا نيز در 11 دسامبر همان سال به آمريكا اعلان جنگ دادند و همزمان سنگين ترين نبردها نيز در آسيا همانند اروپا به وجود آمد.

در سال 1941، ايالات متحده آمريكا به ژاپن اعلان جنگ داد و آلمان و ايتاليا نيز در 11 دسامبر همان سال به آمريكا اعلان جنگ دادند و همزمان سنگين ترين نبردها نيز در آسيا همانند اروپا به وجود آمد.

در سال 1942 آتش جنگ ابعاد وسيعترى در سراسر جهان شعله ور شد.

در حقيقت جنگ ، دو منازعه مختلف را در بر مى گرفت كه به موازات هم جريان داشت . در اقيانوس آرام و شرق آسيا، ايالات متحده با كمك بريتانيا و چين عليه ژاپن مى جنگيد. در اروپا و شمال آفريقا، آمريكا و اتحاد شوروى سابق با كمك بريتانيا و ديگر متحدان كوچك خود درگير جنگ با آلمان بودند. قدرتهاى محور: آلمان ، ايتاليا، ژاپن (متحدين ) برخلاف روسيه ، فرانسه ، انگليس و آمريكا (متفقين ) اقدامات جنگى خو را هماهنگ نمى كردند. در حالى كه طرفهاى مقابل آنها (متفقين ) بر سر اولويتهاى استراتژيك به توافق رسيده بودند.

در خلال سال 1944 روسها به پيشروى سرسختانه خود به سمت غرب ادامه دادند و بخش عمده بالكان را پاكسازى كردند و به بوداپست و وروشو رسيدند و از لهستان گذشتند و به مرز آلمان دست يافتند. در دسامبر همان سال در حالى كه نيروهاى متفقين در مرز آلمان مستقر بودند، ارتش آلمان در منطقه آردن دست به ضد حمله زد، آلمانيها ديگر قادر نبودند به تهاجم خود ادامه دهند و بخش عمده نيروهاى مكانيزه باقيمانده خود را از دست دادند. در بهار سال 1945 آلمان در ميان دو نيروى سهمگين گرفتار آمده بود. نيروهاى متفقين از رودخانه راين گذشته و به سمت شرق پيش ‍ مى رفتند و نيروهاى اتحاد شوروى سابق برلين را در محاصره گرفته بودند و سرانجام نيز نيروهاى كشورهاى غرب و شوروى در مركز آلمان به يكديگر پيوستند و هشتم ماه مه سال 1945 تمامى واحدهاى آلمان در اروپا تسليم شدند و جنگ در اروپا خاتمه يافت . در بهار سال 1945 ژاپن در آسيا و اقيانوس آرام در حال عقب نشينى كامل بود.

چينى ها نيروهاى ژاپن را به عقب راندند و فرماندهى نظامى ايالات متحده به پايگاههاى هوايى نزديك به ژاپن نياز داشت تا بتواند متحد ديگر آلمان يعنى ژاپن را به زانو درآورد. به همين دليل جزاير ابوجيما و اوكيناوا را با دادن تلفات سنگين اشغال كرد. دفاع سرسختانه ژاپنيها در اين دو جزيره ، تلفات هولناكى را براى طرفين به بار آورد. در همين زمان دانشمندان متفقين به بمب اتمى دست يافتند. و پس از مرگ روز ولت رييس جمهور آمريكا كه در آوريل 1945 اتفاق افتاد، و هرى ترومن به رياست جمهورى امريكا انتخاب شد و او بود كه اجازه استفاده از بمب اتمى را در جنگ صادر كرد و در نتيجه در ششم اوت همان سال ، اولين بمب اتمى بر روى شهر هيرشيما و در نهم اوت بمب اتمى ديگر بر روى شهر نازاكى فرو ريخته شد و در اثر انفجار عظيم اين دو بمب و آثار راديواكتيويته ناشى از انفجار آنها 200 هزار ژاپنى كشته شدند و خسارات فراوانى به بار آمد. از طرف ديگر تا مدتها اثرات ثانويه انفجارت قربانى مى گرفت . سرانجام در 14 اوت 1945 ژاپن شكست خورد و در دوم سپتامبر آن سال به طور كامل تسليم گرديد.

موقعى كه نيروهاى اتحاد شوروى سابق ديگر و نيروهاى متفقين در برلين به هم رسيدند و برلين سقوط كرد، هيتلر در ساعت 30،15 بعد از ظهر روز دوشنبه 30 آوريل 1945 در پناهگاه بتونى واقع در همان شهر با شليك گلوله اى به مغزش به زندگى خاتمه داد. در آن هنگام 56 سال و ده روز از تولد هيتلر مى گذشت . همسر وى او ابراون نيز در همان مكان با خوردن سم سيانور خود كشى كرد.


145

چرچيل نخست وزير انگلستان با توافق سه دولت متفق خود يعنى آمريكا، اتحاد شوروى سابق و فرانسه ضمن اعلام خبر تسليم بدون قيد و شرط آلمان ، اين روز را عيد پيروزى نامگذارى كرد و به اين ترتيب جنگ شش ‍ ساله بين متفقين و متحدين با شكست آلمان پايان پذيرفت .

آمار تلفات جنگ جهانى دوم نشان مى دهد كه حدود صد ميليون نفر مرد و زن براى اين جنگ بسيج شده بودند. از اين ميان 40 ميليون نفر از آنان يعنى به طور متوسط روزانه 25 هزار نفر به چنگال مرگ افتادند.

دادگاه نورمبرگ و محاكمه سران نازى 

دادگاه نظامى بين المللى نورمبرگ در 30 سپتامبر محاكمه 22 نفر از رهبران نازى را شروع كرد و 11 نفر از آنان محكوم به مرگ شدند. هرمان گورينگ در 15 اكتبر دو ساعت قبل از به دار آويخته شدن به وسيله سم در زندان نورمبرگ خودكشى كرد.

اسامى ده نفر ديگر كه به دار آويخته شدند به شرح زير است :

هانس فرانك ويلهم فريگ ، ژنرال آلفرد يوول ، ارنست كالتن برونر رييس ‍ گشتاپو، فيلد مارشال كتيل ، آلفرد روزنبرگ ، فرتيس زائوكل ، آرتو سايس ‍ اينكورات ، بوليوس اشترايخر و فن ريبن تروپ وزير امور خارجه .


146

روز جهانى صليب سرخ و هلال احمر 

8 مه 1864 / 18 ارديبهشت 1243 

عنوان سازمان بين المللى كه براى تخفيف آلام انسانى و حفظ و پيشرفت بهداشت عمومى ، بر طبق موافقنامه ژنو در سال 1864 و خاصه در نتيجه مساعى شخصى به نام ژن هنرى دونان Dunant Jean Henry (1910 - 1828) سويسى تشكيل يافت صليب سرخ ناميده شد.

در سال 1862 دونان كتاب خاطره اى از سولفرينو Solferino(134) را شرح داد، و خواستار تشكيل جمعيتهاى امدادى دوطلب براى تسكين آلام اين گونه آسيب ديدگان از جنگ شد. او پيشنهاد كرد كه خدمت به رنجوران و زخميهاى نظامى ، فعاليتى بى طرف محسوب شود و انجمن ژنوى امور عام المنفعه با علاقه وافر از پيشنهاد وى ، استقبال كرد و در نتيجه ، يك كنفرانس بين المللى با شركت نمايندگان 16 كشور در ژنو تشكيل يافت و موافقتنامه 1864 براى بهبود وضع مجروحان و رنجوران نظامى ميدان جنگ تدوين شد و به امضاى نمايندگان دوازده دولت از كشورهاى شركت كننده رسيد، و در آن بى طرف شمردند متصديات خدمات پزشكى شركت كننده رسيد، و در آن بى طرف شمردن متصديان خدمات پزشكى نيروهاى مسلح ، رفتار انسانى با زخميها، و بى طرفى غيرنظامى كه داوطلبانه به كمك زخميهاى جنگ مى شتابند و نيز علامتى بين المللى به منظور مشخص ‍ ساختن اعضا و وسايلى كه در اين راه به كار مى روند پيش بينى شده بود.به افتخار مليت دونان ، صليبى سرخ بر زمينه اى سفيد به تقليد از پرچم سويس ‍ به عنوان نماد و علامت آن انتخاب شد.

در سال 1963 در 88 كشور جهان جمعيتهاى ملى صليب سرخ به وجود آمد.

و همچنين دو گروه بين المللى ديگر نيز مركزشان در ژنو داير بود، يكى كميته بين المللى صليب سرخ تاءسيس 1863 مركب از 25 نفر از بزرگان سويس كه هنگام جنگ به عنوان ميانجيهاى بى طرف خدمت مى كردند و ديگرى اتحاديه جمعيتهاى صليب سرخ تاءسيس 1919 كه هدفش كمكهاى متقابل و همكارى توسعه فعاليتهاى مربوطه خاصه در زمان صلح بود.

فعاليت صليب سرخ بين المللى از پايان جنگ جهانى دوم توسعه فراوانى يافت . در كشورهاى اسلامى به جاى صليب سرخ ، هلال احمر به عنوان نماد سازمان به كار گرفته شد و در ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى جمعيت سرخ فعاليت داشت . ليكن پس از پيروزى انقلاب اسلامى ، ايران نيز علامت جمعيت هلال احمر را براى اين فعاليت برگزيد.

وقتى سخن از پيشاهنگان اين سنت خبر در ميان است ، بايد قبل از همه از خاتون فانوس به دست يعنى فلورانس نايتينگل Florence) (Nightingale نام برد. اين زن نيكوكار در سال 1820 در ايتاليا متولد شد، اما همه ايام نوجوانى را در انگلستان به سر برد. هيجده سال بيشتر نداشت كه متوجه شد كه براى كار بزرگى آفريده شده است و خود او گفته است : خدا در هفتم فوريه 1838 مرا به خدمت خود برگزيد. وى ابتدا خواست كه در بيمارستان يكى از ولايات شمالى انگليس مشغول كار شود، اما وضع پرستارى و پرستاران در آن وقت چنان بدنام بود كه مادرش راضى نشد. وى ناچار مدتى در انگلستان و ساير نقاط اروپا به تحصيل و مطالعه در وضع پرستاران و بيماران پرداخت و چون در سال 1853 به انگلستان بازگشت رياست بيمارستان كوچكى را كه مخصوص زنان بود به او سپردند. نايتينگل بى درنگ به تربيت پرستار مشغول شد؛ اما جنگ كريمه (135) كار او را ناتمام گذاشت .

در سال 1854 جنگ كريمه ورد زبان اروپاييان بود. انگليسيها و فرانسويها و تركان عثمانى متفقا با روسها مى جنگيدند، و براى سربازان زخمى وسيله پرستارى نداشتند. از طرفى تيفوس هم ميدانهاى جنگ را فرا گرفته بود. در اين وقت وزير جنگ انگلستان كه دوست فلورانس بود به او نامه اى نوشت و خواهش كرد كه به شبه جزيره كريمه برود و كار پرستارى از زخميها را سر و صورتى بدهد. با وجود مخالفت اداره طب لشكرى كه مى گفت اين نوع كارها مناسب زنان نيست و با وجود تاءخير و ترديد اولياى امور، فلورانس به ميدان جنگ شتافت و با مهربانى و مهارت خود هزاران سرباز را از مرگ نجات داد.


147

شبها چراغ به دست در ميدانهاى جنگ به دنبال زخميها مى گشت . در كريمه ديگر سخن از مليت خاصى نبود صحبت از نوع انسان بود كه در خطر مرگ قرار مى گرفت . در اندك زمانى ، پرستارى ده هزار سرباز بيمار به عهده او محول شد.

پس از سه ماه و با 20 ساعت كار شبانه روزى مردگان از 42 0/0 به 02/0 تقليل يافت . و اين پيشرفت ثمره نظم و ترتيب و پاكيزگى و حسن اداره و رعايت قواعد صحت و سرانجام عشق فلورانس نايتينگل به كار بود.

هانرى دونان سويسى كه به سال 1828 در ژنو متولد شد تاجر جهانگردى بود كه در سال 1859 ميدانهاى جنگ سولفرينو را ديد. اين جنگ بين فرانسويان و ساردها از يك طرف و اتريشها از طرف ديگر برپا بود. در 24 ژوئن همان سال جنگ سختى در حوالى قريه اى به نام سولفرينو در گرفت . هانرى دونان اتفاقا در چنين روزى به شهر كاستيك ليون در چهار پنج كيلومترى سولفرينو وارد شد.

بدين طريق توانست شاهد ميدان جنگ باشد. بعد از ظهر اين روز اتريشيهاى شكست خورده از روستاها و قصبات عقب نشينى مى كردند و تا آنجا كه مى توانستند زخميها را با خود مى بردند. بسيارى از زخميها در شهر كاستيك ليون باقى ماندند و اين شهر زيبا با كليساهاى سفيد و مرمرينش به يك بيمارستان نظامى مبدل شد. دونان كه در كوچه هاى شهر گردش ‍ مى كرد، خواست از يكى از كليساها ديدن كند. در آنجا با منظره وقت آورى روبرو شد.

خواست از يكى از كليساها ديدن كند. در آنجا با منظره رقت آورى روبرو شد.

زخميها، راهروها و نيمكتهاى درون كليسا را پوشانده بودند. هانرى دونان با مشاهده اين وضع به ياد همان خاتون چراغ به دست افتاد و كه در ميدانهاى جنگ كريمه آن همه فداكارى كرده و از چند تن از خارجيانى كه در شهر بودند دسته اى ترتيب داد و به زخم بندى و جابجا كردند مجروحان پرداخت . براى زخم بندى ، وسايل مورد نياز در شهر يافت نمى شد و او ناچار كالسكه چى خود را به برسيا فرستاد و وسايل زخم بندى را از آنجا تهيه كرد. او حتى توتون زخميها را نيز آماده مى كرد. چون همه زخميها چيق مى كشيدند و از طرفى بوى توتون هواى زنده درمانگاههاى موقت را كه همان كليساها و ساختمانهاى دولتى بود قابل تحمل مى ساخت و از ورود مگسها هم ممانعت مى كرد.

روزهاى آخر كه در ميدانهاى جنگ جز جسد كشته ها و خونهاى لخته لخته و سلاحهاى از كار افتاده و اسبهاى مرده چيزى نمانده بود، دونان به اين فكر بود كه اگر زودتر به داد اين انسانها مى رسيدند شايد بدين صورت نمى مردند و اين فكر هرگز از سر هانرى دونان بيرون نرفت .

دونان به همه دوستان خود در ژنو و ايتاليا نامه نوشت و كمك خواست و به دنبال اين تقاضا در اغلب شهرهاى سويس و ايتاليا جمعيتهاى خيريه تشكيل شد و توتون و وسايل زخم بندى كه مى رسيد به تساوى ميدان پيروان مذاهب گوناگون و مليتهاى مختلف تقسيم مى شد. دونان هميشه به اين فكر بود كه آيا ممكن نيست در هر كشورى جمعيتى براى كمك به زخميها ايجاد كرد تا هنگام صلح داوطلبانه خود را با وسايل لازم مجهز كند و هنگام جنگ به كمك زخميها بشتابد؟ و آيا ممكن نيست اين جمعيتها را با يك رابطه بين المللى به يكديگر پيوند داد و هر ملتى را واداشت كه هنگام جنگ به كمك زخميهاى خودى و خارجى بپردازد؟ هانرى دونان هرجا مى رفت و به هر كارى دست مى زد تنها فكرش ايجاد اتحاد مقدس بين ملتها و واداشتن آنها به همكارى براى نجات سربازان زخمين ميدانهاى جنگ بود.

جنگ سولفرينو پايان يافت و دونان و يارانش به كشورهاى خود بازگشتند و همه آن دردها فراموش شد، سه سال بعد كتاب يادبودى از سولفرينو


148

( 1862 - Solferino de Souvenir Un) منتشر شد. هانرى دونان در آن كتاب خواسته بود، مردم را از دردها و زجرهايى كه در سولفرينو ديده بود آگاه سازد.

هنگامى كه هانرى دونان مشغول تهيه كتاب خود بود و طرح اتحاديه بين المللى صليب سرخ را مى ريخت در ايتاليا يك پزشك نظامى به نام فرديناند پالاچيانو و در فرانسه داروسازى به نام هانرى آور بدين فكر بودند كه دولتها را هنگام جنگ وادار به معالجه و احترام متقابل به زخميها و بيماران حريف كنند.

يادبودى از سولفرينو كه در سال 1862 منتشر شد براى نشان دادن اين احتياج جدى به وجود يك سازمان امداد بين المللى براى مداواى زخميهاى زمان جنگ بسيار مؤ ثر بود و چنان به سرعت انتشار يافت و به زبانهاى مختلف ترجمه شد كه دو سال بعد وقتى نمايندگان همه دول اروپايى براى نوشتن اولين كنوانسيون ژنو فراهم آمدند هم مى دانستند چه مى خواهند و بايد چه بكنند.

كميته پنج نفره : 

مؤ ثرترين پاسخ به نداى هانرى دونان از شهر ژنو داده شد و در اين شهر بود كه صليب سرخ جهانى به وجود آمد. در 9فوريه 1863 يكى از جمعيتهاى خيريه ژنو به نام جمعيت فوائد عامه به درخواست رئيس خود گوستا و موانيه تشكيل جلسه داد تا درباره پيشنهاد هانرى دونان مطالعه كند. حضار، يك كميته پنج نفرى را از ميان خود انتخاب كردند و اين ماءموريت را به آنان محول ساختند. اين پنج تن ، هانرى دونان ، گوستا و موانيه ، ژنرال دوفور، لوئى آپى يا، هانرى دونان پسر يكى از اعضاى شوراى شهردارى بود و هنگام تحصيل عضو جمعيتى شد كه به مستمندان كمك مى كرد سپس ‍ خود اتحاديه جوانمردان مسيحى ژنو را تشكيل داد كه به تشكيلات جوانمردان و عياران ، در قرن اسلامى شباهت بسيار داشت .

اما مؤ سس واقعى صليب سرخ گوستا و موانيه است . وى علاوه بر آشنايى به قانون ، رياست همان جمعيت فوائد عامه را داشت كه اعضاى آن ژنرال دوفور و ديگران بودند. عضويت اين ژنرال در آن جمعيت موجب كمال اشتهار و باعث كسب شهرت فراوانى براى جمعيت شد. چون همين مرد به سال 1847 فرمانده قواى سويس بود و مانع بسيارى از جنگهاى داخلى شد.

دو تن از اعضاى اين كميته پنج نفرى از بزرگترين ژنو بودند؛

و هر دو در همان ايام جنگ سولفرينو تشكيلات وسيعى را براى كمك به زخيمهاى ميدانهاى جنگ اداره مى كردند. هدف اين كميته پنج نفرى ايجاد فقط يك جمعيت امدادى در ژنو يا در سويس نبود، بلكه از همان لحظه اول نقشه آنان ايجاد يك جمعيت بين المللى بود و مى خواستند در هر يك از كشورهاى جهان جمعيتى براى اين هدف تشكيل شود و با حمايت دولت محلى كار خود را ادامه بدهد.

براى اجراى اين هدف ناچار مى بايست مستقيم به رؤ ساى دول مراجعه مى شد و از آنان دعوت به عمل مى آمد، و اين كار ساده اى نبود. باز اگر خود دولت فدرال سويس به اين كار اقدام مى كرد مهم نبود، اما كميته پنج نفرى ناچار بود خودش اقدام كند. به اين طريق هانرى دونان به راه افتاد و در دربارهاى سلاطين اروپا كتاب خود را به عنوان پيامى براى ايجاد صليب سرخ بين المللى ارائه كرد. در همه جا او را با آغوش باز پذيرفتند و دعوت او را اجابت كردند. در غياب او، همكارانش در كار تهيه اين نقشه بودند كه در خواستهاى كتاب يادبودى از سولفرنيو را به عنوان طرح كار نمايندگان دولى كه دونان دعوتشان خواهد كرد به صورت جداگانه اى اساس كار قرار دهند و اميدوار بودند نمايندگان دولتهائى كه دعوت دونان را پذيرفته اند بزودى فراهم آيند و پايه هاى اصلى كار صليب سرخ را بگذارند.

انتظار آنان چندا طولانى نشد و تنها چند ماه پس از اولين دوره اجلاسيه كميته پنج نفرى به دعوت همين كميته ، كنگره بزرگى با شركت سى و شش ‍ تن نماينده از طرف شانزده دولت اروپايى در ژنو تشكيل شد، و در همين كنگره بود كه اولين قرار نامه (كنوانسيون ) ژنو نوشته شد.


149

نمايندگانى كه از شانزده دولت اروپايى به دعوت كميته پنج نفرى در اكتبر 1863 در ژنو حاضر شدند، نمايندگان رسمى دولتهاى خود نبودند و حق امضاى يك عهدنامه بين المللى و يا يك قرارنامه را نداشتند، اما در اين كنگره با وجود چنين نقصى كه داشت اغلب مسائل اساسى حل شد. طرح اوليه كنوانسين ژنو درباره حمايت سربازان زخمى در ميدان جنگ و بى طرف بودن عمارات و وسايل نقليه مربوط به بيمارستانها و بهداريهاى لشكرى مورد تصويب همه قرار گرفت و با اين اصل موافقت به عمل آمد كه در هر كشورى يك كميته ملى براى حفاظت سربازان زخمى زمان جنگ تاءسيس بشود. زمينه هاى كار خود را فراهم كند، و نيز صليب سرخ به عنوان علامت مشخص تمام اين مؤ سسات و كارمندان آنها در صلح و جنگ شناخته شد. و به اين طريق پايه هاى اوليه سازمان صليب سرخ بين المللى ريخته شد. روى همين تقاضا شوراى دولتى كشور سويس در سال بعد، از دولتهاى اروپايى دعوت كرد كه با اعزام نمايندگان خود و با توشيح قرار نامه اى كه مورد موافقت كنگره بين المللى قرار گرفته بود، به كار صليب سرخ رسميت بدهند.

اجتماع ثانوى كه در اوت 1864 در ژنو تشكيل شد به نام كنفرانس ‍ ديپلماتيك معروف شد. در اين كنفرانس همان شانزده دولت اروپايى نمايندگان خود را با اختيارات كافى اعزام داشتند. روز هشتم اوت ، كنفرانس ، در يكى از تالارهاى شهردارى ژنو افتتاح داشتند. روز هشتم اوت ، كنفرانس ، در يكى از تالارهاى شهردارى ژنو افتتاح شد. نمايندگان دولتهاى ، بادن ، بلژيك ، دانمارك ، اتازونى ، فرانسه ، ايتاليا، هلند، پرتقال ، سويس ، ورتمبگ در روز اول و دولتهاى ، اتازونى ، انگلستان ، سوئد، و ساكس در روز بعد معرفى شدند و به اين طريق كنفرانس بيش از آنچه انتظار مى رفت ابهت و رسميت يافت .

موانيه كه به عنوان رييس كميته بين المللى در اين كنفرانس بزرگتريهن نقشها را بازى مى كرد و آخرين متن كنوانسيون اول ژنو نيز دست نوشته او مى باشد درخواستهاى آن كميته را كه در سال پيش تشكيل يافته بود به اطلاع حضار رساند، و كنفرانس ديپليماتيك در طول پانزده روز، پس از بحث و شور و دقت كافى ، اولين قرارنامه ژنو را درباره حمايت و اصلاح حال سربازان زخمى در ميدانهاى جنگ در ده ماده امضا كرد، و كميته بين المللى مذكور را به عنوان پايه تشكيلات صليب سرخ به رسميت شناخت . علامت شاخصه مؤ سسات و جمعيتهاى صليب سرخ به رسميت شناخت . صليب شاخصه مؤ سسات و جمعيتهاى كه بر اساس اين قرار نامه تشكيل مى شدند، صليب سرخ بر روى متن سفيد بود و تمام دول امضا كننده آن را پذيرفتند؛اما در جنگهاى بالكان ميان عثمانى و صربستان كه منتهى به جنگ روس و عثمانى شد دولت عثمانى اعلام داشت كه به جاى صليب سرخ ، هلال احمر به كار خواهد برد و از طرف روسيه نيز اين امر قبول واقع شد، و بعدها در سال 7 - 1899 در مجامع بين المللى نيز رسميت پيدا كرد.

در 29 ژوئيه سال 1899 كنفرانسى در لاهه تشكيل شد و نمايندگان دول حاضر در كنفرانس مواد قرار نامه اول ژنو (1864) را كه مربوط به جنگهاى زمينى بود، شامل جنگهاى دريايى نيز كردند. در لاهه در 6 ژوئيه 1906 كنفرانس بزرگى در ژنو منعقد شد تا در موارد كنفوانسيون اول ژنو (1864) تجديد نظر به عمل آورد. اين كنفرانس كه به كنفرانس تجديد نظر معروف شد كنوانسيون نخستين ژنو را بسط و توسعه داد و شامل تمام مواردى ساخت كه در طول سالهاى پيش به صورتهاى جداگانه مورد موافقت كنفرانسهاى بين المللى مختلف قرار گرفته بود.

از سال 1864 تا 1914 در طول 50 سال بيش از 10 بار كنفرانسهاى بين المللى صليب سرخ در شهرهاى مختلف اروپايى دائر شد، در نتيجه مقررات قرار نامه (كنوانسيون )هاى ژنو شامل همه وسايل بهداشتى از ساكن و متحرك ، انسانى و غير انسانى شد.


150

در فاصله سالهاى جنگ جهانى اول (18 - 1914) با يارى سازمانهاى صليب سرخ كشورهاى جهان صدها هزار نفر در دوران دشوار اقامتگاههاى اجبارى با دريافت اخبار از خانه و مسكنشان دلشاد مى شدند؛ علاوه بر اين مبادله بيماران و مبادله اسرا از بزرگترين اقداماتى بود كه به ابتكار كميته بين المللى صليب سرخها به نتيجه رسيد. در پايان جنگ ، رييس بزرگترين صليب سرخ آن زمان يعنى هنرى ديويسن رييس صليب سرخ امريكا، به كمك رييس جمهور آمريكا ويلسون از چهار دولت بزرگ درگير يعنى انگليس ، فرانسه ، ايتاليا و ژاپن دعوتى به عمل آورد تا سر و صدا به كار صليب سرخها در زمان صلح بدهند. مقدمات كار فراهم شد در ماه آوريل 1919 كنفرانس بزرگى از معروفترين پزشكهاى ممالك مختلف در شهر كان واقع در فرانسه تشكيل يافت تا اساس كار صليب سرخ در زمان صلح مشخص شود. در همين كنفرانس بزرگ بود كه پايه ليگ يعنى اتحاديه بين المللى صليب سرخ ريخته شد و در 5 مه 1919 در پاريس ‍ شروع به كار كرد. اتحاديه صليب سرخ ‌ها كه در پايان اولين سال تاءسيس ‍ خود 26 نفر عضو بيشتر نداشت اكنون يكصد عضو دارد. هر جمعيت ملى صليب سرخ براى اينكه بتواند عضو اتحاديه بشود بايد هم به وسيله دولت خود به رسميت شناخته شود و هم به وسيله اتحاديه . هدفهاى آن گذشته از ماموريتهاى زمان جنگ ، عبارت است از تاءمين سلامتى و بهداشت ، جلوگيرى از بيماريها و كاهش رنج بشر به طور كلى .

فعاليتهاى اتحاديه براى رسيدن به اين هدفها در چهار رشته اساسى ادامه مى يابد:

1 - امداد - در موارد سوانح غير مترقبه يعنى زلزله ها، سيلها، حريقها و امثال آنها.

2 - بهداشت - براى جلوگيرى از امراض ناشى از فقر و تنگدستى و بيماريهاى مسرى .

3 - تربيت پرستار - براى ايجاد درمانگاهها و بيمارستانهاى ثابت و سيار به منظور تاءمين بهداشت مردم ، از سال 1919 اتحاديه به طور مرتب به كار خود ادامه داد و روز به روز بر وسعت و اهميت آن افزوده شد و مانند جامعه ملل متفق و سازمان ملل متحد، بزرگترين ارگان بين المللى جهت تاءمين صلح و سلامت بشريت گرديد و تنها تشكيلاتى است كه چه در جنگ و چه در صلح براى تقليل آلام بشرى و تاءمين سلامت و شادمانى در جهان ، شبانه روز به كار دولت ايران قراردادى را كه در تاريخ 8 دسامبر 1949 در هفدمين كنفرانس بين المللى صليب سرخ در استكهلم تنظيم شد، در تاريخ 30 آذر 1334 امضا كرد و به عضويت كنوانسيون ژنو پذيرفته شد.

مطابق آخرين آمار، 126 جمعيت صليب سرخ و هلال احمر با بيش از 230 ميليون نفر عضو در سطح جهان فعاليت دارند.


151

لغو نهايى كاپيتولاسيون در ايران 

23 ارديبهشت 1358 / 13 مه 1979 

واژه كاپيتولاسيون Capitulaion از كلمه لاتين Capitulare مشتق شده و به معنى انعقاد عهد نامه و قرار داد و يا خود عهدنامه آمده است .

بعضى از نويسندگان معتقدند كه در زمان انعقاد اولين معاهده بين اعراب و مسيحيان مقيم شامات زبان نيمى از مردم اين منطقه ايتاليايى بوده و اين كلمه به معنى معاهده بين مسيحيان و غير مسيحيان از آن زمان به جا مانده است . برخى آن را ترجمه كلمه عربى صلح موقت دانسته اند.

كاپيتولاسيون بدون توجه به معنى لغوى آن در اصطلاح تاريخ حقوق اروپايى به اسناد يك جانبه يا عهدهائى گفته مى شود كه به موجب آن باب عالى و حكومتهاى شامات (سوريه و لبنان ) و افريقاى شمالى وضع حقوقى بيگانگان مقيم امپراتورى عثمانى را تعيين مى كردند و امتيازات و معافيتهايى به دول اروپايى در مورد اتباع آنها اعطا مى كردند.

فرمان اول فوريه 1535 سليمان قانونى سلطان عثمانى كه به عنوان امتيازى به فرانسوى اول پادشاه فرانسه داده شد و كاپيتولاسيون بين لويى پانزدهم و سلطان اول پادشاه فرانسه داده شد و كاپيتولاسيون بين لويى پانزدهم و سلطان محمد اول مورخه 28 مه 1740، از معاهدات و اسنادى هستند كه به اين مفهوم و معنى شناخته شده و از جمله كاپيتولاسيونهاى مهم به شمار رفته اند.

مفهوم عام حقوقى كاپيتولاسيون عبارت از نظام قضاوت كنسولى و برخى تضمينات و اميتازات و مصونيتهاى قضايى است كه به موجب تصميمات يك جانبه يا اسناد قضايى ديگر به دول مسيحى در سرزمينهاى غير مسيحى داده مى شد. در ممالك و سرزمينهاى مزبور به طور كلى اتباع بيگانه گاهى بدون رعايت اصل متقابل از حدود صلاحيت مقامات قضايى محلى خارج بوده و تابع صلاحيت مقامات و بويژه ماموران كنسولى و سياسى دولت متبوعه خود محسوب مى شدند و دعاوى و شكايات و محاكمات مربوط به امور جزايى آنان به وسيله كنسول يا نماينده دولت متبوع آنان حل و فصل مى شد.

به اتكاى اين امتياز يك كشور اقتدارات برون مرزى به ضرر كشور ديگرى پيدا مى كرد و طبق آن ، اتباع بيگانه از شمول قوانين جزايى و مدنى در قلمرو كشور ميزبانى مستثنى مى شدند، به عبارت ديگر اگر تبعه كشورى در كشور ديگر مرتكب جرم يا جنايتى مى شد آن كشور حق دستگيرى و مجازات وى را نداشت و بايد به كشور خود فرستاده مى شد تا طبق قوانين آن محاكمه و مجازات شود.

اين گونه قرار دادها را اغلب دولتهاى اروپايى با دولتهاى آسيايى و افريقايى مى بستند، زيرا دستگاه قضايى اين كشورها را براى حمايت كافى از شهروندان خود صالح و توانا نمى دانستند. اين رسم در قرن بيستم رفته رفته برافتاد.نخستين كشورى كه اين قرار داد را لغو كرد، ژاپن بود (1899 ميلادى ) و سپس تركيه (1923) تايلند(1927) ايران (1927) مصر (1937) و چين (1943) آن را لغو كردند.

حق كاپيتولاسيون در ايران ، اولين بار در معاهده تركمن چاى در سال 1203 ه‍ش در زمان فتحعلى شاه قاجار به روسيه داده شد كه ضايعات فراوانى در طول يك قرن به ايران وارد آورد. حق كاپيتولاسيون در ايران كم كم از انحصار دولت روسيه خارج شد و بسيارى از دولتهاى ديگر نيز با استفاده از اصل كاملة الوداد صاحب اين حق شدند و قضاوت كنسولى خود را بر دستگاه سياسى و قضايى ايران تحميل كردند.

اسپانيا، فرانسه ، آمريكا، انگليس ، آلمان ، ايتاليا و چند كشور ديگر از جمله دولت عثمانى بعدها از ايران حق كاپيتولاسيون را به دست آوردند.

كاپيتولاسيون موجب برترى و تقدم اتباع خارجى بر اتباع كشور مى شد و باعث مى گرديد كه رجال مملكت را به بيگانگان و قدرت قضايى و سياسى آنان سوق دهد، و حتى در سايه كاپيتولاسيون ، بيگانه هر چه مى خواستند به ايران وارد و يا از ايران خارج مى كردند. كاپيتولاسيون اصل حاكميت و استقلال كشور را متزلزل مى ساخت و به قوانين خارجى اعتبار برون مرزى مى بخشيد و اتباع كشور را از حمايت كامل قضايى محروم مى كرد و حق مشروع آنان را به بيگانه مى داد و به دليل همين مضرات جبران ناپذير، مردم ايران نسبت به كاپيتولاسيون عكس العملهاى شديدى از خود نشان مى دادند.


152

در سال 1297 ه‍ش يعنى دو سال قبل از كودتاى رضاخان در دولت صمصام السلطنه لايحه اى به تصويب رسيد كه به موجب آن ، حق كاپيتولاسيون روسها در ايران لغو شد. در اين لايحه قيد شد كه معاهدات و امتيازات ويژه ، از جمله حق كاپيتولاسيون كه از يكصد سال پيش ، دولت استبدادى روس و اتباع آن را از ايران گرفته اند، تماما تحت فشار، زور، تهديد، تطميع و برخلاف مصالح ملت ايران بوده است كه با استناد به قانون اساسى و حق حاكميت ايران ملغى اعلام مى شود.

پس از لغو قرار داد كاپيتولاسيون بين ايران و روسيه ، قرارداد كاپيتولاسيون تعدادى از كشورهاى ديگر نيز لغو شد. اما كشورهاى غربى همچنان به اين امتياز پايبند بودند و سرانجام مجلس شوراى ملى در سال 1306 ه‍ش الغاء كاپيتولاسيون را اعلام كرد و به همه دولى كه از حق كاپيتولاسيون استفاده مى كردند يك سال وقت داد كه در قراردادهاى خود تجديد نظر و اين امتياز را لغو كنند؛ ليكن از جانب كشورهاى غربى بويژه ايالات متحده آمريكا نه تنها اقدامى صورت نگرفت ، بلكه لايحه مصونيت مستشاران و تبعه آمريكا در ايران در 13 مهرماه 1342 در دوران نخست وزيرى اسدالله علم در مجلس شوراى ملى عليه حاكميت ملت ايران به تصويب رسيد، و در 21 مهرماه 1343 مجددا مورد تصويب نمايندگان دو مجلس سنا و شوراى ملى قرار گرفت .

در آبان ماه 1343 رهبر كبير نهضت انقلاب اسلامى امام خمينى ره با ايراد سخنرانى مهيج و كوبنده ، موضع نهضت را در برابر استكبار غرب و شرق روشن ساخت . اعلاميه امام در تيراژ وسيعى چاپ و منتشر شد؛ايشان در اين خلاصه تصريح نمودند كه تصويب كاپيتولاسيون اقرار به مستعمره بودن ايران است ، و راءى مجلسين سنا و شوراى ملى خلاف اسلام و قرآن ، و از اعتبار قانونى ساقط مى باشد.

اين اعلاميه تاريخى عليه احياى كاپيتولاسيون بود كه در تهران و اصفهان چاپ و در سراسر كشور پخش شد. بيش از 40 هزار نسخه از اين اعلاميه فقط در تهران توزيع شد، كه در نتيجه آن دستگاه جاسوسى شاه (ساواك ) سخت به وحشت افتاد. فرازهايى از اعلاميه ياد شده به شرح زير است :

آيا ملت ايران مى داند كه مجلس به پيشنهاد دولت سند بردگى ملت ايران را امضاء كرد؟... سند وحشى بودن ملت مسلمان را به آمريكا داد...قلم سياه كشيد بر جيمع مفاخر اسلامى و ملى ما...اهانت به ارتش محترم ايران و صاحب منصبان و درجه داران نمود...حيثيت دادگاههاى ايران را پايمال كرد...اكنون مستشاران نظامى و غير نظامى آمريكا با جميع خانواده و مستخدمين آنها آزادند هر جنايتى بكنند، هر خيانتى بكنند، پليس حق بازداشت آنها را ندارد...اكنون من اعلام مى كنم كه اين راى ننگين مجلسين مخالف اسلام و قرآن است و قانونيت ندارد... بر پيشوايان دول اسلامى است كه فرياد ما يكى است و آن پشتيبانى از ديانت مقدسه اسلام و قرآن مجيد و طرفدارى از مسلمين است ... اينها دنباله قتل عام پانزدهم خرداد - دوازدهم محرم است كه جراحت آن از قلب ملت پاك نخواهد شد...امروز اقتصاد ايران به دست آمريكا و اسرائيل است و بازار ايران از دست ايرانى و مسلم خارج شده است ...(136)

سخنان حضرت امام ره طوفانى عظيم در جامعه بپا كرد كه رژيم انتظار آن را نداشت لذا در سيزده آبان امام ره را در قم دستگير، و پس از انتقال به تهران با هواپيما به تركيه تبعيد كردند. همراه امام ره فرزند ارشد معظم له حاج آقا مصطفى دستگير شد و روانه زندان گرديد. پس از اين واقعه سيل تظاهرات و اعتصابات مردمى به راه افتاد و رژيم بعد از مدتى حاج آقا مصطفى را از زندان آزاد و به تركيه تبعيد كرد.

رژيم شاه پس از اين حادثه در صدد آرام كرن و فرونشاندن بحران برآمد و به همين منظور حسنعلى منصور نخست وزير شاه در سخنرانى خود در مجلس سنا اعلام كرد كه پس از مذاكرات ، دولت آمريكا موافقت كرد، چنانچه دولت ايران تشخيص دهد در هر موردى كه ضرورت داشته باشد، فرد مجرم از اتباع آن كشور در ايران محاكمه شود نسبت به آن فرد سلب مصونيت سياسى به عمل خواهد آمد. اين سخنرانى در واقع اعلام يك عقب نشينى دولت از مواضع قبلى خود نسبت به اقدامات امام خمينى ره در خصوص كاپيتولاسيون بود.


153

حسنعلى منصور كه تصويب كاپيتولاسيون و به دنبال آن تبعيد امام خمينى را انجام داده بود در نخستين روز بهمن سال 1343 توسط يكى از اعضاى هياءت مؤ تلفه اسلامى به نام محمد بخارايى كشته شد.

سرانجام با پيروزى انقلاب شكوهمند اسلامى ايران به پيشنهاد هياءت وزيران و تصويب شوراى انقلاب اسلامى در تاريخ 23 ارديبهشت 1358 حق كاپيتولاسيون و امتيازات و ملحقات آن براى هميشه و به طور نهايى لغو شد.


154

لغو اميتاز تنباكو به فتواى آيت الله ميرزاى شيرازى 

25 ارديبهشت 1270 / 15 مه 1891 

حضرت آيت الله حاج ميرزا محمد حسن بن ميرزا محمود بن اسماعيل حسينى شيرازى از علماى عاليقدر شيعه مى باشد. ميرزا در اوايل زندگى به سال 1248 ه‍ق از مولد خويش شيراز به اصفهان رفت و نزد علماى آن شهر به تحصيل علوم عقليه و نقليه پرداخت و از آنجا در سال 1291 ه‍ق در سامره اقامت گزيد و در آن شهر به تدريس و تعليم مشغول شد تا اينكه به سال 1312 هجرى قمرى به رحمت پروردگارى نايل آمد. جنازه آن روحانى عاليقدر به نجف اشرف حمل گرديد و به خاك سپرده شد. فتواى تاريخى اين مرجع اعلم عصر خود در تحريم تنباكو، فاجعه اى را كه به اسل 1309 ه‍ق به دست ناصر الدين شاه قاجار با واگذارى امتياز دخانيات ايران به مدت پنجاه سال به انگليسيها در حال شكل گرفتن بود، در نطفه نابود كرد.

در شرح احوال اين عالم ربانى ، مرجع شجاع ، آگاه ، درهم كوبنده دستگاه بيگانگان و خرد كننده ايادى آنان و نجات دهنده ملت ايران و بازگرداننده شخصيت و سربلندى به ايرانيان يعنى صاحب فتواى تحريم تنباكو آورده اند كه او بيشتر آيات قرآن ، همچنين دعاهاى ماه رمضان و دعاهاى اوقات و ساعات ، و زيارتهايى را كه در محرم مى خواند از حفظ بود، و با اينكه مدتى دراز دعا و زيات مى خواند در حرمها كتاب دعا با خود نمى برد. و از آنجا كه رقيق القلب بود و چشمه اشكش جوشان ، بسيار مى گريست ، آن هم با صداى بلند.

ميرزا در نفوس همگان حتى فرزندان خود حشمتى عظميم داشت و اين همان شكوه ربانى بود كه اجراى فتواى تاريخى وى را چنان مؤ ثر و از دل و جان بر همگان الزام آور ساخت .

در سطور زير خلاصه اى از اين رويداد ناب تاريخى را از نظر مى گذرانيم :

ناصر الدين شاه سه سفر به اروپا كرد و در سومين سفرش - در تاريخ 12 شعبان 1306 ه‍ق مطابق با 1889ميلادى از راه روسيه به انگلستان رفت . در اين سفر كه به ترغيب صدراعظم امين السلطان بود، شاه در اثر ولخرجيهاى زياد و عياشيها، پولهايش تمام شد و چون ديگر پولى در بساط نداشت امتيازى را در زمينه كشت ، توزيع و فروش توتون و تنباكو به يك نفر انگليسى به نام ماژور تالبوت مى دهد و در مقابل مقدارى پول مى گيرد تا خرج عياشيهاى خود در خارج كند.

شخص امتياز گيرنده از مشاوران و نزديكان نخست وزير انگلستان بود. مذاكره در شهر برايتن شروع شد. در اين مذاكره اعتمادالسلطنه و تالبوت به توافق رسيدند و وقتى شاه به برايتن آمد، تالبوت توانست به دادن رشوه هايى به درباريان از جمله امين السلطان نظر موافق شاه را به دادن انحصار دخانيات ، در مقابل دريافت از جمله امين السلطان نظر موافق شاه را به دادن انحصار دخانيات ، در مقابل دريافت 25 هزار ليره جلب كند. بعد از برگشتن شاه به ايران تالبوت نيز براى شروع به كار به ايران آمد. طبق قرار داد ياد شده ، شركت طرف قرار داد (كمپانى رژى ) بايد سالانه 15 هزار ليره به صندوق دولت ايران واريز مى كرد و در عوض كشت و فروش توتون تنباكو را در انحصار خود مى گرفت ، يعنى از زارعان ارزان مى خريد و گران مى فروخت .

سياستى كه استعمار پير انگلستان در اين گونه موارد به كار مى برد بدين گونه بود كه هيچ گاه خودش امتيازى را از كشورى نمى گرفت ، بلكه شخصى را رابط قرار مى داد كه آن شخص امتيازى بگيرد و اگر ضررى متوجه وى مى شد دولت انگلستان پشتيبان او بود؛ اما در اصل از آن انگلستان بود.

بعد از اينكه قرار داد امضا شد، كاركنان شركت انگليسى وارد ايران شدند و در شهرها پراكنده گرديدند؛ اما مردم از ورود آنان به داخل شهرها جلوگيرى كردند. واكنش مردم در قبال اين قرار داد ننگين در شهرهاى عمده آن روز ايران به شرح زير بود:


155

شيراز:

به علت مخالفت مردم با ورود كاركنان شركت به داخل شهر، حاكم شيراز دستور تبعيد يكى از علماى برجسته شيراز به نام سيد على اكبر فال اسيرى ، را صادر كرد در پى صدور اين دستور مردم تظاهراتى صورت دادند و حاكم شيرازى براى مقابله با آنان دستور به گلوله بستن مردم را صادر كرد. در اين جريان عده اى از مردم كشته شدند و در نتيجه نمايندگان كمپانى توانستند وارد شهر شوند.

تبريز:

به علت تظاهراتى مردم در اطراف قصر وليعهد، شاه دستور داد كه افراد كمپانى از خود مردم انتخاب شوند، اما مردم كه هدفشان لغو قرار داد بود. به رهبرى حاج ميرزا جواد آقا مجتهد به مخالفت خودشان ادامه دادند.

اصفهان :

به علت سختگيريهاى ظل السطان - پسر ناصر الدين شاه - علماى شهر به رهبرى حاج شيخ محمد تقى آقا نجفى به مخالفت با ورود كاركنان كمپانى به شهر پرداختند. آقا نجفى براى اولين بار حكم تحريم تنباكو را صادر كرد. مردم استقبال فراوانى كردند و كار كمپانى مختل شد، از طرف حكومت تلگرافى به آقا نجفى زده شد كه دست از مخالفت بردارد، ظل السلطان براى اجراى اين برنامه با علما وارد مذاكره شد، اما آنها جواب رد دادند تا جايى كه بر اثر سختگيريهاى زياد حكومت ، عده اى از علما شهر را ترك كردند.

تهران :

در تهران رهبرى مردم به دست ميرزاى آشتيانى بود. جمعى از علماى تهران از ميرزاى شيرازى كه در نجف اقامت داشت به وسيله نامه جمعى خواستند كه اقدامى بكند.

در اين موقع سيد جمال الدين اسد آبادى به پيشنهاد سيد على اكبر فال اسيرى كه در تبعيد بود، نامه اى به ميرزاى شيرازى نوشت كه اين نامه بيانگر درك عميق سيد جمال الدين از وضعيتى است كه مردم از جامعه آن زمان داشتند و بيان مى كند كه ميرزاى شيرازى به خاطر موقعيت خاص خود، چه مسؤ وليت سنگينى بر عهده اش است ، به خاطر اهميت نامه ، خلاصه اش از آن در اينجا نقل مى شود:

حق را بگويم ، من دوست داشتم اين نامه را به همه دانشمندان تقديم كنم ، چون دانشمندان در هر نقطه اى طلوع نموده و هر نحوى كه رشد كرده ، در هر كجا كه يافت بشوند، جانى هست كه در پيكر دين محمد صلى الله عليه و آله دميده شده است

پيشواى دين ! پرتو درخشان انوار ائمه ، پايه تخت ديانت ! زبان گوياى شريعت ، جناب حاج ميرزا محمد حسن شيرازى ... يا در جاى ديگر مى گويد:

تو وارث پيامبرانى .

مى بينيم كه چگونه نقش ميرزاى شيرازى را به عنوان ادامه دهنده راه انبيا مشخص مى كند. همان ولايت فقيه عالم فقيه بر جامعه - بعد مى گويد: حال اگر ملت را به حال خود گذاشته ...افكارشان پريشان مى شود...چون توده نادان در معتقدات خود جز استقامت و ثبات قدمى كه طبقهه دانا در عقايدش نشان مى دهد، دليلى ندارد

پس از بيان اين مطالب ، سيد جمال ، مقدارى از وضعيت مردم و مشكلاتشان را براى ميرزاى شيرازى بيان مى كند

اگر بخواهى مى توانى با يك كلمه افراد پراكنده را جمع كنى و با متفق ساختن آنها دشمن خدا و دشمن مسلمانان را بترسانى و شر كفار را از سرشان برطرف نمايى ...

بعد كمى درباره اخلاقيات ناصر الدين شاه سخن مى راند كه نشاندهنده بينش اصيل اسلامى سيد است :

پادشاه ايران سست عنصر گشته ... در مجمع عمومى به پيامبران بد مى گويد...آنچه به زيان مسلمانان انجام داده اين است كه قسمت عمده كشور و درآمد آن را به دشمنان دين فروخته . و سپس درباره اميتاز تنباكو، تبعيد شدگان و مسائل ديگرى براى ميرزاى شيرازى توضيح مى دهد. سيد به اين نامه اكتفا نكرده و نامه هايى نيز به علماى داخل كشور مى نويسد.

بعد از ارسال نامه ياد شده ، ميرزاى شيرازى در تاريخ 19 ذى الحجه 1308 - 17 ماه پس از امضاى قرار داد با كمپانى رژى - بوسيله كامران ميرزا نايب السلطنه ، تلگرافى را به نزد شاه مى فرستد و مى گويد كسانى را كه تبعيد كرده به كشور بازگرداند و در مورد قرار داد، مخالفت خود را ابراز كند.


156

وقتى اين تلگراف به دست ناصرالدين شاه مى رسد اعتنايى به آن نمى كند و فقط خود شاه ، امين السلطان و چند نفر ديگر از اين تلگراف با خبر مى شوند.

ناصر الدين شاه براى پاسخ به نام ميرازى شيرازى ، به ميرزا مشيرالوزارة كارپرداز ايران در بغداد مى گويد كه به پيش ميرزا برود و با او مذاكره كند. در اينجا شاه در جواب تلگراف ميرزاى شيرازى از سياست دفع الوقتى استفاده مى كند و مى گويد چون تلگراف مفصل است با پست فرستاده ايم ، كه در واقع دروغى بيش نبوده و اصلا نامه اى در جواب نفرستاده بود. همزمان با اين جريانات شورش مردم اوج مى گيرد در كلاردشت مازندران سيد عالمگير مردم را براى مبارزه آماده مى كند به دستور شاه او و 1200 نفر همراهانش به وسيله ساعد الدوله كشته مى شوند، همزمان با آن ناگهان در تهران ، حكم تحريم تنباكو از طرف آيت الله ميرزاى شيرازى به اين شرح صادر مى شود:

بسم الله الرحمن الرحيم

اليوم استعمال توتون و تنباكو باى نحو كان در حكم محاربه با امام زمان عجل الله فرجه است

در شهر ولوله اى مى افتد هر كس كه سواد دارد، از روى آن نسخه اى بر مى دارد. اين حكومت نشانگر آغاز يك مبارزه مكتبى عليه استعمار بود.

در اين موقع ناصر الدين شاه و امين السلطان با استفاده از خوابگان معمم دربارى اين حكم ميرزا را جعلى قلمداد مى كنند؛ اما مردم گول نخورده و به مبارزه خود ادامه مى دهند تا اينكه امتياز داخلى دخانيات از طرف ناصرالدين شاه لغو مى شود. علما و مردم به اين اكتفا نكرده و خواستار لغو امتياز خارجى نيز مى شوند. پس از حكم ميرزاى شيرازى قليانها شكسته مى شود و مردم از كشيدن توتون و تنباكو دست مى كشند و تمام مغازه هاى فروش توتون و تنباكو را مى بندد و با شركت رژى نيز معامله نمى كنند. اين جريان ادامه مى يابد تا اينكه در تاريخ 23 جمادى اول 1309 اعلانى در كوچه و بازار زده مى شود:

بر حسب حكم جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاى ميرزاى شيرازى ، اگر تا 48 ساعت ديگر امتياز دخانيات لغو نشود يوم دوشنبه آتيه جهاد است ، مردم مهيا شويد.

ناصر الدين شاه از اين عمل بسيار ناراحت مى شود و خارجيان نيز كم كم از ترس جان از تهران و ديگر شهرها فرار اختيار مى كنند. شاه روش ‍ خشونت آميزى پيش مى گيرد تا بتواند علما را از راه تهديد به حبس و تبعيد ساكت كند. رييس كمپانى رژى به پيش امين السلطان مى رود و مى خواهد كه امين السلطان علما را راضى كند و حتى از وى تقاضا مى كند كه ميرزاى آشتيانى را از تهران تبعيد كند. امين السلطان اين موضوع را به شاه مى رساند و پس از اصرار زياد امين السلطان ، شاه مى پذيرد و طى نامه اى به ميرزاى آشتيانى اين چنين مى نويسد:

يا بمان و با بالاى منبر برو و قليان بكش ، و يا از تهران خارج شو.

ميرزاى آشتيانى به خاطر تعهدى كه به اسلام داشت قبول مى كند كه از تهران خارج شود و خلاف حكم ميرازى شيرازى عمل نكند. اين است كه يك شب مهلت مى گيرد كه وسايل سفرش را به خارج از تهران آماده كند. در بامداد روز دوشنبه سوم جمادى الثانى 1309 ميرزاى آشتيانى قصد خروج از تهران مى كند كه مردم به خيابانها مى ريزند و در حالى كه كفن پوشيده بودند، با شعار يا غريب الغرباء مى رود سرور ما به سوى خانه ميرزا حركت مى كنند. جمعيت تا ظهر به چندين هزار نفر مى رسد. دكانهايى كه باز بودند مى بندند و از آنجا مردم به سمت مسجد شاه حركت مى كنند. در آنجا امام جمعه تهران بالاى منبر مى رود و مردم را دعوت به سكوت مى نمايد. از ميان مردم چند نفر او را پايين مى كشند و كتكش مى زنند. پس از اين ماجرا، شاه شخصى را به پيش ميرزاى آشتيانى مى فرستد كه منظور شما چيست ؟ ميرزا در جواب مى گويد:


157

تنها مقصود ما لغو امتياز انحصار دخانيات اعم از داخله و خارجه و كوتاه كردن دست خارجيهاست و هيچ تقاضاى ديگرى نداريم .

ناصر الدين شاه در جواب به امين السطان مى نويسد:

نايب السلطنه امتياز داخله را كه برداشته بوديم حال امتياز از خارجه را هم برداشتيم و مردم مجبور در كشيدن قليان نيستند تا حكم از جانب ميرزاى شيرازى برسد.

فرمان در ميان مردم پخش مى شود اما تاءثيرى در آنها نمى كند. مردم به نايب السلطنه حمله ور مى شوند. آقا بالاخان - رييس پليس - به سربازان نايب السلطنه دستور شيلك مى دهد كه بر اثر گلوله باران مردم چند نفر كشته و تعدادى زخمى مى شوند و مردم متفرق مى گردند. روز بعد دوباره مردم جمع مى شوند. ميرزاى آشتيانى مى گويد:

به كار و كسب خود بپردازيد تا اطلاع بدهيم

امين السلطان دستخط شاه را مبنى بر لغو امتياز خارجه تسليم ميرزاى آشتيانى مى كند. علما براى اينكه بفهمند حكم تحريم هنوز سرجايش ‍ هست يا نه ، به ميرزاى شيرازى در سامراء تلگراف مى زنند. ميرزا در جواب مى گويد:در سرجايش هست تا موقعى كه دستخط آشتيانى مبنى بر حقيقت داشتن لغو اميتاز بيايد.

در همين زمان اعلاميه اى دائر بر لغو امتياز تنباكو منتشر مى شود. علما دوباره از ميرزاى شيرازى مى خواهند كه آيا حكم سرجايش هست يا نه ؟ كه ميرزا اين حكم را صادر مى كند:

حكم تحريم تنباكو لغو شد.

در روز سه شنبه 25 جمادى الثانى 1309 برابر با 6 بهمن 1270 ش . اعلاميه اى منتشر شد كه مردم مى توانند با آسايش خاطر قليان ، چپق و سيگار بكشند.

سرانجام پس از مذاكرات طولانى با كمپانى ، امتياز تنباكو لغو و از طرف كمپانى 500 هزار ليره غرامت تعيين شد. در بهمن ماه 1270 مطابق با 5 آوريل 1892 اين مطلب به امضاى ناصر الدين شاه رسيد.

خسارات آن را از بانك شاهنشاهى كه متعلق به انگلستان بود! قرض گرفته مى شود و به كمپانى انگليسى رژى تحويل مى گردد بدين گونه نهضت مردم نيز با لغو قرار داد فرو مى نشيند.


158

اشغال سرزمين فلسطين توسط صهيونيزم جهانى 

26 ارديبهشت 1327 / 16 مه 1948 

صهيونيسم Zionism(137) جنبش قوم يهودى براى به وجود آوردن جامعه و كشور خود مختار يهودى در فلسطين مى باشد. نام اين جنبش از كوه صهيون (آرامگاه داود نبى ) گرفته شده كه در بيت المقدس قرار دارد و نام آن رفته رفته ، در روزگار باستان ، نماد سرزمين فلسطين شده است . يهوديان كه پس از ويرانى اورشليسم در سال 70 ميلادى به دست روميان ، در سراسر جهان پراكنده شدند، با وجود پراكندگى ، وحدت دينى و فرهنگى خود را نگاه داشتند و در ملتهاى ديگر حل نشدند. اما در طول تاريخ ، بويژه در كشورهاى مسيحى ، به عنوان يك اقليت دينى و گاه نژادى شكنجه و آزار ديدند و به همين دليل ، در طول قرنهاى دراز همواره آرزو و وعده بازيافت ارض موعود، چنانكه موسى عليه السلام آنان را بدان رهبرى كرده بود، در خيالشان زنده بود. صهيونيسم جديد صورت دنيوى و ملت پرستانه اى از يهوديت اصلى است . صهيونيسم جديد صورت دنيوى و ملت پرستانه اى از يهوديت اصلى است . صهيونيسم جديد پس از پيدايش موج تازه يهودى ستيزى (آنتى سميتيسم ) Semitism - Anti در روسيه تزارى و لهستان و ديگر كشورهاى اروپايى و زير نفوذ موج جنبشهاى ناسيوناليست اروپايى در اواخر قرن نوزدهم پديد آمد. هدف آن تشكيل كشورى يهودى در سرزمين فلسطين بود. انقلاب فرانسه وضع يهوديان را در اروپاى غربى بهبود بخشيده بود، اما در اروپاى شرقى تغييرى حاصل نشده و بيشتر يهوديان اروپاى شرقى در روسيه و يا در لهستان وضع دشوارى داشتند. در سال 1897 با تشكيل نخستين كنگره جهانى صهيونيست در شهر بال (بازل ) سوئيس ، صهيونيسم به صورت نهضت سياسى سرتاسرى در اروپا درآمد و تئودور هرتس (1860 - 1904) Herzel Theodor سردبير يكى از روزنامه هاى معتبر وين رهبرى نهضت را در دست گرفت . هرتسل در جزوه اى كه در سال 1896 تحت عنوان در يودن اشتات (كشور يهوديان ) منتشر ساخته بود، خواستار تشكيل كشورى يهودى در فلسطين بود كه عمده ترين هواداران نهضت صهيونيسم در روسيه بودند.

در آغاز در فلسطين كه كشورى عرب نشين تحت حاكميت امپراتورى عثمانى (تركيه ) بود، مهاجران صهيونيست ، در زمينهاى خريدارى شد سكونت گاههاى كشاورزى ايجاد كردند. از همان ابتدا براى رهبران نهضت صهيونيسم واضح بود كه تصرف زمين براى تحقق رؤ ياهايشان امرى ضرور است .

ديرى نگذشت كه اعراب پى بردند هدف واقعى مهاجران تشكيل كشورى يهودى است ؛ لذا شروع به مقابله كردند.

در سال 1901 سازمان جهانى صهيونيست شركتى به نام كرن كايمت (صندوق ملى يهود) تشكيل داد تا براى سكنا گزينان يهودى زمين بخرد.

بر اساس منشور اين سازمان ، صندوق مى بايست در فلسطين ، سوريه و ديگر مناطق عثمانى (تركيه ) واقع در آسيا و شبه جزيره سينا، زمين خريدارى كند و آن را به عنوان دارايى انتقال ناپذير مردم يهود حفظ كند.

عقيده هر نسل اين بود كه تصرف زمين و اخراج اعراب جنبه هاى تكميلى نهضت صهيونيسم هستند. او عقيده داشت كه اخراج اعراب از فلسطين لازم و ضرور است .

كشور بريتانيا علاقه خود را به اين امر نشان داد و در سال 1839 لرد پالمرستون وزير خارجه وقت انگلستان ، يك كنسولگرى در بيت المقدس ‍ (اورشليم ) باز كرده و به امضاى كنسولگرى دستور داده بود تا از يهوديان حمايت كنند. كنسول انگلستان دستورهاى پالمرستون را براى كمك به يهوديان به مرحله اجرا درآورد.

وقتى در سال 1840 موج خشونتهاى ضد يهودى در دمشق بالا گرفت ، انگلستان حمايت از يهوديان را يهوديان را در فلسطين تشديد كرد. پس از مرگ هرتسل در سال 1904 خائيم وايزمن (138)Weismann Chaim (1874 - 1952) رهبرى اين حركت را به عهده گرفت . وايزمن كه شيمى دان بود در طول جنگ جهانى اول براى دولت انگلستان تحقيقات نظامى مى كرد و لرد بالفور Balfour وزير امور خارجه وقت انگليس ، وى را در نيروى دريايى سلطنتى انگلستان به استخدام درآورده بود.


159

وايزمن نيز مانند هرتسل عقيده داشت كه حمايت از صيونيسم به نفع بريتانيا تمام مى شود. زمانى كه انگلستان در جريان جنگ جهانى اول بخشى از سرزمينهاى متعلق به امپراتورى عثمانى را به جنگ آورد، وايزمن نيز به تلاشهايش افزود و در سال 1917 لرد بالفور را متقاعد ساخت كه لايحه اى اصولى براى دفاع از صهيونيسم به كابينه ارائه دهد. به درخواست بالفور، وايزمن و لرد روچيلد كه سرپرستى فدراسيون صهيونيست را در انگلستان به عهده داشت ، پيش نويس لايحه را تهيه كردند. بالفور كابينه را متقاعد كرد كه اين لايحه را تصويب كند. سپس همان لايحه را طى نامه اى براى روچيلد فرستاد. در اين نامه آمده بود كه : انگلستان نسبت به استقرار وطن ملى براى يهوديان در فلسطين نظر مساعد دارد.

علاوه بر اين مسائل ، جنگ جهانى اهميت نفت را نشان داده بود و انگليس ‍ قصد داشت كه يك لوله نفتى از حوزه هاى نفتى واقع در غرب حيفا بكشد.

سرمارك سايكس ، كارشناس انگليسى امور فلسطين ، صهيونيسم را ابزار توسعه نفوذ انگلستان در خاورميانه مى دانست . در سال 1916 سايكس ‍ موفق شد، قرار داد سرى سايكس - پيكو (139) را در مورد تقسيم امپراتورى عثمانى پس از پايان جنگ ، منعقد كند. اين قرار داد به انگلستان حق مى داد كه بندرى در حيفا بسازد و خواستار تسلط مشترك انگلستان و فرانسه بر فلسطين بود، دولت انگليس از رقابت فرانسه واهمه داشت و تصور مى كرد كه حضور يهوديان تحت الحمايه انگلستان در فلسطين به لندن كمك خواهد بود كه بتواند توازن را در برابر تسلط فرانسه بر سوريه و لبنان حفظ كند.

در آن روزها فلسطين كشورى بود با حدود 58000 نفر عرب و 30 تا 60 هزار يهودى كه همه آنها صهيونيست نبودند.

در 22 ژوئيه 1922 جامعه ملل ، بنا به درخواست انگلستان به آن كشور در اداره فلسطين حكم قيموميت داد. اين حكم كه حاوى بيانات اعلاميه بالفور بود و دقيقا به همان ترتيب توسط هياءت وزيران انگلستان در سال 1917 تصويب شد.

در انگلستان اعتراضاتى عليه صدور اين حكم به وقوع پيوست ، مبنى بر اينكه شناسايى اعلاميه بالفور، حق تعيين سرنوشت مردم فلسطين را از بين خواهد برد.

با اتكاء به اعلاميه بالفور، صندوق ملى يهود ميزان خريد املاك را افزايش ‍ داد.

در سال 1920، سازمان جهانى صهيونيست ، صندوق بنياد فلسطين را تاءسيس كرد تا بودجه اسكان يهوديان در سرزمينهاى خريدارى شده را تاءمين كند.

سكناگزينان صهيونيست نيرويى به نام هاگانا (نيروى دفاع از خود) متشكل از ميليشاى هاشومر تشكيل دادند تا ماءمور حفاظت از زمينهايشان باشد. اعراب فلسطين خود را اتباع امپرتورى انگلستان مى دانستند و از اينكه تابع حركت تحت الحمايه اين امپراتورى (نهضت صهيونيستى ) بشوند، واهمه داشتند.

اعراب فلسطين ، اعلاميه بالفور را يك تخلف فاحش در اصل تعيين سرنوشت كه توسط متفقين اعلام شده بود مى دانستند. در اوايل دهه 1930 زمانى كه احساسات ضد يهود در آلمان رشد مى كرد، دولت انگلستان سطح مهاجرت يهوديان را افزايش داد و در نتيجه تعداد يهوديان در فلسطين بين سالهاى 1931 تا 1935 دو برابر شد. اين اقدام باعث شد كه جمعيت يهوديان در فلسطين بين 30 تا 40 ./. افزايش يابد. با توجه به افزايش جمعيت ، انگلستان اجازه داد كه املاك جديد و زيادترى خريدارى شود.

آژانس يهود در فلسطين تحت قيمومت انگليس ، به كشورى در درون كشور ديگر تبديل شد و علاوه بر مالكيت اراضى متعدد در مقياس وسيع ، بودجه كشاورزى را نيز تاءمين كرد و داراى تاءسيسات تجارى و صنعتى شد.

واهمه اعراب نسبت به اين احتمال كه آژانس يهود در پى ايجاد دولتى است ، در سال 1936 منجر به شورش عليه انگلستان شد.

اعراب اميدوار بودند تا از طريق نهضتى كه بيشتر به روستائيان متكى بود، بر انگلستان فشار وارد آورند تا مساءله مهاجرت يهوديان و خريدارى اراضى را متوقف كند. از طرف ديگر در شهرهاى عرب ، كميته هايى براى سازماندهى اعتصابات صنفى ديگر تشكيل شد و اعتراضهايى به اعمال انگليس و اجازه خريد املاك جديد صورت گرفت و اقداماتى نيز براى عدم پرداخت مالياتها به عمل آمد.


160

گروههاى عرب به مناطق مسكونى صهيونيستها حمله بردند كه در نتيجه تعدادى از غير نظاميان كشته شدند.هاگانا كه در آن زمان وابسته به آژانس ‍ يهود بود، در تلافى به روستاهاى عرب حمله كرد كه منجر به مرگ تعدادى از غير نظاميان و تخريب خانه هاى اعراب شد.

در سال 1937، گروه نظامى جديدى به نام (سازمان نظامى ملى ) تشكيل شد كه هدف آن استفاده از نيروى علنى بيشتر عليه اعراب بود. به عنوان نمونه ، اين سازمان در بازارهاى عرب بمب گذارى مى كرد.

زمانى كه انگلستان از سازمان ملل خواستار ارائه راه حلى در مورد وضعيت فلسطين شد، پنج كشور عرب از مجمع عمومى سازمان ملل خواستند تا مساءله فلسطين را در چارچوب خاتمه قيموميت بر فلسطين و اعلام استقلال آن در خطر گيرد. آنها نگران بودند كه درخواست نامحدود انگلستان براى ارائه راه حل در مورد حاكميت آينده فلسطين ، مجمع عمومى را ترغيب كند كه مساءله پناهندگان يهودى در اروپا را به وضعيت فلسطين ارتباط دهد.

در 14 مه 1948 انگلستان از اقتدار خود در فلسطين چشم پوشيد و همزمان با خروج كميسر عالى انگليس از فلسطين ، يهوديان اين كشور به فرماندهى ديويد بن گورين رسما موجوديت حكومت خود را به نام اسرائيل اعلام كردند. چند ساعت پس از اين اقدام ، آمريكا و شوروى به ترتيب اين رژيم را به رسميت شناختند، و آژانس يهود صدور اعلاميه تاءسيس كشور اسرائيل از قطعنامه 181 سازمان ملل به عنوان سند شناسايى حق مردم در استقرار كشور مستقل خود، از سوى سازمان ملل نام برد. اين اعلاميه مرز مشخصى را براى اسرائيل در نظر نگرفته بود، اما آژانس يهود در پيامى به ترومن رييس جمهور وقت آمريكا در ترغيب وى به شناسايى رسمى اسرائيل اظهار داشت كه اعلاميه ايجاد كشور اسرائيل در چارچوب مرزهايى قرار دارد كه از سوى مجمع عمومى سازمان ملل در قطعنامه 29 نوامبر 1947 تاءييد شده است . علاوه بر قطعنامه 181، آژانس يهود در ادعاى خود نسبت به فلسطين به حق تعيين سرنوشت و مالكيت باستانى اين سرزمين اشاره مى كرد و يهوديان جديد را جانشين عبريان باستانى قلمداد مى كرد.

به دنبال اين مساءله غروب همان روز، چهار كشور عربى : مصر، سوريه ، اردن و لبنان به دولت نوظهور اسرائيل اعلان جنگ دادند واين اولين جنگ خونين اعراب و اسرائيل بود.

در اعلاميه تشكيل اسرائيل ، فلسطينى ها كه مالك 97 0/0 از اراضى اين كشور بودند با قيد عبارت جوامع موجود غير يهود ناديده گرفته شدند. اين اعلاميه باعث سرازير شدن غيرقانونى يهوديان سراسر جهان به فلسطين شد و اين امر مورد حمايت ويلسون رييس جمهور وقت آمريكا قرار گرفت .

از سوى ديگر نفرت شديد امريكا عمومى جهان از مسائل خونين فلسطين رژيم تازه متولد شده صهيونيستها را در انزوا قرار داد؛ و اين رژيم را به سوى آمريكا كه از اواخر دهه 1940 جايگزين استعمار پير بريتانيا شده بود نزديك كرد.

صهيونيستهاى مقيم آمريكا، نيز فعاليتهاى خود را تشديد و بر ضرورت تشكيل دولت يهود تاءكيد كردند. با افزايش آزار و اذيت فلسطينيان خشم مردم جهان نيز عليه صهيونيستها بيشتر شد و در اين رابطه اغلب اعتراضهاى خود را به سازمان ملل منعكس كردند. پيش از اين يعنى در 29 نوامبر 1947، آمريكا و شوروى طى يكى از نادرترين توافقات خود طرح تجزيه خاك فلسطين را به دو بخش يهودى و عربى پياده كرده و از سازمان ملل خواستند كه اين طرخ را به تصويب برساند؛ بدين معنى كه قيموميت انگليس در مورد فلسطين تا اول اوت 1948 به پايان رسيده و اين كشور به دو بخش يهودى و عربى تقسيم و بين المقدس نيز منطقه بين المللى اعلام شود.

تصويب طرح تجزيه خاك فلسطين در همان تاريخ خشم و نفرت جهان اسلام را بيش از پيش برانگيخت و تظاهرات خونينى عليه آمريكا و شوروى بويژه عليه صهيونيستها در بيت المقدس ، يافا، حيفا و چند شهر ديگر فلسطين و كشورهاى اسلامى ديگر برپا شد.


161

در 8 دسامبر 1948 جامعه عرب طى نشستى ضمن اعتراض به اقدام خائنانه سازمان ملل ، تصميماتى براى رويارويى با صهيونيستها اتخاذ كرد. در سال 1948 جنگنده هاى مصرى ابتدا تل آويو پايتخت اسرائيل را بمباران كردند و نيروهاى زرهى لبنان از شمال ، سوريه و اردن از شرق و مصر از غرب به سوى فلسطين به راه افتاد.

در روزهاى نخست نيروهاى اردن موفق به اشغال بخش عمده اى از بيت المقدس شدند شوراى امنيت كه ادامه جنگ را به ضرر صهيونيستها مى ديد در 2 ژوئن سال 1948 در حالى كه 19 روز از جنگ مى گذشت خواستار آتش بس شد. صهيونيستها بعد از اين آتش بس با حمايت آمريكا و چكسلواكى شروع به تجهيز قواى نظامى خود كردند، و در سپتامبر همان سال يعنى سه ماه بعد، آتش بس را نقض كردند و در داخل فلسطين ، هاگانا نيروى تهاجمى و تدافعى يهود منطقه عكا، جايى كه هزاران عرب از حيفا و نقاط ديگر به آنجا پناهنده شده بودند را به گلوله بست و به دنبال آن تيپ هفتم هاگانا شهر ناصره را با درگيرى به تصرف خود درآورد و حملات خود را در خارج به سوى مواضع مصر آغاز كرد.

اعراب در جنگ دوم به علت فقدان فرماندهى واحد و عدم هماهنگيهاى لازم نتوانستند به طور مطلوب پايدارى كنند و در نتيجه جنگ اعراب و اسرائيل در شرايطى كه 6 هزار كيلومتر مربع از اراضى به اشغال صهيونيستها درآمده بود با ميانجيگرى سازمان ملل به پايان رسيد.

در بهار سال 1949، اسرائيل موافقتنامه هاى جداگانه متاركه جنگ ، نه قراردادهاى صلح ، با مصر، لبنان ، ماوراء اردن و سوريه منعقد كرد. اما اين موافقنامه ها پايدار نماند و حمله هاى اسرائيل هرچند وقت يكبار به قسمتى از اين كشورها صورت مى گرفت . در همان سال دولت اشغالگر حدود 400 شهر و روستاى عرب نشين فلسطين را تخريب و به جاى آنها جنگل مصنوعى ايجاد كرد.

به اين ترتيب در اين جنگ نزديك به يك ميليون ، فلسطينى آواره و به كشورهاى عربى منطقه پناهنده شدند و هزاران نفر از سربازان طرفين كشته و زخمى شدند و صهيونيستها توانستند بر 78 0/0 كل خاك فلسطين مسلط شوند. از سوى ديگر مهاجرت يهوديان به فلسطين اشغالى افزايش يافت و در سال 1951 به اوج خود رسيد.

بر اثر جنگ و همچنين ترور و كشتار فلسطينى ها و فرار آنان از سرزمين آبا و اجدادى مساءله آوارگان فلسطين به وجود آمد و اين مساءله همچنان زمينه جنگهاى بعدى يعنى 1956، 1976، 1973 اعراب و اسرائيل را فراهم آورد.

آوارگان فلسطينى با به وجود آوردن سازمان آزاديبخش فلسطين (PLO)Organization Liberation Palestion و چندين سازمان چريكى و دسته هاى مخفى و شبه نظامى از 1967 جنگى سخت و بى امان را با اسرائيل ، چه در داخل خاك آن چه در سرزمينهاى اشغالى و در سراسر جهان آغاز كردند و عليه صهيونيسم در جبهه هاى سياسى و نظامى به نبرد پرداختند. از اينرو، صهيونيسم كه در ميان هواداران غربى يهوديان جنبشى براى يافتن ميهنى براى يهود شمرده مى شود، از نظر اعراب و ملتهاى مسلمان و بخش عمده جهان (ساير ملل ) مترادف با تجاوزگرى و امپرياليسم و غصب سرزمينى متعلق به ملتى ديگر است و اسرائيل (رژيم اشغالگر قدس شريف ) متحد نيرومندى براى غرب و امپرياليسم آن در منطقه خاورميانه به شمار مى آيد.

گروه هاى تندرو و متعصب يهوديان صهيونيست ، خواهان به وجود آوردن يك كشور يهودى از راه قهر و سلطه نظامى هستند كه باصطلاح از نيل تا فرات ادامه داشته باشد. از سوى ديگر در سالهاى اخير در جريان مذاكرات باصطلاح صلح در عين حال كه فلسطينيان به ظاهر موفقيتهايى در زمينه خود مختارى دست يافته اند، از سوى ديگر تلاش غرب بويژه امريكا به گونه اى است كه ملت فلسطين را به سوى سازشى ذلت بار و همزيستى با دشمن سوق داده و مى دهد.


162

روز جهانى ارتباطات 

27 ارديبهشت 1244 / 17 مه 1865 

در 17 مه 1865 اتحاديه تلگرافى بين المللى در پاريس ايجاد شد. از آن تاريخ به بعد، نام اين اتحاديه دستخوش تحول ، و سرانجام در 30 اكتبر 1906 در كنفرانس اتحاديه تلگرافى بين الملل تصميم گرفته شد اتحاديه راديو و تلگرافى بين الملل نيز ايجاد شود.

در 9دسامبر سال 1932 به موجب عهدنامه مادريد از وحدت دو اتحاديه فوق اتحاديه بين المللى ارتباطات دور ايجاد شد در واقع روز جهانى ارتباطات ياد آور تاسيس اين اتحاديه ها براى كمك به پيشرفت امر ارتباطات است .

سابقه عضويت ايران در اتحاديه تلگرافى بين المللى بيش از يكصد سال است . نهاد مذكور پس از جنگ جهانى و ايجاد سازمان ملل ، به موجب تصميم كنفرانس عمومى نمايندگان دولتهاى عضو اين اتحاديه ، به صورت يك نهاد تخصصى سازمان ملل درآمد و از آن زمان تا كنون جزو موسسات ويژه سازمان ملل متحد فعاليت مى كند.

از اواخر سال 1970، كشورهاى جهان سوم از طريق اين اتحاديه كوششهاى وسيعى را براى رسيدن به دو هدف مشخص در پيش گرفتند:

1 - سعى در تقسيم و توزيع عادلانه امواج راديويى .

2 - سعى در توزيع عادلانه كانالهاى تلويزيونى ماهواره اى پخش تقسيم در سراسر جهان . اقدام مهم ديگر اين اتحاديه ، كمك به كشورهاى جهان سوم براى توسعه ارتباطات و كاربرد هرچه بيشتر آن در توسعه ملى اين كشورهاست .

مفهوم ارتباط: 

ارتباط معادل واژه لاتين Communication است كه انتقال و سرايت نيز ترجمه شده است . اين ترجمه ، تنها معادل پيوستگى فيزيكى و مادى نبوده بلكه در مباحث انسانى و اجتماعى بيشتر بر ابعاد معنوى و روحى ارتباط اشاره دارد.

اين واقعيت زمانى بيشتر قابل درك است كه دريابيم ريشه لغت Communication واژه لاتين Communis است كه مى توان آن را به مفاهيم و اشتراك فكر و نظر ترجمه كرد.

وقتى ما با شخصى Communicate مى كنيم يا به عبارت ديگر با كسى ارتباط برقرار مى سازيم در حقيقت يك نوع اشتراك فكر و تفاهم انديشه با طرف مقابل برقرار مى كنيم . در مفهوم سنتى و كلاسيك ، ارتباط عبارت از جريانى است كه در طى آن دو يا چند نفر به تعادل افكار، نظرات ، احساسات و حقايق مى پردازند و از طريق به كار بردن پيامهايى كه معنايش ‍ براى كليه طرفها كم و بيش يكسان است به انجام اين امر مبادرت مى ورزند.

هنگامى كه ارتباط را به عنوان كوشش آگاهانه فرستنده پيام براى سهيم ساختن گيرنده پيام در اطلاعات ، عقايد و طرز فكرهايش مى دانيم مساءله تفاهم و هماهنگى فرستنده و گيرنده اهميت اصلى و اساسى خود را به دست مى آورد.

با اين درك و استنباط است كه برخى ارتباطات را عبارت از يك نظام دوطرفه براى مبادله اطلاعات و معلومات مى دانند كه براى تفهيم و تفاهم يك يا چند موضوع مورد نظر در برقرارى يك نظام ارتباطى به وجود مى آيد. هر يك از طرفين ارتباط، كه پيامى را دريافت مى كند، آن را مورد تجزيه و تحليل قرار مى دهد و سپس نسبت به آن عكس العملى نشان مى دهد. معلم ، نويسنده ، هنرپيشه ، و هر عامل ديگر تشكيل دهنده ارتباط براى خود پيامى دارد و سعى مى كند اين پيام را به محصل ، خواننده و تماشاچى مورد نظر خويش ارائه كند تا به نحو محسوس يا نامحسوس از خود واكنش نشان دهد.

در مفهوم نوين و متاءخر ارتباط چاره جويى وسيع تر از مبادله فكر و انديشه بين فرستند و گيرنده پيام را در بر مى گيرد و بعلاوه شامل مبادله كالا، و افراد، تكنولوژى ، صنعت و فرهنگ مى شود. در نگرش جديد، وسايل ارتباط جمعى ، رسانه هاى گروهى و مطبوعات به عنوان بخشى از كليت ارتباطات در صحنه جهانى ارزيابى شده است .

اثرات مثبت ارتباطات : 

در يك جمع بندى كلى اثرات متفاوتى بر نقش و تاءثير ارتباطات در جهان معاصر است . بعضى از اثرات مثبت آن عبارتند از:


163

1 - تسهيل همگرايى سياسى در داخل جوامع و بين ملتها در صحنه بين المللى .

2 - توسعه شهر نشينى ، ارتقاى سطح سواد، افزايش درآمد سرانه و تقويت پيوندهاى اجتماعى بين جوامع كه نهايتا روند دستيابى به رفاه اقتصادى را همواره خواهد كرد.

3 - افزايش مناسبات و مبادلات فرهنگى ، اجتماعى ، اقتصادى و علمى ميان ملل و اقوام مختلف و از ميان رفتن فواصل جغرافيايى ، كمك به برقرارى تفاهم ، همبستگى ، همگونگى و همكارى بين المللى .

4 - كمك به پيشبرد سياستهاى ملى و افزايش سطح مشاركت اجتماعى و برپايى شرايط مناسب براى حل و فصل بحران نفوذ، مشاركت ، هويت و مشروعيت .

5 توانايى كمك به برقرارى صلح جهانى از طريق تغيير در تصورات در طرف مناقشه و ايجاد تصورات دوستانه و گسترش صلح و ثبات و امنيت .

6 - كاركرد آموزشى و دادن اطلاعات به ملتها و آگاه ساختن ملل نسبت به سنتهاى ريشه دار ملى و تاريخى .

7 - كمك به گسترش آزادى و احترام به حقوق انسانى ، چرا كه جوهر آزادى و عدالت خواهى بسط اطلاعات و ارتباطات و تسهيل تصميمگيرى هاى اجتماعى است .

نتايج منفى ارتباطات : 

شايد بهره گيرى از واژه منفى در ارزيابى تاءثيرات ارتباطات نادرست باشد، زيرا اگر هر ابزارى در جاى خود به كار گرفته نشود، به طور يقين اثرات زيانبارى را به دنبال خواهد داشت .

تعدادى از كاربردهاى منفى ارتباطات عبارتند از:

1 - توانايى تجزيه گروههاى اجتماعى و اخلال در روند وحدت ملى جوامع ، نظير بحران يوگسلاوى ، تجزيه اتحاد جماهير شوروى سابق و يا ايجاد شورشها و ناآرامى هاى قومى و منطقه اى همچون ناآرامى هاى تبت در جمهورى خلق چين و تعداد زيادى از كشورهاى آفريقايى .

2 - انتقال تكونولوژى نامناسب و وابستگى به كمپانيهاى چند مليتى بويژه غربى .

3 - ايجاد اختلاف و شكاف ميان ملتها به منظور توسعه ناسيوناليسم افراطى ايدئولوژى هاى متضاد و در نتيجه بروز شكاف فرهنگى .

4 - تغيير الگوهاى مصرف و روشهاى زيستى از طريق افزايش خواسته ها و ايجاد دنياى پررزق و برق همراه دامهاى جذاب جامعه مصرفى .

5 - تضعيف پيوندهاى سنتى از طريق تقويت و تبليغ ارزشهاى غربى و نيز كمك به استحاله فرهنگى .

6 - ايجاد نخبگان سياسى و فرهنگى وابسته به جريانات خود ساخته از طريق شبكه هاى ارتباطى .

7 - كمك به تشديد تضادهاى فرهنگى و بهره بردارى مقطعى و دراز مدت از آن .

8 - بهره بردارى تبليغاتى و انتشار اخبار غير واقع و تحريفى و بمباران خبرى و جريان يك سويه مبادله اطلاعات و اخبار از طرف غرب به جهان سوم به منظور اظهار مالى ، فنى و تكنولوژيك در مقابل ضعف ساختارى كشورهاى جهان سوم .

عصر ارتباطات : 

همكارييهاى بين المللى ، نقش ارتباطات را در جامعه اطلاعاتى غيرقابل انكار ساخته است . به نحوى كه افزايش بازدهى جامعه ، از طريق توسعه شبكه هاى اطلاعاتى و ارتباطى كه داراى بار اطلاعاتى و ارزش افزوده مى باشند، تمامى محلهاى كار را از طريق اتوماسيون ادارى (خود كار ساخته ) به يكديگر پيوند داده و ايجاد ارتباط بين دولت و واحدهاى محلى از طريق شبكه اطلاعاتى و مخابراتى ادارى را محقق كرده است . حتى در كشورهاى فراصنعتى عمدة انجام اتوماسيون كامل ، انجام امور در منزل از طريق تلفن تلويزيونى و فعاليتهاى بانكى ، خريد و فروش ، رزروسيون بليط و ساير اقدامات مشابه از طريق شبكه هاى اطلاعاتى و مخابراتى صورت مى پذيرد.

ارتباطات مخابراتى در قرن حاضر به عنوان زيربنايى و توسعه اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى تلقى شده و دست راست تمدن نامگذارى شده است . از همين روست كه امروزه ميزان توسعه ملى هر كشور را با معيار توسعه ارتباطات مخابراتى در آن كشور ارزيابى مى كنند. هدف ارتباطات مخابراتى اين است كه در مناسب ترين شرايط اقتصادى ، مسافرتهاى زايد را حذف كند، مراجعات مردم را به سازمانهاى دولتى تقليل دهد و ضمن برقرارى ارتباط همه جانبه موجب صرفه جويى در اوقات و هزينه هاى جامعه شود. از سوى ديگر امروز ضرورت و اهميت استفاده از شبكه هاى علمى و تحقيقاتى جهانى براى بسيارى از دانش پژوهان در اكثر رشته ها، قطعى و روشن است . آنچه كه كارآيى و بهره مندى از چنين شبكه هائى را بسرعت افزايش مى دهد توانايى ابزارى براى جستجو، جمع آورى ، دسته بندى ، تجزيه و تحليل و انتقال حجم بالايى اطلاعات مبدل ساخته است .


164

از طرف ديگر، سهولت دسترسى به خدمات اطلاعاتى جديدتر و گسترده تر ايجاد امكان ارتباط با ساير محققان و سهيم شدن در تجزيه هاى آنها نيز به طور مداوم بر مظلوميت اين ابزار در محيطهاى علمى و تحقيقاتى مى افزايد. همچنين با استفاده از اين روش مى توان ضمن بهره مندى از تكنولوژى پيشرفته مخابراتى ، به جريان جارى و آينده توسعه ارتباطات متصل شد. به هر حال عصر ما، عصر ارتباطات است و در چنين دورانى ، قدرت نيز در دست جوامعى مى باشد كه از نيرومندترين شبكه هاى ارتباطى و بتبع آن ، از بيشترين اطلاعات برخودار باشند و اين حقيقت انكارناپذير تمدن كنونى جهانى است .

در جمهورى اسلامى ايران نيز همگام با ساير ملل ، سرمايه گذاريها و تلاشهاى بسيارى در امر ارتباطات شده است به طورى كه امروزه (سال 1376) بيش از 80 0/0 نياز شبكه مخابراتى كشور در كارخانه هاى داخلى توليد مى شود و اين موفقيتهاى بزرگ در تاريخ ارتباطات خاورميانه بى سابقه است .


165

روز جهانى موزه 

28 ارديبهشت / 18 مه 

گسترش موزه هاى دنيا و همكارى همه جانبه علمى ، فرهنگى و صنعتى فيمابين آنها در جهت دستيابى به اهداف فرهنگى از طريق هماهنگ ساختن اقدامات بين المللى و تدوين برنامه هايى مؤ ثر است كه دارى خطوط اساسى همكارى مشترك و دو جانبه بين مردم و موزه ها در سطح جهانى باشد. بر اساس همين اعتقاد در قطعنامه شماره 5 دوازدهمين مجمع عمومى كميته بين المللى موزه ها ايكوم كه در 28 مه 1977 ميلادى در مسكو برپا شد، روز 18 مه برابر با 28 ارديبهشت را به عنوان روز جهانى موزه ها اعلام كرد و از آن سال در روز ياد شده در همه كشورهاى عضو مراسمى به مورد اجرا گذاشته مى شود.

تعريف موزه : 

بر مبناى تعريفى كه ايكوم از موزه مى دهد، موزه عبارت از - مكان گردآورى ، نگهدارى ، مطالعه و بررسى كردن و نيز به نمايش گذاشتن نعمتهاى فرهنگى يا طبيعى به منظور آموزش ، پژوهش و ارزش دادن به اين مجموعه ها و لذت بردن از آنهاست .

معناى لغوى و اصطلاحى موزه : 

نام موزه در لغت فرانسوى Musee گرفته شده و به معنى مكانى است كه مجموعه بزرگى از آثار باستانى و صنعتى و چيزهاى گرانبها را در معرض ‍ نمايش مى گذارند و دانشمندان و پژوهشگران و هنرمندان و... از آن استفاده مى كنند. كلمه موزه را فرانسويان از لغت يونانى گرفته اند. موزه نام تپه اى در آتن بوده كه در آن عبادتگاهى براى موزه (9زن الهه )(140) ، ساخته شده بود.

امروزه در كشورهاى مختلف جهان موزه هاى متعدد آثار باستانى ، مردم شناسى ، طبيعى ، حيوانات و وحوش و مجموعه تاريخى آن كشورها را بازگو مى كند. فرهنگ و تمدن هر قوم و ملتى از طريق اشياء و وسايلى كه در موزه ها جمع آورى شده است شناخته مى شود. يكى از راههاى شناخت اقوام گذشته و نحوه زندگى آنها از طريق موزه ها به دانش آموزان و دانشجويان آموزش داده مى شود.

تاريخچه موزه : 

پژوهشگران و متخصصان موزه دارى ، به دنبال ريشه يابى واژه موزه به مبداء هلنى بسنده كرده و تاريخ موزه و تاريخگذارى اين پديده را اين گونه تعريف كرده اند:

معبد خدايان هنر شعر و موسيقى كه بر فراز تپه اى در آتن قرار داشت ، نخستين موزه اى است كه در تاريخ موزه ها نام برده مى شود و موزه آشمولين در شهر آكسفورد نخستين موزه اى است كه آثار مشرق زمين را در خود محفوظ نگه داشته است . نخستين موزه در قاره آسيا موزه هارميتاژ در لنينگراد روسيه است و اولين موزه ايران در سال 1295 ه‍ش ‍ به نام موزه ملى ايران پايه گذارى و افتتاح شده است . سال 1746 م را در تاريخ تحول و تكامل موزه ها بايد نقطه عطفى به شمار آورد؛ چه در اين سال نويسنده فرانسوى لاخون دوسن ين عقايد و انديشه هاى نوينى را در مورد موزه عنوان كرد كه موجب تحرك و تسريع در بنيادگيرى موزه ها شد.چهار سال پس از آن به سال 1750 م . اولين موزه واقعى جهان در قصر لوكزامبورگ برپا شد.

اهداف موزه : 

هدفهاى موزه را مى توان بدين صورت خلاصه كرد:

1 - نگهدارى آثار گذشتگان و نمايش و انتقال آنها به آيندگان .

2 - ارزيابى و قياس ميان پديدارهاى تاريخى ، عملى ، فنى ، صنعتى و هنرى گذشته و حال .

3 - ايجاد و تقويت تفاهم ميان ملل و اقوام .

4 - شناخت و نمايش سهم اقوال و ملل در فرهنگ و تمدن جهانى .

5 - اعتلا و بهبود ميزان دانش محصلان ، دانشجويان ، پژوهشگران و گروههاى ديگر.

6 - جلوگيرى از انهدام فرهنگ بومى و ايجاد رادعى در برابر فرهنگهيا سرگردان و ناماءنوس .

منشاء موزه ها خواه در گنجينه هاى سلطنتى يا كليسايى قرون وسطى خواه در اطاقهاى كوچك حاوى اشياء و نمونه هاى كمياب كه در فاصله قرنهاى شانزدهم و هجدهم ميلادى رواج يافته ، نهفته است .


166

انواع موزه ها: 

نخستين گونه بندى كه در ممالك بسيارى به قوه خود باقى است و همچنان در اسامى كميته هاى تخصصى ايكوم انعكاس دارد، تمايز بين موزه هاى هنرى ظريفه ، هنرهاى كاربردى ، باستانشاسى ، تاريخ ، مردم شناسى ، علوم طبيعى ، دانش و تكنولوژى ، موزه هاى منطقه اى محلى و موزه هاى تخصصى است . در عين حال سير تحول موزه ها از جنگ دوم جهانى به اين سو، بتدريج مرزهاى بين رشته ها و مجموعه ها را از ميان برداشته است . اكنون موجه تر به نظر مى رسد كه موزه ها را به انواع زير تقسيم كنيم :

1 - موزه ها هنرى 2 - موزه هاى تاريخى 3 - موزه هاى تخصصى 4 - موزه هاى علمى 5 - موزه هاى فنى و صنعتى

1 - موزه هاى تاريخى : آثار و اشياء قديمى را كه مى توانند گوياى زمينه و پيشينه مردم شناسى و باستان شناسى و تاريخى باشند در خود جاى داده اند.

2 - موزه هاى تخصصى : آثار تاريخى ، هنرى و فنى را به مناسبتهاى ويژه در معرض ديد مردم قرار مى دهند. دو نوع اين موزه ها را به موزه ها در هواى آزاد و موزه محلى مرسوم كرده اند.

3 - موزه هاى علمى : گياهان ، جانوران ، سنگها، خاكها، سنگواره ها و آنچه را كه دست بشر در خلق آنها دخالت نداشته است ، تهيه و نگهدارى مى كنند كه به انواع موزه هاى تاريخ طبيعى ، جانوران زمينى ، گياهان ، ماهيها و جانوران دريايى طبقه بندى مى شوند.

موزه هاى علمى مواظبت شده ترين و فعاليت ترين موزه ها هستند.

موزه هاى علوم طبيعى مى بايد نقش ويژه اى در آگاهسازى و متقاعد ساختن مردم ايفا كنند و در سطح علمى ، اين موزه ها همچنين اسنادى (بالغ بر ميليونها نمونه ) كه پيشرفت دانش را از ديدگاه رشته هاى متعدد ميسر مى سازند در اختيار پژوهندگان مى گذارند.

4 -موزه هاى فنى و صنعتى : ساخته هاى فنى و صنعتى انسان را در زمينه هاى اختراعات ، اكتشافات ، وسايل نقليه ، ماشين آلات و مانند آنها به نمايش مى گذارند و به نامهاى موزه اختراعات ، موزه اكتشافات ، موزه ماشين آلات و موزه وسايل نقليه و غيره موسوم شده اند.

5 - موزه هاى هنرى : آثار و اشياء زيبايى درباره نقاشى ، معمارى و مجسمه سازى و... را گرد آورى مى كنند و آنها را به موزه هاى نقاشى ، معمارى و مجسمه سازى ، هنرهاى تزيينى و صنايع دستى ، لوازم خانگى ، موزه خط و خطاطى ، كتاب و صحافى ، موزه سراميك و كاشى ، موزه قالى و قاليبافى ، موزه كنده كارى و منبت كارى و صنايع چوبى ، موزه گوهرى و گوهرها و بالاخره موزه منسوجات طبقه بندى مى كنند.

وضعيت موزه ها بعد از انقلاب در ايران : 

پس از استقرار نظام مقدس جمهورى اسلامى ، گالريها و موزه هايى كه با اهداف و شعائر اسلامى مغايرت داشتند، بدون وقفه فعاليتهاى گذشته را ادامه دادند. آن دسته از موزه ها كه بى تناسب بودند يا نياز به بازسازى داشتند، مانند كاخ مرمر، نگارستان آزادى ، آب انبار، دانشكده افسرى ، پيشاهنگى ، خوى ، آبدان ، شوش ، هفت تپه ، گرگان ، پاسارگاد و هرندى كرمان تعطيل شدند.

چند موزه از قبيل موزه دانشگاه پليس ، موزه آلاشت نيز به كتابخانه مبدل شدند.

موزه هاى معروف جهان و ايران : 

در جهان موزه هاى معروف بسيارى وجود دارد، همچون موزه لوور در فرانسه ، موزه بريتانيا در لندن ، موزه بررا در ميلان ، موزه متروپولتين در آمريكا، موزه لنين گراد در روسيه ، موزه ايتاليا در رم ايران باستان در تهران .

موزه ايران باستان : اين موزه كه در سالهاى 16 - 1314 ش . براى حفظ آثار ملى و اشياء تاريخى و عتيقه ايران تاءسيس شد پس از تصويب قانون حفظ آثار ملى در سال 1309 كه بنا بر آن دولت موظف به حفظ آثار ملى و نظارت در آنها بود بنيان نهاده شد. اين موزه داراى آثار گرانبهايى از تمدن ايران از هزاران سال قبل از ميلاد تا زمان حاضر است .


167

موزه آستان قدس مشهد: اشياء نفيس آستان مقدس و كتابهاى آن قبلا در چند حجره هاى صحن نو قرار داشت ، تا اينكه در سال 1316 ش . از محل درآمد آستان قدس بناى موزه فوق شروع و در سال 1324 پايان يافت . مساحت آن 9398 متر مربع و داراى نفايس بسيارى است از جمله كتابخانه موزه كه از كتابخانه هاى درجه اول ايران و از حيث نسخ نفيس خطى قديمى و نسخ منحصر به فرد كه در طول چند صدسال گردآورى شده ، كم نظير است .

موزه مردم شناسى در تهران :اين موزه در سال 1315 ش . تاءسيس يافت و هدف آن معرف زندگى طبقات مختلف ايران از دو قرن پيش تا امروز و آثار هنرى و صنايع دستى و نوع كار و پيشه هاى آنان مى باشد.

موزه پارس در شيراز: موزه كنونى پارس ، همان باغ حكومتى است كه طرح آن را كريمخان زند ريخته است تا اينكه در سال 1314 ش . اداره كل باستان شناسى قسمت شمال و شرق باغ را نرده هاى آهنى كشيده و كم كم اشياء و آثار تاريخى و نفيس فارس و شيراز را در آن فراهم ساختند.

علاوه بر موزه هاى ياد شده در رشت ، اصفهان و كرمان و ساير استانها و شهرستانهاى ايران نيز اخيرا موزه هايى به وجود آمده است كه هر يك از آنها تاريخ مفصل و ارزنده اى از زندگى پيشينيان همان نقطه را در بر دارد و تمدن اقوام سلف را روشن مى سازند.

موزه هاى مردم شناسى دنيا و ايران : 

شالوده موزه هاى مردم شناسى دنيا را مجموعه هاى كوچكى تشكيل داده اند كه توسط شخصيتهاى كشورهاى اروپائى ، مربوط به دوره رنسانس و يك قرن بعد از آن از اشياء نادر مختلف دنيا به شيوه علمى به وجود آمده بودند.

1 - تا جنگ جهانى اول ، در آمريكا و اروپا در خطوط تحولات اين مجموعه تغييرات ناچيزى صورت گرفت است و اگر تغييرات عمده اى نيز مشاهده مى شود، آثار نوعى شتابزدگى و گستردگى بدون پايه و اساس در آنها به چشم مى خورد. در چنين شرايطى است كه موزه تاريخ طبيعى واشنگتن در سال 1911 (1290) افتتاح شد و بيشترين توجه مجموعه هاى مردم شناسى اين موزه بر آمريكاى سرخ پوستى است .

2 - در بين دو جنگ جهانى ، دومين مرحله اين پيشرفت با جنبش استقلال طلبانه پاره اى از كشورهاى به استقلال رسيده ، مجموعه هاى عمومى مردم شناسى بنيان گذاشته شده كه يكى از آنها موزه مردم نگارى لتونى در شهر ريگا است .

3 - مرحله سوم ، در اروپا با پيدايش جمهوريهاى شرقى ، موزه هاى مردم شناسى منطقه اى پديد آمد كه داراى امتيازهاى بيشترى از نظر تاريخ تكامل انسان مى باشند. با به وجود آمدن موزه هنرهاى آفريقايى و اقيانوسيه در پاريس به طور كلى در غرب اروپا به هنرهاى ابتدايى اهميت داده مى شود.

موزه مردم شناسى در ايران :

در ايران سابقه مجموعه هاى مردم شناسى از سال 1314 ش . شروع شده است . در آن زمان دايره اى به نام انسان شناسى در وزارت معارف و اوقاف و صنايع مسظرفه وجود داشت كه بعدها با مشاوره فرهنگستان ايران به مؤ سسه انسان شناسى ، سپس بنگاه مردم شناسى و سرانجام به موزه مردم شناسى تغيير نام يافت .

موزه مزكور در سال 1314 بنيان گذاشته شد و محل آن ساختمانى در خيابان بوعلى (ارمنه ) بود و آثار گردآورى شده به اين ساختمان انتقال داده شد و بتدريج حالت موزه به خود گرفت . در آبان 1316 اساسنامه آن تحت عنوان مؤ سسه مردم شناسى در هفت ماده تنظيم و تصويب شد و در همان سال گشايش يافت . در اساسنامه ، براى اين مؤ سسه دو شعبه نژادشناسى و توده شناسى در نظر گرفته شد كه هر كدام داراى قسمت جداگانه اى به نامهاى : 1 - موزه و كتابخانه 2 - انجمن مشاور علمى براى تحقيق و بررسى در اشياء و آثار 3 - تعليمات و انتشارات ، بودند.


168

علاوه بر موزه مردم شناسى تهران كه همه سطح كشور را از نظر مردم نگارى زير پوشش خود دارد، موزه هاى مردم نگارى منطقه اى نيز در نقاط مختلف كشور تاءسيس شده است كه اختصاص به نمايش پديده هاى مادى و معنوى همان منطقه دارد و اكثرا در قالب موزه هاى مختلط به فعاليتهاى فرهنگى خود ادامه مى دهند. مهمترين آنها به ترتيب تاريخ تاءسيس به شرح زير هستند:

- موزه قزوين ، در سال 1334 ش . تاءسيس شد و موزه اى است مختلط، مركب از بخشهاى تاريخى و مردم نگارى .

- موزه كاشان ن موزه مختلط تاريخى و مردم نگارى است ، اساسنامه اين موزه در سال 1338 ش به تصويب رسيده است .

- موزه آبادان ، داراى بخشهاى هنرى ، مردم نگارى و باستان شناسى است و در سال 1340 ش . تاءسيس شده است .

- موزه تبريز، در سال 1341ش . افتتاح شد و داراى دو بخش جداگانه مردم نگارى و باستان شناسى است .

-موزه اروميه ، مركب از دو بخش تاريخى و مردم نگارى است و در سال 1346 آماده فعاليت شده است .

- موزه خوى ، موزه اى است مختلط، مركب از قسمتهاى تاريخى ، باستان شناسى و مردم نگارى كه در سال 1348 ش . آغاز به كار كرده است .

- موزه رشت ، داراى دو بخش مردم نگارى و باستان شناسى است كه در سال 1349 ش . افتتاح شده است .

- موزه سنندج ، در سال 1354 ش . توسط محققان مركز مردم شناسى ايران به نام نمايشگاه مردم شناسى كردستان در شهر سنندج برپا و افتتاح شد.


169

عمليات حضرت مهدى (عج ) 

31
ارديبهشت 1360 

در اوايل سال 1360 طرح عمليات حضرت مهدى (عج ) تهيه شد. بر اساس اين طرح مى بايست رزمندگان اسلام مركب از تيپ 3 لشكر 92 زرهى اهواز به همراه يك گردان از سپاه پاسداران و يك گردان از گروه تيپ 2 احتياط نيروى زمينى ارتش در جنوب و تيپ يك آن لشكر به پدافند در مواضع خود در جنوب غربى اهواز ادامه دهند، و نيروى زرهى پس از يگانهاى پياده وارد عمل شوند.

در 16 ارديبهشت 1360 در جلسه اى با حضور شهيد تيمسار سرلشكر فلاحى و شهيد دكتر چمران و فرماندهان لشكرهاى عمل كننده و فرمانده سپاه پاسداران اهواز طرحهاى تهيه شده و آخرين وضعيت نيروهاى خودى و دشمن مورد بررسى قرار گرفت . ويژگى بارز طرحهاى تهيه شده ، نحوه شركت نيروهاى مردمى در عمليات بود، زيرا با نزديكى و همكارى نيروهاى ارتشى - سپاهى و مردمى ، يك نيروى رزمنده قوى به حساب مى آمد و امكانات و مقدورات هر يك از اين نيروها كمبودهاى ديگرى را جبران مى كرد.

در 27 ارديبهشت ماه ، مجددا جلسه اى تشكيل شد و طرح تهيه شده مورد بررسى نهايى قرار گرفت و مقرر شد عمليات در ساعت 4 بامداد روز 31 ارديبهشت آغاز شود.

آخرين هماهنگى در 30 ارديبهشت انجام گرفت . در طى اين مدت فعاليتهاى يگانها در منطقه ، توجه نيروهاى دشمن را به خود جلب كرده بود بنابراين در 29 ارديبهشت يگانهاى عراقى خودى را مختل كنند؛ اما با عكس العمل بموقع نيروهاى جمهورى اسلامى ايران اين حركات خنثى شد.

در آخرين ساعات قبل از حمله ، رزمندگان اسلام با توكل به خداوند و با برخوردارى از روحيه سرشار از اميد به يارى قادر متعال براى انجام عمليات كاملا آماده بودند و در خط مقدم براى فرا رسيدن صدور فرمان حمله دقيقه شمارى مى كردند. سرانجام در ساعت مقرر، توپخانه رزمندگان اسلام آتش انبوه خود را بر روى مواضع دشمن گشود. غرش توپها در دل شب ، شادى رزمندگان اسلام و وحشت فريب خوردگان عراقى را به دنبال داشت . آتش انبوه به مدت 30 دقيقه اجرا شد و سپس با شدتى كمتر ادامه يافت .

پس از اجراى آتش تهيه در ساعت 4 بامداد روز 31 ارديبهشت 1360 رزمندگان اسلام كه تا نزديكى مواضع دشمن پيشروى كرده بودند، تكبيرگويان به سنگرهاى عراقيها هجوم بردند و افراد دشمن را غافلگير كردند.

نبرد رزمندگان اسلام تا ساعت 12 همان روز با شدت تمام ادامه داشت و در آن ساعت يگانها به تحكيم مواضع خود پرداختند تا آمادگى لازم را جهت مقابله با پاتك احتمالى دشمن داشته باشند.

زمين در غرب ارتفاع الله اكبر به نحوى بود كه پس از يك دشت كوچك ، با شيب ملايم از شرق و غرب مرتفع تر مى شد و زمين مناطق غربى به مناطق شرقى تسلط داشت . بنابراين اگر تيپ 3 زرهى به صورت جبهه اى از اين منطقه عبور مى كرد و به سمت غرب پيشروى مى نمود بايستى تلفات احتمالى را مى پذيرفت كه در آن شرايط چنين امكانى وجود نداشت ، اما اگر تپه شهيطيه و دامنه جنوبى تپه هاى رملى در شمال منطقه به تصرف نيروهاى خودى در مى آمد آنها مى توانستند از جناح شمالى ، دشمن را تعقيب كنند و تا حوالى آبادى جابر حمدان در 15 كيلومترى غرب الله اكبر پيشروى كنند؛ اما عكس العمل دشمن در تپه شهيطيه مانع از عمل نيروهاى اسلام شد و با وجود تصرف و تحكيم تپه الله اكبر تصرف تپه شهيطيه در اولين روز حمله امكان پذير نشد.

نظر شهيد دكتر چمران اين بود كه همان روز تپه شهيطيه از وجود دشمن پاك شود. تيپ 13 زرهى لشكر 92 داوطلب شد تا اين منطقه را از وجود دشمن پاك كند. اما در ساعات اوليه بعد از ظهر همان روز نيروهاى دشمن در زمينهاى غرب الله اكبر، آماده پاتك شدند، در چنين شرايطى نگهدارى تپه الله اكبر براى رزمندگان ارزش حياتى ترى از تپه شهيطيه داشت .


170

در 5 خرداد رزمندگان از گروه جنگهاى نامنظم شهيد چمران براى تصرف تپه شهيطيه اعزام شدند. آنها توانستند اين ماءموريت را با موفقيت به انجام رسانند و نتيجه تپه تصرف شد.

در جنوب كرخه نيز رزمندگان اسلام دو ماه تلاش شبانه روزى كردند تا توانستند در اختفاى كامل براى رسيدن به خاكريزهاى دشمن كانالى حفر كنند.

در شب اجراى عمليات رزمندگان با رعايت اختفا و پوشش كامل از اين كانال عبور كردن و به خاكريزهاى دشمن نزديك شدند. چون در اين منطقه مستقر بودند، كاملا غافلگير شدند.

در ساعت 4 بامداد، رزمندگان اسلام با سردادن تكبير به سنگرهاى دشمن هجوم بردند. افراد دشمن كه كاملا غافلگير شده بودند بدون هيچ مقاومتى مجبور به تسليم شدند و خاكريزهاى مقدم دشمن به تصرف درآمد. فقط كمتر از يك ساعت از آغاز تهاجم رزمندگان اسلام مى گذشت كه اولين خاكريز دشمن سقوط كرد. ساعت حدود 5 بامداد بود كه روستاى آلبو غفرى در غرب سوسنگرد از اشغال دشمن خارج شد و رزمندگان اسلام مركب از ارتشى و سپاهى به خط پايان پيشروى در 4 كيلومترى غرب سوسنگرد نزديك شد.

متعاقب پيروزى رزمندگان اسلام ، دشمن با موفقيتى به دست نياورد. در نتيجه رزمندگان اسلام موفق شدند مناطق آزاد شد را حفظ، و از آنها به عنوان مبداء براى پيشرويهاى بعدى به سمت غرب و جنوب غرب بهره بردارى كنند.

پايان اين عمليات كه به مدت 6 روز به طول انجاميد در روز 5 خرداد ماه 1360 اعلام شد.

عمليات حضرت مهدى (عج ) پس از گذشت تقريبا 8 ماه از آغاز جنگ فتح البابى براى رزمندگان اسلام شد و سد دفاعى دشمن را كه روز به روز مستحكمتر مى شد شكست . در طى عمليات يادشده صدها نفر از افراد دشمن به اسارت درآمدند و 280 نفر از آنها كشته و صدها نفر زخمى شدند؛ همچنين تعداد زيادى از تجهيزات و وسايل آنها منهدم شد و تعدادى تانك و ساير خودروهاى زرهى همراه با 30 قبضه سلاح سنگين و تعداد زيادى سلاح سبك و تجهيزات انفرادى و اسناد و مدارك مربوط به ارتش عراق به غنيمت گرفته شد.

به استناد مدارك اغتنامى از ارتش عراق ، گردان تانك الكندى ، گردان مكانيزه اى از تيپ 3 و گردان يكم مكانيزه از تيپ 14 عراق در اين عمليات بكلى منهدم شدند.

خارج شدن شهر سوسنگرد از برد سلاحهاى سنگين دشمن يكى ديگر از نتايج اين عمليات بود. همچنين اين پيروزى سبب شد تا رزمندگان دلير اسلام به تواناييهاى خود و ضعف دشمن آگاه شوند و كه اين خود سرآغاز براى نبردهايى سرنوشت ساز چون ثامن الائمه و طريق القدس بود.


171

رويدادهاى خرداد آغاز محاصره اقتصادى جمهورى اسلامى توسط آمريكا و بازار
مشتركاروپا

اول خرداد 1358 

امام خمينى ره مى فرمايند:

من اعتقادم اين است كه اگر ما در محاصره اقتصادى ده سال ، پانزده سال واقع بشويم ، شخصيت خودمان را پيدا كنيم وقتى اين احساس پيدا شد در يك ملتى كه من خودم بايد هر چيز مى خواهم تهيه كنم ، ديگران به من نمى دهند، مغزها به راه مى افتد. اين محاصره اقتصادى را كه خيلى از آن مى ترسند من يك هديه اى مى دانم براى كشور خودمان ...مهم اين است كه ما بفهميم ديگران به ما چيزى نمى دهند.

پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران ، دولت آمريكا به دخالتهاى خود در امور داخلى ايران اسلامى ادامه داد. در آبانماه سال 1358 كه شاه ظاهرا براى درمان به آمريكا رفت ، روابط جمهورى اسلامى ايران با آمريكا بسيار بحرانى شد. تحت اين شرايط ملت ايران ضمن محكوم نمودن اقدامات امريكا به دليل حمايت از رژيم محمد رضا پهلوى خواستار استرداد وى شد، تا به جرم جناياتى كه در حق ايران و ايرانيان شده بود محاكمه شود؛ اما امريكا اين درخواست را رد كرد. به دنبال رد اين خواسته بحق ملت ايران سفارت امريكا در 13 آبان همان كرد. به دنبال رد اين خواسته بحق ملت ايران سفارت امريكا در 13 آبان همان سال (در نوامبر 1979) به تصرف دانشجويان پيرو خط امام در آمد و كليه كاركنان آن كه عوامل و جاسوسان امريكا بودند به گروگان درآمدند. به طورى كه از اعلاميه هاى دانشجويان برمى آمد، هدف از اقدام مزبور اين بود كه اعتراضهاى خود را عليه آمريكا به گوش مردم جهان برسانند. دولت آمريكا نيز متقابلا به اقداماتى نظير تحريك ايادى داخلى وابسته به خود، ايجاد محدوديتهاى شديد براى دانشجويان ايرانى در آمريكا، فشارهاى سياسى از طريق سازمان ملل متحد و محاصره اقتصادى جمهورى اسلامى ايران دست يازيد.

واقعيت آن بود كه جمهورى اسلامى ايران ، منافع آمريكا را كه از مدتها قبل براى به دست آوردن آنها تلاش كرده بود به خطر انداخته بود؛ بنابراين ايران به عنوان يكى از اركان بحث و قابل توجه سياست خارجى ايالات متحده آمريكا و همچنين به پيچيده ترين مشكل روز آن كشور مبدل شده بود، لذا تاكنون (سال 1376) محاصره اقتصادى را نه تنها در ابعاد مختلف ادامه داده بلكه با گذشت زمان در راستاى رسيدن به اهداف پليد سياسى و اقتصادى خود آن را تشديد نيز كرده تا مگر بتواند ايران اسلامى را به ضعف بكشاند.

شيطان بزرگ كه به ايران پس از انقلاب به چشم همان ايران زمان ستمشاهى مى نگريست ، در اول خرداد 1359 به دنبال شكستهاى سياسى و تبليغاتى خويش ، براى رهايى گروگانها، به حربه تحريم اقتصادى توسل جست ؛ اما از همان آغاز، شكست چنين توطئه اى روشن بود.

محاصره اقتصادى ديگر حربه اى نبود كه بتوان از آن محاصره يك سلاح مطمئن استفاده كرد. طرق مختلفى براى شكستن اين محاصره ها وجود داشت .

تضادهاى عمده اى در جهان سرمايه دارى و سوسياليستى بود كه ايران اسلامى مى توانست به راحتى را آن بهره ببرد و اثرات يك تحريم همه جانبه اقتصادى را خنثى كند.گره خوردن منافع امپرياليستها به نفت خاورميانه و ايران ، تمام آنها را از اعمال اين روشها عليه ايران باز مى داشت . در جهان سوم ، جمهورى اسلامى ايران دوستان خوبى داشت كه مى توانستند نيازمنديهاى ايران را برطرف سازند.

نمونه بارز عدم هماهنگى غرب در تحريم اقتصادى ايران ، راءى عدم اعتماد مجلس ژاپن به كابينه اين كشور بود. ژاپن از جمله كشورهايى است كه نمى تواند بدون نفت و بازارهاى تجارى خاورميانه و ايران به حيات اقتصادى خود ادامه دهد. اگر چه فشارهاى كارتر رييس جمهور وقت آمريكا بر سران ژاپن ، آنها را به اطاعت از روش آمريكا مجبور ساخت ؛ اما مجلس ‍ ژاپن نتوانست تسليم مطامع آمريكا شود و راءى عدم اعتماد به دولت داد.


172

نمونه ديگر، خروج انگلستان از گروه كشورهاى اروپايى تحريم كننده ايران بود. انگلستان به سبب مشكلات اقتصادى نمى توانست در اين تحريم شركت كند. چرا كه در اثر تحريم مشكلات اقتصادى نمى توانست در اين تحريم شركت كند. چرا كه در اثر تحريم اقتصادى ايران ، بسيارى از كارگران انگليس ، كار خود را از دست مى دادند و تورم فزاينده انگلستان باز هم افزون تر مى شد. جناح محافظه كار انگلستان به رهبرى خانم مارگات تاچر موافق اين تحريم بود، اما حزب كارگر انگلستان انگلستان اين تحريم را صلاح نمى دانست و به همين خاطر انگلستان با آنكه در اجلاس كشورهاى بازار مشترك ، با تحريم ايران موافقت كرده بود، پس از چند روز اين تحريم را شكست . فرانسه نيز چندان تمايلى به تحريم اقتصادى ايران نشان مى شد؛ اما حقايق نيز اگر چه سر و صداى زيادى براى باصطلاح گوشمالى ايران مى شد؛ اما حقايق نشان مى داد كه اين تهديدات دوام نخواهد آورد. آلمان حدود 116 روز ذخيره نفتى داشت كه اگر ايران به همراه كشورهايى نظير الجزاير و ليبى مى توانست يك سياست مشترك در اوپك اتخاذ كند كه جريان نفت به آلمان و ليبى محدود شود، آن نيز نمى توانست دوام آورد.

از سوى ديگر تحريم اقتصادى ايران از سوى كشورهاى غربى ، اقتصادى داخلى آنها را نيز دچار ركود و تورم مى كرد.

خلاصه همانگونه كه از ظواهر امر پيدا بود تحريم اقتصادى نمى توانست ايران را از خواسته هاى به حق خود بازدارد. آنچه كه در اين ميان آمريكا مى كوشيد از افكار عمومى جهان مخفى نگهدارد، علت اصلى گرونگانگيرى در ايران بود.

آمريكا سعى مى كرد با تبليغات شديد، افكار عمومى را عليه گرونگانگيرى در ايران بسيج كند و جهان را به محكوم كردن اين عمل وادارد. جالب اينجاست كه كشورهاى عضو پيمان ورشو نيز كه گرد هم آمده بودند، ضمن حمايت از خواسته هاى به حق ايران ، مصونيت ديپلماتها و روابط ديپلماتيك را مورد تاءييد قرار دادند؛ و به طور ضمنى عمل گروگانگيرى را محكوم ساختند. اين عمل نشان داد كه براى كشورهاى بلوك شرق نيز مفهوم خواسته هاى بحق ايران قابل درك نيست . سرانجام در ژانويه گروگانهاى امريكايى آزاد شدند.

به دنبال مساءله گروگانگيرى جاسوسان امريكايى در تهران ، امريكا توانست از طريق عراق جنگ نابرابرى را تحت شرايط بسيار دشوارى به ايران اسلامى تحميل كند و نيز با بلوكه كردن داراييهاى ايران در بانكهاى جهانى بخصوص در بانكهاى آمريكا بر فشار اقتصادى بيفزايد. همه اين اقدامات مذبوحانه نشانگر اين واقعيت بو كه انقلاب اسلامى ضربه اى خرد كننده بر پيكر شيطان بزرگ وارد آورده است .

همسويى بازار مشترك اروپا با آمريكا 

از آنجايى كه تلاش براى كسب قدرت اقتصادى همچنان يكى از مهمترين عوامل ايجاد اختلاف در روابط جهانى است ، نظامهاى سرمايه دارى مبتنى بر مالكيت خصوصى و رقابت آزاد براى دستيابى به تفوق بر نظامهاى ديگر كوشش مى نمايند. ايالات متحده با متحدين اروپاى غربى خود و ژاپن همچنان در راءس جهان سرمايه دارى قرار دارند. اين غولهاى اقتصادى با همه اختلافاتى كه از حيث جذب منافع اقتصادى خود با يكديگر دارند، در عين حال منافع مشترك آنها ايجاب مى كند كه از منفعت كوچكتر خود كنند. در خصوص محاصره اقتصادى جمهورى اسلامى ايران توسط آمريكا، ديگر كشورهاى غربى از جمله فرانسه ، انگليس و حتى آلمان و ژاپن نيز خواست آمريكا را ملحوظ داشتند و از انجام تعهدات خود در اجراى پروژه هاى بسيارى سرباز زدند.

در طول 8 سال جنگ تحميلى همواره آمريكا و كشورهاى عضو بازار مشترك ، ايران را در تنگنا قرار داده و از معامله مستقيم خوددارى مى كردند.

حتى در مواردى از فروش و ارسال داروهاى مورد نياز به جمهورى اسلامى ايران سرباز مى زدند، ليكن رفته رفته كشورهاى عضو جامعه اقتصادى اروپا دريافتند كه فشار آمريكا به جمهورى اسلامى ايران نه تنها آنها نيست بلكه اين عمل در نهايت منافع اروپا را فداى مطالع آمريكا خواهد ساخت .


173

تحولات سالهاى اخير 

بيل كلينتون رييس جمهور آمريكا در 7 مه 1997 يك دستورالعمل اجرايى مهمى را كه متضمن تحريم و فشار جديد اقتصادى عليه جمهورى اسلامى ايران است امضاء كرد. در اين دستور العمل ، ايران به حمايت و پشتيبانى از تروريسم جهانى و اقدام به دستيابى به سلاحهاى مخرب و ويران كننده و كشتار دسته جمعى متهم شده است .

تحريم جديد اقتصادى ، هر نوع تجارت كالا و روابط و خدمات مالى و سرمايه گذارى را در ايران ممنوع اعلام كرده است .

تحريم اخير بسى فراتر از ممنوعيت تجارى است كه از سال 1987 عليه ايران انجام گرفته است . تحريمهاى گذشته ، صدور كالاهاى تجارى به ايران را ممنوع اعلام داشته و در مارس 1966 نيز خريد نفت از ايران ممنوع شده بود طبق دستور العمل جديد شركتهاى آمريكايى از تاءييد يا تصويب و يا فراهم ساختن تسهيلات لازم جهت اجراى معاملات مربوط به ايران منع مى شوند، به كمپانيهاى آمريكايى 30 روز فرصت داده شده بود كه پس از انتشار اين بيانيه تجارت و بازرگانى و روابط تجارى را اجرا كنند. به وزارت خزانه دارى اجازه داده شد كه طى اين 30 روز در هر كجا كه ممكن باشد جهت حل و فصل قراردادهاى تجارى و هر نوع داد و ستد مالى شركتها و كمپانيهاى آمريكايى و شركاى وابسته به آنها كه با ايران طرف قرار داد بوده اند بايد هر چه زودتر معاملات خود را فسخ و از تجارت و بستن قرار دادهاى بعدى خوددارى ، و گرنه مجازات مى شوند و در برابر تخلفات و جرائم آنها تنبيهات لازم صورت مى گيرد.

مخالفتهاى بازار مشترك اروپا با درخواست آمريكا: 

در پى اقدام رييس جمهور آمريكا مبنى بر تحريم اقتصادى كشورهاى ايران ليبى و كوبا، كشورهاى اروپايى كه در برخى موارد سرمايه گذارى ، جزو شركاى آمريكا در بازارهاى جهانى و يا شريك كمپانيهاى آمريكايى در معاملات خود با كشورهاى در حال توسعه و جهان سوم مى باشند، احساس ‍ كردند كه عمل به خواسته آمريكا جز ضرر چيز ديگرى عايد آنها نخواهد كرد؛لذا رفته رفته مخالفت خود را با اين بيانيه و بيانيه هاى ديگر اعلام داشتند.

كشورهاى اروپايى از جمله آلمان اعلام كردند كه اين تحريمها نه تنها راه گشا و حل كننده مساءله نيست بلكه ضررهاى فراوانى را متوجه اروپا و بازار مشترك خواهد كرد و آمريكا نبايد براى ساير كشورها تصميمات اقتصادى اتخاذ كند و يا ممنوعيت تجارى برقرار سازد.

و سرانجام جمهورى اسلامى ايران با همه ترفندهاى امريكا و اذناب آن ، هم اكنون با كشورهاى عضو بازار مشترك از جمله فرانسه ، آلمان و انگليس ، تجارت و معاملات پررونق اقتصادى دارد و توانسته به صدور نفت و خريد كالا در بازارهاى جهانى ادامه دهد و بسيارى از كشورها نيز عملا آمادگى خود را براى سرمايه گذارى و اجراى پروژه هاى عظيم صنعتى در ايران اعلام كرده و حتى وارد گود رقابت با يكديگر نيز شده اند.

گذشت سالها نشان داده كه پيش بينى هاى حضرت امام ره به حقيقت پيوسته است و در طول اين مدت نسبتا طولانى و بخصوص در سالهاى دفاع مقدس ايران توانست گامهاى بسيار بلند و مؤ ثرى براى خود كفايى و رفع وابستگى بردارد و محاصره اقتصادى نه تنها ايران را وادار به تسليم نكرد، بلكه ملت را جهت قطع وابستگى و استقلال اقتصادى ، مصمم تر و راسخ ‌تر ساخت .


174

عمليات بيت المقدس (آزاد سازى خرمشهر) 

3 خرداد 1361 

بلافاصله پس از عمليات فتح المبين در 10 / 1 / 1361 جلسه مشترك فرماندهان ارتش و سپاه تشكيل ، و به كليه يكانها ابلاغ شد كه طى دو هفته آينده بازسازى يكانها و طرح ريزى عمليات آتى را در انجام داده و نتيجه را اعلام كنند.

متعاقب دركى كه از ضرورت تعجيل در عمليات وجود داشت ، تلاش براى آمادگى ، شتاب چشمگيرى به خود گرفت ، زيرا تاءخير در عمليات با توجه به فرارسيدن فصل گرما در منطقه جنوب و هوشيارى دشمن نسبت به آغاز آن مى توانست در انجام ماءموريت نيروها و رسيدن به اهداف مورد نظر لطمات جبران ناپذيرى به بار آورد. از سوى ديگر نيروهاى دشمن در پى ضربات ناشى از عمليات فتح المبين دچار بحران و آشفتگى روانى شده بودند. از اين رو انجام هر چه سريعتر عمليات در آن شرايط ضريب موفقيت را افزايش مى داد.

سرانجام پس از بحث و بررسيهاى فراوان ، از سوى قرارگاه مركزى كربلا ماءموريت عمليات به شرح زير اعلام شد:

نيروهاى مسلح جمهورى اسلامى ايران ، متشكل از نيروهاى زمينى ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ماءموريت دارند كه در ساعت (س ) روز (ر) در منطقه عمومى جنوب رودخانه كرخه در غرب رودخانه كارون تك نموده و ضمن انهدام نيروهاى موجود دشمن و آزادسازى خرمشهر و هويزه خط مرز بين المللى را تاءمين كنند و از حمله مجدد احتمالى به كشور اسلامى جلوگيرى نمايند.

براى عمليات دو راه كار پيشنهاد شده بود. نخستين راه كار تهاجم به دشمن با اتكاء به جاده اهواز - خرمشهر و با استفاده از شبكه هاى جاده اى منطقه بود و ديگرى تهاجم به دشمن با عبور از رودخانه كارون . سرانجام با توجه به ماءموريت و وضعيت دشمن ، استعداد نيروى خودى و وضعيت دشمن ، راه كار دوم كه عبور از رودخانه كارون و تاءمين سرپل و استقرار نيروى كافى در غرب رودخانه و ادمه بى درنگ عمليات انتخاب شد.

بر مبناى راه كار، مانور نيروها در طرح عمليات بيت المقدس به شرح زير تعيين شده :

فرماندهان عمليات كربلا در جنوب با قرارگاههاى قدس و نصر و فتح تك نموده ، دشمن را در منطقه عمومى اهواز، غرب كارون منهدم ، خرمشهر و خط مرز را تاءمين و آفند خود را به منظور تاءمين خطوط مرزى تا رسيدن به ساحل شرقى شط العرب ادامه داده و سپس در منطقه پدافند مى نمايد. اين عمليات در 4 مرحله مى بايد به مورد اجرا گذاشته مى شد.

يكانهاى ارتش و سپاه با بهره گيرى از تجربيات موفق عمليات ثامن الائمه ، طريق القدس ، فتح المبين ، دوشادوش يكديگر در عمليات بيت المقدس شركت كردند. ادغام اين نيروها سبب افزايش توان رزمى آنها شد و توانستند حماسه پيروزى بر دشمن و آزادى خرمشهر را به وجود آورند.

195 گردان متشكل از يكانهاى ارتش و سپاه و نيروهاى بسيج مردمى ، در سه قرارگاه مشترك سازماندهى و هر يك از آنها داراى فرماندهى مشترك شدند.

در اين عمليات همچون گذشته ، كميت مبناب تصميم گيريها و متوقف كننده اقدامات نبود و رزمندگان اسلام و فرماندهان آنان با اتكا بر قدرت لايزال الهى و روحيه شهادت طلبى و با يقين به امدادهاى الهى ، كار جنگ و دفاع از سامان دادند.

نيروهاى متجاوز عراقى در اين منطقه ، در كنترل عملياتى سپاه 3 عراق به فرماندهى سرلشكر ستاد صلاح الدين القاضى قرار داشت و شامل لشكرهاى 6،9، 3 زرهى ، 5 مكانيزه ، 11، 15 پياده و تعدادى تيپهاى زرهى ، مكانيزه و پياده مستقل يا ماءمور از لشكرهاى ديگر و يكانهاى از ارتش خلقى (جيش الشعبى ) بود.

فرماندهى ارتش عراق بعد از نبردهاى طريق القدس و فتح المبين دريافته بود كه عمليات گسترده بعدى نيروهاى ايرانى در منطقه اهواز - خرمشهر خواهد بود و فعاليتها و نقل انتقالات و تمركز نيروها در شرق كارون و شمال كرخه كور براى دشمن نشانه هاى گويايى به شمار مى رفت .از اين رو همزمان با افزايش فعاليتهاى يكانهاى خودى ، اقدامات دشمن نيز در اين منطقه شدت يافت .


175

سرانجام عمليات بيت المقدس در 30 دقيقه روز 10 ارديبهشت 1361 با قرائت رمز عمليات بسم الله الرحمن الرحيم . بسم الله القاصم الجبارين ، يا على ابن ابيطالب از سوى فرماندهى قرارگاه كربلا، آغاز شد. شهيد آيت الله صدوقى و آيت الله مشكينى نيز كه در كنار فرماندهان سپاه و ارتش در قرارگاه كربلا حضور داشتند، هر يك به طور جداگانه اى ، پيامهايى را به وسيله بى سيم خطاب به رزمندگان اسلام قرائت كردند.

عمليات بيت المقدس را به چهار دوره زمانى به شرح زير مى توان تقسيم كرد:

مرحل اول از روز 9تا 16 ارديبهشت :

در اين مرحله رزمندگان اسلام ضمن تصرف و تحكيم سرپل ، تلاش كردند تا نيروهاى عراقى را در جبهه كرخه كور و فكه درگير نگه دارند. دشمن با شروع مرحله اول عمليات اقدام به اعزام نيرو به منطقه و تقويت نيروهايش ‍ در شلمچه و خط مرزى كرد و ابتدا تلاش نمود كه با انجام يك تك ، منطقه سرپل را بازپس گيرد و يا حداقل سازماندهى نيروهاى خودى را بر هم بزند. و مانع از تثبيت منطقه سرپل وانجام مرحله دوم عمليات شود.

مرحله دوم از 17 ارديبهشت تا 21 ارديبهشت :

تاكتيك رزمندگان اسلام در عبور از رودخانه ، دشمن را كاملا غافلگير كرد، به گونه اى كه دشمن آشفتگى و از نظر روحى در شرايط بحرانى قرار گرفت .

و رزمندگان اسلام به پيشروى خود از سرپل ادامه ، و با موفقيت قسمتى از خط مرز را تاءمين كردند و نيروهاى دشمن را منهدم ساختند.

نيروهاى عراقى از جبهه كرخه كور عقب نشينى كردند و قرارگاه نصر تلاش ‍ كرد تا خرمشهر را احاطه كند. در شرايط بوجود آمده دشمن دچار سردگمى ، و از سه طرف احساس خطر مى كرد. بدين ترتيب كه عقبه لشكرهاى 5 و 6 در معرض تهديد جدى قرار داشت ، عقبه كليه نيروهايى كه در خرمشهر استقرار داشتند، تهديد مى شد، همچنين در شرايطى كه هيچ گونه مواضع دفاعى مستحكمى براى حفظ شهر بصره وجود نداشت ، اين شهر در برابر رزمندگان اسلام قرار گرفته بود. از اين رو فرماندهى دشمن دچار ترديد شده بود كه براى حفظ مناطق اشغالى و خرمشهر تلاش كند يا براى حفظ بصره .

مرحله سوم عمليات در 22 تا 31 ارديبهشت :

پس از مرحله دوم عمليات ، برترى رزمندگان اسلام نسبت به دشمن قطعى شد و ابتكار عمل به طور كامل در اختيار رزمندگان اسلام قرار گرفت . از اين پس تصميم گيرى در جبهه خودى به آسانى و در جبهه دشمن با سخنى و سردرگمى صورت مى گرفت . نيروهاى اسلام پيشروى مى كردند، و دشمن مردد و مرتب در حال عقب نشينى و فرار بود.

با پيدايش شرايط جديد و آگاهى از اضمحلال دشمن ، فرماندهان در قرارگاه مركزى كربلا تشكيل جلسه دادند تا علاوه بر تجزيه و تحليل و بررسى علل عقب نشينى دشمن و شرايط جديد، نسبت به ادامه عمليات نيز تدابير لازم اتخاذ شود. سرانجام تصميم به انجام مرحل سوم عمليات گرفتند.

در اين مرحله علاوه بر خستگى نيروها، با تعجيل در عمليات شناسايى هاى لازم انجام نشده بود ولى دو نتيجه مهم در پى داشت :

1 - انهدام دشمن : در محورهاى مختلف ، نيروهاى دشمن در اثر تهاجم پى درپى رزمندگان اسلام دچار ضعف شديد روحى و جسمى شده و قادر به مقاومت نبوده و منهدم شدند.

2 - واكنش دشمن : در طى مرحله سوم عمليات ، دشمن در تاريخ 24 / 2 / 1361 به پاسگاههاى شهابى كه شب قبل به دست نيروهاى خودى فتح شده بود، حمله كرد. به نظر مى رسيد كه دشمن قصد دارد، مانع تحكيم مواضع رزمندگان در منطقه شمالى و گسترش آنها به سمت جنوب بشود، بلافاصله در شب بعد رزمندگان اسلام طى حمليه اى به دشمن ، مجددا پاسگاه مزبور را به تصرف خود درآوردند.


176

مرحله چهارم عمليات از 1 تا 4 خرداد 1361:

سرانجام در ساعت 30، 22 اول خرداد 1361 تلاش رزمندگان اسلام براى آزاد سازى خرمشهر با رمز بسم الله القاصم الجبارين يامحمدبن عبدالله صلى الله عليه و آله آغاز شد. در برابر تك سريع غافلگيرانه رزمندگان اسلام نيروهاى عراقى دچار وحشت و سرگردانى شديد شدند و نتوانستند واكنش مهمى از خود نشان دهند و ارتباط يكانهاى دشمن با يكديگر قطع شد.و فرار افسران و درجه داران و سربازان عراقى از منطقه خرمشهر گوياى از هم پاشيدگى سازمان يكانهاى دشمن در خرمشهر بود.

در روز دوم خرداد نتيجه پيكار درخشان بود و قرار گاه كربلا به هدف خود كه احاطه كامل خرمشهر بود، رسيد. تعداد اسراى عراقى در اين روز از 2830 نفر تجاوز كرد و يكانهاى از دشمن كه در منطقه بين نهر عرايض و شلمچه مستقر بودند، به ميزان زياد منهدم شدند.

على رغم حضور گسترده هواپيماهاى عراقى در آسمان منطقه ، عقابان تيزپرواز نيروى هوايى ارتش در پشتيبانى از يكانهاى رزمنده ، در صحنه عمليات بيت المقدس حضورى فعال داشتند و با بمباران پل شناور عراقيها بر روى شط العرب (141) و مناطق تجمع آنان در آن سوى رودخانه ، نقش ‍ ارزنده اى در آزادسازى خرمشهر ايفا كردند.

در اواخر روز 2 خرداد كربلا پس از بررسى آخرين وضعيت احاطه كامل خرمشهر، تصميم گرفت تا رزمندگان اسلام با ورود به شهر، آن را از لوث وجود نيروهاى عراقى پاك گردانند. سرانجام در ساعت 3 بامداد 3 خرداد واحدهايى از رزمندگان ايران به آن سوى رودخانه وارد شدند.

از طرف ديگر جمعى از نيروهاى عراقى مستقر در خرمشهر با استفاده از تاريكى شب و قايق اقدام به فرار كردند كه تعدادى از اين قايقها توسط تكاوران نيروى دريايى هدف قرار گرفتند و سرنشينان آنها غرق شدند.

نيروهاى عراقى از ساعت سه و پنچاه دقيقه بامداد تا يك و نيم بعد از ظهر روز سوم خرداد از سمت شلمچه 3 بار اقدام به پاتك كردند و تلاش نمودند تا از طريق جاده شلمچه - خرمشهر حلقه محاصره خرمشهر را بشكنند، اما هر بار با پايدارى و مقاومت دلاورانه رزمندگان ايرانى مواجه شدند و با ديدن خساراتى عقب نشينى كردند.

در ساعت 11 صبح روز 3 خرداد در حالى كه درگيرى شديدى بين قواى ايران و نيروهاى عراق در شمال نهر خين جريان داشت و دشمن درصدد بود تا هر طور شده حلقه محاصره خرمشهر را بشكند، رزمندگان ايرانى از جناح غرب و خيابان كشتارگاه وارد شهر شدند. دشمن در ناحيه گمرگ خرمشهر در كنار اروند اندكى مقاومت كرد كه آن هم بسرعت در هم شكسته شد.

سرانجام در ساعت 12 قواى ايران از سمت شمال و مشرق نيز وارد شهر شدند و نيروهاى متجاوز بعثى كه 24 ساعت در محاصره كامل قرار داشتند راهى جز اسارت يا فرار و ياكشته شدن نداشتند بدين جهت واحدهاى عراقى گروه گروه به اسارت رزمندگان اسلام در آمدند.

در ساعت 2 بعد از ظهر، خرمشهر به طور كامل آزاد شد و پرچم پر افتخار جمهورى اسلامى ايران برفراز مسجد جامع و پل تخريب شده خرمشهر به اهتزاز در آمد. بدين اين شهر مقاوم كه پس از 35 روز پايدارى و مقاومت در 4 ابان 1359 به اشغال دشمن در آمد بود و پس از 578 روز (19 ماه ) اسارت ، بار ديگر به آغوش گرم ميهن اسلامى باز گشت و پيگره باك آن از لوث وجود متجاوزان تطهير گرديد .

رزمندگان اسلام در اولين اقدام خود پس از آزاد سازى شهر، نماز شكر را در مسجد جامع خرمشهر اقامه كردند. خبر آزاد سازى خرمشهر بسرعت در همه جا طنين افكند و ملت مسلمان ايران اسلامى را كه مدتها در آرزوى شنيدن چنين خبر مسرت بخشى بوده غرق در شادى و سرور كرد. مردم به خيابانها ريختند و با پخش شيرينى به جشن و شادى پراختند. در پايان آن روز امت شهيد پرور ايران با حضور در مساجد نماز شكر به جاى آورد و با فرا رسيدن شب به يمن پيروزى حق بر باطل بر پشت بامها نداى الله اكبر سر دادند.


177

نتايج نظامى به دست آمده از عمليات بيت المقدس  

- آزاد سازى 5400 كيلومترى مربع از خاك كشور اسلامى ، از جمله خرمشهر و تاءمين 180 كيلومترى خط مرزى .

- 19 هزار اسير و 16 هزار كشته از دشمن .

- خسارات و ضايعات وارده به دشمن انهدام ، 60 روند هواپيما، 3 فروند هلى كوپتر 418 دستگاه تانك و نفربر، 30 قبضه توپ ، 49 دستگاه خودرو.

- غنايم به دست آمده از دشمن : يك فروند هلى كوپتر، 105 دستگاه تانك و نفربر و 56 دستگاه خودرو.

- يكانهاى زير در خرمشهر منهدم شدند:

تيپ 20 ماءموريت ويژه ، تيپ 9گارد مرزى ، تيپهاى 22، 44، 55، 60، 238 و 113 پياده .

همچنين تعداد زيادى از نيروهاى تيپها و لشكرهاى زير كشته و يا اسير شدند:

تيپهاى 420، 416، 28، پياده ، تيپ 104 گارد مرزى ، تيپ 31 نيروى مخصوص ، تيپ 10 زرهى ، لشكر 5 مكانيزه ، لشكر 3 زرهى ، لشكر 6 زرهى ، لشكر 11 پياده ، لشكر 7 پياده .

اهميت فتح خرمشهر 

فتح خرمشهر از دو جهت حائز اهميت خاص بود:

جهت اول اينكه : با اين پيروزى بزرگ ، جنگ وارد مرحله نوينى شد و قواى اسلام با تهاجمات كوبنده خود مرحله به مرحله پيروزيهاى تازه اى را به ملت مسلمان ايران و همه ملتهاى مسلمانى كه عاشق و شيفته انقلاب اسلامى هستند و چشم اميد به اين نهضت دوخته اند، هديه كرد.

بابى جديد بر روى سلحشوران ايران گشوده شد تا با حملات برق آسا و دلاورانه آنها دشمن زبون ديوانه وار به استفاده از سلاح هاى شيميايى مجبور شد.

دشمن مى دانست كه اين مرحله از جنگ با اسرائيل پيشين ، تفاوتى فاحش ‍ دارد و يورشهاى سهمگين و بى باكانه لشكريان اسلام را هيچ گونه پاسخگو نيست .

اين درماندگى و بيچارگى باعث شد، تا دشمن به سلاحهاى شيميايى پناه ببرد اما زمان كوتاهى نگذشت كه اين سلاح نيز كهنه شد و راهى براى نجات رهايى خصم از دام مرگ و ذلت گشوده نشد.

جهت دوم اينكه : اين فتح عظيم باعث شد آمريكاى جهانخوار و ساير قدرتهاى استعمارى حساب كار خود را بكنند و از موضع تهاجم و حمله ، به موضع دفاع بيفتند؛ آنان پيش از اين مى پنداشتند كه عراق خواهد توانست پس از پيروزى بر ايران جايگزين رژيم دست نشانده سابق و ژاندارم اصلى منطقه كه در اثر انقلاب اسلامى از ميان رفته بود، گردد تا حافظ و نگهبان منافع آنان در منطقه شود؛ ليكن پس از فتح خرمشهر، نه تنها انديشه تصرف در ايران غير ممكن شد، بلكه هول و وحشت سقوط رژيم دست نشانده صدام هم سراپاى وجود ناپاكشان را فرا گرفت و آنها را وادار كرد كه كوشش ‍ و تلاش بكنند تا شايد صدام را از سقوط نجات دهند.

پيام حضرت امام خمينى ره (142)

به مناسبت عمليات بيت المقدس و فتح خرمشهر

بسم الله الرحمن الرحيم

با تشكر از تلگرافاتى كه در فتح خرمشهر به اين جانب رسيده است ، سپاس ‍ بى حد بر خداوند قادر كه كشور اسلامى و رزمندگان متعهد و فداكار آن را مورد عنايت و حمايت خويش قرار داد و نصر بزرگ خود را نصيب ما فرمود؛ و اين جانب با يقين به آن ماالنصر الا من عند الله از فرزندان اسلام و قواى سلحشور مسلح كه دست قدرت حق از آستين آنان بيرون آمد و كشور بقية الله الاعظم اروحنالمقدمه الفدا را از جنگ گرگان آدمخوار كه آلتهايى در دست ابرقدرتان خصوصا آمريكاى جهانخوارند، بيرون آورد و نداى الله اكبر را در خرمشهر عزيز طنين انداز كرد و پرچم پرافتخار لااله الا الله را بر فراز آن شهر خرم كه با دست پليد جنايتكاران غرب به خون كشيده شده و خونين شهر نام گرفت ، - به اهتزاز درآورد - تشكر مى كنم و آنان فوق تشكر امثال من هستند.


178

آنان به يقين مورد تقدير ناجى بشيريت و برپاكننده عدل الهى در سراسر گيتى روحى لتراب مقدمه الفداء مى باشند. آنان به آرم ما رميت اذ رميت و لكن الله رمى مفتخرند. مبارك باد و هزاران بار مبارك باد بر شما عزيزان و نورچشمان اسلام اين فتح و نصر عظيم كه با توفيق عظيم كه با توفيق الهى و ضايعات كم و غنائم بى پايان و هزاران اسير گمراه و مقتولين و آسيب ديدگان بدبخت كه با فريب و فشار صدام تكرينى اين ابر جنايتكار دهر به تباهى كشيده شدند، سرافرازانه براى اسلام و ميهن عزيز افتخار ابدى هديه آورديد و مبارك باد بر فرماندهان قدرتمند كه فرماندهان چنين فداكارانى هستند كه ستاره درخشنده پيروزيهاى آنان بر تارك تاريخ تا نفخ صور نورافشانى خواهد كرد و مبارك باد بر فرماندهان قدرتمند كه فرماندهان چنين فداكارانى هستند كه ستاره درخشنده پيروزيهاى آنان بر تارك تاريخ تا نفخ صور نورافشانى خواهد كرد و مبارك باد بر ملت عظيم الشاءن ايران ، اين چنين فرزندان سلحشور جان بركفى كه نام آنان و كشورشان را جاويدان كردند و مبارك باد بر اسلام بزرگ اين متابعانى كه در دو جبهه جنگ با دشمنان باطنى و دشمنى ظاهرى پيروزمندانه و سرافراز امتحان خويش را دادند و براى اسلام سرافرازى آفريدند و هان اى فرزندان قرآن كريم و نيروى ارتشى ، سپاهى ، بسيجى ، ژاندارمرى شهر بانى و كميته ها و عشاير و نيروهاى مردمى داوطلب و ملت عزيز، هشيار باشيد كه پيروزى هرچند عظيم و حيرت انگيز است ، شما را از ياد خداوند كه نصر و فتح در دست اوست غافل نكند و غرور شما را به خود جلب نكند كه اين آفتى بزرگ و دامى خطر ناك است كه با وسوسه شيطان به سراغ آدم مى آيد و براى اولاد تباهى مى آورد و من با آنكه به همه شما اطمينان تعهد به اسلام دارم ، از تذكرى كه براى مؤ منان نفع دار بايد غفلت نكنم ، چنانچه از نصيحت مظلوم ، دولت و ملت پيروزمند ما از موضع قدرت سخن مى گويند و من به پيروى از آنان به شما اطمينان مى دهم كه اگر از اطاعت بى چون و چرا آمريكا و بستگان آن دست برداريد و با ما به حكم اسلام و قرآن كريم رفتار كنيد، از ما جز خير و پشتيبانى نخواهيد ديد و شما بدانيد آن قدر كه ابرقدرتهاى كوچك و حكومتهااى ضعيف هستيد، پشتيبانى نمى كنند و شما عاقبت اين جنايتكار و همقطار جنايتكارش شاه مخلوع را به عيان ديده ايد. قدرتهاى بزرگ پيش از آنكه از شما استفاده نمايند، از شما طرفدارى نمى كنند و شماها را براى منافع خويش به هلاكت مى كشند و من نصيحت برادرانه به شما مى كنم كه كارى نكنيد كه قرآن كريم براى برخورد با شما تكليف نمايد و ما به حكم خدا با شما رفتار كنيم ، و يقين بدانيد كه امثال حسنى مبارك مصرى و حسين اردنى و ديگر هم جنايتكاران آنان براى شما نفعى ندارند و دين و دنياى شما را تباه مى كنند و اگر به نشستهاى خود بخواهيد طرح كمپ ديويد يا فهد را كه مرده اند، زنده كنيد - كه ما خطر بزرگ براى كشورهاى اسلامى خصوصا حرمين شريفين مى دانيم - اسلام به ما اجازه سكوت نمى دهد و اين جانب در پيشگاه مقدس خداوند تكليف الهى خود را اداء نمودم ، اكنون دست تضرع و دعا به سوى خالق يكتا بلند كرده و به قواى مسلح اسلام و فداكاران قرآن كريم و ميهن عزيز ايران دعا مى كنم و سلامت و سعادت و پيروزى آنان را خواستار هستم . سلام و درود بى پايان برفرماندهان قواى مسلح و بر رزمنداگان فداكار و بر ملت ايران عزيز و سرشار از شاديها.

والسلام على عباد الله الصالحين


179

روح الله الموسوى الخمينى

سوم خرداد 1361


180

تشكيل سازمان وحدت آفريقا 

4 خرداد 1342 / 25 مه 1963 

بيشتر دولتهاى قاره آفريقا در دهه 1960 تا 1970 م . به استقلال رسيدند.

و تقريبا تا قبل از اين تاريخ بين ملتهاى آفريقايى رابطه بين المللى وجود نداشت . با اين حال دولتهاى مستقل آفريقايى حتى پيش از 1960 م . براى برقرارى همكارى بين خود، اقداماتى كرده بودند كه ثمره آنها محدود به تشكيل چند سازمان منطقه اى بود كه مهمترين آنها، سازمان وحدت آفريقا U.A.O مى باشد.

سازمان وحدت آفريقا در 25 مه 1963 با كوشش فراوان هايله سلاسى امپراتور اتيوپى در آديس آبابا تشكيل شد. و اولين هدفش را كمك به استقلال گروههاى پرشمارى از اقوام آفريقايى كه هنوز مستعمره بودند - اعلام نمود در مرحله دوم سازمان قصد داشت تمام كشورهاى آفريقا را در چهارچوب يك سياست متحد يا فدراسيون واحد قرار دهد و به همين دليل نام سازمان وحدت آفريقا را براى تمام خود انتخاب كرد.

سازمان مزبور در آغاز 26 عضو، و اندكى بعد به 32 عضو رسيد و با آزاد شدن تاريخى سرزمينهاى آفريقايى شمار اعضاى آن به 49 و سپس به عضويت تمام كشورهاى مستقل آفريقا تعداد آن به 50 عضو بالغ شد سازمان وحدت آفريقا بر پنج اصل استوار است :

1 - برابرى مطلق دولتهاى عضو در سازمان .

2 - دخالت نكردن در امور داخلى كشورهاى ديگر.

3 - غير قابل تغيير بودن كه دولتهاى استعمارگر برقرار كرده و دولتهاى آفريقايى مستقل وارث آنها شده اند.

4 - حل اختلاف در چهار چوب كامل آفريقايى از راه گفتگو، ميانجيگرى ، آشتى يا داورى .

5 - شناسايى ويژگيهاى منطقه اى براى دولتهاى مناطق مختلف قاره و اجازه تاءسيس تشكيلات منطقه اى براى همكارى و بهره جويى از اين ويژگيها.

اركان سازمان وحدت آفريقا 

اين سازمان داراى يك كنفرانس سران ، يك شوراى وزيران و يك دبيرخانه است .

كنفرانس سران از رؤ ساى دولتهاى عضو تشكيل ، كه سياست كلى را تعيين مى كند. اين كنفرانس هر سال يك اجلاس دارد؛راءى گيرى در كنفرانس با اكثريت 3/2 اعضا مى باشد.

شوراى وزيران از وزراى كشورهاى عضو، معمولا وزيران امور خارجه به وجود مى آيد، كه سالى دو اجلاس دارد. وظيفه اساسى شوراى وزيران ، مشخص كردن موضوعهايى است كه در كنفرانس سران بايد تصميم گيرى شود و نيز اجراى تصميمات متخذه در كنفرانس سران از وظايف آنها مى باشد.

دبيرخانه : اين سازمان داراى يك دبير كل و تعدادى كارمند بين المللى است كه وظايف ادارى سازمان را دارند. علاوه بر اينها سازمان وحدت آفريقا داراى يك كميته آفريقاى آزاد است كه عهده دار مطالعه راههاى كمك به اقوام آفريقايى غير آزاد است . همچنين اين سازمان داراى يك كميسيون ميانجيگرى ، آشتى و داورى براى رفع اختلافهاى اعضاء مى باشد.

در زمان جمال عبدالناصر، قاهره نه فقط كعبه جنبشهاى رهايى بخش ‍ عرب شد، بلكه پايتختى براى آفريقاى مبارز گرديد. در قاهره كنگره هاى بزرگ بين المللى تشكيل مى شد، به طور مثال كنفرانس دوم سران سازمان وحدت آفريقا (U.A.O) در سال 1964 در آنجا تشكيل شد. جمهورى متحده عربى به ملت كنگو در مبارزه اش با امپرياليستها و همچنين به انقلاب ملت الجزاير كمك مادى و نظامى كرد. عبدالناصر معتقد بود كه كمك به ملل ديگر براى جمهورى متحده عرب يك تكليف انقلابى است . رابطه اى دوستانه ، عبدالناصر را به بسيارى از رهبران ترقيخواه ملل ديگر پيوند مى داد. ساسونگيسو رييس جمهور اسبق كنگو، يكى از رؤ ساى اوليه اين سازمان بود و در سال 1987 كنت كائوندا رييس جمهور سابق زامبيا رياست آن را به عهده گرفت . سازمان وحدت آفريقا بيستمين اجلاس خود را در نوامبر 1984 در آديس آبابا تشكيل داد و جوليوس نايره ره رييس جمهور اسبق تانيزانيا در اين وقت به عنوان رييس سازمان آن انتخاب شد؛ سازمان آزدايبخش صحرا در همين زمان به عضويت اين سازمان پذيرفته شد اما، مراكش از عضويت آن خارج و زئير (كنگو عضويت خود را در آن به تعلق درآورد.


181

به دليل جنگ صحرا با مراكش كشورهاى مالاوى ، گينه ، كومور، و سودان مخالف اين مساءله بودند كه صحرا به عنوان يك كشور مستقل ، عضو سازمان وحدت آفريقا باشد.

تاءسيس وحدت آفريقا عملى بود صلح جويانه كه سبب بالارفتن حيثيت آفريقا شد؛ بويژه در خارج از قاره آفريقا به آن احترام و قدرت چانه زدن سياسى بيشترى بخشيد. هر چند سازمان وحدت آفريقا بر اساس اصل عدم دخالت در امور داخلى كشورهاى عضو كه منشور خود سازمان آن را جايز شمرده بود، در بحرانهاى دردناك و رقت انگيز كنگو بيافرا، سودان ، روآندا و بوروندى نتوانست مستقيم اعمال قدرت نمايد، اما در منازعات سخت مرزى كشورهاى همسايه ميانجيگرى هاى ثمربخش به عمل آورد، كه مى توان موارد سودان و حبشه ، الجزاير و مراكش را ذكر كرد. به هر حال وجود سازمان وحدت آفريقا با همه مشكلات موجود نقطه اتكاى گران قيمتى براى افريقا در زمينه هاى بين المللى با پنجاه دولت عضو خود مى باشد و در ضمن بزرگترين گروه يكپارچه سازمان ملل را تشكيل مى دهد.

سازمان در هدف اول خود يعنى به كمك به استقلال كشورهاى غير مستقل آفريقايى ، موفق بوده است ، گرچه بايد اين توفيق را تا حدود زيادى به شرايط مساعد زندگى بين المللى در قرن اخير نسبت داد كه در آن تمام عوامل را جهت از ميان برداشتن استعمار به شكل ديرينه خود به كار افتاد. در مورد ايجاد فدراسيون وسيعى از دولتهاى آفريقايى نيز نقش مهم سازمان گرد آوردن تمام كشورهاى مستقل قاره در قالب انكارى است اما را رسيدن به وحدت ميان دولتهاى عضو (اگر اصلا چنين انديشه اى عملى باشد) هنوز بسيار دراز است بويژه كه مسائل متعدد و دشوارى در نقاط مختلف قاره وجود دارند كه دولتهاى منطقه را رو در روى يكديگر قرار مى دهند به طورى كه در چندين مورد، اين اختلافها به صورت جنگ علنى ظاهر شده است . براى مثال ميتوان به اختلافهاى به صورت جنگ علنى ظاهر شده است . براى مثال ميتوان به اختلافهاى متعدد دولتهاى عرب آفريقاى شمالى ، كشورهاى منطقه درياى سرخ ، يا كشمكش هاى آفريقاى جنوب غربى انديشيد كه هر يك به تنهايى سد بزرگى در راه هدفها و فعاليتهاى سازمان وحدت آفريقا مى باشند.

تا چندى پيش رقابت شديد دو دولت بزرگ يعنى آمريكا و شوروى در آفريقا، به اختلافهاى موجود ميان دولتهاى آفريقايى و مسائل تبعيض ‍ نژادى ، قحطى و خشكسالى و موضوعها و مسائلى نظير آنها افزوده شد و سازمان وحدت آفريقا را با دشواريهاى عظيم روبرو ساخت .

در زمينه ايدئولوژى ، آفريقا در برابر سرمايه دارى غرب و كمونيسم شرق ، سوسياليسم آفريقايى را عرضه كرده و در زمينه اقتصادى و سياسى نى عدم وابستگى را اختيار نموده است تا ثابت كند كه آفريقا حاضر نيست اصالت نظامها و تركيبهاى اجتماعى خود را با ديگرانى كه با سنن اجتماعى ، فرهنگى و نيازهاى اصلى آن بيكانهاند، تعويض كند.


182

تاءسيس مجلس شوراى اسلامى 

7 خرداد 1359 

هفتم خرداد روز قانون و آغاز هفته مجلس ، يادآور هفتم خردادماه سال 1359 شمسى است . در چنين روزى اولين دوره مجلس شوراى اسلامى افتتاح شده است . اين مجلس در نگاه مردم مسلمان ايران محلى است براى تدوين نظام ارزشى مورد قبول جمهورى اسلام ايران (143) و تهيه و تصويب قوانين اسلامى براى كليه نيازهاى جامعه در زمينه هاى جامعه در زمينه هاى مختلف اجتماعى ، اقتصادى ، سياسى ، تبليغى ، نظامى ، اخلاقى ، قضايى و هر چندى كه به زندگى فردى و عمومى مربوط مى شود و به قانون نياز دارد. نظام قانونى غنى و قوى و پرمايه اى كه بتواند پاسخگوى همه نيازها باشد و همه روزنه هاى بى قانونى كه ممكن است مستمسك اين و آن براى سوء استفاده هاى گوناگون قرار گيرد را ببندد؛ همچنين انتظار اين است كه مجلس ، با مسائل روز، به صورت فعال برخورد كند و با آگاهى كامل و اشراف بر وضعيت جامعه و آينده نگرى و دلسوزى به تهيه و تصويب قوانين لازم براى حل مشكلات مردم بپردازد

در سال 1359 شمسى اولين دوره مجلس شوراى اسلامى در ميان شور و شوق عمومى مردم افتتاح شد. افتتاح مجلس يكى از مهمترين دلايل احترام به قانون و اهميت دادن به راءى و نظر مردم در نظام جمهورى اسلامى است و وجود مجالس قانونگذارى در هر كشورى حكايت از وجود آزادى در نظام حكومتى آن مى كند، به همين دليل منظور در ايران نيز سالروز افتتاح مجلس شوراى اسلامى ، در هفتم خرداد ماه به عنوان روز قانون و هفته مربوطه ، هفته مجلس نامگذارى شده است و همه ساله بدين مناسبت مراسم خاصى در سراسر كشور برگزار مى شود.

مجلس شوراى اسلامى در مقايسه با مجالس ساير كشورهاى جهان ادارى ويژگيهاى مهمى است . در اين باره امام خمينى ره در سالروز گشايش ‍ مجلس شوراى اسلامى به سال 1365 شمسى در خطاب به نمايندگان مجلس فرموده اند:

امروز به جراءت مى توان ادعا كرد در زير آسمان كبود، تنها مجلسى كه متكى به آراى توده ميليونى مردم است كه با راءى مستقل و مستقيم مردم به دور از اعمال نفوذ خانها و سرمايه دارها و مالكها و سلطنه ها و بست و بندهاى باصطلاح سياسى و فعاليتهاى انحرافى به وجود آمده است و از قلدريهاى رژيم شاهنشاهى و وابستگان به آن خالص بوده است .

در اينجا مناسبت دارد كه ضمن تعريف از قانون و جايگاه مجلس مقايسه اى از مجلس شوراى اسلامى به مجالس ساير كشورهاى جهان به عمل آيد:

قانون در نظامهاى سياسى كه داراى مجلس يا مجالس قانونگزارى هستند، عبارت از يك قاعده حقوقى است كه در يك متن مصوب بيان و وضع مى شود و براى اينكه به مرحله اجرا درآيد، بايد دستور اجراى آن توسط رييس قوه مجريه صادر شود و جهت اطلاع عموم مردم در روزنامه هاى رسمى كشور منتشر گردد.

مهمترين ويژگى قانون كليت و عموميت داشتن آن است . هيچ كس ‍ نمى تواند خود را از شمول اجراى قانون مستثنى سازد.

هدفهاى قانون عبارتند از:

1 - تاءمين براى افراد تا همگان از حيث مال و جان و حيثيت و آزادى در امنيت باشند.

2 - ثبات - يكى از هدفهاى قانون ، حفظ ثبات در اوضاع اجتماعى است .

3 - سازمان اقتصادى جامعه - قانون و سياست اقتصادى يك جامعه روابط بسيار نزديكى دارند. سياست اقتصادى همان علم و ثروت است ، يعنى اموالى كه در خدمت مردم جامعه قرار دارد. هرگونه تصميم نسنجيده اى نظام سالم اقتصادى جامعه را به هم مى زند؛ سرمايه هاى افراد را كه بايد در جهت توليد به كار افتد به معاملات ناسالم و واسطه گرى سوق مى دهد؛ حال آن كه ديد وسيع از سياست اقتصادى ، در روابط فردى و اجتماعى تعادل به وجود مى آورد و اقتصاد جامعه شكوفا مى شود و اين نقش ‍ حساسى است كه فقط قانون مى تواند در جامعه ايفا كند.


183

4 - هدفهاى اجتماعى - قانون هدفهاى اجتماعى را نيز دنبال مى كند و مى تواند نقش محافظه كارانه اى داشته باشد؛ يا بالعكس وسيله اى براى تحول اجتماعى و حتى دگرگونى انقلابى باشد.

قانون در نظام جمهورى اسلامى و برخورد قواى سه گانه با آن 

در نظام جمهورى اسلامى ايران ، نقش اصلى و نهايى به عهده مردم است . نقش مؤ ثرى كه اين نظام به مردم داده است خود نمونه بارزى براى ملل تحت ستم شده است . در جمهورى اسلامى ، برقرارى حكومت قانون يك خواسته جدى و هدف اساسى است . اما نبايد فراموش كرد كه دستيابى به حكومت قانون محتاج پيگيرى و مراقبت است و راه پرفراز و نشيبى بر سر استقرار حكومت قانون وجود دارد. از نظر برخورد قواى سه گانه با قانون نيز نكاتى قابل ذكر است :

قوه مجريه در درجه اول خود بايد مجرى و حافظ قانون است . سلب اعتبار قانون در ميان مردم از لحظه اى آغاز مى شود كه دولتمردان به تكليف خود عمل نكنند و موجب تخطى و تجاوز از قانون شوند.

مهمترين نقش قوه قضائيه برقرارى سيادت قانون در تمام شئون كشور است .

قوه قضائيه بايد با جديت كامل از قانون شكنى صاحبان قدرت جلوگيرى كند.

قوه مقننه نيز بايد بر اجراى مصوبات خود كاملا نظارت داشته باشد. قوه مقننه يكى از سه قوه حاكم در جمهورى اسلامى ايران است كه بخش مهمى از حقوق اساسى مربوط به آن مى باشد؛ مجلس شوراى اسلامى و شوراى نگهبان ، نقطه اصلى اين قوه اند. در جمهورى اسلامى ، محور اساسى حاكميت ملت از طريق نمايندگانى اعمال مى شود كه در مجلس اجتماع مى كنند و درباره امور مملكت ضوابطى را وضع مى نمايند.

مقايسه مجلس شوراى اسلامى با مجالس قبل از انقلاب و ديگر مجالس  

در بررسى ادوار گذشته بايد گفت كه پس از قبول مشروطيت از جانب مظفرالدين شاه ، اولين كابينه دولت به مجلس معرفى شد؛ اما بعد از بازداشت رؤ ساى آزاديخواهان توسط ارتش محمدعلى شاه و به توپ بستن مجلس در ظاهر همه مسائل حل شد. بنابراين ، دوره اول مجلس با وجود مقاومت مستبدين توانست متمم قانون اساسى را تدوين كند و اصول مهم مربوط به حقوق آزاديهاى ملت و تفكيك قوا و مسؤ وليتهاى دولت را مشخص نمايد. از دوره اول به بعد و به مرور زمان انحراف كلى و جدى پديدار آمد. مجالس ديگر در يد قدرت شاه بود و افراد مورد نظر وى وارد مجلس مى شدند و لوايحى را كه وى نظر مساعد مى داد به تصويب مى رسيد. در واقع در مجالس گذشته كار تفويض قدرت به شاه ، مذاكره با دولتهاى استعمارگر و موافقت با قراردادهاى استعمارى ، تصويب تجاوز و تعدى آنان و از همه مهمتر تضييع حقوق ملت رسميت مى يافت .

انقلاب اسلامى و حركت مردم مجلس را براى آغاز خدمت به مردم آماده ساخت . مجلس شورا و سنا با نمايندگان و منسوبين و وابستگان به رژيم از صحنه پاك شدند، با انتخابات مردم و راءى آنها، اولين مجلس ، يعنى مجلس ‍ خبرگان تشكيل يافت . مجلس كه تا ديروز بازيچه قدرت پرستى شاه و سلطه جويى استكبار غرب و شرق بود، در جمهورى اسلامى اصالت واقعى خود را با حضور مردم بازيافت و مجلس خبرگان براى بررسى قانون اساسى با راءى اكثريت ملت مشغول به كار شد.

در اصل 57 قانون اساسى آمده است :

قواى حاكم در جمهورى اسلامى ايران عبارتند از: قوه مقننه ، قوه مجريه ، قوه قضائيه كه زير نظر ولايت امر و امامت امت بر طبق اصول آينده اين قانون اعمال مى گردند. اين قوا مستقل از يكديگرند.

در تعريف قوه مقننه در اصل 58 مى گويد:

اعمال قوه مقننه از طريق مجلس شوراى اسلامى است كه نمايندگان منتخب مردم تشكيل مى شود و مصوبات آن پس از طى مراحل كه در اصول بعد مى آيد براى اجرا به قواى مجريه و قضائيه ابلاغ مى گردد.


184

بنابراين فرق اساسى قوه مقننه حكومت اسلامى با مشروطه سلطنتى و جمهورى در همين است كه در آن رژيمها نمايندگان مردم و پادشاه به قانونگزارى مى پردازند در صورتى كه قدرت مقننه و اختيار تشريع در اسلام به خداوند متعال اختصاص يافته است و شارع مقدس اسلام يگانه قدرت مقننه است ، هيچ كس حق قانونگزارى ندارد و هيچ قانونى جز حاكم شارع را نمى توان به مورد اجرا گذاشت و حكومت اسلامى ، قوانينى را كه حالت شرعى ندارد و مطابق با احكام اسلامى است جنبه رسمى مى بخشد.

وظيفه مجلس در وضع قانون 

غير از موارد استثنايى و محدود، مجلس شوراى اسلامى حق انحصارى وضع قانون را دارد. در اصل 71 قانون اساسى آمده است :

مجلس شوراى اسلامى در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسى مى تواند قانون وضع كند.

لذا قانونگزارى مهمترين و اساسى ترين وظيفه مجلس شوراست . وظيفه ديگر مجلس رسيدگى به شكايات مردم است . چنانچه در اصل 90 قانون اساسى آمده است :

هر كس شكايتى از طرز كار مجلس يا قوه مجريه يا قوه قضائيه داشته باشد مى تواند شكايت خود را كتبا به مجلس شوراى اسلامى عرضه كند. مجلس ‍ موظف است به اين شكايات رسيدگى ، و پاسخ كافى بدهد و در مواردى كه شكايت به قوه مجريه و قوه قضائيه مربوط است به آنها ارجاع و پاسخ كافى را از آنها بخواهد و در مدت مناسب نتيجه را اعلام نمايد و در مواردى كه مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند

روند پذيرش قانون 

روال پذيرش قانون و به مرحله اجرا رسيدن آن به اين صورت است :

مصوبات مجلس شوراى اسلامى كه پس از طى مراحل مختلف و از جمله تاءييد شوراى نگهبان به صورت قانون لازم الاجرا مى شود نخست به صورت لايحه و يا طرح مجلس عرضه مى شود. لايحه به پيشنهاد دولت و طرح به پيشنهاد نمايندگان مجلس و يا شوراى عالى استانها به مجلس ‍ تقديم مى شود كه جهت سير مراحل قانونى نخست در جلسه علنى مطرح مى گردد. لايحه يا طرح مورد نظر از چهار حالت خارج نيست :

عادى ، يك فوريتى است ، دو فوريتى است و پس از اينكه مجلس حالت مورد نظر را براى آن طرح يا لايحه در نظر گرفت چنانچه عادى يا يك فوريتى باشد به كميسيون مربوطه ارجاع مى شود و پس از آنكه تمام موارد آن طرح يا لايحه در كميسيون مزبور مورد تصويب قرار گرفت در جلسه علنى مجلس مطرح مى شود. طرح يا لايحه دو فوريتى به كميسيون ارجاع نمى شود و دو فوريت ، ضرورت سرعت در رسيدگى و اتخاذ تصميم را بيان مى كند و حالت سه فوريتى به معنى اتخاذ تصميم در همان جلسه اى است كه طرح يا لايحه مطرح شده است كه فقط در موارد اضطرارى امكان چنين موردى وجود دارد.

اختيارات مهم مجلس  

طبق اصل 77 قانون اساسى عهدنامه ها، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقت نامه هاى بين المللى بايد به تصويب مجلس شوراى اسلامى برسد

بنابراين هر نوع عهدنامه ها كه امضاء مى شود مرجع نهايى تصويب آن مجلس بنابراين هر نوع عهدنامه كه امضاء مى شود مرجع نهايى تصويب آن مجلس است و تا زمانى كه تصويب نشده باشد جنبه قانونى ندارد و لازم الاجرا نيست .

همچنين طبق اصل 80 قانون اساسى گرفتن و دادن وام يا كمكهاى بدون عوض داخلى و خارجى از طرف دولت بايد به تصويب مجلس ‍ باشد.

تسلط كشورهاى بيگانه بر بسيارى از منابع از طريق وامهاى خارجى سابقه طولانى در ايران دارد. گرفتن و دادن وام و كمك دولت بايد دلائل وجهات درستى داشته باشد.

در اصل 82 آمده است :

استخدام كارشناسان خارجى از طرف دولت ممنوع است ، مگر در موارد ضرورت با تصويب مجلس شوراى اسلامى و...

مجلس علاوه بر تصويب قوانين ، حق نظارت مستمر بر اجراى قانون راهم دارد و اين حق براى آنكه از مقررات تخلف نشود و در امور اجرايى تبعيض ‍ برقرار نشود و اصل تساوى افراد در برابر قوانين محترم بماند، سوء استفاده اى صورت نگيرد و جريان قانون در همه جا به نحو مطلوب باشد، به مجلس شوراى اسلامى داده شده است . اساسا فعاليت و درجه اعتبار مجلس تا حد زيادى به اين نظارت بستگى دارد و همين نظارت بسيارى از مفاسد را از بين مى برد.


185

طبق اصل 76 قانون اساسى مجلس حق دارد در تمام كشور تحقيق و تفحص كند. به هر حال نظارت پيش بينى شد از طريق تذكر، سئوال و استيضاح از وزيران ، هياءت وزيران و رييس جمهور انجام مى گيرد.

مجلس در هرجا نقصى يا مسامحه اى در اجراى قانون ملاحظه كند به وزير مسؤ ول اخطار خواهد كرد و وزير مزبور بايد توضيحات لازم را بدهد. اين امر از اصل 26 قانون اساسى گرفته شده است و در آيين نامه داخلى مجلس ، حق تذكر به وزير را به نماينده داده است و وزير بايد پاسخ كتبى را مستقيما به همان نماينده بدهد.

در مورد سئوال نيز طبق اصل 88 قانون اساسى ، هرگاه هر يك از نمايندگان از وزير مسئوول ، يا يك چهارم نمايندگان از رييس جمهور درباره يكى از وظايفشان سئوال كنند، رييس جمهور يا وزير مسؤ ول بايد در مجلس حاضر شود و به سئوال جواب بدهد.

در مورد استيضاح نيز، شديدترين اقدام مجلس عليه رييس جمهور و دولت و هر يك از وزيران است كه با امضاء حداقل 10 نفر از نمايندگان به مجلس ‍ تقديم مى شود و بايد وزير يا هياءت وزيران ظرف مدت 10 روز پس از طرح در مجلس حاضر شوند و به آن پاسخ گويند و از مجلس راءى اعتماد بخواهند و چنانچه مجلس به وزير راءى اعتماد ندهد، از سمت خود عزل مى شود.

در مورد رييس جمهور هم بايد حداقل يك سوم از نمايندگان مجلس ‍ شوراى اسلامى ، رييس جمهور را در مقام اجراى وظائف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرايى كشور مورد استيضاح قرار دهند و رييس جمهور نيز پس از اداى توضيحات به مجلس ، بايد از مجلس راءى اعتماد بگيرد و در صورتى كه دو سوم نمايندگان به عدم كفايت رييس جمهور راءى دادند مراتب جهت اجراى بند 10 اصل 110 به اطلاع مقام رهبرى مى رسد تا در نهايت از مقام خود عزل شود.

شوراى نگهبان 

در كنار مجلس شوراى اسلامى ، شوراى نگهبان قرار دارد كه شامل شش نفر از فقهاى عادل و آگاه به مقتضيات زمان به انتخاب رهبر و شش حقوقدان با پيشنهاد شوراى عالى قضايى و راءى مجلس شوراى اسلامى هستند كه شش ‍ فقيه شورا تطابق مصوبات با شرع و شش حقوقدان تطابق مصوبات با قانون اساسى را بررسى مى كنند

انتخابات نخستين دوره مجلس شوراى اسلامى 

انتخابات اولين دوره مجلس شوراى اسلامى ، در فاصله حدود يكسال پس ‍ از پيروزى انقلاب اسلامى در 24 اسفند 1358 برگزار شد. در اين انتخابات ، ملت ايران با شركت حدود 11 ميليون نفر در انتخابات به نمايندگان خود راءى دادند.

بدين ترتيب با برگزارى مرحله دوم ، مجلس شوراى اسلامى تركيب خود را يافت و با احتساب انتخابات مياندوره اى مجموعا در اين دوره مجلس 263 نماينده به مجلس راه يافتند كه در اين ميان تعداد 4 زن ، 130 روحانى و 133 غير روحانى مشاهده مى شد.

افتتاح مجلس اول و پيام امام ره  

با انتخاب نمايندگان ، اولين دوره مجلس شوراى اسلامى در سالروز ولادت اميرالمؤ منين على عليه السلام در سيزدهم رجب 1400 ه‍ ق برابر با هفتم خرداد 1359 و در ميان شور و شوق عمومى وصف ناپذير ملت ، رسما افتتاح شد.

امام ره در پيام خود به اولين دوره مجلس فرمودند: (144)

مجلس مقدس جمهورى اسلامى ، كه اولين مجلس جمهورى اسلامى و اولين مجلس است كه با انتخابات آزاد انجام گرفت ، گشايش مى يابد و من اميدوارم كه اين مجلس به بركت اين روز مبارك روز ولادت على عليه السلام مجلس عدالت و پيرو اسلام و به نفع مسلمين و كشور اسلامى باشد.

بنابراين ، اساس مجلس با چنين بينشى و خواسته هايى تشكيل شد كه ملت مسلمان ايران به پاى آن خون دادند.

در جاى ديگر پيام ، امام فرمود:

شما دوستان محترم ، نماينده ملتى هستيد كه جز به اسلام بزرگ و عدالت الهى اسلامى فكر نمى كند و انتخاب شما براى پياده نمودن عدالت اسلامى است كه در طول سلطنت ظالمانه و غاصبانه رژيم شاهنشاهى از آن محروم بودند


186

از هيچ قدرتى غير از قدرت خداوند قادر قاهر نهراسيد و جز به مصالح كشور به چيز ديگرى فكر نكنيد و متوجه باشيد كه در خارج از مجلس ، يا صحنه سازيها و اغفال چه بسا چپگرايان و يا راستگرايان و ريشه هاى فاسد رژيم سابق طمع كنند تا با نفوذ در مجلس مقاصد شوم اجانب را تحميل نمايند، بايد با هوشيارى در طرحها و مسائل روز دقت فرمائيد...سياست نه شرقى و نه غربى را در تمام زمينه هاى داخلى و روابط خارجى حفظ كنيد و كسى را كه خداى ناخواسته به شرق و يا غرب گرايش دارد، هدايت كنيد و اگر نپذيرفت او را منزوى نماييد.

ويژگى اين مجلس و محيط كشور در اين دوره ايجاب مى كند كه مجلس و دولت هماهنگ شد تا بر مشكلات فائق آيند و هيچيك از نهادهاى جمهورى اسلامى خصوصا مجلس و رييس جمهورى و دولت براى يكديگر و ديگران كارشكنى نكنند و خود را به طور جدى در خدمت اسلام و كشور در آورند.

بدين ترتيب مجلس شوراى اسلامى تشكيل شد و مجلس اول تلاش خود را در جهت اجراى قوانين الهى و رفاه مردم محروم و مستضعف آغاز كرد؛ و در 31 تير 1359 طى مصوبه اى نام خود را از مجلس شوراى ملى به مجلس ‍ شوراى اسلامى تغيير داد و در 4 مرداد همان سال ، عبارت مظهر عدل على عليه السلام جايگزين عبارت عدل مظفر گرديد.


187

روز جهانى كودك 

اول ژوئن 1986 / 11 خرداد 1365 

من اينها (كودكان ) را دوست دارم همان طور كه شما عزيزان خودتان را دوست مى داريد. اينها همه عزيزان من هستيد و نور چشم من هستند، و در آتيه ، اميد من به اينهاست .

امام خمينى ره

پيدايش روز جهانى كودك : 

كشورهاى جهان روزهاى كودك مختلفى براى خود دارند؛ اما روز جهانى كودك را خود بچه ها به وجود آورده اند در سال 1986 در چنين روز دو تن از دانش آموزان نه ساله مدرسه آتاتورك در نيويورك با نگارش نامه اى از همه بچه هاى دنيا خواستند كه با هم روزى را به صلح اختصاص دهند. در پيام يكى از بنيانگذاران روز جهانى كودك آمده است :

بزرگترين ما عقايد ثابتى دارند... آنها ما را دوست دارند چون بچه هايشان هستيم اما آيا آنها مى دانند كه چه دنيايى را براى ما به وجود آورند. اگر كمترين اشتباهى در ماشين هسته اى آنها رخ دهد ما هرگز شانسى براى رشد نخواهيم يافت . ما امكانى براى رشد و پرورش مى خواهيم .

كودكان در روز جهانى كودك مى خواهند اين تضاد را ياد آور شوند؛ كه در حالى كه سالانه هزينه اى غير قابل تصورى صرف توليد انواع سلاحهاى هسته اى و غير هسته اى مى شود. كودكان بسيارى از گرسنگى ، عدم امكانات بهداشتى ، سوءتغذيه و... مى ميرند (145) يونيسف اعلام داشته ، كه تنها با اختصاص پنج دلار براى هر كودك مى توان جان 90 0/0 از كودكانى را كه سالانه مى ميرند نجات داد و براى بهبود چشمگير زندگى كودكان جهان سوم كافى است كه همان مبلغ در يك سال خرج شود و اين تنها معادل بودجه شش هفته تسليحاتى جهان است .

كودكان ، آسيب پذيرترين گروه در هر جامعه هستند و از هيچ چيز آنان از جمله غذا، پوشاك و نيازهاى ديگرشان نبايد كاست . عدم توجه به وضعيت اقتصادى كودكان به علت مشكلات اقتصادى و كاستن بودجه هايى كه شرايط زندگى و حيات كودكان را خدشه دار مى سازد به اميد اينكه اقتصاد آينده كشور تامين باشد نه توجيه و بازده اقتصادى دارد و نه حركتى انسانى محسوب مى شود. كودكى كه امروز غذا، بهداشت و آموزش كافى نداشته باشد آينده اش جز معلوليتها و عقب ماندگيهاى جسمى و ذهنى چيز ديگرى نخواهد بود. او فقط يك بار فرصت رشد دارد و آن فرصت رشد دارد و آن فرصت امروز است نه فردا. نمى توان با غذا و بهداشت بيشتر در آينده سلامتى را كه امروز كودك از دست مى دهد فردا به او باز پس داد.

البته مشكلات كودكان صرفا گرسنگى ، سوء تغذيه و مسائل مشابه نيست ؛ بلكه كودكان در نقاط مختلف دنيا از شرايط متفاوتى برخوردار هستند و تاءثير هر گونه نابسامانى را مى توان در كودكان هر منطقه اى مشاهده كرد؛ به هر حال طبيعى است كه صحبت از مسائل ابتدايى نيز در اولويت قرار مى گيرد.

مسائل روانى در كودكان : 

مشكلات روانى كودكان با توجه به شرايط زندگى آنها و وضعيت مالى و فرهنگى خانواده ها كاملا متفاوت است . متاءسفانه روانشناسان تاءكيد مى كنند كه بچه ها حتى در خانواده هاى تحصيلكرده نيز گاهى مشكلات خاصى دارند.

روانشناسان كودك بر اين نكته تاءكيد دارند كه كودك اولين كسى است كه مورد هجوم مستقيم ناملايمات قرار مى گيرد و نتيجه تمام فشارها و مشكلات زندگى بزرگترها را به راحتى مى توان در كودكان مشاهده كرد. از سوى ديگر آنان بر بالابردن آگاهيهاى بزرگسالان در مورد مسائل روانى و جسمى كودكان تاءكيد دارند و معتقدند كه مى توان با بالابردن آگاهيهاى بزرگسالان در مورد مسائل روانى و جسمى كودكان تاءكيد دارند و معتقدند كه مى توان با بالابردن آگاهيهاى بزرگترها و ايجاد حس مسؤ وليت بيشتر در آنها از ايجاد بعضى مشكلات روانى در كودكان ؛ جلوگيرى كرد.

تاءكيد هر چه بيشتر بر ايجاد امكانات زندگى طبيعى براى كودكان جامعه ، از جمله اهدافى است كه رسيدن به آن مى توان سلامت نسلهاى بعد را تاءمين كند.


188

كنوانسيون حقوق كودك : 

اصولا مساءله كودكان ، رفاه و حقوق آنان از آغاز تاءسيس سازمان ملل متحد در 1945 مورد توجه اين ارگان بين المللى قرار گرفته است و يكى از اولين اقداماتى كه سازمان ملل متحد براى حمايت از كودكان و در پاسخ به نيازهاى آنان در پيامد جنگ جهانى دوم ايجاد تاءسيس صندوق كودكان ملل متحد يونيسف در سال 1946 بود.

در اعلاميه جهانى حقوق بشر كه توسط مجمع عمومى ملل متحد در همان سال به تصويب رسيد، توجه ويژه به مسائل كودكان ، و مراقبت از آنان مورد تاءييد قرار گرفت و از آن پس نيز اين امر در ميثاقهاى عمومى بين المللى از جمله ميثاق بين المللى حقوق بشر مورد تاءكيد قرار گرفته است .

در سال 1945 براى اولين بار سند ويژه اى تحت عنوان اعلاميه جهانى حقوق كودكان توسط سازمان ملل متحد صادر شد كه در بخشى از مقدمه آن چنين عنوان شده است :

اين اعلاميه ، حقوق كودك را با اين هدف كه ايام كودكى انسان تواءم با خوشبختى بوده و از حقوق و آزاديهايى كه در پى عنوان خواهد شد، به خاطر خود و جامعه اش بهره مند شود رسما به آگاهى عموم مى رساند و از پدران و مادران ، زنان مردان به عنوان افراد جامعه ، سازمانهاى داوطلب ، مقامات محلى و دولتها خواستار آن است كه اين حقوق را به رسميت شناخته و در جهت رعايت آن از طريق قوانين و تمهيداتى كه بتدريج و با توجه به اصول مندرج در آن تدبير مى شوند اهتمام ورزند.

اگرچه اصول دهگانه اعلاميه ياد شده تا حدودى مى توانست حقوق اوليه كودكان را مطرح سازد، اما با بروز تحولات دهه هاى اخير در گوشه و كنار جهان و ظهور عقايد و مفاهيم تازه ، لزوم گسترش ابعاد موارد در برگيرنده حقوق كودك نيز افزايش يافت ؛ بويژه آنكه طى دهه هاى اخير، شواهد زيادى مبنى بر نقض حقوق كودكان در بسيارى از نقاط جهان به دست آمد كه نمونه هايى از اين واقعيتها، وجود بيش از 100 ميليون كودك آواره و بى خانمان در اثر جنگ و فقر است . در همين حال بيش از 150 ميليون كودك كه در سن تحصيل مى باشند از مدرسه رفتن محرومند و بيش از 155 ميليون كودك زير پنجسال نيز در فقر مطلق به سر مى برند و سرانجام اينكه ميليونها كودك در سراسر جهان قربانى سوءاستفاده هاى گوناگون از جمله فحشاء و مواد مخدر قرار گرفته اند.

لزوم پرداختن جدى تر به مسائل حقوق بشر كودكان طى آماده سازيهاى سال بين المللى كودكان (1979) مطرح شد و تدوين پيش نويس كنوانسيون حقوق كودك ، توسط يك گروه كارى كه رياست آن را پروفسور آدام لوپاتكا از لهستان به عهده داشت آغاز شد.

اين كار ده سال به طول انجاميد و در نهايت متن پيش نويس آن مشتمل به سه بخش و 54 ماده ، در سال 1989 در چهل و چهارمين اجلاس مجمع عمومى سازمان ملل متحد به تصويب رسيد و در ژانويه 1990 به كليه كشورها جهت الحاق بدان ارائه شد.

در تشريح كنوانسيون حقوق كودك چنين عنوان شده است :

كنوانسيون نقطه حركت جديدى براى همه ، از جمله قانونگزاران ، مدرسان ، رهبران مذهبى ، رسانه ها و سازمانهاى خصوصى است تا بالاترين اولويتها را به تلاش در جهت ارتقاء حقوق كودكان و حمايت از آنان بدهند و ابزار توانمندى است براى ايجاد تحول در نحوه تفكر جوامع مختلف ، اصلاح و تكميل قوانين ملى و اجراى آنها در جهت حفظ منافع كودكان ، شناسايى مشكلات آنان ، ارائه راه حلها به بسيج منابع براى اجراى راه حلهاى ارائه شده .

در مقدمه كنوانسيون حاضر، با اعتماد به اينكه خانواده به عنوان جزء اصلى جامعه و محيط طبيعى براى رشد و رفاه تمام اعضاى خود خصوصا كودكان مى باشد؛ آمده است كه كودك بايد در فضايى سرشار از خوشبختى ، محبت و تفاهم بزرگ شود.


189

در سپتامبر 1990، اجلاس جهانى سران با شركت بيش از 70 رييس جمهور و نخست وزير كشورهاى مختلف جهان براى جستجوى راههاى عملى اجراى كنوانسيون حقوق كودك و تاءمين حمايتهاى سياسى لازم در نيويورك تشكيل شد. حاصل اين اجلاس صدور اعلاميه جهانى بقاء، رشد و حمايت از كودكان بود. كنوانسيون حقوق كودك از سپتامبر 1990 لازم الاجرا شد و در حال حاضر (1997 م .) كشور جهان به آن پيوسته اند.

نكات مهم كنوانسيون : 

1 - كشورهاى عضو حق ذاتى هر كودك را براى زندگى و توسعه به رسميت مى شناسند.

2 - هر كودك بلافاصله پس از تولد، حق داشتن نام و كسب تابعيت دارد.

3 - كشورهاى عضو كنوانسيون ، حقوقى را كه در اين كنوانسيون در نظر گرفته شده است ، براى تمام كودكانى كه در حوزه قضايى آنها زندگى مى كنند بدون هيچ گونه تبعيض از هر نظر تضمين خواهند كرد.

4 - در تمام اقدامات مربوط به كودكان كه توسط مؤ سسات رفاه اجتماعى عمومى و يا خصوصى ، دادگاهها، مقامات اجرايى يا ارگانهاى حقوقى انجام مى شود، مى بايد منافع كودك از اهم ملاحظات باشد.

5 - آموزش ابتدايى كودكان مى بايد براى كودكان رايگان و اجبارى باشد.

6 - كودكان مى بايد در مقابل بهره برداريهاى اقتصادى و اشتغالاتى كه مانعى براى تحصيل آنان مى باشد و يا براى سلامتى آنان مضر هستند مورد حمايت قرار گيرند.

8 - از خريد و فروش كودكان به هر نحو ممكن مى بايد جلوگيرى شود.

9- از كودكان در مقابل سوءاستفاده از آنان در قاچاق مواد مخدر محافظت به عمل آيد.

جمهورى اسلامى ايران در خرداد 1373 به كنوانسيون حقوق كودك ملحق شد، و به هنگام الحاق رسما اعلام كرد كه مفاد كنوانسيون در هر مورد و هر زمان در تعارض با قوانين داخلى و موازين اسلامى باشد يا قرار گيرد، از طرف جمهورى اسلامى ايران لازم الرعايه نباشد.

هر چند الحاق اكثريت قريب به اتفاق كشورهاى جهان به كنوانسيون حقوق كودك نشانگر تمايل آنان به قبول تعهداتى در جهت ارتقاء وضعيت كودكان است و اين امر در نهايت مى تواند قدمى مثبت در اين زمينه باشد، اما از آنجايى كه مساءله نقض حقوق كودكان در نقاط مختلف جهان به اشكال متفاوت مطرح است ، اولويت دادن به اين امر كه كدام موارد از نقض حقوق كودكان از اهميت بيشترى برخوردار است نياز به اتخاذ سياستهاى بين المللى همسو و هماهنگ توسط كشورهاى در حال توسعه دارد.

كودكان در كشورهاى در حال توسعه بيشتر با مشكل فقر دست به گريبانند و نقض حقوق آنان بيش از هر عامل ديگرى ناشى از اين مساءله است . در حالى كه در غرب مشكل اخلاقى و ضعف بنيادهاى خانواده ها ناقض ‍ حقوق كودكان است . با اين همه ، همواره اين كشورهاى غربى هستند كه كشورهاى جهان سوم را در ارتباط با نقض حقوق كودكان تحت فشار قرار مى دهند و آن هم در مواردى كه ملاحظات سياسى مطرح باشد.

از طرف ديگر تصويب كنوانسيونهاى مختلف و الحاق كشورها به آنها لزوما نمى تواند تضمينى براى اجراى مفاد آنها باشد، زيرا گذشته از وجود فرهنگها و جوامع متنوع و در نتيجه تعابير مختلف از مفاهيم عنوان شده در كنوانسيونها، ديدگاه واقع بينانه اى نيز نسبت به وضعيت و امكانات جوامع مختلف براى اجراى اين كنوانسيونه وجود ندارد بويژه آنكه با فقرى كه اكثر ملل كشورهاى جهان سوم با آن دست به گريبانند و افزايش روز افزون جمعيت ، پشتوانه تحقق اهداف مندرج در كنوانسيون حقوق كودك ، حداقل در زمينه هاى رفاهى آن ضعيف به نظر مى رسد.

حقوق كودك در اسلام (146) 

كودكان تا قبل از ظهور اسلام و ابلاغ دستورات الهى آن ، در وضعيت بسيار بدى به سر مى بردند و از حقوق عادى محروم و دستخوش اراده پدر خويش بودند؛ بدين معنى اگر پدران مى خواستند آنها را نگه مى داشتند و اگرنه براى رهايى از نفقه و هزينه زندگى آنها را مى كشتند.


190

بزرگان عرب و قبايل ديگر براى رهايى از ننگ و عار، دختران خود را زنده به گور مى كردند چنانكه قرآن (147) درباره قبيله بين نميم مى گويد:

وقتى به يكى از آنها بشارت مى دادند كه زن او، دختر زاييده است ، چهره اش از شدت ناراحتى سياه مى شد. در حالى كه خشم خود را فرو مى نشاند و خود را از مردم پنهان مى كرد، به خاطر خبر بدى كه به او داده بودند! نمى دانست چه كند! آيا در عين رسوايى او را نگاه دارد؟ يا زنده به گورش كند چه عمل زشتى را مرتكب مى شدند

با آمدن اسلام ، اين عادت زشت شديدا ممنوع شد و تعاليم اسلام عاليترين نوع توجه را، به كودك مرعى و مجرى نمود پدران را از كشتن فرزندان به خاطر ترس از كمبود هزينه - اكيدا منع كرد. چنانكه قرآن مى گويد:

﴿و الا تقتلوا اولادكم خشببة املاق نحن نرزقهم و اياكم ان قتلهم كان خطا كبيرا (148)

فرزندان خود را از ترس كمى روزى نكشيد، ما به شما و آنها روزى مى دهيم زيرا قتل آنها اشتباه گناه بزرگى است .

و نيز پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله فرمود:

ليس ما من لم يرحم صغيرنا و لم يوقر كبيرنا (149)

از ما نيست كسى كه به خردسالان رحم نكند، و به سالخوردگان احترام نگذارد.

براى تمام كودكان - اعم از دختر و پسر - تعاليم اسلام ، حقوق و مزايايى معين كرده است و عمل قتل و بى رحمى نسبت به كودكان و بى اعتنايى به شخصيت و ارزش آنها را براى هميشه ممنوع ساخته است .

فرمان حقوق كودك در اسلام : 

رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله درباره كودكان و خردسالان به اولياء آنها مى گويد:

احبوا الصبيان و ارحموهم ، و اذا وعدتموهم شئيا، ففوالهم ، فانهم لايرون الا انكم ترزقونهم (150)

به كودكان محبت كنيد، و نسبت به آنها ترحم نماييد وقتى به آنان وعده داديد، وفا نماييد. زيرا آنها جز اينكه شما را روزى دهنده خود مى بينند تصور ديگرى ندارند.

حضرت امام سجاد عليه السلام درباره حقوق فرزند مى فرمايند:(151)

و اما حق فرزند تو اين است كه بدانى او از تو و پيوسته به تو در خير و شر امر دنياست ؛ و تو مسؤ ول او از لحاظ نيك ادب كردن و راهنمايى به پروردگارش و كمك به طاعت او هستى . پس عمل تو درباره او عمل كسى باشد كه مى داند در احسان به او مثاب ، و در مسامحه و بدى نسبت به او كيفر مى بيند.

اين دو حديث و بسيارى از احاديث ديگر، فشرده اى از حقوق كودكان را در اسلام بازگو مى كند.

رسول اكرم صلى الله عليه و آله در جمله كوتاه و فشرده بالا، حقوق كودكان را با تعبير محبت و ترحم به آنها خلاصه فرموده است :

ترحم به يك فرد متضمن اجراى تمام حقوق و دادن همه مزاياى متعلقه به او مى باشد و امام سجاد عليه السلام نيز در روايت فوق به پدران ياد آور شده است كه خير و شر فرزند در دنيا به او بستگى دارد؛ و او مسؤ ول دين و ادب فرزند و همين طور احساس به كودك خود مى باشد. بنابراين پدر مسؤ وليت را نسبت به كودك خود دارد.

از طرف ديگر چون محبوبترين موجودات نزد خدا كودكان هستند، پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايند:

ان الله لا يغضب لشئى كغضبه للنساء و الصبيان (152)

خداوند خشم نمى گيرد براى چيزى مانند خشمى كه او به خاطر زنان و كودكان مى گيرد.

اسلام براى آنكه توجه مردم را نسبت به كودك جلب كند. رياضت و مجاهدت مربيان در راه تربيت و حسن اداره زندگى و ايجاد رفاه و آسايش و تاءمين حوائج كودكانشان را از جمله عبادتها و جهاد در راه خدا مى داند.

نيازهاى كودك : 

رسول اكرم صلى الله عليه و آله به همه انسانها اعلام مى كند:


191

همان طور كه پدران و مادران ، حقوقى بر فرزندان خود دارند، و فرزندان در صورت ترك آن حقوق ، عاق و ناخوش و نافرمان محسوب مى شوند.

فرزندان نيز حقوقى بر پدران و مادران دارند:

كه پدران و مادران رعايت نكردن آن عاق فرزندان مى گردند(153)

پدر مادر در تمام نيازمنديهاى كودك خود را تاءمين كنند. نيازهاى كودك كه همه معنوى و هم جسمانى مى باشد از لحظه آغاز زندگى شروع مى شود.

نيازمنديهاى جسمانى كودك : نمو جسمانى كودك با فراهم آوردن وسايل مادى امكان پذير مى باشد تا خواسته هاى بدنى او اشباع شود. اين رشد و نمو با غذا و بهداشت كافى و آب و هوا و مسكن و خواب و استراحت و بازى و امثال آن ، به دست مى آيد.

احتياجات كودك در رشد و نمو جسمانى ، و يا تمايل او به غذا تجلى مى كند و رفتار او از اين احتياج ، حكايت مى نمايد. پس فرزندان از نظر غذا، حقى بر مربى و پدر دارد، و بايد از نظر غذايى نيازمنديهاى كودك تاءمين شود.

تعليم ورزش به كودك : حركت و جنبش ، اساس هر عمل غريزى و پايه وظايف حياتى است ، و زندگى بدن منوط به حركت آن است . امام صادق عليه السلام مى فرمايد:

بايد - مخصوصا - هفت سال اول زندگى كودك آزادانه به بازى و جنبشهاى بدنى مصرف شود (154)

لذا در منطق اسلام ، كودك در دوران اوليه زندگى ، براى انجام بازى و ورزش ، آزاد است .

حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايند:

اگر كسى داراى طفل خردسالى بود بايد با او جنبشهاى كودكانه و حالت بچه گانه اش همكارى و هماهنگى نمايد(155)

ورزشهايى كه در اسلام پيشنهاد شده است ، علاوه بر فايده تقويت روحى و بدنى ، متضمن فوايد جدى ديگرى مى باشد. ورزشهاى شنا، تيراندازى ، سواركارى از ورزشهاى مهمى است كه در احاديث و روايات زيادى بر آنها تاءكيد شده است .

نيازمنديهاى روحى : 

1 - انتخاب نام زيبا براى كودك :

نخستين احسان و نيكى پدر نسبت به كودك آن است كه نام زيبا و خوش ‍ آيندى براى او انتخاب كند و اين يكى از حقوق لازم كودكان مى باشد.

2 - احترام به كودك :

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايد: به شخصيت فرزندان خود ارج نهيد و آداب و آيينهاى رفتار خويش را نيكو گردانيد تا مشمول آمرزش خدا شويد.

دوره رشد كودك مهمترين دوره زندگى است . در اين دوره مهمترين عوامل مؤ ثر در رشد و تكامل شخصيت كودك ، محيط و اطرافيان او هستند.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله براى رشد شخصيت كودك ، و اينكه بتواند خود را درست در اجتماع منسجم سازد به پدران و اولياء كودكان امر كرده است كه آنها را احترام نمايند. زيرا بى توجهى و بى احترامى به كودكان باعث به وجود آمدن مشكلات عاطفى زيادى از قبيل حس حقارت و خود كم بينى مى شود و موجب بروز عقده هايى در كودكان مى گردد.

3 - ترحم و محبت به كودك :

پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در مورد محبت و ترحم به كودكان همان طور ه قبلا اشاره شد، مى فرمايد:

كودكان خود را دوست بداريد، و به عده اى كه به آنها داده ايد وفا نماييد، خداوند بر هيچ چيزى خشم نمى گيرد آنچنان كه به خاطر زنان و كودكان خشم مى گيرد.

يكى از نيازهاى ضرورى و روحى بشر، محبت متقابل است به اين معنى كه انسان تمايد شديدى دارد كه او را دوست بدارند و او نيز ديگران را دوست بدارد.

يكى از مظاهر اين حاجت روانى ، آن است كه كودك علاقه شديدى دارد كه ديگران خصوصا والدين او را ببوسند و در آغوشش گيرند.

رسول اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايد:

فرزندان خود را، زياد ببوسيد زيرا با هر بوسه ، براى شما، مقام و مرتبتى در بهشت فراهم مى شود كه فاصله ميان هر مقامى ، پانصد سال است (156)


192

بنابراين از وظايف لازم والدين آن است كه متعهد جهات روحى كودك باشند و او را از محبت تغذيه كنند، چنانكه متعهد تغذيه بدنى او هستند، زيرا غذاى روحى و عاطفى در رشد و نمو كودك بيش از غذاى مادى اهميت دارد.

توضيح :

برابر اعلام بخش ارتباطات يونيسف در ايران ، روز جهانى كودك هنوز يك روز ثابت پيدا نكرده است . سازمان ملل متحد قصد دارد 20 نوامبر را كه سالروز تصويب نهايى كنوانسيون حقوق كودك در سال 1989 مى باشد، به عنوان روز جهانى كودك اعلام نمايد. به هر حال كشورها مختارند هر روزى را كه مناسب مى دانند به عنوان روز جهانى كودك گرامى بدارند.

در جمهورى اسلامى ايران به علت تقارن روز 11 خرداد با ايام ارتحال حضرت امام خمينى ره و نيز همزمانى با روزهاى آزمونهاى آخر سال مدارس ، 16 مهرماه به عنوان روز جهانى كودك گرامى داشته مى شود.


193

سالروز ارتحال بنيانگذار جمهورى اسلامى حضرت امام خمينى قدس سره 

14 خرداد 1368 

حضرت امام خمينى ره خورشيد فروزان عالم اسلام و، ستاره درخشان عالم عرفان ، سرور مجاهدان راه حق در قرن اخير، رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيانگذار نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران ، پس از سالها مبارزه در راه حق و متجلى ساختن اسلام حقيقى در ميان جوامع اسلامى و بشرى و ستيز دائم با كفر و استكبار جهانى ، در شامگاه 13 خرداد 1368 به ملكوت اعلى پيوست و جهان اسلام در ماتم بزرگترين رهبر قرن ، شجاع ترين و آگاهترين مرجع و رهبر اسلامى ماتم زده و عزادار شد و ملت قهرمان و شهيد پرور ايران كه هميشه آماده اجراى فرامين رهبر خويش و نثار جان خود در راه اسلام بودند، پدرى مهربان و رهبرى دلسوز را از دست داند و در اين ماتم عظمى جامه سيه بر تن كردند و سيلاب اشك از ديدگان جارى ساختند و با حضور بى نظير خويش در صحنه ، به جهانيان نشان دادند كه تا چه اندازه به رهبر و نظام مقدس جمهورى اسلامى وفادار مى باشد و در خلاء ناشى از فقدان امام خويش نيز به نهضت مقدس خود ادامه خواهند داد.

در پى ارتحال جانكاه حضرت امام خمينى ره اولين اطلاعيه از سوى حجت الاسلام والمسلمنى حاج احمد آقا خمينى رحمة الله ، فرزند بزرگوار امام صادر شد و اين واقعه عظيم و مصيبت بار به اطلاع عموم رسانيده شد. منت اطلاعيه بدين شرح بود:

بسم الله الرحمن الرحيم

انا لله و انا اليه راجعون . روح بلند پيشواى مسلمانان و رهبر آزادگان حضرت امام خمينى به ملكوت اعلى پيوست و دل مالامال از عشق به خدا و بندگان رنج كشيده صالحش از تپش افتاد، اما دلهاى دردمندى كه سرريز از عشق به خمينى است تا ابد خواهد تپيد و خورشيد رهبرى امام تابناكتر از گذشته بر عالم و آدم خواهد تابيد. خدايا اگر اينك بنده عاشق تو به جوار رحمت متعايت ماءواگرفته است و توفان عشق دل دريايى اش در كرانه قربت به اطمينان سكون رسيده است ، اما تو خود ميدانى كه اين مصيبت عظمى توفان غم ارتحال پيامبر عظميم الشاءن اسلام را در دلها برپا كرده است و مصيبتى اين چنين با عظمت را تنها لطف تو مى تواند تسلى بخش ‍ باشد...

به دنبال ارتحال حضرت امام ره مسؤ ولان نظام ، اطلاعيه مشتركى صادر نمودند:

ديشب خورشيد فروزانى غروب كرد كه گرمى بخش دلهاى خداجوى همگى مسلمانان جهان بود. ديشب پرفروغ ترين ستاره ملكوتى معاصر در عالم اسلام پس از مهدى موعود (عج ) به محاق گراييد و اخترى افول كرد كه قلب تمام مسلمين جهان با عشق او مى تپيد. ديشب فروغ تابناكى به خاموشى گراييد كه روشنى بخش انديشه صدها ميليون مسلمان عاشق پاكباخته سراسر گيتى بود.

روح بزرگى به ملكوت اعلى پيوست كه ارواح امت جهانى اسلام و شيفتگان اين مكتب رهايى بخش از او گرمى و در پرتو عظمت آن روح الهى و ملكوتى نيرو مى گرفتند و علو خاص و عرفان و جهاد مى آموختند. ديشب شاخص ترين چهره پس از انبياء و معصومين ، قهرمان جهاد و مبارزه و مظهر عرفان و خلوص ، تبلور زهد و تقوى مصمم ترين چهره ناپذير در مقابل ظلم و شرك و بى عدالتى ، الگوى منحصر به فرد، دست پرورده اسلام ، از ميان رخت بربست و قلب تپنده امت جهان اسلام از كار ايستاد....

در پى ارتحال امام خمينى ره اين بزرگترين رهبر قرن ، نه تنها مردم ايران بلكه مسلمانان سراسر جهان در سوگ نشسته و به عزادارى پرداختند. ميليونها نفر عزادار و شيفته امام در 15 خرداد در مصلاى بزرگ تهران گرد آمدند و همچو پروانه بر گرد شمع وجود رهبر خويش سوختند و با پير و مرشد خويش وداع كردند. در اين توديع غم انگيز كه عظيم ترين توديع و شورانگيزترين توديع در نوع خود بود، مردم بى تابانه به سر و سينه خود زدند و در غم از دست دادن رهبر و مراد خويش ناله سر دادند.


194

سرانجام در يك همايش تاريخى و بى نظير كه از صبح 16 خرداد بعد از اقامه نماز ميت به امامت مرحوم حضرت آيت الله العظمى گلپايگانى ره آغاز شد ملت مسلمان و عزادار ايران با غم و اندوه وصف ناشدنى به دنبال پيكر مراد خويش تا بهشت زهرا حركت كردند و بعد از ساعتها تاخير كه به علت ازدحام بيش از حد مردم به وجود آمده بود، سرانجام در ساعت 30 و 16 بعد از ظهر پيكر پاك و مطهر حضرت امام ره به خاك سپرده شد و مقبره ايشان در كنار تربت پاك شهدا ميعادگاهى براى تجمع عاشقان و دوستداران ولايت و شيفتگان انقلاب اسلامى شد.

زندگى امام خمينى قدس (ره ) 

مولودى از سلاله عصمت و طهارت در 20 جمادى الاخر 1320ه‍ق . مصادف با ميلاد دخت گرامى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله گام به عرصه وجود نهاد. نام پدرش آيت الله شهيد سيد مصطفى موسوى و نام مادرش هاجر احمدى بود.

وى را روح الله نامگذارى كردند. فضاى روستاى خمين از قدوم مولودى منور شد كه در مدتى كوتاه شعشعه نورانيش به قلوب مسلمين تابيد و انوار معنويتش ريسمان وحدت ملتى شد كه تا امت واحد جهانى را بر انتظار مولود آل محمد (عجل الله تعالى فرجه ) به پا دارد. پدر امام عزيز كه تحصيلات خود را در زادگاهش شروع و در نجف و سامرا به كسب معارف الهيه ادامه داده بود در زمان ميرزاى شيرازى در زمره علما و مجتهدين آن عصر قرار گرفت و از نجف كه بازگشت زعامت اهالى خمين را عهده دار شد و به رفع تجاوزات و تعديات ظلمه پرداخت . او در خمين جلسات معارف اسلامى به آگاه ساختن توده مردم ، اقدام كرد؛ و سرانجام در راه خمين و اراك به دست طاغوتيان و اصحاب شقاوت شهيد شد. امام ره در پنج ماهگى يتيم شد و بعد از شهادت پدر تحت سرپرستى مادر و عمه و دائى مهربانش پرورش يافت .

امام تحصيلات مقدماتى را در خمين نزد ميرزامحمود شروع كرد و در مكتب ملاابوالقاسم و مدرسه جديد التاءسيس احمديه آن ديار ادامه داد. در سن پانزده سالگى تحصيلات فارسى آن روز را به اتمام رسانيد و نزد برادر بزرگش مرحوم آيت الله پسنديده ، صرف و نحو و منطق را شروع كرد. تا سال 1338 ه‍ق از محضر ايشان بهره كافى برد. در سن 19 سالگى هنگامى كه چهار سال از وفات مادرش مى گذشت روح تشنه و جستجوگر او راهى حوزه علميه اراك شد و از حوزه هاى بزرگ دينى به شمار مى رفت و تحت زعامت و سرپرستى مؤ سس حوزه علميه قم مرحوم آيت الله العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى كه از مجتهدين حوزه علميه نجف اشرف و از شاگردان برجسته حوزه درس مرحوم ميرزاى شيرازى بود، اداره مى شد. در سال 1340 ه‍ق آيت الله حائرى يزدى به درخواست علماى بزرگ شهر مذهبى قم از اراك مهاجرت و تحت الطاف الهى موفق شد حوزه علميه قم را (كه از مهمترين مراكز علم و معرفت اسلام شد) تاءسيس كند. امام خمينى ره در پى استاد، حوزه اراك را ترك كرد و در حوزه علميه قم به تحصيل پرداخت و در محضر آيت الله حائرى يزدى پايه هاى علمى و مبانى فقهى و اصولى را تكميل كرد و در محضر مرحوم آيت الله شيخ على اكبر يزدى (معروف به حكيم ) در علم هيئت مهارت يافت . امام خمينى ره از استاد و مراد خود مرحوم آيت الله شاه آبادى متون مختلف عرفان ، حكمت و فلسفه را فرا گرفت و خود را در درياى علوم اسلامى ، غرق كرد. در سال 1345 ه‍ ق سطوح را به پايان رسانيد و درجه اجتهاد نايل شد و بدون نياز علمى و فلسفى به حوزه هاى علميه نجف در زمره مجتهدين و نوابغ فقهى قرار گرفت . در سال 1348 ه‍ق با دخت مكرمه مرحوم آيت الله آقاى حاج ميرزا محمد ثقفى تهرانى ازدواج كرد و ثمره اين ازدواج دو پسر شهيد آيت الله سيد مصطفى و مرحوم حجة الاسلام حاج سيد احمد و سه دختر بود..


195

امام و تدريس :

امام در آغاز 1347 ه‍ق در حالى كه فقط 27 سال داشت ، تدريس فلسفه را آغاز كرد. سپس در سال 1364 ه‍ق همزمان با ورود آيت الله بروجردى به قم به تدريس علوم منقول و خارج فقه و اصول پرداخت . قبل از آن مدتى به تدريس سطوح اشتغال داشت و كتابهاى فقه و اصول را با بيانى شيوا و رسا براى طلاب و فضلا شرح و بسط مى داد. حضرت امام ره با اينكه فيلسوف و عارفى بزرگ بود، در مورد مسائل فقهى و روايات و آيات ، آن چنان شيوا و واضح بررسى و تعمق مى كرد كه گويى تنها يك فقيه بود.

تاءليفات حضرت امام (ره ): 

حضرت امام خمينى (ره ) علاوه بر كتب عميق فقهى و فلسفى ، مجموعه اى از اشعار و قصايد در اوان جوانى سروده بود كه متاءسفانه به چاپ نرسيده و مفقود شده است . كتب عرفانى و فقهى امام (ره ) عبارتند از:

1 - مصباح الهداية 2 - شرحى بر دعاى سحر 3 - حاشيه به نصوص ‍ الحكم ...

4 - حاشيه بر مفتاح الغيب 5 - رساله فى الطلب والاراده 6 - حاشيه بر رساله شرح حديث راءس الجالوت 7 - اربعين حديث 8 - كشف الاسرار 9- اسرار الصلوة 10 - آداب الصلوة 11 - الرسائل در دو جزء 12 - شرح حديث جنود و عقل 13 - تحريرالوسيله ، متن كامله دوره فقه 14 - البيع 15 - كتاب طهارة 16 - تهذيب الاصول 17 - نيل الاوطار فى بيان قاعده لاضرر و لاضرار 18 - رساله فى الاجهاد 19 - توضيح المسائل 20 - زبدة الاحكام 21 - حكومت اسلامى 22 - جهاد اكبر 23 - مكاسب محرمه 24 - رساله اى مشتمل بر فوايدى در بعضى از مسائل مشكله و....

همچنين ده ها جلد از مجموعه بيانيه ها با بيانات ، اشعار و نوشته هاى آن امام همام توسط مؤ سسه حفظ آثار امام خمينى (ره ) جمع آورى و چاپ گرديده است .

شخصيت والاى امام (ره ) 

حضرت امام خمينى (ره ) شخصيت منحصر به فرد و والايى داشت و داراى اوصاف ويژه اى بود كه در تمام وجودش نفوذ كرده و هرگز به افراط و تفريط نمى رفت . امام (ره ) همزمان با تحصيل علوم اسلامى ، در مقام تهذيب نفس ‍ بود.

ديرى نپاييد كه از زمره پارسايان و زاهدان بزرگ شد و نزد مراجع و فضلاى حوزه علميه منزلتى والا يافت . حضرت امام (ره ) در پانزده سالى كه در نجف اشرف به سر مى بردند جز در موارد استثنايى ساعت سه هر شب در كنار مرقد مطهر امير المؤ منين حضرت امام على عليه السلام حضور مى يافت و حتى وقتى كه حكومت نظامى اعلامى مى شد، امام به پشت بام مى رفت و ارادت خويش را نسبته به ولايت و اهل بيت عليه السلام ادا مى كرد. از ويژگيهاى مهم ايشان اين بود كه آيين حيات بخش اسلام در تاروپود زندگى او نفوذ كامل كرده بود و تمام كردار و گفتار و پندارش اسلام بود و آن را با تمام ابعادش مى شناخت و به قول شهيد آيت الله صدر، امام خمينى (ره ) در اسلام ذوب شده بود. امام (ره ) در برابر مصائب و گرفتاريها همانند كوهى استوار ايستادگى مى كرد و كوچكترين خللى در روحيه اش ‍ وارد نمى شد و نمونه بارز آن شهادت فرزندش حاج آقا مصطفى (ره ) بود كه پس از اطلاع از شهادت فرزند برومندش فقط فرمودند:

او اميد اسلام بود و اين واقعه را يكى از الطاف خفيه الهى مى شمرد.

حضرت امام (ره ) با وجود اين كه رهبر تمام مسلمانان جهان بود و مى توانست از تمامى امكانات در جهت زندگى خويش بهره مند شود، هميشه از تجملات و تمامى امكانات در جهت زندگى خويش بهره مند شود، هميشه از تجملات و كاخ نشينى دورى مى كرد و همچون مردم محروم جامعه در خانه اى ساده اما باصفا زندگى مى كرد و اين ساده زيستى زبانزد همگان بود. نظم حضرت امام (ره ) در امور زندگيش به حدى بود كه اطرافيان ايشان برنامه هاى خويش را بر اساس كارهاى حضرت امام (ره ) تنظيم مى كردند. نكته ديگر در مورد اوصاف حضرت امام ، صرفه جويى بود. او حتى در مصرف آب صرفه جويى مى فرمود و از روشن ماندن يك شعله اضافى ناراحت مى شد. حضرت امام خمينى (ره ) با اوصاف وصف ناشدنى كه زبان از بيان آنها قاصر مى باشد، شخصيتى است كه براى هميشه در تاريخ مى درخشد. سر محبوبيت امام (ره ) و راز عشق جاودانه مردم به خاطر اوصاف بى نظيرش مى باشد.


196

اهداف و آرمانهاى حضرت امام خمينى (ره ) 

هر انسانى به اعتبار هدف و آرمانش ، معنا و هويت پيدا مى كند. انسان بى هدف وجود بى انگيزه اى است كه در مواجه با سختيها، توجيهى براى بودن نمى يابد. در اين ميان هرچه هدف والاتر و آرمان بشرى بلندتر و برتر باشد و يقين به حقانيت آن محكمتر و استوارتر، دامنه عمل و تشخيصى كه فرد پيدا مى كند وسيعتر و عميقتر مى شود. انسانها در سايه هدف متعالى ، ارزشمند مى شوند و ملتها در پرتو آرمانهاى بلند به سرافرازى و افتخار مى رسند. يكى از ويژگيهاى انسان مؤ من در قرآن ، اعتقاد به هدفدارى خلقت است كه به سوى كمال حركت مى كند، باورى است كه مؤ من و موحد را به عمل صالح وا مى دارد تا زندگى خود و جامعه خويش را در حد وسع و توان به اهدافى كه پروردگار براى آفرينش قرار داده است ، نزديك سازد. حضرت امام خمينى (ره ) نيز به عنوان مؤ منى كه رسالتى انبيايى را بر دوش خود حس مى كرد، از همان آغاز نهضتى كه خود بنيانگذار و به ثمر رساننده اش بود، آرمانهاى بلندى را مطرح كرد و تمام توان خويش را در راه تحقق آنها به كار گرفت و در طول حيات سياسى و مبارزاتى خود، به پررنگتر كردن آن آرمانها و اهداف در روند كار پرداخت .

آزادى جهان اسلام از آرزوهاى هميشگى امام (ره ) بود. از همان روزهاى نخست نهضت بويژه از 15 خرداد 1342، امام خمينى (ره ) در فكر و انديشه نجات مسلمانان و رهايى جهان اسلام بود و در سال 1343 ضمن اعلاميه اى چنين اظهار اميدوارى كردند:

ما اميد واثق داريم كه ملل اسلامى ، در آتيه نزديكى بر استعمار چيره شوند و ما در موقع خود به خواست خداى تعالى از هيچ گونه فداكارى دريغ نمى كنيم

اعتقاد به آزادى جهان اسلام براى امام خمينى (ره ) به عنوان يك تكليف الهى مطرح بود نه صرفا يك اقدام سياسى . ايشان در آرمان آزادى جهان اسلام ، دو هدف عمده را دنبال مى كردند:

هدف اول : مجد و عظمت دين اسلام 

امام خمينى (ره ) در اين انديشه بود كه مسلمانان بتوانند حكومت قدرتمندى از جهان اسلام به آن گونه كه در صدر اسلام بود، به وجود آورند. امام (ره ) حتى حكومت يكپارچه اى چون ملت عثمانى را به مراتب بهتر از وضع كنونى جهان اسلام كه در تفرقه و جدايى ، طعمه مناسبى براى استعمار شده اند، مى دانست . امام خمينى (ره ) با بودن حاكمان مستبد و خود كامه ، اميدى به تحقق اتحاد همگانى كه آن را عامل ايجاد مجد و عظمت اسلامى مى دانست ، نداشت و راه چاره را در آزادسازى جهان اسلام از دست حكومتهاى دست نشانده مى ديد.

عزت و سربلندى مسلمانان :

اسلام براى انسان ، خواهان عزت و كرامت است و ذلت براى مسلمانان را به هيچ وجه قبول ندارد. ليكن در جهان معاصر، مسلمانان از جوامع عقب مانده و تحقير شده به حساب مى آيند. روحيه استكبارى و فرعونى جهان غرب ، ايجاب مى كند كه مسلمانان مللى ضعيف و محتاج باشند، تا براى هميشه آقايى و سرورى غرب را قبول داشته باشند و اين براى حضرت امام (ره ) بسيار درد آور و ناگوار بود كه عزت و شرف مسلمانان از بين برود و براى بازيابى عزت مسلمين ، امام (ره ) جز به آزادى جهان اسلام از يوغ بردگى و بندگى نمى انديشيد.

دست يابى به هدف مزبور نيازمند شناخت علل عقب ماندگى و فلاكت مسلمانان بود.

امام امت ، علت اصلى را در تفرقه مسلمانان مى ديد تفرقه اى كه به شكلهاى گوناگون سياسى ، جغرافيايى ، نژادى و مذهبى بروز كرده بود. حضرت امام (ره ) دو روش را براى غلبه بر اين مانع يعنى وجود اختلاف و تفرقه در بين مسلمانان پيش گرفت :


197

اول : آگاه ساختن مسلمانان و روشن كردن وضعيت موجود.

دوم . هدايت انقلابى به گونه انقلاب اسلامى ايران .

هدف دوم : احياء و بازسازى دين

آرمان ديگر حضرت امام (ره ) احياء بازسازى و پيرايش دين و ارائه چهره اسلامى بود. امام (ره ) بر اين عقيده بودند كه اسلام در طول تاريخ ، به دست حاكميت هاى باطل مورد دستبرد قرار گرفته و سيماى درست آن در هاله اى از غبار غفلتها و غرضها گرفتار آمده است از اين رو بايد تلاشى گسترده انجام گيرد تا اسلام با محتواى راستين آن به مردم معرفى شود. اين معرفى ، نخست به بازشناسى درست نيازمند است كه امام امت (ره )، اين مهم را از روحانيون و قشر متعهد دانشگاهى خواست . اين خواسته و آرمان امام (ره )، در واقع يك نياز و ضرورت عينى و حياتى بود. امام امت (ره ) از اين كه مى ديد تفكر دينى در جهان و در بين مسلمانان رو به افول است متاءسف و رنجيده بود. بويژه وقتى كه مى ديد كه افول تفكر دينى به طبقات تحصيل كرده سرايت كرده است و آنان نيز به خاطر درك نادرست از اسلام ، از آن دلزده شده اند مى فرمود:

دستهاى اجانب وسوسه كرده اند كه اسلام چيزى ندارد. اسلام پاره اى از احكام حيض و نفاس است .

به همين دليل معرفى درست اسلام يكى از آمال آن بزرگوار شده بود:

همه آمال ما اين است كه احكام اسلام آن طورى كه هست در بين مسلمين پياده شود و اسلام آن طورى كه هست ، معرفى شود.

به هر حال ، ايشان نجات مسلمانان را در گرو تجديد بناى دين و بازسازى آن و برگشت به اسلام واقعى را تنها راه حل مشكلات مى دانست :

ما تا به اسلام برنگرديم ، تا به اسلام رسول الله صلى الله عليه و آله برنگرديم ، مشكلاتمان سرجاى خودش است .

اين دو آرمان يعنى آزادى جهان اسلام و بازسازى و احياى دين را مى توان عمده ترين آرمان و هدف حضرت امام (ره ) آرمانهاى ديگرى هم داشت نظير استقلال ، هدايت آزادى قدس و حرمين شريفين و... كه در كنار دو هدف مذكور بايد از آنها ياد شود، درست است ، و شكى نيست كه اين ارزشها و آرمانها نيز جزو آمال و آرزوهاى گرانقدر و متعالى حضرت امام (ره ) بود. اما به نظر مى رسد كه ايشان ، تحقق ساير آرمانها و حتى عدالت را كه معتقد بود قيام همه انبيا نيز براى آن بوده است و آن را معيار حقانيت دين مى شمرد، در پرتو بازگشت به اسلام امكان پذير به اسلام امكان پذير و قابل حصول مى دانست .

ابعاد شخصيت امام راحل از ديدگاه مقام معظم رهبرى : 

انقلاب اسلامى در اين دوران با فرياد رسا و خاموش نشدنى امام خمينى آغاز گرديده است . در جامعه محكوم و مستضعف و ستم زده ايران ، كه اقتدار خداوندان زر و زور، ناله ستمديدگان را در حنجره شان خشكانده بود، يكباره فرياد طنين اين فقيه حكيم بزرگ عصر، نقاب ظلم را از هم دريد و رهايى و آزادى پرطنين اين فقيه حكيم بزرگ عصر، نقاب ظلم را از هم دريد و رهايى و آزادى را بشارت داد ملت همه دشواريها را با ياد و نام مردى تحمل كرد كه تمام عمر پربركتش را در راه اسلام گذرانيده و اكنون با همه وجود، خود را وقف تحقق آرمانهاى اسلامى و احياى آيين محمدى صلى الله عليه و آله كرده بود و در اين راه پيشاپيش همه امت اسلامى ، با طراحان و مجريان انزواى اسلام و استضعاف ملتها مى جنگيد. شخصيت عظيم و قاطعيت بى مانند اين رهبر بزرگ ، سرانجام يكى از شگفت انگيزترين پديده هاى تاريخ ، يعنى انقلاب اسلامى را به بار آورد و استقلال و آزادى را در كشورى كه در بحران آزادى و استقلال بود، مستقر ساخت . بدين ترتيب ، انقلاب و امام خمينى (ره ) دو پديده انفكاك ناپذيرند. او فرهنگ تسليم را در جامعه دگرگون كرد و حصار ترس را فرو ريخت و ملتى را به سرچشمه پاك و زلال فطرت خدايى رهنمون شد. او بانى ، رهبر، معلم و پدر انقلابى است كه بزرگترين پديده روزگار ماست .انقلاب اسلامى ، بى نام خمينى ، در هيچ جاى جهان شناخته نيست . چرا كه آغازگر زمزمه انقلاب اوست و هم اوست كه آن را در لحظات سخت و دشوار رهبرى كرده و از تنگناها گذرانيده و از انقلاب اسلامى مردم ايران ، پديده اى عظيم و اسوه اى جهانى پديده آورده است . امام خمينى جدا از رهبرى انقلابى ، فقيه اسلامى يعنى مظهر آن ايمان و مرجع تقليد يعنى تبلور اعتماد و دلبستگى مردم نيز بوده است .


198

او مانند پيامبران ، با وجود دين ، سياست ، انقلاب ، خدا و مردم را يكجا به بيننده كاوشگر ارائه مى دهد و قيام او، قيام انبياى الهى را به ياد مى آورد. او احياء كننده بينش دينى و برافروزنده شعله ايمان و آفريدگار عظيم ترين حماسه مردمى دوران ماست .

امام بزرگوارمان تجسم اسلامى انقلابى بود. اسلام ناب در زندگى ، در اخلاق ، در احساسات در تصميم گيريها و در فانى بودن . ايشان در راه خدا، مجسم بود.

خداى متعال هم به ايشان پاداش داده ، كارى كه به دست اين بزرگوار انجام گرفته بود كه بعد از كار پيامبران چنين حركت عظيمى را كسى انجام نداده بود.

ملت ما ملت خويشتن دارى است ؛ حوادث تلخ را با متانت تحمل مى كند. سنگينى ها و مشكلات را با قدرت و صبر و با شهامتى كه در سطح يك ملت حقيقا بى نظير است از سر مى گذراند. ما در دوران ده ساله پس از پيروزى انقلاب شهداى زيادى داديم . زنان و مردان شهيد داده زيادى را مشاهده كرديم .

در همه اين حوادث آنچه بيننده را تحت تاءثير قرار مى دهد صبر و متانت ملت ايران است . اما همين متين و صبور در روز چهاردهم خرداد سال گذشته (سال 68) حقيقا خويشتن دارى از دست داد. مصيبت ، آن قدر سنگين بود كه هيچ كس نتوانست در مقابل اين مصيبت خونسردى و متانت را حفظ كند.

وضعيتى كه در عزاى امام بود. وضعيت بسيار عجيبى بود. هيچ جوان پدر از دست داده اى آن طور ضجه نمى زد هيچ مادر جوان از دست داده اى آن گونه شيون نمى كرد كه ملت ايران در عزاى حضرت امام (ره ) شيون كردند و بر سر و سينه زدند.


199

انتخاب حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى به مقام ولايت فقيه ورهبرى
انقلاب اسلامى

14 خرداد 1368 

رهبرى يا امامت ، وظيفه و حقى الهى است ، بر عهده و متعلق به كسى است كه در حاكميت جامعه اسلامى قرار مى گيرد. اين وظيفه شامل چهار مسؤ وليت است :

1) تاءمين خدمات عمومى

2) هدايت ، رشد و تعالى مردم

3) سازماندهى دستگاه رهبرى و تشكيلات حكومت

4) اداره و تدبير امور، اين مسؤ وليت خطير است كه ماهيت انقلاب و حكومت اسلامى را از نظاير آن متمايز مى كند. چون پيامبر، امام معصوم يا ولى فقيه علاوه بر تاءمين خدمات عمومى كه مسؤ وليت همه حكومتهاست ، مسؤ وليت عاليه هدايت ، رشد و تعالى مردم را هم بر عهده دارد، بايد جامع كمالات و فضايل باشد، تا از عهده مسؤ وليت هدايت و تعالى مردم برآيد. بعلاوه بايد از اين لحاظ سرآمد مردم باشد تا هيچ كس از فيض هدايت و تربيت او محروم و بى نصيب نماند. در جامعه پرهيزكاران و صالحان امر امامت مسؤ وليتى همگانى است . انقلاب توحيدى به آن است كه مردم شايسته را هر چه بيشتر به مقام امامت برساند. بنابر آيات كريمه قرآن هرم حكومت بايد تا قاعده از جمع كثيرى از برجسته ترين نمونه هاى كمال و فضيلت كه بر حسب مراتب خويش مرتب شده باشند مملو باشد. هر ترتيب ديگرى جز اين بر نقض حكمت و تدبير در سازمان حكومت بوده و بر شكست و ناكامى در امر هدايت و تربيت و وجود خلل و اختلال در امر تعالى دلالت مى كند. وظيفه رهبر و امام ، تغيير احوال مردم و تحول نظامها و سنن از فاسد به صالح است . وظايف ديگر او به اين انقلاب مربوط است . چنانچه امير المؤ منين در نهج البلاغه مى فرمايد:

من نصب نفسه للناس اماما فليبدا بتعليم نفسه قبل غيره و ليكن تاءديبه بسيرته قبل تاءديبه بلسانه و معلم نفسه و مؤ دبها احق بالاجلال من العلم الناس و مؤ دبهم (هر كس خويشتن را به امامت مردم بگمارد بايد پيش از تعليم ديگران به تعليم خويشتن آغاز كند - قبل از آن كه با زبان به ديگران ادب و اخلاق بياموزد. و آن كس كه خويشتن را آموزش مى دهد و ادب مى كند بيش از آن كس كه مردم را آموزش مى دهد و تربيت مى كند درخور تجليل و احترام است )

و در جاى ديگر مى فرمايد:

هان اى مردم به خدا قسم به هر طاعتى شما را انگيزم پيش از شما براى آن كمر مى بندم و از هر معصيتى كه بر حذرتان دارم ، پيش از آن برحذر مى شوم .

البته امر هدايت بنابر نص قرآن به سوى خداوند صادر مى گردد و هم اوست كه به هنگام شك و ترديد و سرگردانى آدمى از توفيق مى دهد تا به حقيقت راه يابد.

پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله از پيامبرانى است كه توفيق تشكيل حكومت و اداره كشور و فرماندهى سپاه مى يابند. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هدف نهايى و عالى بعثت خويش را تعالى بخشيدن مردم مى داند چنانكه مى فرمايد:

بعثت لاتمم مكارم الاخلاق

قرآن كريم براى رسول مكرم اسلام صلى الله عليه و آله القابى بر شمرده كه در واقع مسؤ وليتهاى آن مقام والا را بر مى شمارد چنانكه مى فرمايد:

﴿يا ايها النبى انا ارسلناك شاهدا و مبشرا و نذيرا و داعيا الى باذنبه و سراجا منيرا (157)(هان اى پيامبر ما تو را شاهد و مژده دهنده و بيم دهنده فرستاديم و دعوت كننده به سوى خدا به اجازه او و چراغى تابان ...)

و اين همه در يك مسؤ وليت خلاصه مى شود و آن امامت است و به همين دليل امامت با خاتميت پايان نمى پذيرد و پس از پيامبر خاتم ادامه مى يابد. زيرا تعالى جامعه انسان امرى هميشگى است ، بنابراين در هيچ زمان و مكان و احوالى از امامت بى نياز نيست .


200

در زمان حضرت على عليه السلام كه حكومت در دست وى نيست در واقع مسؤ وليت امامت بدون حكومت بر عهده دارد و ديگران كه واجد شرايط امامت نيستند و از عهده آن هم بر نمى آيند به كار حكومت و اداره و فرماندهى مى پردازند.

در حكومت پيامبر صلى الله عليه و آله همه امور مسؤ لان و سياست آنها متوجه مصلحت عاليه هدايت و تعالى مردم است . احكام مربوط به روابط بين الملل و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله در اين زمينه و در ديپلماسى و همچنين لشكر كشى حكومت اسلامى در خارج از مرزها، همه براى هدايت عامه مى باشد و در اداره امور كشور مصلحت عاليه را در نظر مى گيرد و افكار عمومى جهان و انعكاس ملحوظ مى دارد.

اعتراض در هم كوبنده امام خمينى ره به توطئه آمريكايى انقلاب سفيد كه گامى در جهت تثبيت پايه هاى حكومت استبداد دست نشانده و تحكيم وابستگى هاى سياسى ، فرهنگى و اقتصادى ايران به استكبار جهانى بود، عامل حركت يكپارچه ملت مسلمان ايران شد و متعاقبا قيام عظيم و خونين امت اسلامى در خرداد 1342 نقطه آغاز شكوفايى نهضت اسلامى ايران گرديد و چهره امام ره را با همه درخشندگى به مردم متعهد و ضد استعمار نشان داد.

رجال سياسى متعهد و مكتبى كه پيش از آن عليه استبداد پهلوى و استعمار حامى آن قيام و اقدام كرده و در خط سياسى يك انقلاب به شرقى - نه غربى گام نهاده بودند، رهبرى سياسى امام ره را پذيرفتند و بعضى مرجعيت ايشان را هم قبول كردند و با پيروزى فضلا و طلاب آگاه و پرهيزكار از امام ره و ملحق شدن دانشجويان و فرهنگيان و ديگر اقشار به ايشان عملا مرجعيت و رهبرى سياسى امام عموميت يافت . از آن زمان توده هاى مردم بتدريج به قشرهاى آگاه تر و پيوسته رهبرى سياسى و مرجعيت امام ره را پذيرفتند.

امام امت ره با توكل به خداوند متعال و تكيه بر همت ، وفادارى ، فداكارى و شهادت طلبى مردم به پا خواسته ، سيل خروشان حركت انقلابى را به پيش برد و سرانجام نيز در 22 بهمن 1357 به پيروزى درخشان و قعطعى رسانيد و حاكميت الهى را برقرار كردند.

رهبرى انقلاب اسلامى پس از استقرار حاكميت الهى و تثبيت نظام جمهورى اسلامى ، در راءس اين نظام يعنى بالاترين مقام آن كه همانا ولايت امر و امامت امت باشد، قرار گرفت .

بر اساس اصل پنجم قانون اساسى و در زمان غيبت حضرت ولى عصر عجل الله تعالى فرجه الشريف در جمهورى اسلامى ايران ولايت امر و امامت امت بر عهده فقيه عادل و با تقوى ، آگاه به زمان ، شجاع ، مدير و مدبر است كه طبق اصل 107 عهده دار آن مى شود.

بر اساس اصل يكصدو هفتم ، پس از مرجع عاليقدر تقليد و رهبر كبير انقلاب جهانى اسلام و بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى قدس سره الشريف كه از طرف اكثريت قاطع مردم به مرجعيت و رهبرى شناخته و پذيرفته شدند، تعيين رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است . خبرگان رهبرى درباره همه فقهاى واجد شرايط مذكور در اصل پنجم و يكصدو نهم بررسى و مشورت مى كنند، هرگاه يكى از آنان را اعلم به احكام و موضوعات فقهى يا مسائل سياسى و اجتماعى يا داراى مقبوليت عامه يا واجد برجستگى خاص در يكى از صفات مذكور در اصل يكصدونهم تشخيص دهند او را به رهبرى انتخاب مى كنند و در غير اينصورت يكى از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفى مى نمايند. رهبر منتخب خبرگان ولايت امر و همه مسؤ وليتهاى ناشى از آن برعهده خواهد داشت . رهبر در برابر قوانين با ساير افراد كشور مساوى است .

اصل يكصدونهم ، شرايط و صفات رهبر را چنين معرفى كرده است :


201

1) صلاحيت علمى لازم براى افتاء در ابواب مختلف فقه

2) عدالت و تقواى لازم براى رهبرى امت اسلام

3) بينش صحيح سياسى و اجتماعى ، تدبير، شجاعت ، مديريت و قدرت كافى براى رهبرى

در صورت تعداد واجدين شرايط فوق ، شخصى كه داراى بينش فقهى و سياسى قوى تر باشد مقدم است .

به موجب اصل يكصدو دهم وظائف و اختيارات رهبر به شرح زير است :

1) تعيين سياستهاى كلى نظام جمهورى اسلامى پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام

2) نظارت بر حسن اجراى سياستهاى كلى نظام

3) فرمان همه پرسى

4) فرماندهى كل نيروهاى مسلح

5) اعلان جنگ و صلح و بسيج نيروها

6) نصب و عزل و قبول نيروها

الف ) فقهاى شوراى نگهبان

ب ) عاليترين مقام قوه قضائيه

ج ) رييس سازمان صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران

د) رييس ستاد مشترك .

ه ) فرمانده عالى نيروهاى نظامى و انتظامى

و) فرماندهان عالى نيروهاى نظامى و انتظامى

7) حل اختلاف و تنظيم روابط قواى سه گانه

8) حل معضلات نظام كه از طريق عادى قابل حل نيست ، از طريق مجمع تشخيص مصلحت نظام

9) امضاء حكم رياست جمهورى اسلامى پس از انتخاب مردم ، صلاحيت داوطلبان رياست جمهورى اسلامى از جهت دارا بودن شرايطى كه در اين قانون مى آيد بايد قبل از انتخابات به تاءييد شوراى نگهبان و در دوره اول به تاءييد رهبر برسد.

10) عزل رييس جمهور با در نظر گرفتن مصالح كشور پس از حكم ديوان عالى كشور به تخلف وى از وظايف قانونى ، يا راءى مجلس شوراى اسلامى به عدم كفايت وى براساس اصل هشتادونهم

11) عفو يا تخلف مجازات محكومين در حدود موازين اسلامى پس از پيشنهاد رييس جمهور قوه قضائيه .

رهبر مى تواند بعضى از وظائف و اختيارات خود را به شخص ديگرى تفويض كند.

زندگينامه حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى  

حضرت آيت الله العظمى سيدعلى خامنه اى در سال 1318 هجرى شمسى در يك خانواده روحانى ، در شهر مشهد چشم به جهان گشود. وى دوران طفوليت و نوجوانى خود را در همين شهر گذراند و در سن 18 سالگى براى ادامه تحصيلبه نجف اشرف مشرف شد. آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى در سال 1337 در محضر درس امام خمينى ره آيت الله العظمى بروجردى ره و آيت الله العظمى حائرى ره حضور يافتند و تا سال 1342 در حوزه علميه قم به كسب معارف اسلامى پرداختند و پس از آن تحصيلات خود را تا سال 1347 در حوزه علميه مشهد ادامه دادند.

ايشان در سال 1341 به خيل همراهان نهضت اسلامى پرداختند و يك سال بعد در حالى حامل پيام امام خمينى در مورد عاشوراى سال 42 به مرحوم آيت الله ميلانى بودند در بيرجند توسط ماءموران حكومتى دستگير و پس از آزادى از زندان به قم بازگشتند و سپس در ماءموريت ديگرى هنگام مسافرت به زاهدان مجددا دستگير و در زندان قزل قلعه زندانى گرديدند.

آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى در فاصله سال 43 تا 57 حدود سه سال از عمر خود را در اسارت در زندانهاى رژيم شاه به سر بردند و يك سال نيز به ايرانشهر تبعيد شدند. در سال 1343 به همراه گروهى از مدرسين حوزه ، يك سازمان مكتبى سياسى مخفى را پايه ريزى نمودند كه پس از كشف اين تشكيلات مكتبى سياسى مخفى را پايه ريزى نمودند كه پس از كشف اين تشكيلات متوارى و سپس دستگير و زندانى شدند.

رهبر معظم انقلاب اسلامى مد ظله العالى در سال 1350 كلاسهاى مخفى تدريس معارف اسلامى داشتند و در اين زمان به دليل پيدايش جو مبارزات مسلحانه ، شديدا مورد پيگيرى عمال رژيم قرار گرفتند و در سال 1353 مجددا دستگير و در شكنجه گاه مشترك ضد خرابكارى زندانى گرديدند و يك سال بعد، پس از آزادى از زندان ، كلاسهاى تفسير قرآن و حديث تشكيل دادند.

آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى پس از بازگشت از تبعيدگاه ايرانشهر به مشهد، در سال 1357 به همراه چند تن از دوستانش رهبرى مبارزات و شهيد حجت الاسلام والمسلمين باهنر و به يارى حجت الاسلام والمسلمين هاشمى رفسنجانى ، آيت الله موسوى اردبيلى و ديگر همرزمان خويش ، طرح اوليه حزب جمهورى اسلامى را پى ريزى نمودند.


202

در اواخر سال 1357 آيت الله العظمى خامنه اى از طرف امام امت به عضويت شوراى انقلاب منصوب شدند و در 27 مرداد 1358 مسؤ وليت معاونت وزارت دفاع در امور انقلاب را پذيرفتند و در تاريخ 10 آذر همان سال از سوى امام ره به سمت فرماندهى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى منصوب و در پانزدهم همان ماه به عنوان نماينده شوراى انقلاب اسلامى در وزارت دفاع انتخاب گرديدند.

ايشان از سوى امام خمينى به سمت امامت جمعه تهران منصوب شدند و در ارديبهشت 1359 از سوى امام امت به سمت مشاور رهبر در شوراى عالى دفاع منصوب شدند.

در اواخر سال 1359 آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى به مناطق جنگى جنوب كشور عزيمت كردند و در راءس هياءتهاى بلند پايه اى به كشورهاى چين و هند رفتند.

مقام عظماى ولايت در خرداد 1360 در مراسم نماز جمعه تهران مواردى از تخلفات و كارشكنى هاى بنى صدر را براى امت بر ملا نمودند و يك ماه پس از آن ، به هنگام سخنرانى در مسجد ابوذر تهران توسط منافقين ، ترور و مجروح شدند كه به مدت 42 روز تحت معالجه و درمان قرار گرفتند كه پس ‍ از مرخصى از بيمارستان هنوز از ناحيه دست راست از نظر حركتى دچار مشكل بوده و معظم له به عنوان افتخار و پشتوانه جانبازان انقلاب اسلامى ، در خيل جانبازان قرار گرفتند.

آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى در تاريخ 10 شهريور 1360 در جلسه شوراى مركزى حزب جمهورى اسلامى به عنوان سومين دبير كل حزب انتخاب و روز 24 همان ماه كانديداى انتخابات رياست جمهورى گرديدند.

ايشان در انتخابات ماه بعد يعنى 13/7/1360 با اكثريت مطلق از مجموع نزديك 17 ميليون نفر (در حدود 95./. آراء) به مقام رياست جمهورى اسلامى برگزيده شدند. يك روز بعد از انتخابات ، شوراى نگهبان اعتبار نامه ايشان را تاءييد كرد و در روز هفدهم همان ماه در روز عيد سعيد فطر حكم رياست جمهورى ايشان توسط حضرت امام خمينى ره تنفيذ شد.

مرجع عاليقدر جهان تشيع در خرداد ماه سال 1361 براى دومين بار در جلسه شوراى مركزى حزب جمهورى اسلامى به دبير كلى اين حزب انتخاب شدند و پس از گذراندن دوران چهار ساله رياست جمهورى ، در مرداد ماه سال 1364، مجددا كانديداى انتخابات رياست جمهورى شدند و در انتخابات 29 همان ماه با مجموع قريب 13 ميليون راءى براى دومين بار به عنوان رياست جمهورى اسلامى ايران برگزيده شدند و در 13 شهريور همان سال در روز عيد سعيد غدير خم ، امام امت حكم رياست جمهورى اسلامى ايشان را تنفيذ نمودند.

سرانجام پس از رحلت رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى ره مجلس خبرگان در روز 14 خرداد 1368 طى اجلاس ويژه اى مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى را به عنوان رهبر انقلاب اسلامى و جانشين امام امت برگزيد.


203

قيام خونين پانزده خرداد 

15 خرداد ماه 1342 

بررسى اين نكته كه چه عواملى در پيروزى انقلاب اسلامى و واژگونى رژيم 2500 ساله شاهنشاهى نقش اصلى و اساسى داشته اند از اهميت ويژه اى برخوردار است .

از سال 1341 كه نهضت مقدس حضرت امام خمينى ره آغاز شد تا سال 1357 كه اين نهضت به گستره ميهن اسلامى تعميم يافت و عاقبت ثمربخش را در بنيانگذارى جمهورى اسلامى ايران به نمايش گذارد، همواره تنى چند از عالمان مجاهد، با يارى مردم فقير و زجر كشيده و خود را به آتش و خون زدند.

البته در اين راه تمام سختيهاى مبارزه را به جان خريدند و تا آخرين نفس ‍ ايستادگى كرده كه شده آن پيروزى است اسلام بود.

در طى اين سالهاى نبرد نابرابر ايمان و كفر، مناديان اسلام با الگو قراردادن مبارزان صدر اسلام ، و با جديت بسيار نهضت مقدس امام خمينى ره را حيات و استمرار بخشيدند و روحيه سلطنت ستيزى را تقويت كردند و در هر مناسبتى ياد رهبر تبعيدى خود را گرامى داشته و با نامش موج جمعيت هاى تظاهر كننده را عطرآگين كردند.

براستى كه قيام 15 خرداد نقطه عطفى بود در تاريخ مبارزات ملت قهرمان ايران ، كه امام خمينى ره آفريننده و شكل دهنده آن قيام الهى بود روحانيون انقلابى در تداوم آن حركت عظيم و پرخروش امت مسلمان ايران ، طى يك دوره پانزده ساله نقش اساسى داشتند و در اين مدت ، سالروز 15 خرداد هيچگاه در سكوت و خاموشى سپرى نشد؛ زيرا كه 15 خرداد براى امت قهرمان و شهيد پرور ايران ، از اهميت ويژه اى برخوردار بوده و همواره خواهد بود.(158)

15 خرداد، روز قيام خونين مردم جان بركفى است كه به نام اسلام و براى اسلام به ميدان آمدند و عليه نظام ستمشاهى شوريدند. 15 خرداد روز آغاز نهضت مقدس اسلام ، روز عصيان عليه طاغوت و طاغوتيان و روزى است كه ملت ايران زير بيرق اسلام آمدند و براى مقابله با دشمنان اسلام و قرآن وارد صحنه شد و پشت رژيم ستمشاهى را به لرزه انداخت .

سالروز حماسه خونين 15 خرداد، طليعه نهضت پيروز اسلامى ملت ايران است . در سحرگاه 15 خرداد سال 1342، دژخيمان رژيم ستمشاهى به خانه ساده و بى آلايش امام در قم يورش بردند و امام خمينى ره را كه سه روز پيش از آن ، به مناسبت عاشوراى حسينى در مدرسه فيضيه ، طى سخنانى كوبنده اى پرده از جنايات شاه و اربابان آمريكايى و اسرائيلى او برداشته بود، دستگير و دور از چشم مردم به زندانى در تهران منتقل كردند. هنوز چند ساعتى از اين حادثه نگذشته بود كه خيابانهاى شهر قم زير پاى مردان و زنان مسلمان و انقلابى كه به قصد اعتراض از خانه هايشان بيرون آمده و به حمايت از رهبرشان فرياد برآورده بودند، به لرزه درآمد. همين صحنه در همان روز در تهران و چند شهر ديگر نيز به وجود آمد و مردم ايران با اين قيام گسترده نشان دادند كه خواستار برقرارى حكومت اسلامى و پايان دادن به رژيم ستمشاهى هستند. به همين جرم بود كه گلوله هاى برخاسته از خشم و كينه حكومت ننگين شاه ، كه به دستور اربابانش شليك مى شد، قلب 15 هزار مسلمان انقلابى بپاخاسته را در 15 خرداد 1342 نشانه رفت و آنان را به خاك و خون كشيد. بدين ترتيب ، تاريخ ايران اسلامى و تاريخ مبارزات امت اسلامى در روز 15 خرداد 1342 ورق خورد و فصل جديدى در كارنامه رويارويى مستضعفان با مستكبران گشوده شد.

روز 6 بهمن 1341 براى شش اصل پيشنهادى شاه راءى گيرى شد. در مدت اخذ راءى دو صندوق وجود داشت : يكى براى آراى موافق و ديگرى براى مخالف . در تهران در همان دقايق اول اين خبر چون بمبى صدا كرد كه چند نفرى كه راءى مخالف در صندوقها ريخته اند مورد ضرب و شتم ماءموران قرار گرفته به زندان انتقال يافته اند. مخالفان به جاى دادن راءى مخالف از شركت در رفراندوم خوددارى كردند. در هر حال دولت اعلام كرد 000،598،5 نفر در رفراندوم شركت و راءى مثبت دادند. آراى مخالف از طرف سخنگوى دولت فقط 4015 راءى اعلام كردند.


204

شاه در روز 8 بهمن به دنبال اعلام نتايج رفراندوم طى نطقى گفت :

در آينده كشور ايران را كشور آزادمردان و آزادزنان مى سازيم . زن و مرد ايرانى با استفاده از شرايط جديد اجتماعى دوشادوش يكديگر براى ساختن ايران آباد خواهند كوشيد. آنچه روى داد انقلابى بزرگ ، قانونى و مقدس است كه شما بر آن صحنه نهاديد و ما به همت شما مملكتى خواهيم ساخت كه با پيشرفته ترين ممالك برابرى كند(159)

يكى از اصولى كه به راءى عمومى گذاشته شد، تجديد نظر در قانون انتخابات بود. هياءت وزيران براساس مصوبه تجديد نظر در انتخابات ، تصويبنامه اى صادر كرد و دولت به استناد اين تصميم خلاف قانون اساسى ، براى زندان حق انتخاب كردن و انتخاب شدن را به رسميت شناخت با توجه به اينكه اين موضوع نه به معناى آزادى زن در حق راءى دادن بود بلكه ترويج بى بند و بارى و حضور زنان در كانونهاى فحشاء و منكرات بود و اين مطلب را امام و علماء بخوبى دريافتند لذا براى حفظ كيان و كرامت انسانى زنان بزرگوار جامعه روحانيت قم به زعامت آيت الله العظمى امام خمينى اين تصميم دولت را بدون عكس العمل نگذاشت و واكنشى شديد نشان داد. آيات عظام پس از نشست و گفتگو، مبادرت به صدور اعلاميه اى شديد نشان داد. آيات عظام پس از نشست و گفتگو، مبادرت به صدور اعلاميه اى 6 صفحه اى مستند و مستدل نمودند و زير آن را امضاء كردند. امضاء كنندگان عبارت بودند از: آيات عظام امام خمينى ره ، لنگرودى ، زنجانى ، علامه طباطبايى ، موسوى يزدى ، گلپايگانى ، شريعتمدارى ، آملى ، و مرتضى حائرى . در اين اعلاميه با توجه به قانون اساسى و قوانين موضوعه كشور، اقدام دولت را در صدور تصويبنامه هياءت وزيران مبنى بر اصلاح قانون انتخابات غير قانونى اعلام و به دولت بشدت اعتراض ‍ شد.

حمله به مدرسه فيضيه قم 

امام خمينى ره در مبارزات خود عليه استبداد عملا رهبرى قيام را در دست گرفت و ساير علما به دنبال او قدم برداشتند. از جمله اقدامات ايشان اعلاميه اى خطاب به علما و روحانيون بود. متن اعلاميه به شرح زير است :

بسم الله الرحمن الرحيم 

خدمت ذى شرافت حضرات علماى اعلام و حجج اسلام دامت بركاتهم اعظم الله تعالى اجوركم . چنانچه اطلاع داريد، دستگاه حاكمه مى خواهد با تمام كوشش به هدم احكام ضروريه اطلاع داريد، دستگاه حاكمه مى خواهد با تمام كوشش به هدم احكام ضروريه اسلام قايم و به دنبال آن مطالبى است كه اسلام را به خطر مى اندازد لذا اينجانب عيد نوروز را به عنوان عزا و تسليت به امام عصر عجل الله تعالى فرجه جلوس مى كنم و به مردم اعلام خطر مى نمايم .

مقتضى است حضرات آقايان نيز همين رويه را اتخاذ فرمايند تا ملت مسلمان از مصيبتهاى وارده بر اسلام و مسلمين اطلاع حاصل نمايند و السلام عليكم و رحمة الله بركاته .

روح الله الموسوى الخمينى

26 شؤ ال 1382

پس از صدور اعلاميه ، علماى تهران و ساير شهرستانها به تبعيت از اين اعلاميه اعلاميه هايى انتشار داده و عيد را عزاى ملى اعلام و متذكر شده بودند به جاى ديد و بازديد بايد مجالس سوگوارى تشكيل شود. آيت الله سيد محمد بهبهانى در اين زمينه اعلاميه اى انتشار داد.

يورش به مدرسه فيضيه قم كه در بعد از ظهر روز دوم فروردين ماه سال 1342 صورت گرفت ، از فجايع حكومت شاه مى باشد. در آن روز عده كثيرى از نيروهاى امنيتى و نظامى كشور كه بعدا آنها را دهقانان عنوان نمودند، به مدرسه فيضيه كه مراسم عزادارى در آنجا برپا شده بود هجوم بردند و زد و خورد بين طلاب علوم دينى و نظاميان آغاز شد. در مراحل اوليه زد و خورد نيروى دولتى مقهور شد و تعداد زيادى از آنها به شدت مصدوم و مجروح شدند؛ در نتيجه شهربانى و نيروى پليس به مدرسه حمله كردند و با گشودن آتش به روى طلاب به كشتار آنها پرداختند. در اين فاجعه دهها نفر شهيد و صدها نفر مجروح شدند و كتابهاى داخل حجره هاى آنها به آتش كشيده شد. در روز سوم نيز اين كار در مدرسه تكرار شد و تعداد آنها به آتش كشيده شد.در روز سوم اين كار در مدرسه تكرار شد و تعداد ديگرى از طلاب مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. در تبريز نيز شبيه چنين فاجعه اى پيش آمد و عده اى كشته و تعدادى زخمى شدند.


205

اعلاميه امام خمينى ره درباره حمله به مدرسه فيضيه و تشريح جنايات آن موجب شد كه علماى شهرستانها و اهل منبر به حركت سريعترى دست بزنند و گذشته از انتشار اعلاميه هاى متعدد و همدردى با علماى قم ، چند روزى از رفتن به مساجد و منبر و اقامه نماز جماعت خوددارى كردند. اعلاميه كوبنده و تكان دهنده امام خمينى كه به مناسبت چهلمين روز فاجعه قم صادر شد، بار ديگر افكار عمومى را متوجه اقدامات شاه و دولت كرد.

محرم 1383 ه‍ ق و مقدمات قيام خونين 15 خرداد 1342(160) 

ماه محرم هر سال ياد آور قيام امام حسين بن على عليه السلام است . امام حسين عليه السلام همواره مشعل فروزانى براى نهضتهاى اسلامى است و جامعه تشيع در طى قرنها به ياد امام حسين عليه السلام مى گريد و خون او را حياتش نهال آزادى و حق و عدالت مى داند. مسلمان شيعه در هر كجاى دنيا باشد دهم محرم را به عنوان عاشوراى امام حسين عليه السلام مى شناسد و پيوند معنوى و نامرئى با امام حسين عليه السلام او را به تفكر و تعمق در قيام خون و شهادت مى برد و بر حسب استعداد، نكاتى از پيام امام حسين عليه السلام را از فراز نسلها مى گيرد. چه بسيار انسانهاى والا كه با لحظاتى در ياد امام حسين عليه السلام همه عوامل ذلت و خوارى را كنار گذاشته اند و در راه حق و پيوستن به مكتب او جان باخته اند. با حضور اين نقطه درخشان ، فرارسيدن محرم 1383 و پابرجابودن حوزه قم با وجود تلاشى كه دولت در تعطيل آن نمود معنى بسيار داشت . معنى حضور امام حسين عليه السلام در مبارزه اى بزرگ . به همين جهت رژيم حاكم مى بايست تدابير لازم را كرده باشد تا به هر ترتيب از محرم بگذرد. اعلاميه شهربانى كل كشور، عباراتى داشت كه نگرانى دولت را مى رساند و از مردم مسلمان سوگوارى مشروع مى خواست يعنى سوگوارى كه تواءم با دعاى به تاج و تخت شاه باشد و زيانى به منافع امپرياليسم آمريكا و انگليس نرساند. اما رهبرى بيدار نهضت تمام قوا را مجهز كرد تا محرم صورت واقعى خود را بازيابد و به همين لحاظ در پيامى كه امام خمينى ره به وعاظ و گويندگان دينى و هياءتهاى مذهبى داد، فرمود:

...دستگاه جبار... در صدد گرفتن التزام و تعهد از مبلغين و سران هياءت عزادار است كه از مظالم دم نزنند و دستگاه جبار را به خودسريى واگذارند. لازم است تذكر دهم كه اين التزامات علاوه بر آنكه ارزش قانونى نداشته و مخالفت با آن هيچ اثرى ندارد، التزام گيرندگان ، مجرم و قابل تعقيب هستند... عجيب است دستگاه بى پروا ادعا دارد كه قاطبه ملت با اوست و از پشتيبانى اكثريت قطع برخوردار است ، با اين وصف در تمام شهرستانها، قراء و قصبات به دست و پا افتاده و با ارعاب و تهديد ملت ، خفقان ايجاد مى كند. اگر اين ادعا صحيح است ملت را اين چند روز به حال خود واگذارد تا از پشتيبانى مردم متمتع شده ، موافقت 6 ميليونى به همه ملل جهان ظاهر، و الا اشاعه اكاذيب براى تشويش افكار عامه بر خلاف مصالح اسلام و مملكت ، جرم و قابل تعقيب است ...حضرات مبلغين ... از توهم چند روز حبس و زجر نترسند (و الا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤ منين ). آقايان بدانند كه خطر امروز بر اسلام كمتر از خطر بنى اميه نيست ... خطر اسرائيل و عمال آن را به مردم تذكر دهيد... سكوت در اين ايام تائيد دستگاه جبار و كمك به دشمنان اسلام است ... از سخط خداى تعالى بهراسيد اگر به واسطه سكوت شماها به اسلام لطمه اى وارد آيد، نزد خداى تعالى و ملت مسلمان مسئول هستيد...از اخافه و ارعاب سازمانها و دستگاه شهربانى هراسى به خود راه ندهيد...


206

ملاحظه مى شود، امام تكليف خود را به چه ترتيب انجام مى داد. در هيچ زمانى دست از رهبرى بر نمى داشت و با دقت اوضاع را بررسى مى كرد و نتايج به دست آمده را در اختيار مبارزان مى گذاشت . همان طور كه در آن دهه محرم وعاظ تنها لعن و نفرت و اظهار انزجار نسبت به يزيد از دودمان اموى نداشتند بلكه با نوحه سرايى و خواندن اشعار انقلابى براى كشتگان مدرسه فيضيه ، به يارى امام حسين عليه السلام مى شتابند، خطر اسرائيل را براى ملت مسلمان ياد آور مى شوند و تاءكيد روى خطرى مى كنند كه از جانب رژيمهاى وابسته ، بر اسلام وارد مى شود و كمتر از خطر بنى اميه نيست . (161)

تظاهرات دهم محرم 1383: 

مقدمات حالى از تظاهرات گسترده روز عاشورا بود. خطبا و وعاظ طى دهه محرم گفتنيها را بيان كرده بودند و روزنامه هاى دولتى هم به همراه راديو سعى كرده بودند آرامش حفظ شود و كمتر مردم به آگاهيهايى دست يابند. بنابراين از نظر اين رسانه هاى گروهى در كشور خبرى نبود. تمام تبليغات در اطراف نتايج رفراندوم و انقلاب سفيد شاه دور مى زد و ثمرات آينده آن يكى بعد از ديگرى شمرده مى شد و به دهقان و كارگر و ديگر طبقات نويد و بشارت زندگى مرفهى را مى داد و اگر اشاره اى به دين و مذهب و روحانيت مى شد من باب توجه به مساءله ارتجاع و خطر ارتجاع و موانعى بود كه مدعى بودند انقلاب سفيد را تهديد مى كند. روز عاشورا ده ها هزار نفر توده هاى مردم كه در جريان دقيق مبارزه امام بودند با در دست داشتن عكس آيت الله العظمى خمينى با شعار خمينى خدا نگهدار تو، ملت طرفدار تو، به خيابانهاى تهران ريختند.

از قبل ، محل اجتماع ، مدرسه حاج ابوالفتح در نظر گرفته شده بود؛ اما اين مدرسه از صبح زود در محاصره پليس قرار گرفت و هنگامى كه ازدحام جمعيت براى مراسم عزادارى و فرياد شعارهاى ضد رژيم بالا گرفت و كنترل از دست پليس خارج شد و مسجد و اطراف آن در اختيار مردم قرار گرفت و با شعار(162) به راهپيمايى پرداختند. تظاهر كنندگان پس از عبور از سه راه امين حضور و راهپيمايى پرداختند. تظاهر كنندگان پس از عبور از سه را امين حضور و سرچشمه به ميدان بهارستان رسيدند و عكس امام را در اين ميدان نصب كردند و سپس به خيابان فردوسى رفتند و با نطق و خطابه ، انقلاب سفيد شاه را محكوم ساختند و آن گاه به سوى دانشگاه تهران رفتند و فرياد خمينى بت شكن خدا نگهدار تو اوج يافت .

در بازگشت وقتى جمعيت به مقابل كاخ مرمر رسيد بدون تصميم قبلى ناگاه جمعيت فرياد برآورد، مرگ بر اين ديكتاتور

اداره كنندگان تظاهرات كوشش كردند از هر گونه حمله و يا ادامه شعار به آن صورت جلوگيرى كنند، اما جمعيت همان شعار را براى مدتى تكرار كرد. در واقع هدف از تظاهرات در همين جمله خلاصه شده بود و سقوط شاه را طلب مى كرد راهپيمايى و تظاهرات فرداى آن روز از مسجد شاه اعلام شد. شب يازدهم هم تظاهراتى از جانب دانشجويان دانشگاه تهران در حمايت از رهبرى آيت الله خمينى با شعار خمينى پيروز است صورت گرفت اين تظاهرات از مسجد هدايت خيابان اسلامبول تا ميدان شاه ادامه يافت و جمعيت تظاهر كننده به مجلس عزادارى مدرسه حاج ابوالفتح پيوست .

بخشى از سخنان تاريخى امام خمينى ره در روز 13 خرداد 1342 مصادف به دهم محرم 1383

الان عصر عاشورا است .... گاهى كه وقايع روز عاشورا را از نظر مى گذرانم اين سئوال برايم پيش مى آيد كه اگر بنى اميه و دستگاه يزيد بن معاويه تنها با حسين عليه السلام سر جنگ داشتند آن رفتار وحشيانه و خلاف انسانى چه بود كه در روز عاشورا نسبت به زنهاى بى پناه و اطفال بى گناه مرتكب شدند؟ زنان و كودكان چه تقصير داشتند؟ طفل شش ماه حسين عليه السلام چه كرده بود؟ (گريه حضار)


207

به نظر من آنها با اساس كار داشتند بنى اميه و حكومت يزيد به خاندان پيامبر مخالف بودند. بنى هاشم را نمى خواستند و غرض آنها از بين بردن اين شجره طيبه بودند. همين سئوال اينجا مطرح مى شود كه دستگاه جبار ايران با مراجع سرجنگ داشت ، با علماى اسلام مخالف بود، به قرآن چكار داشتند؟ به مدرسه فيضيه چكار داشتند؟ به طلاب علوم دينيه چكار داشتند؟ به سيد 18 ساله چكار داشتند؟ (گريه حضار) سيد 18 ساله به شاه چه كرده بود؟ به دولت چه كرده بود؟ به دستگاه جبار ايران چه كرده بود؟ (گريه شديد حضار) به اين نتيجه مى رسى كه اينها با اساس كار دارند؟ با اساس اسلام و روحانيت مخالفند. اينها نمى خواهند اين اساس موجود باشد. اينها نمى خواهد صغير و كبير ما موجود باشد. اسرائيل نمى خواهد در اين مملكت قرآن باشد. اسرائيل نمى خواهد در اين مملكت علماء اسلام باشند. اسرائيل نمى خواهد در اين مملكت دانشمند باشد. اسرائيل به دست عمال سياه خود مدرسه فيضيه را كوبيد. ما را مى كوبد.

شما ملت را مى كوبد. مى خواهد اقتصاد شما را قبضه كند. مى خواهد تجارت و زراعت شما را از بين ببرد. مى خواهد ثروتها را تصاحب كند. اسرائيل مى خواهد به دست عمال خود آن چيزهايى را كه مانع هستند آن چيزهايى را كه سد راه هستند از سر راه بردارد. قرآن سد راه است بايد برداشته شود. روحانيت را كه سد راه هستند از سر راه بردارد. قرآن سد راه است بايد برداشته شود. روحانيت سد راه است بايد شكسته شود. مدرسه فيضيه و ديگر مراكز علم و دانش سد راه است بايد خراب شود. طلاب علوم دينيه ممكن است بعدها سد راه بشوند بايد شكسته شوند. از پشت بام پرت شوند بايد سر و دست آنها شكسته شود. براى اينكه اسرائيل به منافع خودش برسد. دولت ايران به تبعيت از اغراض و نقشه هاى اسرائيل به ما اهانت كرده و مى كند.

امام امت ره سپس به رفراندوم فرمايشى شاه اشاره مى كنند و در بخشى از سخنان خود مى فرمايند:

شما اهالى محترم قم ملاحظه فرموديد آن روز كه آن رفراندومى كه برخلاف مصالح ملت ايران بود، بازور سرنيزه اجرا شد در كوچه ها و خيابانهاى قم در مراكز روحانيت ، در جوار فاطمه معصومه عليهاالسلام مشتى اراذل و اوباش را انداختند. در اتومبيل ها نشاندند و گفتند مفت خورى تمام شد، پلوخورى تمام شد. آيا اين طلاب علوم دينيه كه شباب عمرشان را، نشاطشان را در اين حجرات مى گذرانند و ماهى 40 الى صد تومان بيشتر ندارند، مفت خورند!؟

ولى آنهايى كه ، يك قلم در آمدشان هزار ميليون تومان است مفت خور نيستند؟...

بايد ملت قضاوت كند كه مفت خور كيست ؟ من به شما نصيحت مى كنم اى آقاى شاه ! من به تو نصيحت مى كنم ، دست از اين اعمال و رويه بردار. من ميل ندارم كه اگر روزى اربابها بخواهند تو بروى ، مردم شكرگزارى كنند. من نمى خواهم تو مثل پدرت بشى .

شما ملت ايران به ياد داريد، پيرمردها، چهل ساله ها، حتى سى ساله هايتان نيز ياد دارند كه در جنگ دوم جهانى سه دولت اجنبى به ما حمله كردند. شوروى و انگلستان و آمريكا به ايران ريخته ، مملكت را قبضه كردند. اموال مردم در معرض تلف بود، نواميس مردم در معرض هتك بود، ليكن خدا مى داند كه مردم خوشحال بودند كه پهلوى رفت . من نمى خواهم تو اين طور باشى . من ميل ندارم تو مثل پدرت شوى . نصيحت مرا بشنو ، از روحانيت نشنو. اسرائيل به درد تو. نمى خورد. بدبخت ، بيچاره چهل و پنج سال از عمرت مى گذرد، يك كمى تاءمل كن . يك كمى تدبر كن . يك قدرى عواقب امر را ملاحظه كن . كمى عبرت بگير. از پدرت عبرت بگير. اگر راست مى گويند كه تو با اسلام و روحانيت مخالفى بدفكر مى كنى . اگر ديكته مى كنند و به دست تو مى دهند در اطراف آن فكر كن .


208

چرا بى تاءمل حرف مى زنى ؟ آيا روحانيت حيوان نجس است ؟ آيا ما حيوان نجس هستيم ؟ اگر اينها حيوان نجس هستند چرا ملت دست آنها را مى بوسد؟

چرا به آبى كه آنها مى آشامند مردم خود را تبرك مى كنند؟ آيا ما حيوان نجس هستيم ؟ خدا كند كه مراد تو از اين جمله كه اينها مثل حيوان نجس ‍ هستند علما و روحانيت نباشد، وگرنه تكليف ما با شما مشكل مى شود و تكليف تو مشكلتر مى شود. نمى توانى زندگى كنى . ملت نمى گذارد كه تو با اين وضع ادامه دهى .

آيا روحانيت و اسلام ارتجاع سياه است ؟ لكن تو مرتجع سياه ، انقلاب سفيد كردى ؟ انقلاب سفيد به پا كردى ؟ چه انقلاب سفيدى كرده اى ؟ چرا اين قدر مى خواهى مردم را اغفال كنى ؟ امروز به من خبر دادند كه عده اى از وعاظ و خطباى تهران را برده اند سازمان امنيت و تهديد كرده اند كه از سه موضوع حرف نزنند. 1 - از شاه بدگوئى نكنند 2 - به اسرائيل حمله نكنند. 3 - نگويند ما در همين سه موضوع نهفته است . اگر از اين سه موضوع بگذريم ديگر اختلافى نداريم و بايد ديد كه اگر ما نگوييم شاه چنين و چنان است آيا آن طور نيست ؟ اگر ما نگوييم اسرائيل براى اسلام و مسلمين خطر ناك است آيا خطر ناك نيست ؟ و اصولا چه ارتباطى و تناسبى بين شاه و اسرائيل است كه سازمان امنيت مى گويد: از شاه صحبت نكنيد، از اسرائيل نيز صحبت نكنيد؟ آيا به نظر سازمان امنيت شاه اسرائيلى است ؟ آيا به نظر سازمان امنيت شاه يهودى است ؟!... آقاى شاه ! شايد اينها مى خواهند تو را يهودى معرفى كنند كه من بگويم كافرى تا از ايران بيرونت كنند و به تكليف تو برسند؟!

تو نمى دانى اگر يك روز صدايى در بيايد، ورق برگردد هيچ كدام از اينها كه اكنون دور تو را گرفته اند با تو رفيق نيستند. اينها رفيق دلارند. اينها دين ندارند. اينها وفا ندارند. دارند همه چيز را به گردن توى بيچاره مى گذارند. آن مردك كه حالا اسم او را نمى برم آن گاه كه دستور دادم گوش او را ببرند. نام او را مى برم (احساسات شديد مردم ) آمد به مدرسه فيضيه و سوت كشيد كماندوها اطراف او مجتمع شدند. فرمان حمله داد. بريزيد، بكوبيد، تمام حجرات را غارت كنيد، همه چيز را از بين ببريد. وقتى كه از او مى پرسى كه چرا اين جنايات را كرديد، مى گويند شاه گفته است . فرمان ملوكانه است كه مدرسه فيضيه را خراب كنيم . اينها را بكشيم ، نابود كنيم .

مطالب خيلى زياد است . بيشتر از آنها است كه شما تصور مى كنيد. حقايقى در كار است ، مملكت ما، اسلام ما، در معرض خطر است . آن چيزى كه در شرف تكوين است سخت ما را نگران و متاءسف ساخته است . از وضع ايران ، از وضع اين مملكت خراب ، از وضع اين هياءت دولت و از وضع اين سرمداران حكومت نگران و متاءسف هستيم و از خداوند بزرگ اصلاح امور را خواهانيم .

اين سخنرانى ساده كه عبارت و كلمات آن براى همه قابل درك و فهم بود با خطايى كه مستقيما به شاه داشت ، او را شكست و خرد كرد و رسالتى تاريخى را به انجام رساند.

امام خمينى رسما و علنا با شديدترين حملات رو در روى شاه قرار گرفت هر چند قبل از آن هم به اين وضع شناخته شده بود. مبارزه ابعاد وسيعى يافت . نيروى انقلابى متكى به اسلام بدون تمايل به بيگانه عينيت پيدا كرد. ترس و وحشتى كه همواره در بين توده مردم از شاه و دولت و دستگاه امنيتى وجود داشت تا حد بسيارى از بين رفت . در كلمات خطابى روح الله ، شاه از آن مقام خيالى و تصورى پايين كشيده شد و به دلها شجاعت داد كه قهرمانانه بپا خيزند و به وظايف اسلامى خود عمل كنند و فتواى تقيه حرام است را جدا به اجرا در آورند.


209

امام خمينى ره با ايراد اين سخنان در حقيقت رسما و علنا رو به روى شاه قرار گرفت و پاسخ نطق شاه را در 2 بهمن 1341 كه در صحن مطهر قم ايراد كرد، به صورت دندان شكن و محكم داد. اين سخنان بلافاصله توسط ساواك و شهربانى به تهران گزارش شد. به دستور شاه ساواك ماءموريت يافت امام خمينى را توقيف كند. ساعت 3 بامداد روز 15 خرداد ماءموران امنيتى به منزل امام هجوم بردند و ايشان را دستگير كردند و فورا به تهران حركت دادند.

خبر دستگيرى مرجع تقليد مردم ، بسرعت در قم و سپس در تهران و ساير شهرها انتشار يافت . مردم قم به خيابانها ريختند و با تقبيح عمل دولت در دستگيرى امام به راهپيمايى اعتراض آميز پرداختند.

پليس براى تفرقه مردم ابتدا به تيراندازى هوايى پرداخت ، اما مردم خشمگين به پليس حمله كردند و در همان دقايق نخست معاون شهربانى را به قتل رساندند؛ يك كاميون ارتش را آتش زدند. تيراندازى به طرف مردم شروع شد و عده اى از مردم بى دفاع كشته شدند. گلوله باران مردم تا عصر ادامه داشت و بالاخره با وارد شدن ارتش در قضيه و مستقر كردن تانكها در شهر و به پرواز درآوردن هواپيماها و شكستن ديوار توسط آنها براى ارعاب مردم و تاريكى هوا به طور موقت فيصله داده شد.

دستگيرى امام ره و قيام خونين 15 خرداد(163) 

به دنبال سخنرانى آتشين و كوبنده عصر عاشوراى امام ، عمليات فاشيستى رژيم آغاز شد؛ و همزمان با دستگيرى رهبر نهضت اسلامى ايران و بسيارى از علما و وعاظ و شخصيتهاى ذى نفوذ در قم ، تهران و شهرستانها، زمينه يك سركوب وحشيانه و خونين توسط ايادى دژخيم فراهم شد.

اجتماعات و تظاهرات مردمى زنان و مردان در اعتراض به بازداشت امام در قم ، تهران و برخى ديگر از شهرستانها با هجوم نيروهاى مسلح و ماءموران خون آشام به خاك و خون كشيده شد.

اما رژيم درمانده ، دانشگاه را با تانك و مسلسل و افراد مسلح به محاصره درآورد، اما نمى دانست كه آتش قيام و قهر از هر كجا قابل شعله ور شدن است .

سيل خروشان كشاورزان غيور و كفن پوش ورامين ، دهقانان كن ، و مردم جماران به سوى تهران سرازير شدند؛ و انبوه جمعيت اعم از بازاريان ، بارفروشان ، دانشگاهيان ، و اقشار مختلف مردم با غريور رعد آساى يا مرگ يا خمينى و مرگ بر شاه تهران را به لرزه درآورد.

شاه كه در برابر قيام قهر آلود ملت ، تاج و تخت خود و سلطه آمريكا را در حال زوال و سقوط مى ديد، با رگبار مسلسل به جنگ ملت آمد؛ و توسط نيروهاى جهنمى و خون آشام خود، تظاهر كنندگان را با وضع فجيعى كه قلم از توصيف آن عاجز است ، قتل عام كرد؛ و تهران را در 15 خرداد 1342 به كشتارگاه مخوف و حمام خون تبديل ساخت .

قيام قهرآميز و خونين مردم غيور تهران در 15 خرداد، يك بار ديگر نشان داد كه هيچ نوع سركوب و كشتار نمى تواند نهضتى را كه به رهبرى امام آغاز شده است ، خاموش سازد.

همزمان با قتل عام مردم مبارز در تهران ، كشتارهاى فجيعى در قم ، شيراز، مشهد، تبريز و ديگر شهرستانها توسط دژخيمان رژيم به وقوع پيوست و براى ادامه سياست سركوب على رغم سانسور شديد رژيم به وقوع پيوست و براى ادامه سياست سركوب على رغم سانسور شديد رژيم شاه ، اخبار مربوط به دستگيرى رهبر نهضت اسلامى ايران و قيام 15 خرداد و كشتارهاى قم ، تهران ، مشهد و ساير شهرستانها در مدت كوتاهى در سراسر كشور پخش شد و موجى از خشم و نفرت عليه شاه به راه افتاد. خبرگزاريها نيز بازتاب گسترده قيام شكوهمند ملت ايران در حمايت از رهبر نهضت اسلامى را به سراسر جهان مخابره كردند و عكس العملهاى شخصيتهاى سياسى ، علمى و مذهبى كه حاكى از اعتراض نسبت به دستگيرى امام و كشتار مردم بى گناه بود، گزارش دادند.


210

يكى از نمونه هاى آن ، اعلاميه اعتراض آميز شيخ محمد شلتوت ، مفتى و رئيس دانشگاه الازهر مصر بود كه شش روز بعد از دستگيرى امام و فاجعه خونين 15 خرداد صادر شد؛ در اين اعلاميه دستگيرى علما و اهانت به ساحت مقدس آنان به عنوان داغ ننگى بر پيشانى بشريت معرفى گرديد؛ وى طى تلگرافى خطاب به شاه خواست از تجاوز به حريم روحانيت و علماى اسلام كه پاسداران قوانين الهى هستند خوددارى كند و علماى بازداشت شده را هر چه زودتر آزاد سازد.(164)

حوزه هاى علميه نجف اشرف ، كربلا و كاظمين نيز بمحض دريافت خبر بازداشت امام و كشتار 15 خرداد تهران ، قم و ديگر شهرهاى ايران به پا خاستند و با تشكيل اجتماعات و طى تلگرافهائى به سلاطين و رؤ ساى جمهورى كشورهاى و سازمانهاى بين المللى ، حمايت خود را نسبت به امام ، و تنفر خويش را نسبت به اعمال وحشيانه رژيم شاه اعلام نمودند، و خواستار آزادى فورى رهبر نهضت اسلامى ايران شدند، و مراجع تقليد در قم و مشهد و جمعى از علما در تهران و شهرستانها هر كدام به گونه اى حمايت خود را ابزار كردند، و خواستار آزادى حضرت امام شدند.

اعتصاب سراسرى تهران در 21 خرداد به مناسبت هفتم فاجعه خونين فيضيه ضربه اى بود كه رژيم را درمانده تر كرد؛ مهاجرت مراجع قم و مشهد، علماى سرشناس شهرستانها به تهران موجب شد كه رژيم تن به سياست آرام سازى و تشنج زدايى زند و با آزاد نمودن رهبر نهضت اسلامى ايران خشمها را فرونشاند.

11 مرداد ماه 1342 رسانه هاى گروهى ، آزادى امام را به اطلاع مردم رسانيدند، اما اين آزادى نمايشى در مدت كوتاهى تبديل به حصر گرديد؛ رژيم از ترس سيل خروشان جمعيت كه براى ديدار امام مى شتافتند، نخست وى را از زندان پادگان عشرت آباد به داوديه و از آنجا به قيطريه انتقال داد؛ بدين ترتيب امام در يك منزل شخصى كه افتخارا در اختيار ايشان گذاشته شده بود، تحت نظر و مراقبت شديد ماءموران قرار گرفت . گرچه مردم با اطلاع از وضع امام آرامش خاطرى يافتند، اما اقامت مراجع قم و مشهد و علماى شهرستانها در تهران تا مدتى ادامه يافت .

سرانجام ، رژيم ، هر كدام از آنان را به گونه اى مجبور به مراجعت كرد.

على رغم اين شرايط، فريبكارى رژيم مانع از تداوم نهضت و ضربات ناشى از آن نگرديد.

يكى از آثار ادامه حصر امام ، تشكيل گروههاى زير زمينى در قم ، تهران و شهرستانها بود كه گاه با نامهاى جبهه مسلمانان آزاد، جمعيتهاى مؤ تلفه اسلامى ، مجمع روحانيون مجاهد، و گاه بدون نام ، مانند تشكيلات سرى اصفهان ، شيراز، قزوين و گاه نيز به صورت نشريه هاى انقلابى مانند بعثت و فرياد خودنمايى مى كرد.

از تعداد شهداى 15 خرداد آمار صحيحى در دست نيست . اما تعداد آنها را رقمى بين 5 تا 15 هزار نفر تخمين زده اند. در تهران و قم و ساير شهرستانها دولت به دستگيرى و محاكمه روحانيون و مردم ادامه داد. زندآنها از روحانيان و بازاريها و كسبه پر شد و عده اى نيز محاكمه و اعدام شدند.

جريان 15 خرداد به هر نحوى كه بود ظاهرا به نفع شاه تمام شد اما در واقع در 15 خرداد سال بعد شاه از اين خوب برخاست و با رفتن او بار ديگر خورشيد پرتشعشع اسلام طلوع كرد و مملكتى را از ظلم و ستم او رهانيد.

ياد و خاطره شهداى 15 خرداد براى همه تاريخ گرامى باد.


211

روز جهانى محيط زيست 

5 ژوئن 1976 / 15 خرداد 1351 

خداوند تبارك و تعالى براى استقرار و ادامه حيات نشر و همه جانوران و گياهان ، محيط مادى مناسبى را فراهم نموده است . محيط مادى و يا محيط زيست ، مجموعه اى متشكل از هوا، آب و ذرات معلق مانند: دوده ، غبار و خاك است . يا به زبان علمى ، محيط زيست متشكل از نظامهاى اتمسفر (Atmospher ) (كه هوا و ذرات معلق تشكيل شده )، پدوسفر(Pethospher) (زمين )، بيوسفر (Biospher) (قشر زيست محيطى ) و هيدروسفر (Hidrosphr) (آب ) مى باشد.

مجموعه اين نظامها باضافه نيروى خورشيدى ، فضاى زيست محيطى را آماده مى كنند و بستر حيات را با تمام تنوع كه دارد ميسر مى سازند.

انسان از آغازى كه پا به عرصه طبيعت گذاشته ، با شرايط متنوع طبيعت و محيط زيست خود تطابق داشته است و پيدايش و ادامه حيات همه تمدنهاى جهان در صحنه زيست محيطى بوده است .

امروزه دنياى سياسى ، اقتصادى ، فرهنگى و اجتماعى و بسيارى از علوم و نيازهاى بشرى روابط تنگاتنگى با محيط زيست دارند.

تخريب محيط زيست و اثرات آن 

پژوهشگران جهانى بر اساس تحقيقات خود مدعى تخريب و تهديد محيط زيست به دست انسان هستند و همگى ادامه چنين وضعى را دير يا زود موجب پديدار شدن مصيبت مرگبارى براى كره زمين و موجودات آن از جمله انسان مى دانند.

عامل مهم تخريب محيط زيست ، انسانها هستند و در حال حاضر اثر نيروى انسانى بر روى عوامل محيط زيست ، جهانى شده است .

رشد سريع جمعيت و مصرف انرژى فسيلى روند طبيعى را دگرگون كرده و موجب تغييرات شگرفى شده و تركيب مادى عناصر جو را تغيير داده است .

افزايش دما نيز تغييرات و نوسازى شديدى را باعث خواهد شد كه پوشش ‍ گياهى را بشدت دچار دگرگونى خواهد كرد.

استفاده از صنايع تسليحاتى ، گسترش هزاران نوع سموم و ورود آنها به اكوسيستم ، افزايش و توسعه گازهاى خطرناك در جو نظير گاز كربنيك و اكسيد ازت و... و بارش بارانهاى اسيدى - كه ناشى از سوخت نفت چاهها و جنگلهاست - همگى تخريب شرايط زيست محيطى را باعث خواهد شد.

دنياى تكنولوژى ملموس ترين فاجعه را براى محيط زيست به ارمغان آورده است و كشورهاى صنعتى ، مقصر واقعى اين فاجعه هستند. محيط زيست ، امروز به عنوان مهمترين محور سياست جهانى قرار گرفته است و همه كشورهاى جهان نگران تخريب محيط زيست هستند.

توسعه اقتصادى يا تخريب محيط زيست : 

در مجمع عمومى سازمان ملل متحد، در 22 دسامبر 1989 قطعنامه اى تصويب شد كه تا در اجلاسى هم محيط زيست و هم توسعه مورد بررسى قرار گيرد. هدف مجمع ، توسعه اى پايدار مبنى بر حفظ محيط زيست در سطح جهانى و ملى بود، اما متاءسفانه الگوهاى فعلى توسعه ، عكس هدف مجمع عمومى سازمان ملل مى باشد؛ به اين معنا كه الگوهاى فعلى حاكم بر توسعه در جهان ، در عمل عامل تخريب محيط زيست در جهان هستند.

كشورهاى در حال توسعه ، كشورهاى صنعتى را متهم اصلى برهم زدن توازن زيست محيطى مى دانند و كشورهاى صنعتى ، كشورهاى روبه توسعه را متهم مى كنند كه افزايش جمعيت در اين كشورها باعث شده است كه بيش از ظرفيت زمين از منابع آن بهره بردارى ، و آثار زيانبارى براى زمين ، آب و هوا و محيط زيست فراهم كنند. واقعيت اين است كه كشورهاى صنعتى با هزارها پالايشگاه و صنايع متنوع و گسترده ، سهم بزرگى در توليد گاز دى اكسيد كربن دارند و گازهاى متصاعد شده مضر در جو، نتيجه الگوهاى غلط توسعه صنايع در اين كشورها مى باشند ضمنا توليد دسته اى از مواد شيميايى و مصرف فراوان آن ، كه در نازك شدن لايه اوزن مؤ ثر مى باشد در كشورهاى صنعتى انجام مى گيرد.

اينها كه بر شمرديم همگى عواملى هستند كه محيط زيست را تهديد مى كنند.


212

بى شك با استفاده از الگوهاى غلط توسعه ، محيط زيست انسانى نيز از بين خواهد رفت .

با توجه به مسائل مربوط به آلودگى محيط زيست در جهان و نياز به برنامه سراسرى جهانى به منظور حفاظت محيط زيست براى نسلهاى آينده بشر و ديگر موجودات جاندار، در 5 ژوئن 1972 برابر با 15 خرداد 1351، كنفرانس بين المللى حفاظت محيط زيست با شركت 1400 نماينده از 113 كشور تحت اين عنوان كه تنها يك زمين وجود دارد با سرپرستى سازمان ملل متحد در شهر استكهلم پايتخت كشور سوئد تشكيل شد. كه مقارن با تاءسيس يونپ (165) بود بعد از سال 1972 سال سالروز تاءسيس اين سازمان يونپ به عنوان روز جهانى محيط زيست مطرح مى باشد.(166)

غرب به علت توسعه بى رويه و استفاده غير اصولى از تكنولوژى متكى بر سيستم اقتصادى و اجتماعى خود با مشكلات عديده اى روبرو مى باشد و سبب شده تا كشورهاى عقب نگه داشته شده ، بيش از پيش دچار فقر و بدبختى شوند كه مسلما قسمتى از آن به علت بهره مند شدن از مزاياى تكنولوژى بوده است .

به علت همين نابسامانى است كه طبق ارقام موجود 020/0 جمعيت دنيا از 80 0/0 منابع خداداد زمين بهره مند مى شوند، حال آنكه 80 0/0 ديگر فقط از 020/0 منابع كمال استفاده را مى برند.

اهداف اصلى كنفرانس محيط زيست در استكلهم : 

1 - برنامه ريزى براى احداث و ايجاد مراكز مسكونى با توجه كيفيت محيط زيست .

2 - تاءكيد بر لزوم حفظ منابع طبيعى به منظور بهبود كيفيت محيط زيست .

3 - تعيين و تشخيص و كنترل مواد آلوده كننده محيط، كه داراى ابعاد بين المللى هستند.

4 - بررسى و شناخت مسائل محيط زيست از جنبه هاى فرهنگى ، آموزشى و اجتماعى .

5 - چگونگى توسعه و پيشرفت با در نظر گرفتن اصول حفاظت محيط زيست .

6 - تاءسيس سازمانهاى بين المللى منطقه اى به منظور ايجاد هماهنگى در اجراى پيشنهادهاى كنفرانس .

نتايج كنفرانس  

1 - تشكيل سازمان جديد بين المللى براى حفظ محيط زيست .

2 - لزوم حفظ تنوع گونه هاى ژنتيك گياهى و حيوانى .

3 - لزوم توسعه و پيشرفت با در نظر گرفتن شرايط طبيعى ، اجتماعى ، اقتصادى و فرهنگى هر كشور.

4 - محدود كردن ساخت و استفاده از مواد شيميايى پايدار و فلزات سنگين .

5 - جلوگيرى از تخليه مواد آلوده كننده در اقيانوسها، درياها و پخش مواد راديواكتيويته باقيمانده از آزمايشهاى هسته اى ، در محيط زيست .

برنامه محيط زيست ملل متحد 

با توجه به نتايج كنفرانس جهانى محيط زيست ، كشورهاى مختلف جهان با آگاهى به اثرات سوء ناشى از فعاليتهاى صنعتى و عمرانى بر محيط زيست و لزوم مشاركت تمام دول در ملحوظ داشتن ضوابط زيست محيطى ، در انجام اين گونه ، امور توافق نمودند، مركزى به نام برنامه محيط زيست ملل متحد تشكيل شود تا ضمن پژوهشها و انجام دوره هاى آموزشى ، راه حلهايى براى رفع بحرانهاى زيست محيطى ارائه نمايد. پيرو اين تصميم برنامه محيط زيست ملل متحد يكسال بعد با تشكيل جلسه در نايرويى پايتخت كشور كنيا فعاليت خود را آغاز كرد و ايران كه در كنفرانس جهانى استكهلم حضور يافته بود، عضويت در اين برنامه را پذيرفت .

برنامه محيط زيست ملل متحد داراى مؤ سسات تحقيقاتى مختلفى از قبيل : مركز بين المللى ثبت مواد شيميايى بالقوه سمى ، دفتر صنايع و محيط زيست ، سيستم جهانى مراقبت از محيط زيست ، سيستم جهانى مبادله اطلاعات زيست محيطى ، برنامه درياهاى منطقه اى ، مركز جهانى بيابان زدايى و مراكز مشابه ديگر مى باشد كه همگى در جهت مديريت و حفظ محيط زيست و منابع آن انجام وظيفه مى كنند.

راه حل نهايى بحران محيط زيست : 

دگرگونى فكرى در بسيارى از زمينه ها ضرورى است ، اما هر تحول و دگرگونى در انديشه و تفكر نيازمند زمان است . در مسائل محيط زيست نيز بشر نيازمند زمان است .


213

بعضى به خاطر مى آورند كه دانشمندانى در دهه 1960 نابودى نهايى منابع و خسارت فراوانى را كه بر طبيعت وارد مى شود، پيش بينى كرده بودند.

در آغاز دهه 1970 در كنفرانسهاى متعدد سازمان ملل متحد، بسيارى از متفكران جهان را از توسعه بى حد كشورهاى صنعتى شمال و انفجار جمعيت در كشورهاى جنوب برحذر مى داشتند؛ اما اولين شوكها زمانى وارد آمد كه فاجعه هاى متعددى براى محيط زيست در دهه اخير، انفجارى در خود آگاهى و دگرگونى بشريت وارد آورد.

اينكه بشريت به دست خود خطرى را آفريده و اين خطر آينده او را به بازى گرفته است و تهديد مى كند، زمانى كشف شد كه گسترش حفره اى در اوزن و ديگر اثرات فيزيكى براى كسى جاى ترديد باقى نگذاشت . با خطراتى كه امروز محيط زيست را تهديد مى كند، اين ديگر تنها كافى نيست كه به روابط انسان و محيط زيست انديشيده شود، بلكه مهمتر از آن اين است كه شيوه هاى رفتارى انسان بسرعت دگرگون شود.

در كشورهاى صنعتى بايد شيوه هاى توليد و مصرف تغيير يابد. اما نه تنها شيوه هاى حاكم در توليد و مصر امروز نگران كننده هستند، بلكه نگران كننده تر از آنها مصرف بى مرز انرژى در جهان است .

بدون شك كشورهاى صنعتى مقصر اصلى فاجعه هايى هستند كه تخريب و آلودگى محيط زيست را باعث شده اند.

اگر واقعا كشورهاى صنعتى تفهيم واقعى از رفاه را براى خودشان بخواهند، بايستى از تخريب جنگلهاى مناطق استوايى و پيشرفت كويرها جلوگيرى كنند و اين امر زمانى ممكن است كه به انسانهاى كشورهاى رو به توسعه چه در زمينه روابط آنها با محيط زيست و چه در زمينه هاى مشكلات اجتماعى و اقتصادى يارى برسانند و سياست محيط زيست بايد به گونه اى در جهان اعمال شود كه فراتر از مرزهاى مصنوعى و سياسى و جغرافيايى و طبيعى كشورها باشد.

اعمال يك سياست جهانى محيط زيست بايد به گونه اى باشد كه هم مسؤ وليت پذيرى كل جهان را در بر بگيرد و هم همه كشورها و آحاد مردم در قبال آن احساس تكليف و وظيفه كنند.

به منظور اعمال يك سياست جهانى براى محيط زيست بايد ضوابط و مقررات و قواعد اجرايى و حقوقى وجود داشته باشد. همكارى و هماهنگيهاى دو جانبه و چند جانبه بين كشورها مقدمه اى است براى برپايى و برقرارى ضوابط پايدار جهت حفظ محيط زيست ، كه بر اساس ‍ حفظ منافع ملى و منطقه اى باشد.

به دلايل فوق و دلايل ديگر، بشريت امروز نيازمند گسترش روابط شمال و جنوب است و شرايط حاكم كنونى بين شمال و جنوب از پايه و اساس ‍ دگرگون شود.

آشنايى با طبيعت و مسائل زيست محيطى ايران 

كشور ايران به علت برخوردارى از موقعيت خاص اقليمى ، جغرافيايى و فرهنگى ، ماءمن جوامع متنوع انسانى ، حيوانى و گياهى است .

در ايران نيز مانند بسيارى از كشورهاى ديگر، تباهى و تخريب محيط زيست طى چند قرن گذشته به دليل وجود نظامهاى استبدادى و استعمارى به نحو بارزى نمايان شده است . آنچه كه در مورد تخريب محيط زيست در ايران مى تواند به عنوان مثال عنوان شوند، عبارتند از:

1 - از بين رفتن ، تخريب و محدود شدن زيستگاههاى حيات وحش گياهى و جانورى كه منجر به انقراض گونه هاى متعددى از گياهان و جانوران بومى ايران شده است .

2 - خشكانيدن تالابها و آب بندها، به بهانه ايجاد اراضى كشاورزى و صنعتى ؛ كاهش جمعيت پرندگان و صيد بى رويه ماهيان و ضررهاى اقتصادى ناشى از آنها، آلودگى آبهاى سطحى و زير زمينى ، خشك شدن هزاران رشته قنات در مناطق مختلف كشور، استقرار بى ضابطه صنايع و كارگاهها در مناطق مختلف شهرى ، توسعه بى رويه شهرها، تخليه و تخريب روستاها، استفاده نامعقول و ناهماهنگ از منابع و ثروتهاى كشور كه در مجموع بحران زيست محيطى را به وجود آورده است .


214

عوامل فوق در نهايت باعث بروز ناهنجاريهاى متعدد اجتماعى ، اقتصادى ، فرهنگى و اخلاقى شده است . از اين رو، سازمان حفاظت محيط زيست ، به عنوان نهادى مستقل با برخوردارى از امكانات حقيقى ، ارشادى و اجرايى ، با ادغام اختيارات قانونى سازمان شكاربانى نظارت بر صيد (مصوب سال 1346) در اسفند ماه 1350 تشكيل گرديد و بر حسب قانون عهده دار حفاظت و بهبود و بهسازى محيط زيست و پيشگيرى و ممانعت از هر گونه آلودگى و هر اقدام مخربى كه موجب بر هم خوردن تعادل و تناسب محيط مى شود و همچنين كليه امور مربوط به جانوران وحشى و آبزيان آبهاى داخلى شد.

در كشور ايران ، 125 گونه پستاندار، 485 نوع پرنده حداقل 125 نوع ماهى در خليج فارس و 54 نوع ماهى در درياى خزر زندگى مى كنند. تعداد انواع گياهان شناخته شده ايران بين 7 هزار تا 10 هزار نوع تخمين زده مى شود.

مجموعه تنوع گياهى و جانورى ياد شده ، نقش بسيار با اهميتى در حفظ تعادل طبيعى و اكولوژيكى كشور ايفا مى كند.

موضوعى كه همواره باعث نگرانى است ، تغيير وضع يا انهدام اكوسيستمها مى باشد. دخل و تصرف در اجتماع گياهى در گذشته ، قرنها، بلكه هزاران سال طول مى كشيد، اما در حال حاضر با افزايش جمعيت و پيشرفت تكنولوژى ، دگرگون سازى اكوسيستمها و تباه كردن محيط زيست در زمانى كمتر از يك دهه صورت مى گيرد.

از مجموع بيش از 6 ميليون هكتار زمينهاى جنگلى شمال كشور كمتر از 5/1 ميليون هكتار آن باقى مانده است . مراتع ، بيابانها و كوهها نيز به عنوان منابع طبيعى تاءمين كننده علوفه و سوخت بى رحمانه مورد بهره بردارى غلط قرار مى گيرند و فرسايش حاصل از باد و باران ، بادرويى خاك ، طوفان شن و انباشته شدن توده هاى ماسه بر روى هم ، سرانجام ، دگرگونى ژرفى را پديد خواهد آورد. اگر براى معكوس كردن و تغيير جهت كامل اين فرايند اقدامى صورت نگيرد، دورنماى وضع آينده عبارت خواهد بود از:

معدوم شدن بخش عمده گياهان و درختان و در نتيجه ، كاهش گونه هاى گياهى و حيوانى .

فرسايش خاك ، بروز سيلاب و طوفان شن و نابودى آباديها و گسترش ‍ سرطانى شهرها و تشديد آلودگيهاى محيط انسانى .

توصيه هاى عمومى در جهت حفظ محيط زيست : 

محيط زيست ، سراسر عرصه زندگى انسان و كليه فعاليت هاى ناشى از آن را در بر مى گيرد. به عبارت ديگر، محيط زيست ، تمامى فضايى است كه انسان در ارتباط كامل با آن است و تداوم حياتش بستگى انكار ناپذيرى به آن دارد. اگر مسائل عمده انسانى را به طور خيلى كالى در چارچوب سه موضوع اساسى :

تكنولوژى ، كاربرد زمين و جمعيت - محدود كنيم و مورد بررسى قرار دهيم مضمون حفاظت از محيط زيست ، هر سه موضوع ياد شده را در بر مى گيرد.

توزيع نامتعادل و تراكم بيش از حد جمعيت ، گسترش مهاجرت ، رشد بى رويه شهرها، كاهش كيفيت زيستى ، استفاده از تكنولوژى غير ضرر و استفاده نامناسب از زمينها، بدون توجه به شرايط اجتماعى ، اقتصادى و فرهنگى ، معضلانى را پديد مى آورد كه پيچيدگيهاى آن روز به روز قلمرو وسيعى را در بر مى گيرد؛ بنابراين براى حفظ و بهره ورى مستمر از منابع طبيعى و افزايش كيفيت زيستى از يك سو، و به منظور كنترل و نظارت مستمر و هماهنگ بر كليه فعاليتهاى جارى در سرزمين ، از سوى ديگر، تدوين برنامه هاى جامع با ملحوظات زيست محيطى امرى الزامى و ضرور به شمار مى رود.

به منظور دستيابى به نكات فوق ، رعايت نكات زير باعث حفظ محيط زيست و عدم تخريب بيشتر آن خواهد شد:

1 - تلاش در حفظ و توسعه منابع طبيعى تجديد شونده نظير آب و خاك و هوا، جنگل و مرتع ، پوشش زراعى ، حيات وحش و آبزيان .


215

2 - شناسايى مراكز، تاءسيسات و عوامل نابود كننده و آلوده كننده محيط زيست و جلوگيرى از فعاليت آنها.

3 - شناسايى و سازماندهى و به كارگيرى نيروهاى متخصص براى جلوگيرى از نابودى منابع مهم ملى .

4 - مبارزه مستمر براى جلوگيرى از گسترش كوير و از ميان بردن جنگلها و منابع طبيعى به صورت از سوى اشخاص حقيقى و حقوقى ، از طريق قانونى و با اعمال نظارت عمومى بر اساس اصول قانون اساسى .

5 - تبليغ و ترويج فرهنگ درختكارى و توسعه منابع طبيعى تجديد شونده .

6 - انجام عمليات آبخيزدارى در سطوح مختلف و همچنين نهال و بوته كارى پشت سدهاى بزرگ براى جلوگيرى از جمع شدن گل و لاى پشت سدها.

اسلام و محيط زيست : 

در دين مبين اسلام توجه زيادى به محيط زيست و حفاظت از آن و تاءكيد زيادى بر آباد كردن زمينهاى باير، درختكارى ، پاكيزه نگه داشتن نهرها و آلوده نكردن آبها شده است . در احاديثى كه از حضرت رسول اكرم ص نقل شده است ، آن حضرت سفارش به آباد كردن زمينهاى باير و درختكارى فرموده اند:

الارض ارض الله ، و العباد عبادالله ، من احيا مواتا فهى له

زمين ، زمين خداست و بندگان ، بندگان خدا هستند هر كه زمين مرده اى را آباد كند متعلق به او مى باشد.

در حديث ديگرى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله توصيه به درختكارى نموده اند و درخت را به عنوان يك باقى صالحات براى انسان دانسته اند كه هر كس از ثمره آن درخت استفاده كند براى كسى كه درخت را كاشته است صدقه اى محسوب مى شود.

من غرس غرسا لم ياءكل منه آدمى و لاخلق من خلق الله الا كان له صدقة (167)

هر كه درختى بكارد هر بار كه انسانى يا يكى از مخلوق خدا از آن بخورد براى وى صدقه اى محسوب مى شود. يا در جاى ديگر مى فرمايند:

ما من رجل يغرس غرسا الا كتب الله له من الاجر قدر ما يخرج من ثمر ذلك الغرس (168)

هر كه درختى بنشاند خدا به اندازه ميوه اى كه از آن درخت برون مى شود پاداش براى وى ثبت كند.

در رابطه با اهميت درختكارى و گسترش فضاى سبز حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله تا بدانجا سفارش نموده اند كه اگر رستاخيز به پا شود و در دست شما نهالى باشد بايد اگر مى توانيد آن را بكاريد. اين فرمايش نشان دهنده اين مطلب است كه چقدر ما بايد محيط زيست توجه داشته باشيم و در اين رابطه كوشش كنيم .


216

تهاجم رژيم صهيونيستى به لبنان 

16 خرداد 1361 / 6 ژوئن 1982 

قبل از پرداختن به حمله گسترده رژيم اشغالگر قدس به لبنان و علل و انگيزه هاى تهاجم سال 1361 لازم است به طور مختصر اشاره اى به تجاوزات گذشته اين رژيم به كشور لبنان ، بشود.

در جريان نخستين جنگ اسرائيل در سال 1948، نيروهاى اين رژيم به يك موضع لبنان به نام المالكية تجاوز كردند. مالكيه دهكده اى است كه دو راهى فلسطين / لبنان در بخش ميانى جبهه لبنان واقع است . نيروهاى رژيم صهيونيستى اين روستا را در نوزدهم ماه مه 1948 اشغال كردند، اما نيروهاى لبنانى به همكارى نيروهاى ارتش نجات بخش اعراب آن را طى يك نبرد بازپس گرفتند.

در 23 مارس 1949 لبنان با رژيم صهيونيستى قرارداد ترك مخاصمه امضاء كرد در 29 اكتبر 1965 نيروهاى اسرائيلى به خاك لبنان تجاوز كردند و ضمن پيشروى دست به يك سلسله عمليات انفجارى و تخريبى زدند.

در جريان جنگ ژوئن 1967 اعراب و اسرائيل لبنان به قرار داد ترك مخاصمه 1949 متوسل شد اما وزير خارجه كشور صهيونيستى در اوت همان سال قرار داد ياد شده را كان لم يكن اعلام كرد.

سال 1968 لبنان شاهد يك سلسله تجاوزات از سوى اسرائيل بود كه آخرين آن تجاوز به فرودگاه بين المللى بيروت بود كه در اثر آن 13 فروند هواپيماى غير نظامى لبنان منهدم شدند.

در طى سالهاى 1969 و 1970 رژيم صهيونيستى چندين بار خاك لبنان را بمباران كرد و همچنين در دوازدهم ماه مه 1970 به منطقه عرقوب تجاوز كرد.

در طى دهه 1970 ميلادى لبنان شاهد گسترش دامنه عمليات تجاوزكارانه اسرائيل كه شامل عمليات كماندويى هوابرد، بمباران مناطقى در عمق كشور و انهدام تاءسيسات اقتصادى و تجاوز به مناطق پرجمعيت مى شده بود. شديدترين حملات اسرائيل به لبنان در ماه مارس 1987 صورت پذيرفت كه طى آن جنوب لبنان تا حومه هاى ليطانى به اشغال نيروهاى تجاوزگر درآمد.

در 17 و 18 ژوئيه 1981 اسرائيل به يك منطقه در بيروت حمله هوايى كرد و چندين ساختمان مسكونى را ويران كرد.

در تاريخ 14 دسامبر 1981 تل آويو بلنديهائى را كه در جنگ 1967 با سوريه اشغال كرده بود، ضميمه خاك خود كرد.

و سرانجام در پى پيروزى رزمندگان اسلام در جبهه هاى جنگ با عراق و آزادسازى خرمشهر در خرداد ماه 1361 (1982) رژيم صهيونيستى براى اينكه استراتژى نظامى جمهورى اسلامى ايران را تحت تاءثير قرار دهد و همچنين يشير جميل مزدور خود را در لبنان به عنوان رييس جمهور روى كار آورد، در پى بهانه اى براى تجاوز به لبنان بود. لذا پس از حمله به يك اتوبوس در بيت المقدس مناخيم بگين نخست وزير وقت اسرائيل اعلام كرد موافقت نامه آتش بس با سازمان آزادى بخش فلسطين را لغو شده مى داند. و متعاقب آن هواپيماهاى اسرائيلى به منطقه اى در خاك لبنان حمله كردند و 11 نفر را شهيد و 56 نفر را زخمى ساختند.

روز 4 ژوئن 1982 طى عمليات بمب گذارى در لندن ، سفير اسرائيل مجروح شد كه اين مساله بهترين و مناسبترين بهانه را براى آغاز جنگ به دست اسرائيل داد.

در 6 ژوئن 1982 برابر 16 خرداد ماه 1361 نيروهاى پياده و زرهى ارتش ‍ صهيونيستى سرانجام پس از تجاوزات مكرر هوايى برفراز شهر صيدا و مناطق جنوبى لبنان حملات همه جانبه خود را از زمين ، دريا و هوا با حدود 20 هزار سرباز - كه پس از مدتى به 65 هزار نفر افزايش يافت - صدها تانك و نفربر زرهى به داخل خاك لبنان آغاز كردند و با عبور از منطقه تحت كنترل نيروهاى حافظ صلح سازمان ملل متحد از مرز لبنان گذشتند و به طرف شمال اين كشور و به سوى شهرهاى صور و صيدا، نبطيه ، هرمون ، مرجعيون ، ظهرانى و ساير پايگاههاى فلسطينى ها به پيش روى خود ادامه دادند.

سرانجام پس از گذشت 4 روز از يورش وحشيانه صهيونيستها به جنوب لبنان رژيم صهيونيستى 2500 كيلومتر مربع از خاك لبنان را كه بيش از يك چهارم از مساحت آن كشور را تشكيل مى داد، به اشغال خود درآورد و بيروت را هم محاصره كرد.


217

درگيرى با نيروهاى سوريه 

واحدهايى از ارتش سوريه از سال 1976 به دعوت دولت لبنان در دره بقاع استقرار يافته بود. روز 8 ژوئن 1982 ارتش اسرائيل دست به اقداماتى زد كه اصولا برخورد با سوريه را اجتناب ناپذير

كرد. در چنين روزى درست در همان زمانى كه اطلاعيه دولت اسرائيل انتشار يافت و در آن اعلام شد كه اسرائيل به نيروهاى سوريه حمله نمى كند، مگر آنها آغازگر حمله باشند. يك ستون از ارتش اسرائيل به محور مركزى لبنان گسيل شد تا قواى سوريه را دور بزنند.

آنچه در ماجراى برخورد اسرائيل و سوريه در خاك لبنان حائز اهميت است ، با توجه به حضور 4 لشكر اسرائيل در صحنه نبرد و پشتيبانى همه جانبه هوايى از اين نيروهاست كه على رغم غيبت نيروى هوايى سوريه طى ساعات اوليه درگيرى ، باز هم اسرائيليها نتوانستند به هدف اصلى خود در حمله به نيروهاى سوريه طى ساعات اوليه درگيرى ، باز همه اسرائيليها نتوانستند به هدف اصلى خود در حمله به نيروهاى سوريه كه همان تسلط بر بزرگراه بيرون دمشق بود - دست يابند، زيرا وقتى كه در 11 ژوئن هر دو طرف پيشنهاد آتش بس را پذيرفتند و دست از پيشروى كشيدند تازه معلوم شد كه حتى يك ستون از ارتش اسرائيل هم نتوانسته خود را به قسمتى از اين بزرگراه كه در كنترل سوريه قرار داشت برساند.

نقش عراق در تجاوز رژيم صهيونيستى به لبنان 

يكى از افسران عراقى كه جزء سازمان اطلاعات عراق بوده و پس از جنگ دوم خليج فارس از كشورش فرار كرده است در خاطرات خود در اين باره چنين گفته است :

هنگامى كه محاصره آبادان در هم شكسته شد و بعدا در سال 1982 نيروهاى ما در مقابل نيروهاى جمهورى اسلامى ايران در خرمشهر شكست خوردند و عقب نشينى كردند، كشورهاى عرب ، بويژه عربستان سعودى و كويت كمكهاى شايان توجهى به عراق كردند. اما جمهورى عربى سوريه در مقابل جنگ ايستاد و هيچ گونه مساعدتى به ما نكرد.

وقتى براى رهبرى ما مشخص شد كه سوريه ما را تهديد مى كند و در اين جنگ با جمهورى اسلامى متحد شده است ، رهبرى ما تلاش كرد ابونضال را تجهيز نمايد. ابونضال يك فلسطينى مزدور سازمان اطلاعات اسرائيل موساد است . در صدد برآمديم با او ارتباط برقرار كنيم تا وى سفير اسرائيل را در لندن ترور كند. هياءتى بلند پايه براى ديدار با او اعزام كرديم و طرح را برايش توضيح داديم . اطلاعات تكميلى و همچنين فهرستى از كارهايى را كه سفير اسرائيل در لندن انجام مى دهد در اختيار او گذاشتيم . سفارت ما در لندن در اين زمينه بسيار فعال بود و ابونضال همه دستورات خود را از آنجا دريافت مى كرد، و قبل از وقوع حادثه شبانه روز در داخل سفارت زندگى مى كرد.

عمليات ترور سفير اسرائيل در ساعت 10 روز 4 ژوئن 1982 انجام شد. اين عمليات بهانه هاى لازم را براى دخالت اسرائيل در لبنان و اشغال آن فراهم كرد.

هدف ما هم همين بود و قبلا در يك جلسه محرمانه كه صدام حسين با شوراى فرماندهى انقلاب تشكيل داد، گفته بود: ترور (سفير اسرائيل ) هدف نيست ، بلكه وسيله اى است براى دخالت اسرائيل در لبنان ، و در نتيجه سوريه مجبور خواهد شد از مرزهاى ما عقب نشينى كند.(169)

تحليل رژيم بعث عراق در آن شرايط كه مى رفت سرنوشت نهايى جنگ به نفع جمهورى اسلامى ايران رقم زده شود، از فراهم ساختن زمينه تجاوز رژيم صهيونيستى به جنوب لبنان اين بود كه با اين اقدام رژيم اشغالگر قدس ، سوريه تحت فشار قرار مى گيرد و از سوى ديگر توجه جمهورى اسلامى ايران نيز از جبهه هاى جنگ عراق با تهاجم رژيم اشغالگر به جنوب لبنان جلب مى شود.

هر چند كه فاجعه تجاوز به جنوب لبنان و اعزام نيرو از سوى جمهورى اسلامى ايران به آن كشور در تعقيب نيروهاى عراقى كه در عمليات بيت المقدس شكست سنگينى خورده بودند، تاءثير گذاشت و موجب تاءخير در اجراى عمليات رمضان شد، اما درك توطئه دشمن از جانب حضرت امام خمينى ره و هشدار ايشان به مسؤ ولان در اين زمينه موجب شد تا جمهورى اسلامى ايران بار ديگر توجه خود را به جبهه هاى جنگ با عراق معطوف سازد.


218

در پى يورش وحشيانه صهيونيستها به جنوب لبنان و به خاك و خون كشيده شدن مسلمان اين سرزمين ، حضرت امام خمينى ره با صدور پيامى فرمودند:

من كلمه مباركه استرجاع را نه براى جنايات اسرائيل و شهادت و آسيب بسيارى از مسلمانان مظلوم جنوب لبنان عزيز مى گويم ، گرچه آن هم استرجاع دارد، و نه براى شهر و روستاهاى آن كشور اسلامى كه به دست جنايتكار رژيم صهيونيستى كافر اسرائيل اشغال و خراب شده ، گرچه آن همه استرجاع دارد، و... بلكه براى بى تفاوتى كشورهاى اسلامى يعنى حكومتهاى آنها استرجاع مى كنم ، و اى كاش فقط بى تفاوتى بود.(170)

رييس جمهور وقت ايران ، حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى نيز در رابطه با تجاوز رژيم صهيونيستى به جنوب لبنان طى پيامى به حافظ اسد رييس جمهور سوريه ، ضمن اظهار تاءسف از اين تهاجم نوشتند: امروز وقت آن است كه امكانات انسانى ، تسليحاتى ، تبليغاتى ، سياسى و اقتصادى جهان اسلام عليه تجاوزات مكررى كه نسبت به حريم مستضعفان صورت مى گيرد، بسيج شود.

جمهورى اسلامى ايران با وجود اينكه در جنگ است اعلام مى كند كه در حد توان ، قواى خويش را وقف دفع حملات رژيم اشغالگر قدس به جنوب لبنان خواهد كرد. ما از هم اكنون به عنوان اولين گام بخشى از نيروهاى پياده و زرهى خصم صهيونيستى شوند.(171)

وزارت امور خارجه جمهورى اسلامى ايران نيز طى پيامى ضمن محكوم كردن اين تجاوز، اعلام كرد:

...بى شك در كنار سياستهاى توسعه طلبانه و اشغالگر رژيم صهيونيستى يكى از اهداف مهم اين جنايات انحراف افكار جهان از جنايات ارتش ‍ مزدور عراق عليه امت مظلوم در ايلام و خوزستان و همچنين فراهم آوردن زمينه هاى نجات صدام است (172)

در راستاى مواضع اتخاذ شده از سوى حضرت امام خمينى ره و ديگر مسؤ ولان كشور، ارتش جمهورى اسلامى ايران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ، طى اعلاميه مشتركى آمادگى خود را براى اعزام نيرو به لبنان اعلام كردند و متعاقب آن تعدادى از نيروهاى سپاه و ارتش براى مقابله با ارتش ‍ متجاوز رژيم صهيونيستى به لبنان اعزام شدند و واحدهاى اوليه آن مورد استقبال مقامات رسمى سوريه و مردم آن كشور قرار گرفت .

حضرت امام خمينى ره با آن تفكر الهى و حكمتى كه خداوند به ايشان عطا كرده بودند، در وراى ظواهر رويدادها و حوادث ، حقايقى را مى ديدند كه انسانهاى معمولى قادر به درك آن نيستند. لذا آن حضرت با همين ديد الهى ، عمق توطئه دشمن را درباره انصراف جمهورى اسلامى از جبهه هاى جنگ با عراق و سرگرم ساختن آن به جاى ديگرى را درك نمودند و در اين زمينه هشدار لازم را دادند.

حضرت امام ره در آستانه فرارسيدن ماه مبارك رمضان سال 1361 در ديدار گروهى از علما و روحانيان با ايشان فرمودند:

اگر امروز تمام نظرها متوجه لبنان بشود و تمام گويندگان از لبنان بگويند، تمام نويسندگان از لبنان بگويند، اين توفيقى است براى امريكا كه ايران جنگ خودش را فراموش كرده ، و هم عراق را از دست مى دهد و هم لبنان را، نه مى تواند در عراق كارى بكند و نه مى تواند در لبنان . ما را همان اين است كه بايد از راه شكست عراق ، دنبال لبنان برويم ، نه مستقلا، ان شاء الله تعالى . (173)

هشدار حضرت امام ره استراتژى راه قدس از كربلا مى گذرد را پيش ‍ روى رزمندگان اسلام قرار داد.


219

شهادت آيت الله سيد محمدرضا سعيدى 

20 خرداد 1349 

مجاهد شهيد حضرت آيت الله سعيد در تاريخ دوم ارديبهشت 1308 چشم به جهان گشود. پدر بزرگوارش حجت الاسلام سيد احمد سعيدى اسم فرزند عزيزش را محمدرضا گذاشت . در دوران طفوليت مادرش را از دست داد و تحت نظر پدر مشغول تحصيل شد. ادبيات عرب را در مشهد آموخت و از دروس فقه و اصول معارف استادان بزرگى چون حاج شيخ كاظم دامغانى ، مرحوم حاج شيخ هاشم قزوينى و حاج شيخ مجتبى قزوينى تلمذ كرد. آيت الله سعيدى به خاطر استعداد سرشارى كه داشت و زحمات فراوانى كه تحمل كرد مدارج و مراحل علمى را با سرعت پيمود. پس از ازدواج براى طى مراحل بعدى علوم اسلامى عازم حوزه علميه قم شد و در آن شهر در محضر آيت الله العظمى بروجردى ره و آيت الله العظمى امام خمينى ره حاضر شد و سرانجام با زحمات طاقت فرسا و تلاشهاى پيگير به مرحله عظيم استنباط و اجتهاد رسيد.

آيت الله سعيدى ضمن ادامه تلاشهاى پيگير و تدريس طلاب به مسافرتهاى تبليغى نيز مى رفت و همان روزها يكبار در آبادان به خاطر سخنرانى افشاگرانه و ضد رژيم به زندان افتاد اما در اثر تلاش آيت الله العظمى بروجردى ره از زندان آزاد شد.

پس از آن ماجرا، گروهى از ايرانيان مقيم كويت براى تبليغ اسلام ، خواستار عالم صالح و مبلغ توانايى شدند. اين ماءموريت و رسالت به آيت الله سعيدى واگذار شد.

با فرارسيدن سال 1341 و شكل گيرى نهضت روحانيت ، ايشان به همراه بسيارى ديگر از روحانيان ، به گرد شمع وجود حضرت امام ره پروانه وار به گردش درآمدند و در راه نيل اهداف متعالى آن پيشواى بزرگ ، از فداى جان دريغ نورزيدند.

پس از آنكه حركت روحانيت رشد يافت و در راءس همه ، سخنان و اعلاميه هاى حضرت امام خمينى ره در همه جا شور و هيجان و قيام و انقلاب به وجود آورد، رژيم شاه به ناچار آن مرجع و رهبر عظيم الشاءن را دستگير نمود و در پادگان عشرت آباد، تحت نظر گرفت . پس از اين واقعه ، شاگردان امام حوزه هاى درسى را تعطيل كردند و در منزل مراجع تحصن اختيار نمودند. اين تجمع با سخنرانيهاى آيت الله سعيدى پس از اقامه نماز همراه بود. آن سخنرانيها و مشورتها منجر به اتخاذ تصميمى از جانب علما و فضلا و مراجع تقليد قم و ساير شهرستانها مبنى به هجرت به سوى تهران و اعتراض همه جانبه عليه دستگيرى حضرت امام شد و در سايه همين اتخاذ و تصميم راسخ بود كه رژيم شاه به هراس افتاد و پس از مدتى امام را آزاد ساخت .

نهضت امام خمينى قدس (ره ) راه پرمخاطره اى در پيش داشت و آن يگانه رهبر بيدار دل و شجاع مصمم بود كه تا پاى جان از اسلام عزيز دفاع كند و از هيچ مانعى ترس و بيم به خود راه ندهد. آيت الله سعيدى از تصميم و اراده راسخ امام (ره ) و قدرت عجيب به خود راه ندهد. آيت الله سعيدى از تصميم و اراده راسخ امام (ره ) و قدرت عجيب و عظيم ايمان و توكل آن بزرگوار، نيرويى تازه گرفت و راه سراسر رنج و مبارزه و خطر را با ميل و اشتياق انتخاب كرد.

آيت الله سعيدى درباره دميده شدن اين روح اميد و مبارزه در خود، ملاقاتى را كه با امام (ره ) داشته است مؤ ثر دانسته و عامل اصلى معرفى مى كند. آن شهيد بزرگوار در اين باره چنين مى گويد:

هنگام نماز مغرب و عشا به منزل امام رفتم ، مى خواستم با ايشان مذاكره كنم ، امام آماده نماز بود، وقتى منظورم را فهميد اندكى نماز را تاءخير انداخت . به عرض رساندم : آقا! طبق برداشتى كه من كرده ام ، از اين به بعد شما در مبارزات خود، ياوران كمترى خواهيد داشت .


220

امام فرمود:

سعيدى ! چه مى گويى ؟! به خدا قسم اگر تمام جن و انس پشت به پشت هم بدهند و در مقابل من بايستد، من چون اين راه را حق يافته ام ، از پاى نخواهم نشست .

مرحوم سعيدى پس از اين ديدار و استماع سخنان جانبخش امام (ره ) مى گويد:

با شنيدن سخنان امام چنان دلگرم شدم كه روح تازه اى در وجودم دميده شد و ايمان بيشترى به قيام و حركت امام پيدا كردم .

آيت الله سعيدى از تصميم و اراده راسخ امام (ره ) و قدرت عجيب و عظيم ايمان و توكل آن بزرگوار نيرويى تازه مى گيرد و راه سراسر رنج و مبارزه و خطر را با ميل و اشتياق انتخاب مى كند.

آيت الله سعيدى به دنبال تلاشهاى پيگيرى كه جهت معرفى امام (ره ) و نهضت پربركتش داشت ، هجرتى به عراق كرد و در آنجا جلساتى تشكيل داد و نهضت حضرت امام (ره ) و شخصيت والاى روحانى او را تشريح نمود و تلاش و خدمات او بود كه زمينه هاى استقبال از امام را فراهم ساخت .

... وى پس از مراجعت با صلاحديد حضرت امام (ره ) ايشان به امامت جماعت مسجد موسى بن جعفر عليه السلام در تهران برگزيده شد و اين مسجد بود كه به صورت سنگرى براى مبارزه آن شهيد سعيد درآمد جوانان به گرد او جمع شدند و در سايه فعاليتهاى علمى وى ، از چشمه هاى معارف اسلامى جرعه ها برگرفتند تلاشهاى آيت الله سعيدى در اين پايگاه هدايت و مبارزه ، عبارت بود از: تفسير قرآن كريم ، سخنرانيهاى متعدد كه بيشتر آن توسط خود او صورت ميگرفت ، ايجاد كتابخانه ، دعوت سخنران از قم و...

افزون بر فعاليتهاى كه در مسجد داشت ، براى گروهى از بانوان در منزل خويش جلساتى تشكيل داد و به تدريس جامع المقدمات ، سيوطى ، مغنى و نيز عروة الوثقى پرداخت كه اين تلاشها سبب شد شاگردان او پس از مدتى با طى دوره هاى معارف اسلامى ، به عنوان مبلغ اسلامى جلسات زنانه تشكيل دهند و به معرفى اسلام همت گمارند.

از فعاليتهاى چشمگير مرحوم سعيدى ، ترجمه رساله امر به معروف و نهى از منكر امام (ره ) از كتاب تحريرالوسيله و چاپ و نشر آن در ميان جوانان بود.

همچنين آن شهيد بزرگوار نوارهاى امام (ره ) را با زحمت فراوان تهيه و تكثير مى كرد و هم او بود كه جزوه هاى درسى امام (ره ) را در نجف تحت فراوان ولايت فقيه چاپ و تكثير كرد.

ساواك وقتى تبليغات مؤ ثر آيت الله سعيدى را مشاهده كرد، او را ممنوع المنبر نمود، اما آيت الله سعيدى دست از فعاليت نكشيد و از محل خود خارج شه و به محلهاى دوردست و روستاهاى اطراف مى رفت و به كار خويش ادامه مى داد.

شهيد سعيدى در سال 1345 درباره جنايات اسرائيل سخنرانى مهمى كرد و همين سخنرانى باعث شد او را دستگير كنند. 61 روز در حبس ‍ نگهدارند.

در ارديبهشت 1349 بعد از اينكه رژيم با تصويب كاپيتولاسيون سرسپردگى كامل خود را به اثبات رسانيد از سرمايه گذاران آمريكايى دعوت به عمل آورد تا باصطلاح در ايران سرمايه گذارى كنند و در واقع در يك حركت استعمارى اقتصاد ايران را كاملا در اختيار آمريكاييها قرار دهد. به دنبال اين حركت ، علماى حوزه قم ، در 11 ارديبهشت همان سال ، با انتشار اطلاعيه اى مردم را از اين خطر بزرگ مطلع ساختند.

در اين ميان آيت الله سعيدى نيز ساكت نماند. عليه استعمارگر دست به فعاليتهاى شديد زد و با انتشار اعلاميه اى به زبان عربى خطاب به علماى كشورهاى اسلامى ، آنها را دعوت به قيام و مخالفت نمود.

رژيم شاه كه از حركت پرخروش آيت الله سعيدى به وحشت افتاده بود او را دستگير و در قزل قلعه زندانى كرد. و تحت شديدترين شكنجه ها، در روز چهارشنبه 20 خرداد 1349 آن عالم مجاهد را به شهادت رسانيد.


221

پيكر آن مرد بزرگ فرداى شهادتش تحويل فرزند ارشدش شد. و سرانجام به طور مخفيانه جنازه ايشان در وادى السلام قم به خاك سپرده شد.

پيام شهيد درباره حضرت امام خمينى (ره ): 

آيت الله سعيدى علاقه و ارادت خاصى نسبت به حضرت امام خمينى (ره ) داشت . درباره امام (ره ) گفته بود:

به خدا سوگند اگر سوگند اگر مرا بكشيد و خونم را بر زمين بريزيد، در هر قطره خونم نام مقدس خمينى را خواهيد يافت

حضرت امام شبيه ترين عالمان نسبت به ولى الله ، امام زمان عليه السلام و آباء طاهرينش مى باشد

مرا بگيرند و به بند حبس كشيد تا آن وقت از من سلب مسؤ وليت شود، چه اگر آزاد باشم فرياد مى زنم ، حقايق را مى گويم و افشاگرى مى كنم . من اين لباس را پوشيده ام و از بيت المال امرار معاش مى كنم كه پاسدار اسلام و وفادار به رهبرم ، امام خمينى باشم ... بنابراين بايد فرياد بزنم و جز اين چاره اى ندارم .


222

روز جهانى صنايع دستى 

20 خرداد / 10 ژوئن 

شوراى جهانى صنايع دستى :

با تاءسيس سازمان ملل متحد، حفاظت از ميراثهاى فرهنگى بشرى به عهده يونسكو يا سازمان تربيتى - علمى و فرهنگى ملل متحد واگذار شد.

از سال 1964 ميلادى با تاءسيس شوراى جهانى صنايع دستى (174)، به عنوان يكى از ارگانهاى وابسته به يونسكو، صنايع دستى و سنتى در قالب يك هنر - صنعت به عنوان بخشى از زندگى فرهنگى و حيات اقتصادى ملل مورد توجه قرار گرفت .

شوراى مذكور كه ابتدا با تعداد محدودى از اعضا كار خود را آغاز كرد، اكنون 90 كشور جهان را در بر مى گيرد و دبير خانه آن در شهر آمستردام در كشور هلند قرار دارد. مهمترين هدفهايى كه اين شورا به عنوان يك ارگان غير نظامى و غير دولتى قائل شده است عبارتند از:

1 - تشويق ، كمك و راهنمايى صنعتگران دستى و همچنين بالابردن سطح اطلاعات تخصصى و حرفه اى آنها با توجه به زمينه هاى متفاوت فرهنگى موجود در هر يك از كشورهاى عضو.

2 - حفظ و تقويت صنايع دستى و تجلى آن به عنوان ركن عمده اى از حيات فرهنگى ملتها.

3 - ايجاد همبستگى ميان صنعتگران دستى سراسر جهان .

از هر كشور تنها يك سازمان مى تواند به عنوان نماينده صنعتگران آن كشور به عضويت شورا درآيد و سازمان صنايع دستى ايران از سال 1347 به عنوان ارگان مسؤ ول متولى صنايع دستى كشور به عضويت شوراى جهانى صنايع دستى درآمده است .

مهمترين منبع تاءمين هزينه هاى شورا، كمك سالانه كشورهاى عضو است كه در قالب حق عضويت پرداخت مى شود.

اركان عمده شورا عبارت است از: مجمع عمومى و هياءت اجرايى . شوراى جهانى صنايع دستى علاوه بر مجمع عمومى داراى پنج مجمع منطقه اى براى آسيا و اقيانوسيه ، آفريقا، اروپا، آمريكاى شمالى و آمريكاى جنوبى است كه در راءس هر يك از آنها يكى از معاونان شوراى جهانى صنايع دستى قرار دارند.

مجامع عمومى هر دو سال يك بار و مجامع منطقه اى به طور سالانه در يكى از كشورهاى عضو تشكيل جلسه مى دهند و طى آن درباره موضوعاتى كه قبلا از طريق تماس دبيرخانه شورا با اعضا در دستور كار قرار گرفته است بحث و گفتگو مى شود.

ساير فعاليتهاى شورا براى رسيدن به اهداف ياد شده عبارت است از:

1 - ايجاد ارتباط با ساير سازمانهاى بين المللى و استفاده از كمكهاى آنها نظير يونسكو، برنامه عمران ملل متحد (يا برنامه توسعه ملل متحد) (P.D.N.U) و بانك جهانى .

2 - تماس و مذاكره با اتحاديه هاى اقتصادى بين المللى نظير جامعه اروپا (C.E)، در مورد تعديل حقوق گمركى و ايجاد تسهيلات بيشتر براى ورود صنايع دستى از كشورهاى آسيا، آفريقا و آمريكاى لاتين .

3 - فراهم كردن زمينه و ايجاد ارتباط براى مبادله كارشناس و كارآموز ميان كشورهاى عضو.

4 - برگزارى كنفرانسها، سمينارها، نمايشگاههاى بين المللى صنايع دستى .

5 - تهيه و انتشار كتب و گزارشهاى تخصصى و همچنين يك نشريه خبرى كه حاوى رويدادهاى مختلف صنايع دستى در سطح جهان مى باشد.

رويهمرفته مهمترين نتيجه اى كه از تلاشهاى جهانى صنايع دستى حاصل شده است ، جلب توجه ملتها نسبت به اهميت فوق العاده صنايع دستى در زندگى فرهنگى ، اقتصادى و اجتماعى ملتهايشان مى باشد؛ همچنين از طرف شورا روز 10 ژوئن (20 خرداد) به عنوان روز جهانى صنايع دستى تعيين شده است .

تعريف صنايع دستى : 

صنايع دستى از نظر لغوى داراى مفهوم واحد و ثابتى نيست و هنوز تعريفى كه جامع و كامل و مورد پذيرش همه كارشناسان و سازمانهاى مسؤ ول در كشورهاى مختلف باشد وضع نشده است . به عبارت ديگر، صنايع دستى چه در بيان عادى و چه در اصطلاح فنى داراى مفاهيم متعددى است . به اين معنى كه گاهى اوقات حاكى از نحوه ساخت كالاست ، مثلا دست ساز گاهى بازگو كننده ويژگى يك محصول است ، مثل محصول دستى هنرى و در مواردى نيز حاكى از منطقه جغرافيايى توليد است ؛ نظير صنايع دستى روستايى . در دائرة المعارف بريتانيكا آمده است :


223

صنايع دستى به آن گروه از صنايع گفته مى شود كه مهارت ، ذوق و بينش ‍ انسان در آن نقش اساسى دارد.

در لغت نامه دهخدا چنين گفته است :

صنايع دستى عبارت است از آنچه كه با دست ساخته مى شود. از قالى ، پارچه و ساخته هاى فلزى و غيره ...

از نظر (فرهنگ معين صنايع دستى شامل صنعتهاى است كه دست در آن دخيل باشد، مانند پارچه بافى و قالى بافى .

با عنايت به تعاريف ياد شده ، صنايع دستى به آن گروه از صنايع اطلاق مى شود كه تمام يا قسمت اعظم مراحل ساخت فرآورده هاى آن با دست انجام گرفته باشد و در قالب فرهنگ ، بينشهاى فلسفى و ذوق و هنر انسانهاى هر منطقه با توجه به ديدگاههاى قومى آنان ساخته و پرداخته مى شود.

ويژگيهاى زير را مى توان براى صنايع دستى بر شمرد: 

- صنايع دستى از جمله فعاليتهايى است كه در آن دست انسان داراى نقش ‍ اساسى مى باشد.

- صنايع دستى از معدود صنايع ملى و ناوابسته مى باشد كه به هيچ وجه نيازمند كارشناس و متخصص خارجى نيست .

- فعاليت در اكثر رشته هاى صنايع دستى محتاج ابزار و وسايل چندان پيچيده و سرمايه زياد نيست .

- صنايع دستى بخصوص در مناطق روستايى يكى از عوامل مكمل اقتصاد كشاورزى مى باشد.

- صنايع دستى ، بازتابى از تاريخ و تمدن هر قوم و ملت از ديرباز تاكنون بوده است .

- محصول دست هر صنعتگر با سادگى از محصولات مشابهى كه توسط صنعتگر ماشينى ساخته شده است قابل تشخيص است .

- صنايع دستى با ويژگيهاى خود به دو دسته شهرى و روستايى قابل تقسيم است .

صنايع دستى مى تواند عامل انتشار مؤ ثرى براى فرهنگ و سنن مناطق مختلف كشور به حساب آيد.

تاريخچه صنايع دستى : 

صنايع دستى يكى از قديمى ترين و پر پيشنيه ترين فعاليتهاى بشرى است كه به موجب برخى از اسناد و مدارك تاريخى ، سابقه پيدايش آن به عصر حجر مى رسد و حاصل كاوشهاى باستان شناسان حاكى از آن است كه از آغاز زندگى بشر بر روى زمين ساخت و ظروف و پاره اى ابزار مصرف ديگر نظير نيزه و خنجر به عنوان وسيله شكار يا اسباب دفاع از سنگ معمول شده و به موازات پيشرفت فكرى بشر، استفاده از ساير مواد موجود در طبيعت نظير خاك ، چوب ، سنگ ، آهن مس و سرانجام پوست ، پشم ، كرك حيوانات و همچنين الياف گياهى رواج يافته است . شواهدى در دست است كه نشان مى دهد اين نوع صنايع با عمر دوازده هزار ساله اى كه پشت سرگذاشته اند در مراحل مختلف تكامل اقتصادى : اقتصاد شبانى ، اقتصاد كشاورزى و حتى شرايط صنعتى تاءمين كننده بسيارى از احتياجهاى بشر بود، بخصوص ‍ تحت شرايط اقتصاد بسته نقش حساس و تعيين كننده اى در تاءمين نيازمنديهاى مردم جوامع مختلف داشته است .

با نگاهى به تاريخ ايران و توجه به نتايج حفارهاى باستان شناسى انجام شده در نقاط مختلف زمين تنها وسايلى است كه مى تواند پايه و اساس هرگونه اظهار نظرى پيرامون صنايع دستى باشد و از آنجا كه تاريخ صنايع ، چيزى منتزع از تاريخ تمدن نيست ، الزاما بايد بررسى هنرها و صنايع ايرانى را از زمانى پيدايى تمدن نيست ، الزاما بايد بررسى هنرها و صنايع ايرانى را از زمان پيدايى تمدن و با بررسى شيوه هاى زندگى مردم در اعصار مختلف آغاز كرد.

حدود شش هزار سال قبل از ميلاد مسيح كشت غلات ، بويژه گندم و جو در ايران مرسوم بوده و محصولات زراعى به وسيله داسى از سنگ چخماق ساخته شده و لبه دندانه دار و مضرس داشته درو مى شده است و در همين زمان دامدارى و استفاده از گوشت و شير بز و گوسفند رايج بوده و افزون بر اين پشم گوسفندان به مصرف رشتن و بافتن مى رسيده است و مردم با تهيه نوعى سفال ناهموار و كم پخت و نيز تهيه انواع ابزار شكار با سنگ و استخوان حيوانها آشنايى داشته اند.


224

در عصر حجر ميانه ، اشخاصى كه در كوهستانهاى بختيارى مى زيستند، شيوه هاى ساخت ظروف سفالين را مى دانستند و به تقريب ، ساير اسناد و مدارك نيز همه دلالت بر شروع كشاورزى و صنايع وابسته به آن مانند كوزه گرى و بافندگى از ايران دارند و نشان مى دهند كه از جهات متعددى ، تمدن ايران نيم قرن از تمدن مصر، بالغ بر هزار سال از تمدن و افزون بر ده هزار سال از تمدن چين جلوتر بوده است .

در عصر فلز، با وجودى كه بتدريج ساخت آلات و ادوات ريختگى برنزى و مسى رواج يافته اما هنوز استعمال ابزار سنگى بر انواع مشابه غلبه داشته است .

همچنين در اين دوره ، تهيه ظروف سفالى نقاشى شده و بافت انواع منسوجات ظريف و ساخت اشياء زرين معمول بوده است .

به طور كلى مى توان گفت ، دگرگونى عادتها و نوع مصرف كه تا حد زيادى ناشى از تغيير نحوه زندگى بر اثر توسعه شهر نشينى است ، موجب بروز تحولات تدريجى و عميقى در صنايع دستى شده و اين رشته از فعاليتهاى اقتصادى بشر، طى ادوار گذشته از تاءثير پديده هاى اجتماعى ، اقتصادى و فنى بر كنار نمانده است .

نگاهى به وضعيت صنايع دستى از ابتدا تا امروز 

رشد صنايع دستى موجب پيشرفت صادرات غير نفتى ، منابعى براى كسب ارز، استحكام پايه هاى استقلال اقتصادى روستا، حمايت از قشر مستضعف و محرم روستايى ، جلوگيرى از مهاجرت روستاييان مى شود. همه اين مسائل در صنعت ، بينش ، انديشه ، هنر و خلاقيت دست روستاييان و مردم محروم خلاصه مى شود، كه در دل دور افتاده ترين روستاها در زير آفتاب پاييزى و يا در گرماى داخل چهار ديوارى پوشيده از برف و يخبندان خود كنار دار قالى ، گليم و جاجيم و...نشسته و به توليد دست ساختهايى مى پردازند كه گذشته از تاءمين نياز خانواده ، با ارائه آن به بازار، كسب درآمد مى كنند و فرهنگ و هنر خويش را ترويج مى كنند.

دامنه اين فعاليت تا آنجا پيش مى رود كه اين دست ساختها در آن سوى مرزها شهره عام و خاص شده است و بازارهاى اروپا را فتح كرده و به رقابت با كشورهاى ديگر نظير افغانستان ، پاكستان ، هندوستان و تركيه و... مى پردازد.

آنچه كه تحت عنوان صنايع دستى مطرح مى شود، نگاهى است به وضعيت و نقش صنايع دستى روستايى در اقتصاد و خودكفايى روستا و كشور.

صنايع دستى خانگى از ديرباز وجود داشته است . پس از پيروزى انقلاب اسلامى ، سازمانى با عنوان سازمان صنايع دستى با هدف احيا و توسعه صنايع دستى خانگى و رسيدگى به وضعيت اقتصادى ، اجتماعى روستاييان به وجود آمد.

در مورد صنايع دستى بايد دانست كه يك نزديكى مشخص و همگون بين شرايط جغرافيايى ، اجتماعى اقتصادى ، همراه با جنس و نوع محصولات كشاورزى وجود دارد. چنانچه وجود دام در هر منطقه باعث رونق بيشتر اين صنعت به دليل استفاده از دام به عنوان مواد اوليه در مورد دستبافتها شده است و در نقاطى كه دامپرورى وجود ندارد، از گياهان خودرو براى حصيربافى و سبد بافى ، و در برخى نقاط از خاك براى سفالگرى و سراميك سازى ، كوزه گرى و... استفاده مى شود.

اين عوامل در هنرها و آداب و رسوم مناطق مختلف به طور گوناگون در نوع خلاقيت دست ساخت روستاييان اثرات فراوانى دارد.

فراورده هاى دست ساز از آنجا كه اغلب بازگو كننده خصوصيات تاريخى ، اجتماعى و فرهنگى هر كشور است و عامل بسيار مهمى در شناساندن و معرفى فرهنگ و تمدن ملل مختلف محسوب مى شود، از مدتها پيش ‍ برخى از كشورهاى برخوردار از اين صنعت و هنر به اين فكر افتادند كه از صنايع دستى به منظور توسعه مبادلات فرهنگى استفاده شود و ضمن شركت در نمايشگاههاى بين المللى ، بازارهاى مكاره جهانى و همچنين گشايش غرفه هاى عرصه صنايع دستى در فرودگاههاى بين المللى و شهرهاى توريستى و مسافرپذير خود، سعى كنند تا هم بازارهاى جديدى براى توليدات دستى به دست آورند و هم فرهنگ و تمدن خود را از طريق دست ساخته هايشان به مسافران ساير كشورها بشناسانند.


225

صنايع دستى عامل تكميل كننده درآمد روستاييان

ارتقاى سطح درآمد روستاييان و بى نياز ساختن خانواده هاى روستايى در عمل ، ثابت كرده است كه يك عامل بسيار قوى در جذب آنان به روستا بوده و درآمد ناشى از كار و شغلهاى مكمل آن در روستا، همراه با عوامل فرهنگى و اجتماعى همچون راه ، بهداشت ، آموزش و درمان از مهمترين عناصر به شمار مى رود و در اين ميان صنايع دستى همواره مى تواند نقش ‍ يك مكمل اقتصادى را در رشد درآمد كه بدون پيچيدگى فنى درآمد بوده و يك شغل تكميلى در مواقع بيكارى فصلى محسوب مى شود كه باعث جلوگيرى از اتلاف وقت روستاييان مى شود و در نتيجه كالايى نيز توليد مى گردد كه يا پاسخى به نيازهاى مصرفى خانواده آنان است و يا براى فروش ، به جامعه مى باشد.

روستاييان مى توانند مصرف و به كارگيرى مواد اوليه را كه عمدة در همان محل تهيه مى شود و نيروى كار ارزانى كه در ميان خانواده ها وجود دارد، يك محل درآمد تثبيت شده اى را براى حفظ خود ايجاد كنند.

صنايع دستى هر نقطه از كشور با توجه به نيازهاى منطقه ، توسط روستاييان تهيه مى شود، همچنان كه در جنوب كشور بنابر نياز منطقه گرمسيرى به وسيله الياف خرما، سبد، حصير و در شمال كشور از گالى و سوم يا سوف كه در اطراف مردابها به صورت خودرو عمل مى آيد، زنبيل و حصير و كلاه حصيرى مى بافند.

همچنين در گيلان و مازندران صنايع نمد مالى ، سفال سازى ، خراطى ، بامبوسازى ، قلابدوزى ، ابريشم ، جاجيم ، گليم ، جوراب و شال بافى رواج دارد.

در گرگان ، خراسان و آذربايجان گليم ، ورنى جاجيم ، زيرانداز، پوشاك پشمى بافته مى شود و قالى بافى در اين شهرها هر كدام شهره خاص و عام مى باشد و نقش و رنگ و رسم بخصوص دارد، كه علاوه بر ايران در جهان نيز شهرت دارد سفالگرى ، سراميك سازى نيز در استانها رواج دارد. صنايع قلمكارى بر روى مس ، منبت كارى ، كاشى كارى در اصفهان و سوزن دوزى ، گليم بافى ، چادر بافى و گلدوزى در سيستان و بلوچستان قسمت مهمى از صنايع دستى كشور ما را تشكيل مى دهند.

خلاصه در هر استان ، شهرستان ، بخش و روستاى كشور صنايع دستى و زيبايى توليد مى شوند كه اگر از آنها حمايت شود، در دنيا رتبه بالايى را كسب خواهند كرد.

ايران ، بعد از انقلاب اسلامى در چندين نمايشگاه خارجى و بين المللى صنايع دستى مشاركت كرده است و توليدات و فرآورده هاى صنايع دستى ، بويژه صنايع روستاييان اعجاب تماشاگران را برانگيخته است .

در حالى كه توسعه اقتصادى در اكثر موارد باعث بروز نابرابريهايى در بين مناطق مختلف يك كشور مى شود و برخى نواحى به علت داشتن استعداد و امكانات بيشتر و يا بنابر ملاحظات اقتصادى و سياسى به صورت قطبهاى فعال صنعتى در مى آيند و موجب مى شوند تا ساكنان شهرها و روستاهاى مجاور براى كسب درآمد بهتر و برخوردارى از امكانات رفاهى بيشتر به آن مناطق مهاجرت كنند و در عمل مشكلات ناشى از مهاجرت را فراهم مى آورد، صنايع دستى به عنوان يك عامل بازدارند مهاجرتهاى فصلى يا دائمى مى تواند مورد استفاده قرار گيرد و در مناطق روستايى ، بويژه اگر تواءم با تاءمين حداقل دستمزد، استفاده كارگران از مزاياى بيمه هاى اجتماعى ، معافيت از پرداخت ماليات ، تضمين تاءمين مواد اوليه كمكى ، اعطاى وامهاى كم بهره و بدون بهره باشد مى تواند ضمن كاستن از ميزان مهاجرتها، موجبات افزايش درآمد روستاييان را فراهم آورد.

اقدامات ياد شده به منظور سهولت كار صنعتگران صنايع دستى موجب رونق اقتصادى آنان مى شود.

عده اى از اقتصاددانان معتقدند كه كشورهاى كم درآمد نبايد در پى اجراى طرحهاى سنگين باشند. بلكه بايد منابع مالى خود را در توليداتى به كار گيرند كه هم روز بروز بر سرمايه و درآمد خود بيفزايند و هم بتوانند توليدات زيادترى را براى مصرف داخلى و صادرات فراهم سازند، و اين امر، سرمايه گذارى در توليد صنعتى را مى طلبد.


226

عمليات فرماندهى كل قوا - خمينى روح خدا 

بر اساس تجربه هاى حاصله از عملياتهاى آفندى قبلى در منطقه ماهشهر - آبادان ، اجراى يك عمليات آفندى در منطقه دارخونى مورد توجه قرار گرفت . از ابتداى كار، طرحريزى عمليات براساس استفاده از پياده نظام در يك عمليات شبانه به منظور تصرف خاكريزهاى يكم و دوم دشمن در جنوب آبادى محمديه - واقع در جنوب دارخوين - قرار داده شده بود.

عمليات فرماندهى كل قوا - خمينى روح خدا كه يك روز پس از عزل بنى صدر از فرماندهى كل قوا توسط امام خمينى ره ، به مورد اجرا گذاشته شد؛ نخستين عملياتى بود، كه در آن هماهنگى اصولى و كامل از ابتداى طرحريزى تا پايان عمليات بين يگان سپاه پاسداران عمل كننده در منطقه و لشكر 77 پياده به وجود آمد و سرآغاز بسيار خوبى براى عمليات ثامن الائمه عليه السلام كه سه ماه و نيم بعد در همان منطقه اجرا شد محسوب مى شود.

نيروهاى دشمن در مواضع پدافندى جنوب محمديه ، يك گردان مكانيزه تقويت شد با يك گروهان اضافى و يك گروهان تانك برآورد شده بود.

گروهان شناسايى صلاح الدين و گردانهاى تانك يرموك و خالد نيز در جنوب مواضع خط مقدم پدافندى دشمن گسترش داشتند كه مى توانستند نيروهاى در خط را تقويت يا به صورت واحد احتياط آن در اجراى پاتك عمل كنند.

با توجه با اينكه در چند ماه گذشته ، دشمن قدرت تعرض خود را از دست داده بود و با بررسى وضعيت زمين ، گسترش رودخانه كارون در جناح غربى منطقه و آبگرفتگى در جناح شرقى زمين عمليات ، دشمن قادر به استفاده از قدرت مانورى نيروهاى زرهى و مكانيزه خود نبود و حداكثر مى توانست به حفظ مواضع پدافندى موجود اكتفا كند. بر مبناى برآورد وضعيت ياد شده ، طرح عملياتى لشكر 77 پياده با هماهنگى سپاه پاسداران دارخوين تهيه شد و در 13 خرداد 1360 جهت تهيه مقدمات امر و پيش بينى آمادگى يكانهاى اجرايى منتشر گرديد.

بر مبناى اين طرح ، يگانهاى لشكر 77 پياده مستقر در منطقه عمليات ماهشهر - آبادان در جناح شرقى و جنوب سرپل دشمن در شرق كارون ، ماءموريت تثبيت دشمن و پدافند از مواضع را به عهده داشتند و نيروهاى سپاه پاسداران دارخوين با همكارى گردان 214 زرهى و يك گروهان از گردان 107 ژاندارمرى تحت پوشش يكانهاى توپخانه لشكر 77، ماءموريت تك به مواضع دشمن را به عهده داشتند.

پس از اجراى ده دقيقه آتش تهيه ، هجوم رزمندگان اسلام در ساعت چهار و 15 دقيقه بامداد روز 21 خرداد به مواضع دشمن شروع شد.

اولين عكس العمل دشمن در مقابل حمله رزمندگان اسلام ، در ساعت 25،8 صبح به ظهور رسيد و يك واحد تانك دشمن آماده اجراى پاتك شد. با مشاهده پاتك دشمن ، ضمن اعزام يك دسته ديگر تانك به منطقه هدف ، به گردان 214 تانك دستور داده شد كه با حداكثر توان از هدف تصرف شده دفاع كند.

واحدهاى تك كننده همچنان در طول روز 21 خرداد به پيشروى خود ادامه دادند و مواضع دشمن را كه در خاكريزهاى متناوب تهيه شده بود فتح كرد و افراد دشمن را نابود يا اسير ساختند به نحوى كه تا ساعت 30، 10 تعداد دويست نفر از نيروهاى دشمن اسير شدند.

حدود ساعت 11 همان روز واحدهاى ايرانى به آخرين حد پيشروى تعيين شده رسيدند و منطقه را از وجود دشمن پاك كردند. دشمن از ساعت 12 به بعد شروع به پاتك كرد كه پاتكهاى او در اثر آتش توپخانه و گردانهاى تانك و مقاومت دليرانه رزمندگان اسلام خنثى شد.

حدود ساعت 12 روز 22 خرداد يعنى 36 ساعت پس از آغاز عمليات ، در حالى كه رزمندگان ايرانى موفق شده بودند، حدود سه كيلومتر پيشروى كنند و مواضعى را تصرف و نگهدارى نمايند، وضعيت منطقه حالت عادى و تثبيت شده پيدا كرد.


227

به هر حال هدف نهايى عمليات فرماندهى كل قوا كه عقب راندن نيروهاى دشمن به غرب كارون بود حاصل گرديد.


228

سالروز ارتحال زن مجتهده جهان اسلام بانو نصرت امين اصفهانى 

22 خرداد 1362 

بانو نصرت امين در سال 1265 هجرى شمسى در شهر اصفهان ديده به جهان گشود. از چهار سالگى به مكتبخانه رفت تا به فراگيرى قرآن و زبان فارسى بپردازد و اين زمانى بود كه در زمينه تحصيل علوم و معارف دينى بالاتر از سطح روخوانى قرآن هيچ مجال و زمينه اى براى حضور زنان نبود؛ بخصوص در سالهاى 1280 به بعد كه تحصيل علم براى پسران هم آسان و ميسر نبود تا چه رسد به دختران .

او در 15 سالگى به ازدواج و همسرى پسر عمويش درآمد. اما زندگى خانوادگى و تربيت فرزندان در فراگيرى دانش او اثرى نگذاشت و آن چنان در جهت كسب علوم دينى از خود جديت نشان داد كه موافقت و مساعدت اطرافيان بويژه همسر خويش را براى ادامه تحصيلات در علوم دينى (فقه و اصول ) و زبان عربى به دست آورد. در اين زمان او بيست ساله بود.

مهمترين استاد ايشان كه فقه و اصول و حكمت را به وى آموخت ، آيت الله نجف آبادى بود. بانو امين از زمان كودكى كه اهل ذوق و تفكر و تدبر در موجودات و آثار حق تعالى و از عشاق پروردگار كريم بود، در حين تحصيل حكمت به كشف و شهود نيز نائل مى گرديد و در اين رابطه بهترين سند و گواه آثار تفسيرى ايشان كتاب اربعين الهاشميه و نيز نفحات الرحمانيه است .

به دنبال انتشار كتاب اربعين هاشميه در سن 40 سالگى از سوى آيت الله حائرى يزدى ، آيت الله محمد كاظم يزدى و آيت الله آقا ميرزا اصطهباناتى شيرازى درجه اجتهاد گرفت و پس از شركت در آزمون علما و مراجع تقليد وقت (آيت الله شيخ عبدالكريم قمى و آيت الله آقا سيد محمد كاظم شيرازى ) كه شامل سؤ الها و پاسخهاى بسيارى بود - تمامى آنها در كتاب جامع الشتات آمده است - از طرف آن آيات عظام ، درجه اجتهاد و قدرت استنباط احكام شرع را دريافت كرد و اولين بانوى مجتهده در جهان اسلام گرديد.

ديگر تاءليفات اين بانوى گرانقدر عبارتند از:

معاد يا آخرين سير بشر، مخزن اللئالى ، سير و سلوك ، يك دوره تفسير قرآن به نام مخزن العرفان در 15 جلد، روش خوشبختى ، ترجمه اخلاق ابن مسكويه با پاورقى .

بانو امين در زمينه انتشار پاره اى كتابهاى خويش كه بيشتر در ارتباط با مقامات عرفانى و سير سلوك بوده به سبب بدفهميهاى رايج كه معمولا در اين گونه مباحث پيش مى آيد، بسيار محتاطانه و دقيق عمل مى كردند و در بسيارى مواد اصلا اجازه انتشار آنها را نداده اند؛ بعلاوه به سبب پرهيز از شهرت و نيز تواضع بسيارى كه داشتند عموما كتابهاى خود را به نام مستعار بانوى ايرانى منتشر ساخته اند.

بانو مجتهده امين از آنجا كه دريافته بود مجال و زمينه تعلم براى دختران تا چه حد محدود است لذا بخشى از همت بلند آن بزرگوار مصروف تاءسيس ‍ مدرسه براى دختران شد.

در سال 1344 يك واحد دبيرستان دخترانه اسلامى در اصفهان تاءسيس كرد تا زمينه تحصيل دختران در محيطى سالم به دور از آلودگيهاى رايج در پاره اى محيطهاى آموزشى دخترانه را فراهم آورد.

در سال 1346 اولين مدرسه علوم دينى زنان را در تاءسيس كرد كه اين سازمان در تعليم و تعلم دينى زنان مسلمان و پرورش زنان برجسته در اين زمينه سهمى شايان توجه و تقدير داشت . همه اين اقدامات حكايت از روشنگرى فكر، بلندى هدف و عمق دلسوزى اش در امور زنان بود. بانو امين دانشمندى باذوق ، متواضع ، عارف ، خوش برخورد، پرهيزگار، ساكت و كم حرف ، و بدون گرايش به تجمل و تكلف و از دوستان صديق اهل بيت عصمت و طهارت بود.

وجود مقدس و پرفيضش آن چنان روحانى و مستغرق در عالم عرفان و معنويت بود كه هر كس او را مى ديد مجذوب جذبه معنويت ايشان مى گرديد و در پرتو نورانيت و نفس مطمئنه او در خود احساس شادى و روحانيت مى كرد. وجود ذى وجود اين زن عالمه نسيمى بود كه بر جامعه زنان وزيد و عامل حركت بخش و تكان دهنده اى براى بيدارى افكار خفته و پيشبرد آنان در راه تحصيل علوم دينى و كمالات معنوى و سير الى الله شد.


229

بانو امين سالهاى متمادى در راه تحصيل علم و مقامات معنوى زحمتها كشيد و عملا ثابت كرد كه زن مى تواند در محيط اجتماع ، در زير پرده حجاب و با كمال عفت و تقوى و اجراى برنامه هاى مقدس مذهبى به تحصيل علم ادامه دهد و مقام شامخى را احراز كند و بين علم و دين پيوند برقرار سازد و على رغم نظر كسانى كه تصور مى كردند حجاب مانع پيشرفت و تكامل است و يا عده اى كه مى گفتند زن بايد از هر نوع كمال ترقى و تعالى محروم بماند و بر خلاف منطق اسلام ، زن را از ارزش انسانى در رسيدن به مقامات مادى و معنوى و روحانى و سير الى الله بى بهره مى دانستند بپا خاست و آن تصورات غلط را در هم شكست .

پيشتازى در علوم عرفانى ، از وى شخصيتى ساخت كه فيلسوف عاليقدر معاصر آيت الله محمد تقى جعفرى در مورد ايشان مى گويد:

با توجه با آثار قلمى كه از خانم امين در دسترس ما قرار گرفته است به طور قطع مى توان ايشان را يكى از علماى برجسته عالم تشيع معرفى نمود و روش علمى ايشان هم كاملا قابل مقايسه با ساير دانشمندان بوده بلكه با توجه به مقامات عاليه روحى كه ايشان موفق شده اند بايد ايشان را نخبه اى از دانشمندان به شمار آورد.

همچنين شخصيتهايى چون آيت الله العظمى مرعشى نجفى ره و مرحوم علامه طباطبايى ، با توجه به مقام علمى و عرفانى خانم امين ، محضر درس او را مايه فيض و افاده مى دانستند.

ابتلائات و آزمايشهايى كه خداوند كريم براى صيقلى شدن و خالص ‍ گرديدن روح مطهر اين بنده مقربش نمود مساءله از دست رفتن ايشان بوده است چنانكه هشت فرزندش به علل مختلف از قبيل بيمارى و... از دست رفتند و تنها يك پسر برايش باقى ماند. اين مصائب نتوانست خللى در عزم و اراده اين يگانه بانوى مجتهده و عارف به وجود آورد و اين نشانگر آن است كه اگر زنان قدم در راه كمال و تعالى زنند و خدا را ناظر اعمال خويش ‍ و مالك همه هستى و داراييهاى خويش بيابند، حتى در فقدان فرزند نيز عنان اختيار از كف نمى دهند و متانت 9 و صبورى كه در خور انسان خليفة الله لاست پيشه مى سازند.

گفته اند در جريان جنگ جهانى اول دو فرزند كوچك ايشان به فاصله چند روز فوت كردند. بدين مناسبت استادشان آيت الله نجف آبادى سه روز درس را تعطيل مى كنند و به خانه شان نمى روند؛ روز چهارم بانو امين به دنبال استاد مى فرستند و وقتى ايشان مى آيند، علت تعطيلى درس را جويا مى شوند.

آيت الله نجف آبادى مى گويند كه من شرمم مى شود كه بچه تان تازه از دنيا رفته براى درس بيايم و خانم امين پاسخ مى دهند:

من پيش خدا شرمم مى شود كه سه روز است چيزى نخوانده ام . خدا يك چيزى به من داد خودش هم گرفت .

سرانجام اين بانوى مكرمه در سن 97 سالگى در آخر شعبان 1403 ه‍ق مطابق با 22 خرداد 1362 ه‍ق پس از يك عمر پربركت جان به جان آفرين تسليم كرد و به لقاء الله پيوست . پيكر مطهره اين بانوى مكرمه در روز دوشنبه 23 خرداد برفراز دستهاى انبوه امت عزادار شهر قهرمان پرور اصفهان تشييع شد. در مراسم تشييع جنازه اين بانوى اسلام كه به دنبال برگزارى نماز جماعت ظهر و عصر و امامت مرحوم آيت الله خادمى رييس ‍ حوزه علميه اصفهان از مسجد سيد اين شهر برگزار شد، گروه كثيرى از روحانيان و اقشار مختلف مردم شركت كردند.


230

شهادت مجاهدان مؤ تلفه اسلامى 

26 خرداد 1344 

26 خرداد ماه ياد آور سحرگاهى خونين است كه رژيم شاه چهار مؤ من مجاهد را به سبب ايمان به خدا و تعهد به مرجع و فقيه عادل زمان و رهبر انقلاب اسلامى و به جرم دفاع از اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و اعدام انقلابى حسنعلى منصور كه مزدور آمريكا بود، به ميدان تير آوردند تا با خيال خام خود آنها را بكشند و ياران امام خمينى قدس ره و اسلام را بترسانند. اما آنها همانند رهبرشان دلى آرام و قلبى مطمئن داشتند، و با لبى پر لبخند به شهادت لبيك گفتند و جاودانه تاريخ داراى حيات طبيه شدند و خون پاكشان ، شورى ديگر در دل مردم خداخواه آفريد. راهشان آغازگر جهاد مسلحانه اى شد كه تا پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى ، اسلحه را در دستان نيرومند مبارزان راه خدا نگه داشت . خداوند آنان را عزت بخشيد و دشمنانشان را رسوا و ذليل كرد و درخت انقلاب اسلامى با خون اين شهدا ثمرى ديگر گرفت و شاخ و برگش گسترده تر شد.

حاج صادق امانى ، محمد بخارايى ، مرتضى نيك نژاد رضا صفارى هرندى ، و همرزمان دلير آنها از مؤ تلفه اسلامى ، شب سياه رژيم طاغوتى را با انفجار نور و برق گلوله در هم شكستند و در روزگارى كه رژيم ستمشاهى و فراماسونرى امريكايى و انگليسى و قيحانه رجز مى خواند كه انقلاب اسلامى به بن بست رسيده و رهبر انقلاب دستگير و به تركيه تبعيد شده ، و پس از دستگيرى و تبعيد ايشان قيامى مثل 15 خرداد پديد نيامده است و مبارزان راه خدا بايد مبارزه را كنار بگذارند، و دنبال زندگى بروند. در چنين روزگار خفقان و ديكتاتورى ، اين عزيزان ، حنجره پليد منصور را كه به ولايت فقيه جسارت كرده بود، پاره كردند و زبان پليدش را از كام هرزه گويش بيرون كشيدند، و او را به درك فرستادند، و هنگامى كه دستگير شدند با شجاعت و شهامت ، ابهت پوشالى طاغوت را در بازجوييها و بيدادگريها فروپاشيدند، و به مبارزان جراءت و قدرت ديگرى بخشيدند و چون در جامعه وجهه مذهبى داشتند و صداقت و تدبن و تعهد آنها بر همگان روشن بود به مبارزه مسلحانه مشروعيت اجتماعى دادند و راه را براى مجاهدان و هموار ساختند. هنگامى كه طاغوت و طاغوتيان فهميدند كه آنان يك فهرست 83 نفر از مزدوران بيگانه پرست را براى اعدام انقلابى آماده ساخته اند به وحشت افتادند و رجز خوانى ها به باد رفت . و قدرت اسلام و توان ياران خالص امام خمينى (ره ) آشكار شد و كاپيتولاسيون امريكايى از محتوا خالى گرديد و ديگر نوبت به كاپيتولاسيون انگليسى و صهيونيستى نرسيد.

تاريخچه جمعيت مؤ تلفه اسلامى 

مؤ تلفه اسلامى ، در اوايل سال 1342 به نظر مبارك امام خمينى ره تشكيل شد. قبلا اعضاء مؤ تلفه بدون اين عنوان از مهر 1341 به نداى استنصار امام خمينى لبيك گفتند و در نهضت روحانيت عليه توطئه رژيم پهلوى ، كه در پوشش لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى شكل گرفته بود، فعاليت چشمگيرى كردند و در مقابله با رفراندوم دروغين شاه ، حضور جدى يافتند و در رسوا كردن نظام حاكم تلاش مؤ ثرى داشتند.

آنها پيشنهاد اعلام عزاى عمومى به سبكى جديد را قبل از نوروز 1342 به محضر امام راحل و مراجع معظم تقليد تقديم كردند كه مورد پذيرش قرار گرفت و اعلام شد كه ضربه سختى در سراسر كشور به رژيم پهلوى وارد آمد.

در اوايل سال 1342 ش . حضرت امام (ره ) سه گروه فعال از اين افراد را در منزل خويش ، به پيوند تشكيلاتى دعوت فرمودند و تشكلى نه شرقى و نه غربى با نام هياتهاى مؤ تلفه اسلامى تشكيل شد.

عنوان هياءت بدين سبب بود كه رژيم نتواند آن را به راحتى كشف كند و در بازجوييهاى ساواك ، اعضاى آن بتوانند فعاليتهاى خود را با عنوان فعاليت هياءتهاى مذهبى معمول در جامعه آن روز عادى جلوه بدهند.


231

اين تشكيلات ، خود را مطيع مرجع و ولى فقيه عادل و رهبر انقلاب اسلامى ، امام خمينى (ره ) مى دانست . اعضا و مديران مؤ تلفه ، خود را انصار ولى فقيه مى ناميدند و انگيزه آنها انجام تكليف شرعى بود و هدفشان ، به قدرت رسيدن و تشكيل حكومت توسط خود و تشكل مربوط نبود، بلكه بدنبال حاكميت اسلام بر اساس فقه و فقاهت بودند.

مؤ تلفه ، شورايى به نام شوراى روحانيت داشت كه بر حركت و برنامه هاى تشكل نظارت داشت تا امرى مغاير با شرع ، و يا كارى مغاير با اساس وظايف اسلامى نباشد. اعضاى اين شورا را مؤ تلفه به محضر امام خمينى (ره ) پيشنهاد كرده بود و امام آنان را تاءييد فرموده بودند.

اعضاى شوراى ياد شده عبارت بودند از: شهيد آيت الله مطهرى ، شهيد آيت الله دكتر بهشتى ، مرحوم حجت الاسلام والمسليمن مولايى و آيت الله انوارى كه حوزه هاى مؤ تلفه زير نظر شوراى روحانيت اداره مى شد.

شهيد حجت الاسلام و المسلمين دكتر باهنر، و حجت الاسلام و المسلمين هاشمى رفسنجانى و برخى از بزرگان ديگر برنامه آموزشى را اجرا مى كردند.

دوره هاى فعاليت مؤ تلفه : 

مؤ تلفه پس از تشكيل ، دوره هاى مختلفى را گذرانده است ؛ زيرا مقتضيات زمان در طول انقلاب اسلامى از سال 1341 متفاوت بوده است . اين دوره ها عبارتند از:

1 - از سال 1341 تا سال 1344 كه دوره طول است و با دستگيرى جناح مسلح ، و جناح سياسى ، پايان مى يابد.

2 - از سال 1344 تا سال 1349 كه مؤ تلفه توسط شهيد باهنر و شهيد رجايى و... اداره مى شد.

3 - از سال 1349 تا سال 1354 كه دوران شدت مبارزه مسلحانه است و مؤ تلفه ضمن انجام فعاليتهاى مخفى سياسى ، با شهيد اندرزگو، شهيد اسلامى و... در كار تاءمين تسليحاتى نهضت اقدام اساسى داشت .

4 - از سال 1354 تا سال 1356 كه پس از آشكار شدن انحراف سازمان مجاهدين خلق و خيانتهاى آنان و گروههاى كمونيست ، بار ديگر مؤ تلفه نقشى اساسى در سازماندهى افراد، و ارتباط با روحانيت مبارزه و اميد دهى و حفظ مبارزان مسلمان داشت .

5 - از سال 56 تا بهمن 1357 - در اين سالها مؤ تلفه تحت رهبرى امام (ره ) در خدمت روحانيت مبارز و جامعه مدرسين حوزه علميه قم ، نقش اساسى در تشكيلات مخفى اين دو سال سرنوشت ساز را داشت .مؤ تلفه در كميته استقبال از امام (ره )، و بسيج انتظامات 60 هزار نفر، و تاءمين امكانات و بودجه نقش محورى ايفا كرد.

6 - پس از پيروزى انقلاب 1357 تا سال 1366 مؤ تلفه در حزب جمهورى اسلامى بود و عناصر آن خدمات مؤ ثرى در اين حزب شهيد پرور داشتند.

7 - دوره سالهاى 1366 - 1367 پس از تعطيل شدن حزب جمهورى اسلامى بنا به نظر حضرت امام مؤ تلفه (انسجام احتياطى ) خود را حفظ كرد و در ايجاد تشكلهاى اسلامى صنفى - سياسى تلاش داشت .

8 - دوره سالهاى 1367 - 1371 در اين دوره با كسب اجاره و تاءييد صريح امام خمينى (ره ) و سپس تاءييد ولى امر مسلمين و مقام معظم رهبرى ، در تجديد سازمان تشكيلاتى و فعال پيدا كرد.

9- دوره سالهاى 1371 به بعد بر اساس تكليف شرعى ، در شرايط خاص ‍ زمان ، پيشنهاد مؤ تلفه زمان متشكل از همه عناصر و تشكلهاى خط امام و ولايت پذير را داد و موفق شد شوراى مركزى 30 نفره كه منتخب اعضا در كنگره دوم بودند انتخاب كند.

مؤ تلفه و قيام 15 خرداد 

بعد از حادثه فيضيه و كشتار بى رحمانه روحانيان در قم ، مراسمهاى پى در پى و راهپيمايى عظيمى در عاشوراى 1342 برگزار شد. حضرت امام (ره ) در عصر عاشورا سخنرانى شديد اللحنى عليه رژيم انجام داد. شاه كه از بيانات حضرت امام (ره ) به وحشت افتاده بود تصميم گرفت كه به هر نحوى نهضت را سركوب كند؛ بنابراين در شب و صبح 12 محرم مصادف با 15 خرداد، امام خمينى (ره ) و تعداد بسيارى از روحانيان را دستگير كرد.


232

خبر دستگيرى حضرت امام (ره ) آن چنان موج عظيمى در سراسر كشور پديد آورد كه براى هيچ كس باور كردنى نبود. مردم در 15 خرداد به پا خاستند و فرياد يا مرگ يا خمينى را سر دادند و به هرجا كه متعلق به رژيم بود، حمله بردند و تخريب عظيمى كردند كه رژيم را لرزاند.

جمعيت مؤ تلفه اسلامى همران با ديگران توانستند اين موج

عظيم را كنترل و هدايت كنند و به نهضت ادامه دهند و با صدور و پخش ‍ اعلاميه در روزهاى بعد، اعلام عزاى عمومى و اعتصاب سراسرى در هفتم شهداى 15 خرداد كردند.

مبارزه در غياب حضرت امام ره كه زندان بودند با سختى ادامه يافت و درگيريها و تظاهرات و چاپ و پخش اعلاميه ها آن چنان گسترده بود كه شاه ناچار در افتتاح جاده هراز مجبور شد بگوييد كه من روحانيت را قبول دارم و احترام مى گذارم و اين سخن در آن روز به غلط كردم نامه شاه مشهور شد.

در قيام 15 خرداد تعداد محدودى اسلحه به دست مردم افتاد و اما نتوانستند از آنها استفاده شايسته انجام دهند. بعد از آزادى حضرت امام ره در فروردين 1343، كار مبارزه آن چنان ريشه دار شده بود كه ايشان فرمودند:

ملت اسلام زنده شده است ، زندگى از سرگرفته است . اگر خمينى هم با شما بسازد ملت نخواهد ساخت . بارك الله فيكم .

در همين زمان بحث قيام مسلحانه مطرح شد. مؤ تلفه اسلامى از امام قدس ‍ سره در ايجاد حركت مسلحانه كسب تكليف كرد. امام ره فرمودند:

خوبست به شرط آنكه از جايى اسلحه نگيريد كه وابسته بشويد بلكه بخريد و يا خودتان بسازيد

گروه مسلح مؤ تلفه با عنوان مبارزه مثبت تشكيل شد و براى اولين بار دست به ساخت نارنجك و بمب دستى زد و آن را در چند جا از جمله شمال و مسگر آباد آزمايش كرد.

پس از تشكيل تيم مسلح ، مؤ تلفه آمادگى خود را به محضر ولى فقيه عرضه داشت و پيشنهاد اعدام انقلابى شاه و برخى ديگر از مزدوران وى را نمود. امام در ابتدا نهى فرمودند و مصلحت را در مبارزه سياسى يا مبارزه منفى ديدند.

در نهايت چند روز قبل از دستگيرى مجدد فرمودند:

حالا موقعش نيست .

شهيد صادق امانى با لبخند گفت : الحمدالله امام نهى را برداشتند.

بعد از دستگيرى امام در آبان ماه سال 1343 و تبعيد ايشان به تركيه به علت مخالفت شديد با كاپيتولاسيون امريكايى شهيد آيت الله مطهرى فرمود:

لازم است چند نفر از اين طاغوتيها، به زمين بيفتند تا روحيه مردم بازسازى شود.

شهيد حاج صادق امانى و يارانش اين موضوع را اذن اعدام شاه و مزدورانش دانستند و چون حضرت امام در غياب و عدم دسترسى به خودشان نظر شهيد مطهرى و شهيد بهشتى را تاييد فرموده بودند حجت را تمام مى دانست ، اما براى مزيد اطمينان آقاى حاج تقى خاموشى و عباس ‍ مدرسى را مشهد فرستادند تا اذن آية اللة العظمى ميلانى را بگيرند و آنها اين اجازه را گرفتند و پس از كسب اذن در پى تدارك كار برآمدند.

نظر اكثر برادران در اعدام شاه بود و چند بار بر اين كار اقدام كردند. شهيد عراقى به جاده آبعلى رفت ، تا هنگام رفتن شاه با اسكى ، او را از پاى درآورد اما ميسر نگرديد. يك بار شهيد بخارايى به همراه شهيد محمد صادق اسلامى ، در بازديد شاه از اتحاديه كاميونداران ، تا نزديك شاه رسيدند، اما شهيد بخارايى وقتى خواست اسلحه را در آورد، متوجه شد كه اسلحه را جا گذاشته است . نفر بعد از شاه حسنعلى منصور بود و برادارن چون ديدند فعلا نمى توانند به شاه دسترسى پيدا كردند و زمان بسرعت در گذر است و بايد پس از تبعيد حضرت امام ره كارى انجام مى گرفت تصميم گرفتند اعدام منصور را جلو بياندازند.

در شب اعدام منصور ياران در منزل شهيد بخارايى كه در خيابان مولوى بازارچه سعادت بود، ابتدا نيات خود را بررسى كردند كه آيا نقطه مبهمى در خلوص نيست تا آن را بزدايند. سپس براى رعايت همه ضوابط و مراحلى كه اسلام در اجراى چنين عملياتى معين كرده است مرورى بر برنامه كردند كه چيزى باقى نمانده باشد. سپس دعا و نماز و نياز با معبود كه توفيق اخلاص و موفقيت در عمل را عنايت فرمايد. آن گاه به بررسى نحوه و شيوه اجراى عمليات و عواقب آن پرداختند و در نهايت براى آنكه در تاريخ نيت و اهداف اين عمل و عاملين قهرمان آن را تحريف نكنند، قطعنامه اى نوشتند و با صداى شهيد بخارايى در نوار ضبط كردند كه كلمه آن درس ‍ مردانگى و تقوا و شهامت بوده و بيانگر مواضع مؤ تلفه اسلامى در سخت ترين شرايط و مشكلترين كار، مى باشد.


233

متن قطعنامه :

بسم الله الرحمن الرحيم

ان الله يحب الذين يقاتلون فى سبيله صفا كانهم بنيان مرصوص .

ناله را هر چند مى خواهم كه پنهان سركشم

سينه مى گويد كه من تنگ آمدم فرياد كن

ما با قلبى سوزان آماده شهادتيم ، ديدن اين تنهاى برهنه ، شكمهاى گرسنه ، و بدنهاى ناتوانى كه در زير تازيانه هاى عمال استعمار، آنها را به پرستيدن پيكر منحوس شاه باز مى دارد ما و هر انسانى را رنج مى دهد.

ما براى اولين بار شليك گلوله را بر روى دشمنان شما ملت ايران طنين انداز مى كنيم ، باشد كه شما نيز پيروى كنيد. ان الحياة عقيدة و جهاد. ما زندگى را عقيده و جهاد در راه آن مى دانيم ...

شما اى ملت ايران و... با قلبى مملو از ايمان بپاخيزيد، و اين عاملين منفور استعمار و هياءت كثيف حاكمه را يك باره نابود سازيد.

ما از وراى اين جهان با شما سخن مى گوييم ، نترسيد، بپاخيزيد و خود را به كاروان شهدا ملحق سازيد...

در همان شب بحث شد كه فردا منصور در سه جا حضور دارد.

1 - در مسجد كه او را راحتتر مى شود به درك فرستاد.

2 - در افتتاح تعاونى ارتش .

3 در جلوى مجلس .

در مسجد راحتتر مى شود منصور را اعدام كرد و راه نجات بهتر ميسر بود، اما شهيد امانى نظر دارد كه برادران ما فدائيان اسلام )، در گذشته از مسجد براى اعدام انقلابى استفاده كردند و اين در نزد برخى از مردم اثر مطلوب نداشت و فكر مى كردند حرمت مسجد آسيب مى بيند، در مورد تعاونى هم ممكن است طاغوت تبليغ كند كه متدينين و مؤ تلفه اسلامى مخالف تعاونى هستند.

پس وظيفه بود كه آنها را به تعيين محل در بهارستان رساند و اين توجه به وظيفه مهمترين نكته در جريانات آن شب است .

در صبح اول بهمن 1343، حسنعلى منصور، در جلوى مجلس شوراى ملى در ميدان بهارستان با خونسردى و آرامش كامل توسط مؤ تلفه اسلامى و ياران صديق اسلام و انقلاب به سزاى اعمال خود رسيد و با اينكه برنامه در بهترين حد ممكن بود، اما شهيد بخارايى گير افتاد و به دنبال او با اينكه اعتراف نكرده بود، از طريق خانه و خانواده اش يارانش را شناختند و بجز چند نفر مانند شهيد اندرزگو، حاج حسين رضائى و حاج عبدالرضا مهديان و حاج شيخ حسين يزدى زاده ، بقيه گروه مسلح دستگير شدند.

سحرگاه 26 خرداد:

رژيم شاه ، عاجز و درمانده ، بيدادگاه را از مردم مخفى نگه داشت و از رزمندگان مؤ تلفه ، 6 نفر را به اعدام و بقيه را به حبسهاى ابد، 15 تا 10 سال محكوم ساخت .

معمول است محكومان به اعدام را از دوستانشان جدا مى كنند و اين كار را هم كردند. اما دوستان دست به اعتصاب غذا زدند و گفتند مى خواهيم اين شبهاى آخر را در كنار هم باشيم .

و افزودند: مرگ براى ما شادى آفرين است ، چرا كه لحظه انتقال به جوار يار است ، چه برسد به شهادت كه لحظه دريافت انعام و مزد از محبوب مهربان است .

آنان به قدرى پافشارى كردند كه بناچار همه را با هم يكجا جمع كردند. شب 26 خرداد به دو تن از محكومان اعدام به نامهاى شهيد حاج مهدى عراقى ، و حاج هاشم امانى اطلاع دادند كه با يك درجه تخفيف به حبس ابد محكوم شده اند.

سرانجام در سحرگاه 26 خرداد، سرداران رشيد اسلام شهيد حاج صادق امانى ، شهيد محمد بخارايى ، شهيد مرتضى نيك نژاد، شهيد رضا صفار هرندى ، ياران حسين زمانه را به شهادتگاه بردند و دژخيمان رژيم ناجوانمردانه جوانان صديق اسلام را به رگبار بستند و خون پاكشان را بر زمين ريختند.

روحشان شاد


234

تشكيل جهاد سازندگى 

27 خرداد 1358

جهاد سازندگى نهادى است كه نطفه آن در درون انقلاب بسته شده ، در بستر انقلاب رشد كرد و همراه با نهال نوخاسته انقلاب رشد كرد و به ثمر رسيد.

حديث جهاد، حديث انقلاب است و كارنامه سراسر جهاد و شهامت آن ، نشان از تلاش و سخت كوشى جهاد گران و فتنه انگيزى و دسيسه بازى دشمنان دارد.

دست پرتوان جهادگران بذر انقلاب را در دل محرومترين و مستضعف ترين قشر جامعه يعنى روستاييان كاشت و تير آنان قلب بزرگترين دشمنان را نشانه گرفت .

جهادگران گمنام و بى نشان در عرصه هاى توليد و نبرد تلاش كردند و شجاعانه در سخت ترين شرايط، بزرگترين موانع را از سر را انقلاب اسلامى برداشتند. جهادگران با تمام وجود و اخلاص در جبهه هاى حق عليه باطل به يارى رزمندگان اسلام پرداختند و به سنگرسازان بى سنگر لقب گرفتند. جهاد سازندگى انسانهايى را پرورش داد كه قبل از شروع به سازندگى شروع به جهاد نفس كردند. عليه شيطان درونى قيام نمودند تا با از بين بردن نفس ‍ اماره بتوانند در سنگرى الهى و مقدس به سازندگى بپردازند و در راه آبادانى و عظمت كشور انقلابى خويش در راستاى اهداف اسلامى تمام تلاش ‍ خويش را به كار بندند و در اين راه حتى از ايثار دريغ نورزند و خود را فداى مكتب خويش نمايند.

بعد از فرمان تاريخى حضرت امام خمينى ره در 27 خرداد 1358 مبنى بر تشكيل جهاد سازندگى جهت رفع محروميتها و آبادانى كشور، جهاد سازندگى به منظور فراهم ساختن نهضتى همه جانبه در جهت مبارزه با فقر، اقدام به محروميت زدايى توسعه و عمران روستاها و در يك كلام ، حركت در جهت استقلال و خودكفايى از متن توده هاى ميليونى مردم محروم و مستضعف به وجود آمد. رسالت اصلى جهادگران ابلاغ پيام اسلام و انقلاب و كاشتن بذر استقلال و آبادانى در دل روستاهابود.

لحظات شروع كار جهاد و فكر تاءسيس اين نهاد مقدس متكى بر اراده حضرت امام خمينى ره و برخاسته از افكار سالم و نيات خالصانه جهادگران بود لذا پايه و اساس كار بر حق گذاشته شد و اين بنيانى است كه براى رضاى خدا و براى خدمت به بهترين و محرومترين مردم بنا نهاده شد.

دستاوردهاى خاص جهادسازندگى :

جهادسازندگى در راستاى تحقق فرمانهاى حضرت امام ره دستاوردهاى زير را به دنبال داشت :

1 - توجه خاص به محرومان و مستضعفان و نگرشى همه جانبه به مناطق محروم روستايى .

2 - تلاش در جهت تحقق رشد كشاورزى به عنوان محور استقلال كشور.

3 - ايفاى وظايف سازندگى در عرصه جنگ و شهادت و بازسازى ويرانه هاى به جامانده از جنگ و افتخار عنوان سنگرسازان بى سنگر.

4 - رشد شخصيت روستاييان و جلب مشاركت آنان .

5 - تربيت سازندگان متعهد و حزب اللهى براى نظام ادارى كشور با ارتقاء سطح بينش علمى و مهارتى آنان .

6 - دگرگون ساختن چهره روستاهاى كشور در سايه توكل به خداو اطاعت از ولايت فقيه و در نتيجه بسيارى از ناممكن ها را ممكن ساختن .

ويژگى هاى جهادسازندگى :

1 - سياست انعطاف پذيرى : حضور در فعاليتهاى اضطرارى و قدرت جابجايى با توجه به روحيه همكارى فى مابين بخشها و مناطق ، در جهت نيل به اهداف كلى جهاد.

2 - توانايى پذيرش ماءموريت بر مبناى ضرورتها و نيازهاى انقلاب و نظام جمهورى اسلامى .

3 - سادگى و بى آلايشى و پرهيز از تشريفات غير ضرورى .

4 - ايجاد فضاى مناسب جهت رشد و ارتقاء نيروها، در ابعاد فرهنگى ، تجربى و تخصصى .

5 - خدمت به محرومان و روستاييان با اولويت به مناطق دور دست و مستعد.

6 - هدف غايى جهاد، تحول فرهنگى و انسانى جامعه روستايى است . در اين رابطه امام راحل ره فرموده اند:

اين جوانان جهادگرند كه بذر انقلاب را در دل روستاييان مى كارند.

7 - حساسيت به مسائل شرعى و حفظ شعائر و ظواهر اسلامى در سازمان و محيط جهاد.


235

8 - مردمى بودن و تاءكيد بر مشاركت مردم در اجراى طرحها و پروژه ها.

9- التزام عملى به ولايت فقيه .

10 - گرايش به عدم تمركز مديريت و نظام اجرايى .

تصويب لايحه تشكيل وزارت جهاد سازندگى :

بعد از مطرح شدن تشكيل وزارت جهاد سازندگى ، اساسنامه اى توسط برادران جهاد در دفتر مركزى تهيه شد و توسط اعضاى شوراهاى مركزى جهاد سازندگى در كشور به تصويب رسيد و به عنوان طرح ، توسط نمايندگان مجلس شوراى اسلامى در دوره اول مجلس ، مطرح شد و در كميسيون ويژه جهاد مورد بررسى قرار گرفت و بعد از طى مراحل و اصلاحاتى جهت تصويب به مجلس شوراى اسلامى تقديم شد.

بررسى لايحه تشكيل وزارت جهاد سازندگى از جلسه 24 آبان 1362 شروع شد و پس از بحث و گفتگوهاى لازم و چندين جلسه علنى ، كليات طرح در سه فصل شامل اهداف ، وظايف و مقررات عمومى با يازده ماده و پنج تبصره در جلسه روز سه شنبه 7 آذر 1362 مجلس شوراى اسلامى به تصويب نهايى نمايندگان و در تاريخ 17 / 9/ 1362 با محتواى زير به تاءييد شوراى نگهبان رسيد.

فصل اول - هدف :

ماده 1 - وزارت جهاد سازندگى با اهداف ذيل تشكيل مى گردد:

الف - حركت به سوى استقلال و خود كفايى كشور با تلاش در جهت بهبود وضع اقتصادى و اجتماعى كشور و در جهت بهبود وضع اقتصادى و اجتماعى روستاها و مناطق عشايرى از طريق توسعه كشاورزى ، دامدارى صنايع روستايى و بازسازى ويرانيها با همكارى دستگاههاى اجرايى مربوطه و اقشار مختلف مردم .

ب - ايجاد زمينه جهت رشد شخصيت والاى انسانى روستاييان از طريق مشاركت و نظارت آنان در فعاليتهاى روستايى .

ج - بسيج اقشار مردم ، جهت سازندگى روستاها و فراهم كردن امكان تلاش ‍ براى نيروهاى مؤ من و ايثارگر جامعه و رشد و تكامل آنها.

فصل دوم : وظايف

ماده 2 - وزارت جهاد سازندگى مؤ ظف است ضمن هماهنگى با وزارت كشاورزى فعاليتهاى خود را با شرايط مناسب و امكانات لازم براى رشد توليد كشاورزى و دامدارى متمركز نمايد.

ماده 3 - وزارت جهاد سازندگى مؤ ظف است در محدوده وظايف خود در ارائه خدمات به روستاها زمينه هايى را كه موجبات رشد توليد و درآمد روستاييان را فراهم آورد اولويت دهد.

ماده 4 - كليه وظايف عمران روستايى وزارت كشاورزى و عمران روستايى مندرج در قانون تغيير نام وزارت كشاورزى و منابع طبيعى به وزارت كشاورزى و عمران روستايى و تجديد سازمان كشاورزى كشورمصوب 1/3/1365 مجلس شوراى ملى سابق به جهاد سازندگى واگذار شده و از اين پس وزارت كشاورزى و عمران روستايى ، وزارت كشاورزى ناميده مى شود و كليه اعتبارات و امكانات و سازمانهايى كه در رابطه با وظايف عمران روستايى فعاليت مى نمودند از اين وزارتخانه منتزع و به جهاد سازندگى واگذار مى گردد.

تبصره - سازمان امور عشاير (دامداران متحرك ) وابسته به وزارت كشاورزى با تمام امكانات موجود از وزارت كشاورزى منتزع و به جهاد سازندگى وابسته مى شود.

ماده 5 - ساير وظايف وزارت جهاد سازندگى عبارت است از:

1 - برنامه ريزى و احداث و نگهدارى ابنيه و تاءسيسات عمومى خدماتى مورد نياز روستاها و مناطق عشايرى شمال حمام ، كشتارگاه ، رختشويخانه ، غسالخانه و لوله كشى آب آشاميدنى با مشاركت مردم .

تبصره 1 - در مورد ساير ابنيه و تاءسيسات عمومى خدماتى مورد نياز روستاها و مناطق عشايرى مانند مدرسه و درمانگاه ، جهاد با درخواست وزارتخانه هاى مربوطه با آنها همكارى نموده و در اجراى اين طرحها جهاد به عنوان مجرى اولويت دارد.

2 - برنامه ريزى ، احداث و نگهدارى راههاى روستايى كشور شامل راههاى روستا به روستا، روستا به مركز دهستان و راهها و گذرگاههاى عشايرى .

3 - طرح و تهيه نقشه لازم و احداث و گسترش خط فشار متوسط به درخواست وزارت نيرو و توافق جهاد سازندگى .


236

5 - كمك به مرمت و لايروبى و مرمت قنوات ، انهار و استخرهاى آبيارى روستاها و همكارى در اجراى طرحهاى آبيارى و برنامه ريزى تاءمين آب كشاورزى روستاها و مناطق كشور بنا به درخواست وزارت نيرو.

تبصره : كليه مفاد قانون توزيع عادلانه آب مصوب 22 / 12 / 61 مجلس ‍ شوراى اسلامى در رابطه با وظايف وزارتين نيرو و كشاورزى محفوظ خواهد بود.

6 - بسيج امكانات و نيروهاى مردمى سازندگى و احياى روستاها.

7 - اولويت دادن به روستاهاى دور افتاده و محروم در رساندن خدمات .

8 - كمك به روستاييان و عشاير در ايجاد و گسترش صنايع ، (تبديلى ، دستى ، كوچك ) در چهار چوب سياستهاى دولت .

9- شركت فعال در موارد حساس ضرورى از قبيل جنگ (در چهار چوب ضوابطى كه شوراى عالى دفاع تعيين خواهد كرد) و عمليات امدادى سيل و زلزله در سراسر كشور با استمداد از مردم و ضمن هماهنگى با ارگانهاى ذى ربط.

10 - كمك به خدمات بهداشتى و درمانى با موافقت وزارت بهدارى و مناطق روستايى و عشايرى .

11 - همكارى با نهضت سواد آموزى به منظور ريشه كن نمودن بى سوادى در روستاها و مناطق عشايرى كشور در صورت درخواست نهضت و در حد امكان جهاد، در چارچوب مقررات مربوطه .

12 - آموزش اعضاء جهاد در زمينه هاى مهارت به منظور انجام وظايف محوله .

13 - تهيه آمار و اطلاعات در زمينه هاى مربوط به فعاليتهاى جهاد در روستاها و مناطق عشايرى با همكارى ارگانهاى ذى ربط.

ماده 6 - به منظور ايجاد هماهنگى و تفكيك وظايف مشترك بين جهاد سازندگى و وزارتخانه ها و دستگاهها، و آيين نامه هاى اجرايى لازم مشتركا توسط وزارت جهاد سازندگى و هر يك از وزارتخانه ها و دستگاههاى ذى ربط حداكثر تا شش ماه پس از تصويب اين اساسنامه تهيه و به تصويب هياءت وزيران خواهد رسيد.

فصل سوم - مقررات عمومى

ماده 7 - بودجه و امكانات وزارت جهاد سازندگى عبارت خواهد بود از:

1 - تمام امكانات و بودجه جهاد سازندگى

2 - بودجه و امكانات بخش عمرن روستايى وزارت كشاورزى كه طبق ماده 4 اين قانون به وزارت جهاد سازندگى واگذار مى شود.

تبصره - آن بخش از امكانات دولتى كه در گذشته در اختيار جهاد قرار گرفته و مورد نياز جهاد است ، رسما در جهاد منتقل مى شود.

ماده 8 - آيين نامه هاى اجرايى اين قانون ، توسط وزير جهاد سازندگى تهيه و به تصويب هياءت وزيران خواهد رسيد.

ماده 9- مقررات و ضوابط مالى ، ادارى ، و استخدامى و تشكيلات وزرات جهادسازندگى ظرف سه ماه پس از تعيين وزير، توسط وى تهيه و پس از تصويب هياءت وزيران به مجلس شوراى اسلامى تقديم خواهد شد.

ماده 10 - به منظور جذب كمكهاى مردمى براى خدمات عام المنفعه ، جهادسازندگى ، حسابى ويژه تحت عنوان خوديارى و كمكهاى مردم به جهاد سازندگى در يكى از بانكهاى داخلى كشور افتتاح مى شود و در مواقع و موارد لازم از طريق جهادسازندگى به مصرف مى رسد.

ماده 11 - از تاريخ تصويب اين قانون كليه قوانين و مقررات مغاير، ملغى است .

ديدگاه امام خمينى (ره ) درباره جهادسازندگى :

... با تاءسيس اين ارگان عظيم ، انقلاب اسلامى ما توانست به دور افتاده ترين مناطق كشور راه يابد و رسالت و اسلامى خود را با كارشكنيها به اقصى نقاط كشور برساند.

... كم نيستند، جهادگرانى كه در راه بهبود زندگى مردم محروم و مستضعف ما شهيد و يا معلول گرديده اند و كم نيستند، خواهران و برادرانى كه در بدترين شرايط دست به اقدامات فرهنگى و عمرانى زدند و به بدترين شكل ، به دست گروهكهاى از خدابى خبر و منافقان دنياپرست شهيد گرديده اند.

... بايد اعتراف كرد اينان بزرگترين آبرو را به انقلاب اسلامى خود داده اند و با تعهد به اسلام و ايمان به خداى تعالى ، در اين راه بهترين نمونه و الگو براى همه جوانان مسلمان و متعهد اسلامى گرديدند.


237

...آفرين بر شما كه اين گونه به اسلام و انقلاب اسلامى آبرو داديد درود بر شما كه براى تحقق آرمانهاى ملت مسلمان و انقلابى ايران و براى پياده كردن برنامه هاى اسلام ، عاشقانه به استقبال شهادت شتافته ايد...

اميداواريم همان گونه كه در راه سازندگى كشور، تمام نيروهاى مادى و معنوى خود را به كار بسته ايد، از سازندگى خود و ديگران كه مقدم بر همه سازندگيهاست ، غفلت نكنيد وهمان گونه كه بارها يادآورى كرده ام ، سازندگى روح رابر سازندگى جسم مقدم بداريد تا به خواست خداى تعالى ، با نيروى ايمان ، كارها به بهترين و سريع ترين وجه پيش برود و هر چه زودتر با كمك خداوند و كمك يكديگر را به خود كفايى و آبادى كامل برسانيم انشاء الله .

ديدگاه رهبر معظم انقلاب درباره جهاد سازندگى :

... جهاد سازندگى مظهر حركت مردمى خالص و عاشقانه در راه سازندگى كشور و انقلاب است .

... بنابراين جهاد سازندگى يكى از پديده هاى بسيار زيباى اين انقلاب است و واقعا يك گل خوش رنگ و بوى بر بدنه اين نهاد روييده است كه نه فقط كسانى را كه با آن سرو كار دارند سرمست مى كند بلكه اين درخت را زينت مى دهد.

...انقلاب وقتى كه جهاد سازندگى را دارد، معنايش اين است كه مردم را براى خدمات عمومى و مستضعفين دارد، چون كه روستا مظهر محرومين و استضعاف اقتصادى و فرهنگى است .

... يكى از مهمترين كارهاى جهاد در جنگ بود. كه به صورت مهندسى ، سنگرسازى ، جاده سازى ، خاكريززنى ، كانال كشى و كارهاى بسيار مهم و حساس ديگر انجام شده است .

امروز ملت با بايد به دو نكته توجه كند يكى وحدت كلمه و يكى هم تلاش ‍ براى ساختن كشور.

ايران بايد به نمونه كاملى از يك جامعه آباد، سربلند و پيشرفته تبديل شود.

جهاد سازندگى انصافا يكى از بهترين و مفيدترين نهادهاى انقلابى ما در انقلاب است .

تاءسيس دانشگاه آزاد اسلامى

27 خرداد 1361

حضرت آيت الله العظمى خامنه اى :

دانشگاه آزاد اسلامى يك نهاد انقلابى و يك حركت انقلابى است اين را واقعا بايد از الهامات الهى و بركات الهى بر مسؤ ولين جمهورى اسلامى دانست .

20 / 10 / 1365

در ديدار با مسؤ ولان دانشگاه آزاد اسلامى

با استقرار نظام جمهورى اسلامى و رهايى ملت ايران از بند طاغوت تلاشهاى وسيعى در جهت محو آثار رژيم گذشته آغاز شد و اصلاحات و تغييرات بنيادى و تهيه و تدوين اقدامات قانونى در جهت ايجاد و رفاه و آسايش بيشتر مردم بر مبناى شرع مقدس اسلام در راءس امور قرار گرفت .

از جمله اينها مساءله انقلاب فرهنگى بود كه لزوم آن در سطح جامعه و بخصوص در مكانهاى فرهنگى بويژه دانشگاهها و مؤ سسات وزارت آموزش عالى بشدت احساس مى شد تا فرهنگ اسلامى جايگزين فرهنگ گذشته شود. براين مبنا در سال 1359، امام خمينى ره فرمان تشكيل ستاد انقلاب فرهنگى را صادر فرمودند. اهميت اين فرمان در زمانى كه صحن مقدس دانشگاهها مورد هجوم بى امان ضد فرهنگها و گروهكهاى التقاطى و... قرار گرفته بود بيشتر ظاهر مى شود. اين ستاد با تهيه و تدوين سيستم آموزشى جديد زمينه هاى يك انقلاب فرهنگى وسيع را در دانشگاهها فراهم ساخت .

بدين ترتيب دانشگاهها پس از يك تعطيلى 2 ساله در سال 1361 بازگشايى شدند. از طرف ديگر اقدامات وسيع مسؤ ولان فرهنگى كشور در جهت ايجاد دانشگاه اسلامى در كشور مضاعف شد تا خلاء زمانى تعطيلى دانشگاهها را به طريقى جبران كنند.

اين اقدامات ، حمايت بى دريغ مسؤ ولان درجه اول مملكت از جمله شخص حضرت امام ره و حكومت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى و آيت الله هاشمى رفسنجانى را به دنبال داشت .

اهداف تشكيل دانشگاه آزاد اسلامى

دانشگاه آزاد اسلامى كه توسط آيت الله هاشمى رفسنجانى در نماز جمعه تهران و در 30 خرداد 1362 در واقع اعلام موجوديت كرد؛ نهادى است كه بر اساس واقعيت پيوسته است .


238

اهداف اوليه دانشگاه آزاد اسلامى ايجاد زمينه مساعد براى جذب و تربيت كليه علاقه مندان به تحصيلات عاليه به منظور شكوفايى استعدادها، حل مشكلات اجتماعى و اقتصادى در نظر گرفته است .

به طور خلاصه مى توان اهداف دانشگاه آزاد اسلامى را در موارد زير نام برد:

1 - ارتقاء سطح دانش و فرهنگ جامعه .

2 - تاءمين بخشى از نيروى انسانى متعهد و متخصص مورد نياز كشور.

3 - استفاده از مدرسان و استادان واجد شرايط در امر آموزش عالى .

4 - كوشش در ايجاد زمينه مناسب براى فعاليتهاى همه جانبه مردم در اعتلاى سطح دانش و پژوهش در كشور.

5 - گسترش مرزهاى دانش از راه پژوهش و تبادل نظر با منابع علمى جهان .

طرح تاءسيس

ايده تاءسيس دانشگاه آزاد اسلامى ابتدا در جامعه اسلامى دانشگاهيان مطرح شد و به دنبال آن آقاى هاشمى رفسنجانى به طرح اين مطلب در شوراى اقتصاد ؛ نظر مساعدشان را اعلام داشتند، مساءله تاءسيس دانشگاه آزاد با حضرت امام ره نيز مطرح شد و معظم له نيز ضمن استقبال از آن ، 10 ميليون ريال اولين كمك را به دانشگاه اهدا كردند و پس از آن اساسنامه مقدماتى تدوين شد. آقاى هاشمى رفسنجانى در آخرين نماز جمعه ارديبهشت 1361 (سى و يكم ماه ) ضمن بر شمردن مشكلات آموزشى ، لزوم تاءسيس دانشگاهى كه بار مالى براى دولت نداشته باشد و بتواند بسيارى از مشكلات را حل نمايد و همچنين راه را براى دستيابى به اهداف انقلاب فرهنگى هموارتر كند، موجوديت دانشگاه آزاد اسلامى را اعلام كرد. اين در واقع اولين گام اساسى در جهت تاءسيس دانشگاه آزاد يعنى مرحله عبور از طرح و نيل به عمل بود.

آغاز مخالفتها

با آغاز شكل گيرى دانشگاه آزاد اسلامى ، مخالفتهاى مختلف از گوشه و كنار آغاز شد كه عمده اين مخالفتها دو نوع بودند:

اول از نوع سياسى كه با توجه به جبهه گيرى سياسى و مبارزات تبليغاتى گروهها عليه يكديگر اين امور نيز از اين جريان مستثنى نبود و برخوردهاى سياسى زيادى با آن انجام گرفت .

نوع دوم مخالفتها از اختلاف سليقه ها و نظرات سرچشمه مى گرفت .

از آنجايى كه تاءسيس دانشگاه آزاد يك حركت سياسى نبود و صرفا در جهت اهداف مورد نظر بنا شده بود، لذا حركتهاى سياسى مخالف با آن توجيه ناپذير بود و چون حمايتهاى مسؤ ولان امر بخصوص آيت الله هاشمى رفسنجانى را در پى داشت عملا كارى از پيش نمى برد.

اما افرادى كه دلسوزانه با اين قضيه برخورد مى كردند عمدة نظراتشان حول مواردى از اين قبيل مى گرديد:

1 - خدشه دار شدن اعتبار آموزش عالى در مملكت .

2 - جذب افراد متمكن و طرد افراد صاحب در آمدهاى ضعيف و...

كه اينها نيز با مرور زمان و پس از نمايان شدن آثار درخشان اين طرح به طورى طبيعى از ميان رفت .

تشكيل هياءت مؤ سس

لزوم تشكيل هسته اصلى سازمان دانشگاه احساس و مطرح شد تا مراحل اجرايى كار را سرپرستى كند و تصميمات لازم را بگيرد. پس از طى مذاكرات گوناگون تصميم گرفته شد تا هياءتى 5 نفره به نام هياءت مؤ سس ‍ تشكيل شود. اين هياءت شامل :

1 - حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مد ظله العالى رييس جمهور وقت

2 - آيت الله هاشمى رفسنجانى

3 - مرحوم حاج سيد احمد خمينى ره

4 - مهندس مير حسين موسوى

5 - دكتر عبدالله جاسبى

بعدها پس از تصويب اساسنامه اول ، حضرت آيت الله موسوى اردبيل نيز به هياءت پيوستند و در واقع رؤ ساى سه قوه در اين هياءت قرار گرفتند.

پس از تشكيل هياءت مؤ سس ، اساسنامه دانشگاه در جلسه مورخه 11/9/1361 مطرح شد و از تصويب اعضاء گذشت و به دنبال آن در بهمن ماه همان سال به ثبت رسيد و بر اساس آن ، دانشگاه شخصيت حقوقى يافت .

اولين آزمون

در اسفند ماه سال 1361 اولين آزمون در 10 كشور و با حضور 30 هزار شركت كننده برگزار شد كه از اين ميان 3000 نفر انتخاب و مشغول به تحصيل شدند.


239

اساسنامه مصوب سال 1361 با حضور هياءت مؤ سس تا دى ماه سال 1364 به تنهايى مبناى كار و حركت دانشگاه بود.

اساسنامه جديد در سال 1366

در سال 1364 با توجه به آيين نامه تاءسيس دانشگاهها و مؤ سسات آموزش ‍ عالى غير دولتى و غير انتفاعى مصوب شوراى عالى انقلاب فرهنگى ، اساسنامه جديدى تنظيم و پيشنهاد شد در اين اساسنامه اركان دانشگاه آزاد به :

1 - هياءت مؤ سس 2 - هياءت امنا 3 - رييس دانشگاه 4 - حسابرسى

تقسيم مى شود.

اين اساسنامه در تاريخ 12 آبان 1366 به تصويب شوراى عالى انقلاب فرهنگى رسيد و در واقع به هياءت امناء بيش از هياءت مؤ سس اختيارات داده شد.

اساسنامه ياد شده هم اكنون در دانشگاه آزاد ملاك كار و عمل مى باشد.

در آغاز سال 1367 عده اى از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى به منظور تحكيم و ثبات موقعيت دانشگاه و روشن شدن نحوه ارزيابى مدارك تحصيلى دانش آموختگان و روش ارزشيابى واحدهاى دانشگاهى طرحى را تهيه و به مجلس شوراى اسلامى تقديم كردند كه در تاريخ 14/2/ 1367 به عنوان قانون تاءييد رشته هاى دانشگاهى آزاد اسلامى به صورت يك ماده واحده با 5 تبصره به تصويب رسيد و به موجب آن علاوه بر موارد ياد شده نحوه همكارى استادان و محققان دانشگاهها و پژوهشگاههاى دولتى با اين دانشگاه و همچنين طرز استفاده دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامى از آزمايشگاهها، بيمارستانها، كتابخانه ها و كارگاهها و فضاى آموزشى مؤ سسات آموزش عالى دولتى مشخص شد. آيين نامه اجرايى قانون تاءييد رشته هاى دانشگاه آزاد اسلامى پس از تصويب شوراى عالى انقلاب فرهنگى در دهم تير ماه 1369 به تصويب هياءت وزيران رسيد. و متعاقبا كميته ارزيابى تشكيل شد و كار خود را آغاز كرد.

امكانات و عملكرد و برنامه هاى دانشگاه آزاد در كشور

هم اكنون (سال 1376) در 130 شهر كشور، مركزى به عنوان دانشگاه آزاد اسلامى وجود دارد و حدود 530 هزار نفر در رشته هاى مختلف در آن مشغول به تحصيل مى باشند.

اين دانشگاه در طى 14 سال از زمان تاءسيس خود نزديك به سيصد هزار نفر فارغ التحصيل داشته است .

فضاى آموزشى اين دانشگاه بالغ بر 205 ميليون متر مربع مى باشد و در 74 واحد دانشگاهى ، شهرك دانشگاهى تاءسيس شده است .

اين دانشگاه رقمى بالغ بر ده هزار نفر عضو هياءت علمى تمام وقت و نيمه وقت دارد كه مشغول تدريس در اين دانشگاه هستند.

در نظر تاءسيسات خوابگاهى داراى 40 خوابگاه مى باشد كه روند تاءسيس ‍ خوابگاه كه بسيارى از معضلات اجتماعى را حل مى كند همچنان ادامه دارد.

دانشگاه در زمينه فرهنگى ، در جهت احياى نماز و امر به معروف و نهى از منكر اقدام به تاءسيس نمازخانه ها و مساجد در سطح واحدهاى دانشگاهى خود كرده است و تعدادى مدارس وابسته به دانشگاه آزاد در سراسر كشور بويژه مناطق محروم مشغول پرورش استعدادهاى عزيزان اين مملكت هستند.

دانشگاه آزاد در بيان حضرت امام ره

حضرت امام ره در سخنرانى خود در تاريخ 24/8/62 در جمع مسؤ ولان دانشگاه آزاد فرمودند:

همه بايد اين معنى را احساس كنيم كه كارها را خودمان انجام دهيم و اين مساءله خلافى كه به ذهن دانش آموزان و دانشجويان ما تلقين كرده بودند كه به غير از رفتن به آمريكا و فرانسه و انگلستان در جاى ديگر امكان ندارد به جايى رسيد و همين امر موجب شد كه جوانهاى ما را دسته دسته بردند و فاسد كردند از فكرمان دور كنيم

من اميدوارم كه ان شاء الله شما آقايان و سايرين كمك كنيد تا اين دانشگاهى كه به پيشنهاد آقاى هاشمى تاءسيس گرديد و پيشنهاد بسيار خوبى بود فعاليتش زياد گرديده و در همه جا توسعه پيدا كند

معظم له در تاريخ 24/ 4 / 64 فرمودند:

از زحمات و خدمات آقايان تشكر مى كنم . خداوند به شما و ساير افرادى كه اين دانشگاه را اداره مى كنند توفيق دهد. انشاء الله بتوانيد ايران را دانشگاه كنيد.


240

مسلما مردم وقتى ديدند كارهايتان خوب است و به آنان خدمت مى كنيد با شما همراهى و كمك مى كنند

سخنان مقام معظم رهبرى در خصوص دانشگاه آزاد اسلامى

من در اطلاعات و آگاهيهايى كه در مورد اين دانشگاه (دانشگاه آزاد اسلامى ) به من داده اند احساس مى شود كه اين حركت حركت مباركى بوده و پيشرفت بسيار خوبى كرده ، گروه هايى را در كشور ما گشوده كه به زوديها قابل گشودن نبوده (است ).

خطبه نماز جمعه 9/ 3 / 65

در تاريخ 18 / 2 / 68 در جمع فارغ التحصيلان اين دانشگاه فرمودند:

دانشگاه آزاد اسلامى يك اميد است ... يك اميد به وجود آمده است براى جوانان ، كسانى كه مى توانند و استعداد دارند، بايد درس بخوانند بايد خودشان را آماده و مجهز كنند.


241

شهادت دكتر مصطفى چمران 

-30 خرداد 1360

در سال 1311 شمسى در محله سرپولك واقع در خيابان 15 خرداد، بازار آهنگرهاى تهران در خانواده هاى مذهبى فرزندى به دنيا آمد كه او را مصطفى ناميدند. وى دوران ابتدايى را در مدرسه انتصاريه در نزديكى محله پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبيرستان البرز و دراالفنون به پايان رسانيد. او با ورود به دانشكده فنى الكترومكانيك تحصيلات عالى خود را آغاز كرد و به عنوان شاگرد اول از اين دانشكده فارغ التحصيل و در همانجا به مدت يكسال مشغول به تدريس شد.

مصطفى چمران به سبب علاقه شديدى كه به يادگيرى مسائل مذهبى داشت از 15 سالگى در درس تفسير آيت الله طالقانى رحمة الله عليه و دروس منطق و فلسفه استاد شهيد مطهرى رحمة الله عليه شركت جست و از اين رهگذر بهره هاى فراوانى برد.

او به هنگام تحصيل در دانشكده فنى به عضويت انجمن اسلامى دانشجويان دانشگاه تهران درآمد و از اعضاى فعال اين انجمن شد و در جريانات ملى شدن صنعت نفت و مبارزات پس از آن فعالانه شركت جست .

در سال 1332 ه‍ش با استفاده از بورس تحصيلى دانشجويان ممتاز جهت ادامه تحصيل عازم آمريكا شد و در دانشگاه كاليفرنيا، تحصيلات خود را آغاز كرد. وى در همان دانشكده ، انجمن اسلامى دانشجويان را بنا نهاد و وقتى كه رژيم شاعه از فعاليتهاى اسلامى اش در آمريكا مطلع شد بورس وى را قطع كرد.

چمران با دريافت ممتازترين درجه علمى كه همراه با تحسين بسيارى از صاحبنظران بود درجه دكتراى الكترونيك و فيزيك پلاسما را اخذ كرد.

پس از واقعه 15 خرداد 1342، تصميم به مبارزه مسلحانه با رژيم گرفت و به همين منظور عازم مصر شد و مدت دو سال دوره آموزشهاى چريكى ، و جنگهاى پارتيزانى را گذاراند.

چمران با جمال عبدالناصر رييس جمهور وقت مصر در مساءله ناسيوناليسم عربى كه ناصر به آن دامن مى زد اختلاف نظر پيدا كرد و پس از فوت وى عازم لبنان شد.

همزمان با ورود خود به لبنان آموزش دوره چريكى مبارزان ايرانى را آغاز كرد و با كمك امام موسى صدر كه از سوى حضرت امام ره به نمايندگى ايشان به لبنان اعزام شده بود، گروه حركت محرومين را بنا نهاد و جناح نظامى آن را كه به جنبش امل موسوم است ، پايه گذارى كرد و بر اساس ‍ مبانى اسلام مشغول به فعاليت در اين گروهها گرديد.

دكتر چمران در لبنان پس از سازماندهى به جنبش امل ضمن حملات بيشمارى كه به مواضع صهيونيزم اشغالگر و راستگرايان فالانژ وابسته به اين رژيم داشت ، تلفات و ضايعات بسيارى را به دشمن وارد كرد و براستى على وار در معركه هاى مرگ و حيات به آغوش گردابهاى خطر فرو رفت و در طوفانهاى سهمناك سرنوشت ، حسين صفت به استقبال شهادت تاخت . بدين ترتيب خواب راحت را از چشمان غاصبان صهيونيستى ربود و توفيق يافت كه خدمات ارزنده و بسيارى را نسبت به امت اسلام انجام دهد.

با اوجگيرى انقلاب اسلامى در ايران كه منجر به براندازى رژيم شاهنشاهى و جانشينى رژيم الهى جمهورى اسلامى گرديد، دكتر چمران پس از 23 سال كه از وطن دور بود به ايران بازگشت و در نخستين اقدام خود نخستين گروه از سپاه پاسداران را در سعد آباد متشكل كرد و به آموزش آنان پرداخت . در همان زمان به معاونت نخست وزير منصوب شد.

دكتر مصطفى چمران پس از بروز غائله پاوه عازم آن منطقه شد و در تاريخ 25 مرداد 1358 به همراه شهيد سرلشكر فلاحى به آن منطقه عزيمت كرد تا از نزديك ضمن بررسى اوضاع اقدام مناسب را معمول دارد. هلى كوپتر چمران و همراهان در ميان حلقه محاصره گروهكهاى ضد انقلاب افتاده بودند به مذاكره و گفتگو پرداخت ، از آنان دلجويى كرد و در اين زمان از سوى حضرت امام (ره ) فرماندهى منطقه به وى سپرده شد.


242

چمران در جريانات پاوه قدرت و اراده آهنين و ايمان و فداكارى اش را به منصه ظهور رساند و در حالى كه در آن شب مخوف همه اميدها رنگ باخته بود و اكثر پاسداران قتل عام شده بودند و حلقه محاصره هر لحظه تنگتر مى شد شب را به سلامت به پايان رسانيد. او كه از اين شب به عنوان شب هولناك نام مى برد و در وصف اوضاع و شرايط مى گويد:

... صبح 27 / 5 / 58 بر بالاى ديوار خانه پاسداران ايستاده بودم و به شهر مى نگريستم يكباره فرياد الله اكبر پاسداران به هوا بلند شد، پرسيدم مگر چه شده است گفتند: امام خمينى اعلاميه اى صادر كرده است ...، - اعلاميه اى كه سرنوشت كردستان و ايران را دگرگون كرد، انقلابى ترين اعلاميه اى كه بزرگ مردى 80 ساله ، بدون آنكه دروس نظامى را خوانده باشد و استراتژى نبرد را بداند، و يا در تاكتيكهاى مبارزاتى تجربه داشته باشد صادر شده است . امام خمينى فرماندهى قوا را به دست مى گيرد و فرمان مى دهد كه ارتش بايد در عرض 24 ساعت خود را به پاوه برساند و ضد انقلاب را قلع و قمع كند. تا آن لحظه كه فرمان تاريخى امام صادر شد ما حالت تدافعى داشتيم ، از مواضع خود دفاع مى كرديم و سعى داشتيم كه موجوديت ناچيز خود را در برابر سيل هجوم دشمن حفظ كنيم ، اما بمحض ‍ انتشار فرمان امام ، همه چيز تغيير پيدا كرد

او از امام چنين مى گويد:

... همه دردها و رنجها و ناراحتيها را در ضمير خود حبس مى كردم تا لحظه اى كه در فرماندارى به عكس امام برخوردم يكباره سيل اشك ، ريختن كرد و همه عقده ها و فشارها و ناراحتيها آرامش يافت و خوب احساس ‍ مى كردم كه فقط يك قدرت روحى بزرگ در يك ابرمرد قادر است چنين معجزه اى كند اميدوارم كه ملت ما نيز قدر رهبر عظيم انقلابى خود را بدانند...

چمران حماسه ساز در عرض 15 روز همه شهرها و راهها و مواضع استراتژيك منطقه را آزاد كرد و كردستان از اين مرحله به سلامتى گذر كرد.

پس از اين پيروزى درخشان ، دكتر چمران از سوى حضرت امام (ره ) به وزارت دفاع منصوب شد و سپس در ارديبهشت 1359، به سمت نمايندگى و ناظر امام در شوراى عالى دفاع نصب گرديد و در كنار حضرت آيت الله خامنه اى مد ظله العالى نماينده ديگر امام در اين شورا، به امور دفاعى و نظامى مملكت پرداخت . چمران در اين سمت براى تغيير و تحول ارتش از نظام طاغوتى به حكومت اسلامى دست به اقدامات وسيعى زد و از هيچ كوششى فروگذار نكرد.

او در انتخابات اولين دوره مجلس شوراى اسلامى در سال 1359 به عنوان نماينده مردم تهران انتخاب و در اين سنگر مشغول خدمت به نظام اسلامى شد.

وى پس از انتخاب در يكى از نيايشهاى خود مى گويد:

خدايا مردم آن قدر به من محبت كرده اند و آن چنان مرا از باران لطف و محبت خود سرشار كرده اند كه راستى خجلم و آن قدر خود را كوچك مى بينم كه نمى توانم از عهده به درآيم ، خدايا تو به من فرصت ده ، توانايى ده تا بتوانم از عهده برآيم و شايسته اين همه مهر و محبت باشم

با شروع جنگ تحميلى عراق عليه ايران در 31 شهريور 59، دكتر چمران در معيت حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى با اجازه از حضرت امام (ره ) عازم جبهه جنگ شد و درست شب بعد از ورود به خوزستان ، اولين حمله چريكى خود را به همراه تعدادى از نيروهاى اسلام عليه تانكهاى دشمن كه تا نزديكى اهواز رسيده بودند انجام داد و همين عمليات باعث شد تا نيروهاى دشمن كيلومترها عقب بنشينند. اين اقدام در واقع اولين مبارزه وى در جنگ تحميلى بود.


243

دكتر چمران ستاد جنگهاى نامنظم را در اهواز تشكيل داد و به سازماندهى آن گروه چريكى پرداخت . شهيد چمران آن چنان شيفته رويارويى با دشمن بود كه در نيايشهاى با معبودش مى گويد:

خدايا، هنگامى كه شيپور جنگ طنين انداز مى شود قلب من شكفته شده به هيجان در مى آيد، زيرا جنگ مرد را از نامرد مشخص مى كند. اى خداى بزرگ ترا شكر مى كنم كه در خلال جنگها، ايمان و فداكارى مؤ منين را ظاهر كردى و مدعيان دروغين انقلاب را رسوا نمودى .

دكتر چمران اقدام بسيارى مهمى كه درجنگ كرد اين بود كه واحد مهندسى بسيار فعالى را براى ستاد خود فراهم كرد كه در يك مورد، با نصب پمپهاى بسيار قوى آب رودخانه را پمپاژ و با ساخت كانالى به طول 20 كيلومتر و عرض 100 متر اين آب را به درون كانال سرازير كردند و باعث شدند تا تانكهاى دشمن براى فرار از زمينهاى باتلاقى ، كيلومترها عقب نشينى كنند و از فكر تسخير اهواز خارج شوند و اين همه در مدت يك ماه صورت پذيرفت .

از ديگر كارهاى اساسى دكتر چمران كه در جنگ شاخص بود ايجاد هماهنگى بين نيروهاى سپاه و ارتش كه در كنار اينها نيروهاى مردمى نيز بودند و در عملياتهاى دلاورانه مى جنگيدند بود.

در زمانى كه سوسنگرد به دست دشمن افتاد و قواى عراق اين شهر را مورد تاخت و تاز بى رحمانه خود قرار دادند، او ضمن آماده كردن ارتش ، سپاه و نيروهاى مردمى و ايجاد ارتباط و هماهنگى لازم بين اينها جهت آزاد سازى شهر سوسنگرد عازم اين منطقه شد و طى يك عمليات برق آسا و خطرناك از جاده اهواز - سوسنگرد به دشمن حمله كرد و پس از مدتى كه به نبرد پرداخت ، ناگاه متوجه محاصره خود و نيروهايش توسط سپاه دشمن شد و در حالى كه تانكها از هر طرف به آنها هجوم آورده بودند مبارزه سختى را انجام داد و در همين اثنا بود كه از ناحيه پاى چپ مجروح شد و به طورى معجزه آسا از معركه جنگ و محاصره دشمن به سوى اهواز جهت درمان اعزام شد.

خبر مجروح شدن چمران باعث خشم رزمندگان شد، بنابراين با عزمى راسختر از گذشته ، ضمن يورش بى امان خود به دشمن در شهر سوسنگرد، آنجا را از دست او آزاد ساختند و جان پاسداران محاصره شده را نجات دادند.

چمران تنها يك شب را در بيمارستان اهواز گذراند و على رغم اصرار شديد پزشكان معالج مبنى بر ادامه درمان در بيمارستان به ايشان جواب رد داد و عازم مقر ستاد جنگهاى نامنظم شد.

دكتر چمران عاشق جنگ و جهاد فى سبيل الله بود و بيش از همه عاشق وصل به خدا بود و هميشه آرزوى شهادت داشت ؛ چنانكه در نياشهاى خالصانه مى گويد:

در مقام شهادت ، انسان همه هستى خود را خالصانه و عاشقانه قربانى خدا مى كند و در امواج صعود معراجى خود به ملكوت اعلى به قله اى از عشق و ايثار و فنا مى رسد كه فورا و مستقيما به خدا متصل مى شود، در خدا محو مى گردد. در وجود خدا حيات ابدى مى يابد، جز خدا نمى گويد، جز خدا نمى بيند و جز خدا نمى جويد و اين عالى ترين درجه تكامل انسانى است . شهيد، عصاره و نتيجه و اوج مبارزه حق عليه باطل در طول تاريخ است .

او درباره عشق و علاقه به دين و مرز و بوم مى گويد:

قسم به خون قسم به شرف ، قسم به شهادت ، قسم به انقلاب ، قسم به رسالت ، قسم به خدا كه تا آخرين قطره خون خود عليه دشمنان داخلى و خارجى مى جنگيم و از انقلاب مقدس اسلامى ايران و استقلال اين آب و خاك پاسدارى مى كنيم و تا استقرار حكومت حق و عدل در سرتاسر عالم و تا نابودى كامل طاغوتها و شيطانها دست از مبارزه بر نمى داريم و خداى بزرگ برابر آنچه مى گوييم شهيد و شاهد است .


244

دكتر چمران در اسفند 1359 و پس از مدت كوتاهى كه از زمان مجروح شدنش مى گذشت ، عصا را كنار گذاشت و براى اولين بار به حضور امام (ره ) رسيد و گزارشها و اوضاع منطقه را به عرض امام (ره ) رسانيد و از بحر بيكران فيض او بهره ها بود.

در اين ديدار حضرت امام (ره ) در حق او و تمامى رزمندگان اسلام دعا فرمود.

وى كه از ركود حاكم بر جبهه ها (به سبب پاره اى از خيانتها و كارشكنيهاى بنى صدر و معدودى از ديگر افراد نفوذى در دستگاههاى مربوط به جنگ ) به شدت رنج مى برد و در فكر تحرك بخشيدن به جبهه ها و عملياتى كردن نيروها بود، طرح حمله به ارتفاعات الله اكبر و بستان را ريخت و تصميم گرفت تا ارتباط شمالى و جنوبى نيروهاى دشمن را قطع كند. در نهايت نيز با يك حمله برق آسا و هماهنگ در تاريخ 31 ارديبهشت 1360 اين ارتفاعات را فتح كرد و حماسه اى ديگر از خود و نيروهاى تحت امرش به يادگار گذاشت و براستى كه اين پيروزى موفقيتى چمشگير و قابل توجه بود، زيرا بزرگترين پس از فتح سوسنگرد به شمار مى آيد.

او و ايرج رستمى فرمانده شجاعش به همراه نيروهايشان تا 2 روز بعد تمام مقاومتهاى مذبوحانه دشمن را در هم شكستند و تپه هاى شحيطيه را به تصرف خويش درآوردند و چون امكان آزادى بستان فراهم نشد لذا چمران طرح آزاد سازى دهلاويه را بررسى كرد. در اين عمليات با نصب پل روى رودخانه خروشان كرخه و عبور قواى اسلام از آن و با حمله به دشمن آن مكان را فتح كرد و اين عمليات اولين پيروزى بعد از عزل بنى صدر بود و براستى كه اين پيروزى دل همه نيروهاى اسلام و امت مسلمان را شاد كرد.

دكتر چمران در تاريخ 30 خرداد 1360 و يك روز قبل از شهادتش در اهواز و در جلسه شوراى عالى دفاع براى آخرين بار شركت كرد و پس از آنكه خبر شهادت فرمانده نيروهاى دهلاويه ، ايرج رستمى را در سحرگاه 31/3/1360 دريافت كرد بسرعت فرد ديگرى را براى فرماندهى انتخاب كرد و با خود به دهلاويه برد.

دكتر چمران در شب قبل و در جلسه مشورتى ستاد جنگهاى نامنظم ، وصاياى بى سابقه اى كرد و مطالبى گفت كه حكايت از وصال او مى نمايد و بى اختيار همگان اين موضوع را درك مى كنند.

او به طرف سوسنگرد به راه افتاد و در پشت نزديكترين خاكريز با عراقيها ايستاد. خمپاره ها چپ و راست در اطراف او به زمين مى خوردند كه ناگهان خمپاره اى در نزديك او منفجر شد و وى را از ناحيه پشت سر مورد اصابت تركش قرار داد.

چمران بارها اين نيايش را زمزمه مى كرد:

اى حسين ، در كربلا تو يكايك شهداء را در آغوش مى كشيدى ، مى بوسيدى ، وداع مى كردى ، آيا ممكن است هنگامى كه من نيز به خاك و خون مى غلطم ، تو دست مهربان خود را بر قلب سوزان من بگذارى و عطش عشق مرا به تو و به خداى تو سيراب كنى ؟

در حالى كه يارانش جهت نجات او از مرگ اقدامات وسيعى را انجام مى دادند او كه در حال اغما بود سرانجام به ديدار معشوق شتافت و در داخل آمبولانس ، در مسير سوسنگرد به اهواز دعوت حق را لبيك گفت و به مقام رفيع شهادت كه همواره آن را آرزو مى كرد نايل آمد.

امام امت (ره ) در وصف وى مى فرمايد:

چمران عزيز با عقيده پاك و خالص غير وابسته به دستجات و گروههاى سياسى و عقيده به هدف بزرگ الهى ، جهاد در راه آن ، از آغاز زندگى شروع و به آن ختم كرد. او در حمايت با نور معرفت و پيوستگى به خدا قدم نهاد و در راه سرافرازى آن به جهاد برخاست و جان خود را نثار كرد. او با سرافرازى زيست و با سرافرازى شهيد شد و به حق رسيد


245

در جاى ديگر مى فرمايد:

چمران با عزت و عظمت و با تعهد به اسلام جان خودش را فدا كرد و در اين دنيا، شرف را بيمه كرد و در آن دنيا رحمت خدا را بيمه كرد.

حضرت آيت الله العظمى خامنه اى مدظله العالى در وصف دكتر چمران مى فرمايد:

بهترين و شورانگيزترين دورانهاى زندگى چمران موقعى بود كه يك تلاشى مستمر، مسلحانه و پرخطر در راه آزادى ملت اسلام داشت و سرگرم مجاهدت خونين با دشمنان سوگند خورده اسلام شد.

روحش شاد و راهش پر روهرو باد


246

واقعه دلخراش زلزله گيلان و زنجان 

31 خرداد 1369 

وقوع زلزله در ايران امرى طبيعى و عادى است . تا آنجا كه در تاريخ ثبت شده است ، زلزله ، شهرهاى تبريز، نيشابور، رى ، شيراز، قزوين ، و مناطقى از استان گيلان را چندين بار ويران كرده است . در سى سال اخير نيز زلزله هاى دهشتناكى در بوئين زهرا، كاخك ، طبس ، لار، قير و كارزين فارس و در چند منطقه ديگر كشور روى داده است و نيز زلزله هايى كه در قسمت شرقى تركيه نزديك مرز ايران روى داده و زلزله سال 1988 جمهورى ارمنستان با 25 هزار كشته ، جملگى به ساختار زمين منطقه اى كه كشور ايران در آنجا جاى دارد مرتبط است .

جلوى وقوع زلزله را نمى توان گرفت اما مى توان با تدارك صحيح ، سازماندهى مناسب و آموزش مردم از تلفات انسانى كاست و خسارتهاى مادى را كاهش داد.

زمين لرزه شديدى ساعت سى دقيقه پس از نيمه شب پنجشنبه 31 خرداد 1369 در فاصله 200 كيلومترى شمال غربى تهران در منطقه رودبار استان گيلان و زنجان به وقوع پيوست . پايگاه زلزله شناسى مؤ سسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران ، اين زمين لرزه را در ساعت 23 و 5 دقيقه و 29 ثانيه به وقت محلى ثبت كرد و قدرت آن را 9/5 ريشتر گزارش نمود. بعدا قدرت زلزله شمال و شمال غرب كشور، توسط مؤ سسه ژئوفيزيك تهران 3/7 ريشتر اعلام شد. آمريكاييها آن را 7/7 ريشتر اندازه گيرى كردند كه احتمالا به علت فاصله بسيار زياد متخصصان و محققان اندازه آن را بيش از 6 ريشتر مى دانند. حاصل اين زمين لرزه شديد كه مناطق شمال و شمال غربى ايران را لرزاند، كشته شدن بيش از پنجاه هزار نفر، بى خانمان شدن صدها هزار نفر و وارد آمدن ميلياردها ريال خسارت مالى بود.

آمريكاييها معتقدند كه چون سد سفيد رود پس از لايروبى ، سريعتر از حد معمول پر شده است ميليونها تن آب باعث شده كه ناگهان فشار مايعات درون درزهاى سنگها افزايش يابد و چنين حادثه اى پديد آيد. چينيها در مورد تاءثير سد روى زلزله تحقيقات زيادى كرده اند و تجربيات مفيدى دارند. و اظهار داشته اند كه در خيلى موارد نيز رابطه اى بين سد و زلزله ديده نشده است ؛ لذا با وجودى كه عامل فوق مى تواند در وقوع زمين لرزه مؤ ثر باشد اما عامل اصلى نيست . كارشناسان ديگر زلزله شناسى مى گويند نيرويى كه در طى زمان طولانى از طريق صفحه عربستان به پوسته ايران انتقال يافته است ، در محل حاشيه اين پوسته با صفحه آسيا - اروپا، ذخيره شده و سرانجام در گسلهاى منطقه آزاد شده است ، و چون گسل يا شكستگى براى سنگ ، يك نقطه ضعف محسوب مى شود، در نتيجه اين زلزله رخداده است . به هر حال تعيين دقيق عامل زلزله نياز به مطالعات فراوان دارد كه مربوط به متخصصان اين امر مى باشد.

پس لرزه ها: حدود 350 پس لرزه كوچك و بزرگ در فاصله 200 كيلومترى شمال غرب تهران از شب سه شنبه 5 تير تا ساعت 11 و 20 دقيقه صبح چهارشنبه 6 تير كه ناشى از زلزله مهيب هفته قبل بود از سوى ژئوفيزيك دانشگاه تهران ثبت شد.

پس لرزه هاى ثبت شده كه شدت آنها بالاى 4 ريشتر بود در شهرهاى رودبار، منجيل لوشان و رشت به وقوع پيوست .

بر مبناى آخرين گزارشات تلفات و ضايعات زمين لرزه گيلان بيش از 50 هزار نفر كشته و 60 هزار نفر مجروح و حدود نيم ميليون نفر بى خانمان بوده است . در اثر اين زلزله 31576 واحد مسكونى روستايى و هزاران خانه و مغازه در شهرهاى گيلان به طور كامل تخريب شد و مساجد، حسينيه ها، بقاع متبركه و اماكن عمومى بسيارى نيز در اين استان منهدم گرديد و يا شكافهاى غير قابل ترميم برداشت . همچنين در اين زلزله دهشتناك نزديك به يك ميليون راءس احشام نيز در روستاهاى گيلان و زنجان به زير آوار رفت .


247

پاورقي

1- سوره احزاب ، آيه 62

2- نهج البلاغه فيض ، ص 909

3- معجم غررالحكم ج 3 / ص 2173

4- معجم غررالحكم ج 3 / ص 3216

5- سوره الذريات آيه 55

6- مجموعه اطلاعات درباره ايران و ايرانيان ، جوادى پور - محمد، ص 840

7- زرتشت

8- آداب و رسوم ملى ايرانيان ، چاپ دوم ، آذرتاش آذرنوش ، ص 10.

9- آداب و رسوم ايران ، آذرتاش آذرنوش ، ص 13 به نقل از Masse ص 146، ايرانشهر ص 210

10- ياد ايام ، شوراى سياستگذارى ائمه جمعه ، ج اول ، ص 11.

11- بانتو Bantu گروه نژادى بخصوص از نظر زبان در افريقا كه داراى لهجه ها و گويش هاى بسيارى است .

12- سوره حجراب آيه 13

13- تاريخ سياسى معاصر ايران ، سيد جلال الدين مدنى ، جلد دوم ، چاپ دى ماه 1359 صفحه 577.

14- نمونه نامه هايى كه امام خمينى ره به شهرستانها ارسال داشتند:

16 شوال 1382 بسم الله الرحمن الرحيم - خدمت ذى شرافت حضرات علماء اسلام اعلام و حجج اسلام دامت بركاتهم - اعظم الله تعالى اجوركم . چنانچه اطلاع داريد دستگاه حاكمه مى خواهد با تمام كوشش به هدم احكام ضروريه اسلام قيام / كند / و به دنبال آن مطالبى است كه اسلام را به خطر مى اندازد. لذا اين جانب عيد نوروز را به عنوان عزا و تسليت به امام عصر عجل الله تعالى فرجه جلوس مى كنم و به مردم اعلام خطر مى نمايم . مقتضى است حضرات آقايات نيز همين رويه را اتخاذ فرمايند، تا ملت مسلمان از مصيبتهاى وارده بر اسلام و مسلمين حاصل نمايند. والسلام عليكم و رحمت الله بركاته .

روح الله الموسوى الخمينى . صحيفه نور جلد اول چاپ جديد ص 61

15- چون شهادت امام جعفر صادق - عليه السلام - هم در همان ايام بود، غالب اعلاميه ها به دو مناسبت اعلام عزاى عمومى كرده بودند، نمونه اى از تراكتها اين بود:

ملت عزا دارد، زيرا هياءت حاكمه مستبد ايران تجاوز به احكام قرآن و قانون اساسى نموده و روحانيون و آزاديخواهان را به زندان و زجر و شكنجه كشيده است . در اعلاميه جمعى علماى روحانى تهران آمده بود كه به مناسبت تصادف ايام نوروز به شهادت رييس مذهب تشيع حضرت امام جعفر صادق - عليه السلام - و حوادث ناگوارى كه به اسلام و مسلمين وارد و موجب تاءثر شديد شده است ، جامعه روحانيت عزادار، و به عنوان عيد جلوس نخواهند داشت .

16- صحيفه نور چاپ دوم جلد اول ص 53 و ص 54.

17- تاريخ سياسى معاصر ايران ، سيد جلال الدين مدنى ، جلد دوم ، صفحه 581 به بعد.

18- سوره فتح آيه 1

19- فرهنگ دانستنيها، محمد نژد چاپ هفتم ، ج 2، ص 965 - 969.

20- صحيفه نور - جلد 9 و چاپ دوم ص 317

21- صحيفه نور جلد 9 چاپ جديد ص 319

22- سوره انبياء آيه 30.

23- فرهنگنامه ، برتا موريس پاركر، ترجمه رضا اقصى ، چاپ اول 1346.

24- سوره نمل ، آيه 10.

25- سوره هود، آيه 7.

26- سوره كهف ، آيه 45.

27- سوره انفعال ، آيه 11.

28- سوره انبيا، آيه 30.

29- سوره اعراف آيه 31.

30- نكاح وسايل فى التفقات ، ج 15، باب 25، ص 257.

31- يكصد سال مبارزه روحانيت مترقى ، عقيقى بخشايشى ، جلد سوم ، صفحه 11

32- يكصد سال مبارز روحانيت مترقى ، عقيقى بخشايشى جلد سوم ، صفحه 23.

33- سوره يوسف ، آيه 93.

34- سازمان پيمان مركزى Central Treaty organization

35- هفت هزار روز تاريخ ايران و انقلاب اسلامى ، ج 2، ص 777

36- صحيفه نور جلد سوم چاپ جديد ص 483

37- فرهنگ دانستنيها، تاءليف محمدنژاد، چاپ هفتم ، جلد دوم ، صفحه 123.

38- سوره حجرات آيه 13

39- شهر مونتگمرى مركز ايالت آلا باماى امريكا مى باشد.

40- مرحوم خيابانى كه در سال 1298 براى نجات ايران از نفوذ سلطه قيام كرد، سازمان سياسى خود را دموكرات ملى و آذربايجان را آزادستان ناميد. (كتاب انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، نشر كتاب سياسى ، تاءليف آيت الله عميد زنجانى ، صفحه 377)


248

41- كتاب انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، نشر كتاب سياسى ، آيت الله عميد زنجانى ، صفحه 379

42- وسايل الشيعه جلد 15.

43- مدرك پيشين

44- s.r.o شامل نمك طعام ، جوش شيرين ، گلوكز و كلرور پتاسيم به نسبت مناسب است و هر بسته 5/27 گرمى آن را بايد در يك ليتر آب حل كرد.

45- فرهنگ دانستنيها، محمدنژد، جلد اول ، چاپ ششم صفحه 883

46- انما المغلى ينفع من كل شى و لا يضر من شى به نقل از حضرت امام على ابن موسى الرضا - عليه السلام - صحيفة الرضا، مكارم الاخلاق

47- قصوا الاظفار لانها مقيل الشيطان

48- سوره بقره آيه 222

ترجمه : همانا خدا آنان را كه پيوسته به درگاهش توبه و انابه مى كنند و هم پاكيزگان دور از هر آلايش را دوست مى دارد.

49- و يحل لهم الطيبات و يحرم عليهم الخبائث - آيه 157، سوره اعراف

50- قال على - عليه السلام -: غسل الثياب يذهب الهم و الحزن و هو طهور للصلوة - وسائل صفحه 182

51- قال رسول الله صلى الله عليه واله : مازال جبرئيل يوصنى السواك حتى ظننت ان سيجعله فريضة - وسائل الشيعه

52- انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، نشر كتاب سياسى ، آيت الله عميد زنجانى صفحه 459 به بعد.

53- روزنامه اطلاعات ، 18/1/1343

54- صحيفه نور - جلد اول چاپ جديد ص 98

55- در شهر استانبول بين امين الملك فرخ خان غفارى كاشانى سفير كبير ايران در فرانسه و كارول اسپنس وزير مختار امريكا در دربار عثمانى معاهده اى در 8 ماده براى برقرارى روابط دوستانه !!بين ايران و امريكا منعقد شد.

56- تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز، ترجمه كيخسرو كشاورزى ، انتشارات پويش ، صفحه 334.

57- تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز، ترجمه كيخسرو كشاورزى صفحه 400

58- انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، نشر كتاب سياسى ، آيت الله عباسعلى عميد زنجانى ، صفحه 403. نقل به مفهوم .

59- جان فيتز جرالد كندى kenndy 1963 - 1917 سى و پنجمين رييس جمهور ايالات متحده امريكا كه در سال 1963 در شهر دالاس واقع در ايالت تكزاس آن كشور كشته شد.

60- انقلاب اسلامى ايران و ريشه هاى آن ، آيت الله عباسعلى عميد زنجانى ، صفحات 7 - 466

61- صحيفه نور جلد اول چاپ دوم صفحه 144

62- پيام به ملت ايران به مناسبت تصويب اصل ذلت بار كاپيتولاسيون ، صحيفه نور چاپ دوم جلد اول ص 149

63- انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، نشر كتاب سياسى ، آيت الله عباسعلى عميد زنجانى ، صفحه 502

64- الكافى ج 2 صفحه 367

65- صحيفه نور جلد 3 چاپ جديد صفحه 531

66- برداشت از كتاب نگاهى به تاريخ معاصر جهان تاءليف محمد حكيمى از صفحه 64 به بعد.

67- هرتزل در طول دو دهه 1880 و 1890 در وين و پاريس به شغل روزنامه نگارى مشغول بود و در همين زمان بود كه متوجه احساسات ضد يهودى مردم اروپا گرديد. وى در سال 1896 كتاب دولت يهودى (State Jewish) را منتشر ساخت و سال بعد اولين كنگره صهيونيستها را در شهر باسل سويس تشكيل داد.

68- Herzl Theodoro ( 1904 - 1860) بينانگذار صهيونيسم جديد

69- Chambeilain Neille

70- Chambeilain Chaim (1952 - 1874) اولين رييس جمهور اسرائيل

71- آرتور جيمز بالفور (1848 - 1930) سياستمدار انگليسى

72- آرتو جميز بالفور ( 1848 - 1930) سياستمدار انگليسى

73- اين سازمان حد مطلوب فلورايد را در آب آشاميدنى بين 7/0 - 5/1 ميلى گرم در ليتر ذكر مى كند.

74- لولا ان اشق امتى لامرتم بالسواك

75- نهج البلاغه ص 349 شماره 1669

76- نهج البلاغه ص 260 1256

77- هلى كوپتر

78- يك بيمارستان نظامى در جنوب قاهره .

79- صحيفه نور جلد 3 چاپ دوم ص 569

80- صحيفه نور جلد 3 چاپ دوم ص 569

81- شهر سيالكوت در مرز پنجاب واقع شده و توفقگاه خوبى براى مهاجران جامو و كشمير مى باشد.

82- Arnold.T Sir - استاد دانشگاه عليگره بود.


249

83- بررسى اجمالى نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير، صفحه 48 به بعد.

84- احياى فكر دينى صفحه 204

85- در ترجمه فارسى كتاب احياء فكر دينى بنابر ملاحظاتى بعضى قسمتها حذف شده است . به ترجمه عربى اين كتاب رجوع شود.

86- سوره انفال آيه 60

87- سوره انفال آيه 60

88- صحيفه نور جلد 4 چاپ دوم ص 541

89- در سالروز وحدت حوزه و دانشگاه بحث خواهد شد.

90- اين قسمتى از پيام 12 ماده اى امام راحل ره در نوروز سال 1359 است كه مربوط به دانشگاه مى باشد. صحيفه نور جلد 7 چاپ دوم ص 140

91- سوره فيل .

92- سوره نحل آيه 50

93- سوره اعراف آيه 176

94- در سالهاى جنگ ، سايگون پايتخت ويتنام جنوبى و هانوى پايتخت ويتنام شمالى بود.

95- وسايل الشيعه 12 / 23

96- معارف و معاريف 4 / 1830

97- بحارالانوار 74 / 147

98- بحارالانوار 74 / 147

99- معارف و معاريف 4 / 1830

100- فروغ ولايت 295 - 298

101- معارف و معاريف 4 / 1803

102- آداب كسب و تجارت 13

103- وسائل الشيعه 12 / 22

104- وسائل الشيعه 12 / 23

105- وسائل الشيعه 12 / 24

106- وسايل الشيعه 12 / 36

107- جهاد با نفس ، آقاى مظاهرى

108- وسايل الشيعه 12 / 22

109- قانون كار

110- فروغ ولايت 297

111- آداب دوستى و معاشرت 136

112- آداب دوستى و معاشرت 137

113- آل عمران 134

114- بحارالانوار 47 / 3

115- بحارالانوار 47 / 3

116- كتاب دوستى و معاشرت

117- كنز االعمال 3 / 91

118- به معناى اضطراب و ترس آور

119- صحيفه نور چاپ دوم جلد 4 ص 104

120- سوره نساء آيه 75

121- نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير

122- سوره الرحمن آيات 3 و 4

123- سوره بقره آيه 31

124- سوره الذاريات آيه 56

125- سوره جمعه آيه 2

126- در جستجوى را از كلام امام - دفتر بيست و دوم ص 371

127- در جستجوى را از كلام امام - دفتر بيست و دوم - ص 373

128- همان مرجع شماره 1

129- (نهج الفصاحه 657)

130- فرهنگ دانستنيها، چاپ هفتم ، جلد دوم از صفحه 444

131- تاريخهاى مذكور در اين صفحه به هجرى قمرى مى باشد.

132- به معنى - انجمن - بين الملل كمونيست . معروف به بين الملل سوم ، در مارس 1919 به دعوت حزب كمونيست شوروى در مسكو تشكيل شد.

133- خط ماژينو سيستم استحكامى فرانسويها در امتداد مرز شرقى فرانسه و آلمان از مرز سويس تا بلژيك كه به دستور آندره ماژينو وزير جنگ فرانسه در سالهاى 32 - 1929 ساختن آن آغاز شد.

134- دهكده اى در شمال غربى Mantua واقع در شمال ايتاليا كه صحنه جنگ خونين در 1859 بين قواى اتريش و متحدان فرانسوى و ساردينى رخ داد كه جمعا حدود 50 هزار نفر تلفات به وجود آورد.

135-جنگهاى شبه جزيره كريمه War Crimean (56 - 1953) بدين شرح بود كه نيكلاى اول تزار روسيه در سال 1854 براى بسط نفوذ خود در عثمانى به ولايتهاى والاشىValachie ومولداوى Moldavie واقع در شبه جزيره بالكان لشكر كشيد. دولتهاى انگليس و فرانسه و ساردنى كه مخالف پيشرفت روسيه به سوى مديترانه بودند، به كمك دولت عثمانى وارد جنگ شدند. اين جنگ دو سال طول كشيد و به سبب اينكه ميدان نبرد بيشتر در شبه جزيره كريمه واقع شده بود به جنگهاى كريمه معروف شد، شكست روسيه آن چنان طول سنگين بود كه نيكلاى اول از فرط تاءثر در سال 1855 جان سپرد.

136- صحيفه نور چاپ دوم ص 139

137- دانشنامه سياسى ، داريوش آشورى ، ص 266

138- وايزمن پس از تشكيل دولت غاصب اسرائيل اولين رييس جمهور آن كشور شد.

139- سرمارك سايكس از طرف انگليس و ژرژپيكو از طرف دولت فرانسه قرار دادى را به نام قرارداد سايكس -پيكو معروف شد منعقد شد منعقد كردند.

140- Muses موزه ها: در اساطير يونان و رم دختران زئوس و منموزينه مى باشند. نه خواهران كه در پاره اى از روايات آنها را دختران هارمونى و يا دختر اورانوس و Ge (آسمان و زمين ) مى دانستند. موزه ها نه فقط خوانندگان الهى بودند كه سرودها و آوازهاى دسته جمعى آنها، زئوس و ساير خدايان را محفوظ مى كرد، بلكه آنها بر تمام شؤ ون فكر بشر يعنى فصاحت ، اطمينان ، حكمت ، تاريخ ، رياضيات و نجوم حكومت داشتند.


250

141- آبهاى دو رودخانه دجله و فرات تا قبل از تلاقى با آب رودخانه كارون ، شطالعرب ناميده مى شود.

142- صحيفه نور چاپ دوم جلد نهم ص 381

143- ياد ايام ، جدول اول صفحه 101

144- صحيفه نور چاپ دوم جلد هفتم ص 262

145- در جهان امروز هر هفته 250 هزار كودك به كام مرگ مى روند. و همين تعداد هم به صورت فلج و يا ناقص و يا عقب ماندگيهاى فيزيكى و ذهنى به حيات ادامه مى دهند.

146- اسلام و تعليم و تربيت جلد اول - دكتر سيد محمد باقر حجتى

cf- سوره نحل ، آيه هاى 60 و 61

148- سوره اسرا آيه 33

149- تفصيل وسايل الشيعه ج 3، ص 134، محجة البيضاء ص 237

150- تفصيل وسايل الشيعه ج 3، ص 135، محجة البيضاء ج 2 ص 241

151- تفصيل وسايل الشيعه ج 3، ص 135.

152- تفصيل وسايل الشيعة : ج 3، ص 135

153- قال رسول الله صلى الله عليه و آله : يلزم الوالدين من عقوق الولد ما يلزم الولد لهما من العقوق . (محجة البيضاء، ج 2، ص 114)

154- محجة البيضاء ج 2، ص 65

155- تفصيل وسايل الشيعه ، ج 3، ص 315

156- محجة البيضاء ج 2، ص 64

157- سوره احزاب ايه 45 - 46

158- ياد ايام ، شوراى سياستگذارى ائمه جمعه ، صفحات 111 و 112

159- در اولين كنگره باصطلاح دهقانان در زمان نخست وزيرى علم در دى ماه 1341 كه در تهران تشكيل شد محمدرضا پهلوى در پايان نطق مفصل خود خواستار شد كه موارد ششگانه اى به نام اصلاحات اجتماعى به رفراندوم گذاشته شود كه عبارت بودند از: 1 - اصلاحات ارضى 2 - ملى كردن جنگلها 3 - فروش سهام كارخانجات دولتى 4 - سهيم كردن كارگران در سود كارگاههاى توليدى و صنعتى 5 - اصلاح قانون انتخابات 6 - ايجاد سپاه دانش .

160- كتاب تاريخ سياسى معاصر ايران ايران ، جلد دوم ، سيد جلال الدين مدنى

161- پليس شاه اين نوع تبليغات را مناسب عزادارى نمى دانست . افشاگرى و روشنگرى را بر خلاف اسلام مورد نظر حكومت مى شناخت و لذا اهل منبر را به ساواك دعوت كرد و خواست سه موضوع را اقلا مراعات كنند:

1 - عليه شخص اول مملكت سخنى نگوئيد.

2 - عليه اسرائيل سخنى به ميان نياوريد.

3 - مرتب به گوش مردم نخوانيد كه اسلام در خطر است .

در حالى كه طبق دستور امام تمام اسرائيل مورد بحث وعاظ مى بايست اطراف اين سه موضوع مى بود، چنانكه امام در نطق عاشوارى خود گفت : تمام گرفتاريها و اختلافات ما در اين سه موضوع نهفته است اگر از اين سه مسئله بگذريم اختلافى نداريم .

162- نويسنده كتاب بررسى و تحليلى بر نهضت امام خمينى مى نويسد: در اين روز از جانب شاه ، شعبان بى مخ ماموريت يافت كه چاقو كشانش را به صورت دسته اى سينه زن ، به ميان تظاهر كنندگان بفرستتد و با عنوان جاويد شاه به آنان حمله ور گردد و مسؤ ولان انتظامى تظاهرات وقتى متوجه باند شعبان بى مخ شدند كه هر يك دشنه اى در آستين پنهان كرده اند با طيب حاج رضائى تماس گرفتند و او با افرار ورزيده و يكه بزن خود به مقابله شعبان آمد و تحريكات او را خنثى نمود( صفحه 436 كتاب بررسى و تحليلى بر نهضت امام خمينى ). شعار اين جمعيت اين بود:

خمينى بت شكن ملت طرفدار تو

مى رود، مى رود دشمن خونخوار تو

خمينى ، خمينى ، خدا نگهدار تو

بميرد، بميرد دشمن خونخوار تو

163- انقلاب اسلامى و ريشه هاى آن ، عباسعلى عميد زنجانى ، ص 46

164- رجوع شود به نهضت امام خمينى ، نوشته سيد حميد روحانى ، ج 1، ص 533.

165- يونپ : سازمانى است كه برنامه ريز محيط زيست در سازمان ملل متحد است .

166- كتاب محيط زيست - دفتر مطالعات سياسى و بين المللى احمد لواسانى . 1372


251

167- 2921 نهج الفصاحة

168- 2674 نهج الفصاحة

169- كتاب سازش ، خاطرات يك افسر عراقى ، انتشارات حوزه هنرى سازمان تبليغات اسلامى .

170- كيهان ، 19 خرداد 1361

171- كيهان ، 17 خرداد 1361

172- كيهان ، 17 خرداد 1361

173- اطلاعات 1 / 4 / 1361

174- (World Crafts Council ) كه به اختصار (W.C.C)ناميده مى شود.

فهرست آيات
سنة الله فى الذين خلوا من قبل و لن تجد لسنة الله تبديلا .2
ان الله يحب الذين يقاتلون فى سبيله صفا كانهم بنيان مرصوص 21
و هو الذى خلق السموات و الارض فى سنه الايام و كان عرشه على الماء23
و اضرب لهم مثل الحيوه الدنيا كماء انزلناه من السماء...23
و ينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به23
و جعلنا من الماء كل شى ء حى ء 24
ان الله يحب التوابين و يحب المتطهرين 52
و اعدوا لهم مااستطعتم من قوة 96
و اعدوا لهم مااستطعتم من قوة و من رباط الخيل ترهبون به عدوالله و عدوكم ... 98
مكروا و مكرا و مكرنا مكرا و هم لا يشعرون 114
(فاقصص القصص لعلهم يتفكرون )114
و ما لكم لاتقاتلون فى سبيل الله و المستضعفين من الرجال و النساء و الولدان 128
خلق الانسان علمه البيان 132
و علم آدم الاسماء كلها132
يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة ...132
و الا تقتلوا اولادكم خشببة املاق نحن نرزقهم و اياكم ان قتلهم كان خطا كبيرا 190
يا ايها النبى انا ارسلناك شاهدا و مبشرا و نذيرا و داعيا الى باذنبه و سراجا منيرا199
فهرست روايات
و اعرض عليه اخبار الماضين ، و ذكره بما اصاب من كان قبلك من الاولين 2
و من اعتبر بالغير لم يثق بمسالمة الزمن2
من عرف الايام لم يغفل عن الاستعداد2
ركعتان بالسواك افضل من سبعين ركعة بغير السواك 82
ليس ما من لم يرحم صغيرنا و لم يوقر كبيرنا 190
يلزم الوالدين من عقوق الولد ما يلزم الولد لهما من العقوق .250
فهرست اشعار
گرنه تهى باشد اكثر اين جويها خواجه چرا مى دود تشنه در اين كويها130
خمينى بت شكن ملت طرفدار تو   =    مى رود، مى رود دشمن خونخوار تو250
خمينى ، خمينى ، خدا نگهدار تو   =    بميرد، بميرد دشمن خونخوار تو250